उच्यते त्रिकशास्त्रेकरहस्यं तत्त्वभेदनम् ॥ १ब्
ucyate trikaśāstrekarahasyaṃ tattvabhedanam // 1b
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Abhinavagupta: Tantraloka·10
Abhinavagupta: Tantraloka 10
तेषाममीषां तत्त्वानां स्ववर्गेष्वनुगामिनाम् । भेदान्तरमपि प्रोक्तं शास्त्रे त्र श्रीत्रिकाभिधे ॥ २
teṣāmamīṣāṃ tattvānāṃ svavargeṣvanugāminām / bhedāntaramapi proktaṃ śāstre tra śrītrikābhidhe // 2
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्तिमच्छक्तिभेदेन धराद्यं मूलपश्चिमम् । भिद्यते पञ्चदशधा स्वरूपेण सहानरात् ॥ ३
śaktimacchaktibhedena dharādyaṃ mūlapaścimam / bhidyate pañcadaśadhā svarūpeṇa sahānarāt // 3
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलान्तं भेदयुग्घीनं रुद्रवत्प्रलयाकलः । तद्वन्माया च नवधा ज्ञाकलाः सप्तधा पुनः ॥ ४
kalāntaṃ bhedayugghīnaṃ rudravatpralayākalaḥ / tadvanmāyā ca navadhā jñākalāḥ saptadhā punaḥ // 4
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रास्तदीशाः पाञ्चध्ये मन्त्रेशपतयस्त्रिधा । शिवो न भिद्यते स्वैकप्रकाशघनचिन्मयः ॥ ५
mantrāstadīśāḥ pāñcadhye mantreśapatayastridhā / śivo na bhidyate svaikaprakāśaghanacinmayaḥ // 5
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिवो मन्त्रमहेशेशमन्त्रा अकलयुक्कली । शक्तिमन्तः सप्त तथा शक्तयस्तच्चतुर्दश ॥ ६
śivo mantramaheśeśamantrā akalayukkalī / śaktimantaḥ sapta tathā śaktayastaccaturdaśa // 6
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वं स्वरूपं पञ्चदशं तद्भूः पञ्चदशात्मिका । तथाहि तिस्रो देवस्य शक्तयो वर्णिताः पुरा ॥ ७
svaṃ svarūpaṃ pañcadaśaṃ tadbhūḥ pañcadaśātmikā / tathāhi tisro devasya śaktayo varṇitāḥ purā // 7
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ता एव मातृमामेयत्रैरूप्येण व्यवस्थिताः । परांशो मातृरूपो त्र प्रमाणांशः परापरः ॥ ८
tā eva mātṛmāmeyatrairūpyeṇa vyavasthitāḥ / parāṃśo mātṛrūpo tra pramāṇāṃśaḥ parāparaḥ // 8
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेयो परः शक्तिमांश्च शक्तिः स्वं रूपमित्यदः । तत्र स्वरूपं भूमेर्यत्पृथग्जडमवस्थितम् ॥ ९
meyo paraḥ śaktimāṃśca śaktiḥ svaṃ rūpamityadaḥ / tatra svarūpaṃ bhūmeryatpṛthagjaḍamavasthitam // 9
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातृमानाद्युपधिभिरसंजातोपरागकम् । सकलादिशिवान्तैस्तु मातृभिर्वेद्यतास्य या ॥ १०
mātṛmānādyupadhibhirasaṃjātoparāgakam / sakalādiśivāntaistu mātṛbhirvedyatāsya yā // 10
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्तिमद्भिरनुद्भूतशक्तिभिः सप्त तद्भिदः । सकलादिशिवान्तानां शक्तिषूद्रेचितात्मसु ॥ ११
śaktimadbhiranudbhūtaśaktibhiḥ sapta tadbhidaḥ / sakalādiśivāntānāṃ śaktiṣūdrecitātmasu // 11
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेद्यताजनिताः सप्त भेदा इति चतुर्दश । सकलस्य प्रमाणांशो यो सौ विद्याकलात्मकः ॥ १२
vedyatājanitāḥ sapta bhedā iti caturdaśa / sakalasya pramāṇāṃśo yo sau vidyākalātmakaḥ // 12
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सामान्यात्मा स शक्तित्वे गणितो नतु तद्भिदः । लयाकलस्य मानांशः स एव परमस्फुटः ॥ १३
sāmānyātmā sa śaktitve gaṇito natu tadbhidaḥ / layākalasya mānāṃśaḥ sa eva paramasphuṭaḥ // 13
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानाकलस्य मानं तु गलद्विद्याकलावृति । अशुद्धविद्याकलनाध्वंससंस्कारसंगता ॥ १४
jñānākalasya mānaṃ tu galadvidyākalāvṛti / aśuddhavidyākalanādhvaṃsasaṃskārasaṃgatā // 14
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रबुभुत्सुः शुद्धविद्या सन्त्राणां करणं भवेत् । प्रबुद्धा शुद्धविद्या तु तत्संस्कारेण संगता ॥ १५
prabubhutsuḥ śuddhavidyā santrāṇāṃ karaṇaṃ bhavet / prabuddhā śuddhavidyā tu tatsaṃskāreṇa saṃgatā // 15
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानं मन्त्रेश्वराणां स्यात्तत्संस्कारविवर्जिता । मानं मन्त्रमहेशानां करणं शक्तिरुच्यते ॥ १६
mānaṃ mantreśvarāṇāṃ syāttatsaṃskāravivarjitā / mānaṃ mantramaheśānāṃ karaṇaṃ śaktirucyate // 16
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वातन्त्र्यमात्रसद्भावा या त्विच्छा शक्तिरैश्वरी । शिवस्य सैव करणं तया वेत्ति करोति च ॥ १७
svātantryamātrasadbhāvā yā tvicchā śaktiraiśvarī / śivasya saiva karaṇaṃ tayā vetti karoti ca // 17
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आ शिवात्सकलान्तं ये मातारः सप्त ते द्विधा । न्यग्भूतोद्रिक्तशक्तित्वात्तद्भेदो वेद्यभेदकः ॥ १८
ā śivātsakalāntaṃ ye mātāraḥ sapta te dvidhā / nyagbhūtodriktaśaktitvāttadbhedo vedyabhedakaḥ // 18
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथाहि वेद्यता नाम भावस्यैव निजं वपुः । चैत्रेण वेद्यं वेद्मीति किंह्यत्र प्रतिभासताम् ॥ १९
tathāhi vedyatā nāma bhāvasyaiva nijaṃ vapuḥ / caitreṇa vedyaṃ vedmīti kiṃhyatra pratibhāsatām // 19
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननु चैत्रीयविज्ञानमात्रमत्र प्रकाशते । वेद्यताख्यस्तु नो धर्मो भाति भावस्य नीलवत् ॥ २०
nanu caitrīyavijñānamātramatra prakāśate / vedyatākhyastu no dharmo bhāti bhāvasya nīlavat // 20
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेद्यता च स्वभावेन धर्मो भावस्य चेत्ततः । सर्वान्प्रत्येव वेद्यः स्याद्धटनीलादिधर्मवत् ॥ २१
vedyatā ca svabhāvena dharmo bhāvasya cettataḥ / sarvānpratyeva vedyaḥ syāddhaṭanīlādidharmavat // 21
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वेदकसंवित्तिबलाद्वेद्यत्वधर्मभाक् । भावस्तथापि दोषो सौ कुविन्दकृतवस्त्रवत् ॥ २२
atha vedakasaṃvittibalādvedyatvadharmabhāk / bhāvastathāpi doṣo sau kuvindakṛtavastravat // 22
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेद्यताख्यस्तु यो धर्मः सो वेद्यश्चेत्खपुष्पवत् । वेद्यश्चेदस्ति तत्रापि वेद्येतत्यनवस्थितिः ॥ २३
vedyatākhyastu yo dharmaḥ so vedyaścetkhapuṣpavat / vedyaścedasti tatrāpi vedyetatyanavasthitiḥ // 23
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो न किंचिद्वेद्यं स्यान्मूर्छितं तु जगद्भवेत् । ननु विज्ञात्रुपाध्यं शो पस्कृतं वपुरुच्यताम् ॥ २४
tato na kiṃcidvedyaṃ syānmūrchitaṃ tu jagadbhavet / nanu vijñātrupādhyaṃ śo paskṛtaṃ vapurucyatām // 24
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भावस्यार्थप्रकाशात्म यथा ज्ञानमिदं त्वसत् । एकविज्ञातृवेद्यत्वे न ज्ञात्रन्तरवेद्यता ॥ २५
bhāvasyārthaprakāśātma yathā jñānamidaṃ tvasat / ekavijñātṛvedyatve na jñātrantaravedyatā // 25
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समस्तज्ञातृवेद्यत्वे नैकविज्ञातृवेद्यता । तस्मान्न वेद्यता नाम भावधर्मो स्ति कश्चन ॥ २६
samastajñātṛvedyatve naikavijñātṛvedyatā / tasmānna vedyatā nāma bhāvadharmo sti kaścana // 26
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भावस्य वेद्यता सैव संविदो यः समुद्भवः । अर्थग्रहणरूपं हि यत्र विज्ञानमात्मनि ॥ २७
bhāvasya vedyatā saiva saṃvido yaḥ samudbhavaḥ / arthagrahaṇarūpaṃ hi yatra vijñānamātmani // 27
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समवैति प्रकाश्यो र्थस्तं प्रत्येषैव वेद्यता । अत्र ब्रूमः पदार्थानां न धर्मो यदि वेद्यता ॥ २८
samavaiti prakāśyo rthastaṃ pratyeṣaiva vedyatā / atra brūmaḥ padārthānāṃ na dharmo yadi vedyatā // 28
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवेद्या एव ते संस्युर्ज्ञाने सत्यपि वर्णिते । यथाहि पृथुबुध्नादिरूपे कुम्भस्य सत्यपि ॥ २९
avedyā eva te saṃsyurjñāne satyapi varṇite / yathāhi pṛthubudhnādirūpe kumbhasya satyapi // 29
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतदात्मा पटो नैति पृथुबुध्नादिरूपताम् । तथा सत्यपि विज्ञाने विज्ञातृसमवायिनि ॥ ३०
atadātmā paṭo naiti pṛthubudhnādirūpatām / tathā satyapi vijñāne vijñātṛsamavāyini // 30
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवेद्यधर्मका भावाः कथं वेद्यत्वमाप्नुयुः । अनर्थः सुमहांश्चैष दृश्यतां वस्तु यत्स्वयम् ॥ ३१
avedyadharmakā bhāvāḥ kathaṃ vedyatvamāpnuyuḥ / anarthaḥ sumahāṃścaiṣa dṛśyatāṃ vastu yatsvayam // 31
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकाशात्म न तत्संविच्चाप्रकाशा तदाश्रयः । अप्रकाशो मनोदीपचक्षुरादि तथैव तत् ॥ ३२
prakāśātma na tatsaṃviccāprakāśā tadāśrayaḥ / aprakāśo manodīpacakṣurādi tathaiva tat // 32
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं तत्प्रकाशतां नाम सुप्ते जगति सर्वतः । ज्ञानस्यार्थप्रकाशत्वं ननु रूपं प्रदीपवत् ॥ ३३
kiṃ tatprakāśatāṃ nāma supte jagati sarvataḥ / jñānasyārthaprakāśatvaṃ nanu rūpaṃ pradīpavat // 33
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपूर्वमत्र विदितं नरीनृत्यामहे ततः । अर्थप्रकाशो ज्ञानस्य यद्रूपं तन्निरूप्यताम् ॥ ३४
apūrvamatra viditaṃ narīnṛtyāmahe tataḥ / arthaprakāśo jñānasya yadrūpaṃ tannirūpyatām // 34
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थः प्रकाशश्चेद्रूपमर्थो वा ज्ञानमेव वा । अथार्थस्य प्रकाशो यस्तद्रूपमिति भण्यते ॥ ३५
arthaḥ prakāśaścedrūpamartho vā jñānameva vā / athārthasya prakāśo yastadrūpamiti bhaṇyate // 35
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षष्ठी कर्तरि चेदुक्तो दोष एव दुरुद्धरः । अथ कर्मणि षष्ठ्येषा ण्यर्थस्तत्र हृदि स्थितः ॥ ३६
ṣaṣṭhī kartari cedukto doṣa eva duruddharaḥ / atha karmaṇi ṣaṣṭhyeṣā ṇyarthastatra hṛdi sthitaḥ // 36
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा चेदं दर्शयामः किं प्रकाशः प्रकाशते । अप्रकाशो पि नैवासौ तथापि च न किंचन ॥ ३७
tathā cedaṃ darśayāmaḥ kiṃ prakāśaḥ prakāśate / aprakāśo pi naivāsau tathāpi ca na kiṃcana // 37
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तर्हि लोके कथं ण्यर्थः उच्यते चेतनस्थितौ । मुख्यो ण्यर्थस्य विषयो जडेषु त्वौपचारिकः ॥ ३८
tarhi loke kathaṃ ṇyarthaḥ ucyate cetanasthitau / mukhyo ṇyarthasya viṣayo jaḍeṣu tvaupacārikaḥ // 38
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथाहि गन्तुं शक्तो पि चैत्रो न्यायत्ततां गतेः । मन्वान एव वक्त्यस्मि गमितः स्वामिनेति हि ॥ ३९
tathāhi gantuṃ śakto pi caitro nyāyattatāṃ gateḥ / manvāna eva vaktyasmi gamitaḥ svāmineti hi // 39
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वाम्यप्यस्य गतौ शक्तिं बुद्ध्वा स्वाधीनतां स्फुटम् । पश्यन्निवृत्तिमाशंक्य गमयामीति भाषते ॥ ४०
svāmyapyasya gatau śaktiṃ buddhvā svādhīnatāṃ sphuṭam / paśyannivṛttimāśaṃkya gamayāmīti bhāṣate // 40
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रेर्यप्रेरकयोरेवं मौलिकी ण्यर्थसंगतिः । तदभिप्रायतो न्यो पि लोके व्यवहरेत्तथा ॥ ४१
preryaprerakayorevaṃ maulikī ṇyarthasaṃgatiḥ / tadabhiprāyato nyo pi loke vyavaharettathā // 41
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरं गमयतीत्यत्र पुनर्वेगाख्यसंस्क्रियाम् । विदधत्प्रेरकम्मन्य उपचारेण जायते ॥ ४२
śaraṃ gamayatītyatra punarvegākhyasaṃskriyām / vidadhatprerakammanya upacāreṇa jāyate // 42
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायुरद्रिं पातयतीत्यत्र द्वावपि तौ जडौ । द्रष्टृभिः प्रेरकप्रेर्यवपुषा परिकल्पितौ ॥ ४३
vāyuradriṃ pātayatītyatra dvāvapi tau jaḍau / draṣṭṛbhiḥ prerakapreryavapuṣā parikalpitau // 43
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थं जडेन संबन्धे न मुख्या ण्यर्थसंगतिः । आस्तामन्यत्र विततमेतद्विस्तरतो मया ॥ ४४
itthaṃ jaḍena saṃbandhe na mukhyā ṇyarthasaṃgatiḥ / āstāmanyatra vitatametadvistarato mayā // 44
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थे प्रकाशना सेयमुपचारस्ततो भवेत् । अस्तु चेद्भासते तर्हि स एव पतदद्रिवत् ॥ ४५
arthe prakāśanā seyamupacārastato bhavet / astu cedbhāsate tarhi sa eva patadadrivat // 45
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपचारे निमित्तेन केनापि किल भूयते । वायुः पातयतीत्यत्र निमित्तं तत्कृता क्रिया ॥ ४६
upacāre nimittena kenāpi kila bhūyate / vāyuḥ pātayatītyatra nimittaṃ tatkṛtā kriyā // 46
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गिरौ येनैष संयोगनाशाद्भ्रंशं प्रपद्यते । इह तु ज्ञानमर्थस्य न किंचित्करमेव तत् ॥ ४७
girau yenaiṣa saṃyoganāśādbhraṃśaṃ prapadyate / iha tu jñānamarthasya na kiṃcitkarameva tat // 47
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपचारः कथं नाम भवेत्सो पि ह्यवस्तुसन् । अप्रकाशित एवार्थः प्रकाशत्वोपचारतः ॥ ४८
upacāraḥ kathaṃ nāma bhavetso pi hyavastusan / aprakāśita evārthaḥ prakāśatvopacārataḥ // 48
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तादृगेव शिशुः किं हि दहत्यग्न्युपचारतः । शिशौ वह्न्युपचारे यद्बीजं तैक्ष्ण्यादि तच्च सत् ॥ ४९
tādṛgeva śiśuḥ kiṃ hi dahatyagnyupacārataḥ / śiśau vahnyupacāre yadbījaṃ taikṣṇyādi tacca sat // 49
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकाशत्वोपचारे तु किं बीजं यत्र सत्यता । सिद्धे हि चेतने युक्त उपचारः स हि स्फुटम् ॥ ५०
prakāśatvopacāre tu kiṃ bījaṃ yatra satyatā / siddhe hi cetane yukta upacāraḥ sa hi sphuṭam // 50
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अध्यारोपात्मकः सो पि प्रतिसंधानजीवितः । न चाद्यापि किमप्यस्ति चेतनं ज्ञानमप्यदः ॥ ५१
adhyāropātmakaḥ so pi pratisaṃdhānajīvitaḥ / na cādyāpi kimapyasti cetanaṃ jñānamapyadaḥ // 51
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्रकाशं तदन्येन तत्प्रकाशे प्ययं विधिः । ननु प्रदीपो रूपस्य प्रकाशः कथमीदृशम् ॥ ५२
aprakāśaṃ tadanyena tatprakāśe pyayaṃ vidhiḥ / nanu pradīpo rūpasya prakāśaḥ kathamīdṛśam // 52
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्रापि न वहन्त्येताः किं नु युक्तिविकल्पनाः । यादृशा स्वेन रूपेण दीपो रूपं प्रकाशयेत् ॥ ५३
atrāpi na vahantyetāḥ kiṃ nu yuktivikalpanāḥ / yādṛśā svena rūpeṇa dīpo rūpaṃ prakāśayet // 53
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तादृशा स्वयमप्येष भाति ज्ञानं तु नो तथा । प्रदीपश्चैष भावानां प्रकाशत्वं ददा[धा]त्यलम् ॥ ५४
tādṛśā svayamapyeṣa bhāti jñānaṃ tu no tathā / pradīpaścaiṣa bhāvānāṃ prakāśatvaṃ dadā[dhā]tyalam // 54
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यथा न प्रकाशेरन्नभेदे चेदृशो विधिः । तस्मात्प्रकाश एवायं पूर्वोक्तः परमः शिवः ॥ ५५
anyathā na prakāśerannabhede cedṛśo vidhiḥ / tasmātprakāśa evāyaṃ pūrvoktaḥ paramaḥ śivaḥ // 55
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा यथा प्रकाशेत तत्तद्भाववपुः स्फुटम् । एवं च नीलता नाम यथा काचित्प्रकाशते ॥ ५६
yathā yathā prakāśeta tattadbhāvavapuḥ sphuṭam / evaṃ ca nīlatā nāma yathā kācitprakāśate // 56
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वच्चकास्ति वेद्यत्वं तच्च भावांशपृष्ठगम् । फलं प्रकटतार्थस्य संविद्वेति द्वयं ततः ॥ ५७
tadvaccakāsti vedyatvaṃ tacca bhāvāṃśapṛṣṭhagam / phalaṃ prakaṭatārthasya saṃvidveti dvayaṃ tataḥ // 57
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विपक्षतो रक्षितं च संधानं चापि तन्मिथः । तथाहि निभृतश्चौरश्चैत्रवेद्यमिति स्फुटम् ॥ ५८
vipakṣato rakṣitaṃ ca saṃdhānaṃ cāpi tanmithaḥ / tathāhi nibhṛtaścauraścaitravedyamiti sphuṭam // 58
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्ध्वा नादत्त एवाशु परीप्साविवशो पि सन् । सेयं पश्यति मां नेत्रत्रिभागेनेति सादरम् ॥ ५९
buddhvā nādatta evāśu parīpsāvivaśo pi san / seyaṃ paśyati māṃ netratribhāgeneti sādaram // 59
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वं देहममृतेनेव सिक्तं पश्यति कामुकः । न चैतज्ज्ञानसंवित्तिमात्रं भावांशपृष्ठगम् ॥ ६०
svaṃ dehamamṛteneva siktaṃ paśyati kāmukaḥ / na caitajjñānasaṃvittimātraṃ bhāvāṃśapṛṣṭhagam // 60
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थक्रियाकरं तच्चेन्न धर्मः कोन्वसौ भवेत् । यच्चोक्तं वेद्यताधर्मा भावः सर्वानपि प्रति ॥ ६१
arthakriyākaraṃ taccenna dharmaḥ konvasau bhavet / yaccoktaṃ vedyatādharmā bhāvaḥ sarvānapi prati // 61
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्यादित्येतत्स्वपक्षघ्नं दुष्प्रयोगास्त्रवत्तव । अस्माकं तु स्वप्रकाशशिवतामात्रवादिनाम् ॥ ६२
syādityetatsvapakṣaghnaṃ duṣprayogāstravattava / asmākaṃ tu svaprakāśaśivatāmātravādinām // 62
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यं प्रति चकास्तीति वच एव न विद्यते । सर्वान्प्रति च तन्नीलं स घटश्चेति यद्वचः ॥ ६३
anyaṃ prati cakāstīti vaca eva na vidyate / sarvānprati ca tannīlaṃ sa ghaṭaśceti yadvacaḥ // 63
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदप्यविदितप्रायं गृहीतं मुग्धबुद्धिभिः । नहि कालाग्निरुद्रीयकायावगतनीलिमा ॥ ६४
tadapyaviditaprāyaṃ gṛhītaṃ mugdhabuddhibhiḥ / nahi kālāgnirudrīyakāyāvagatanīlimā // 64
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तव नीलः किं नु पीतो मैवं भून्नतु नीलकः । न कंचित्प्रति नीलो सौ नीलो वा यं प्रति स्थितः ॥ ६५
tava nīlaḥ kiṃ nu pīto maivaṃ bhūnnatu nīlakaḥ / na kaṃcitprati nīlo sau nīlo vā yaṃ prati sthitaḥ // 65
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं प्रत्येव स वेद्यः स्यात्संकल्पद्वारको न्ततः । यथा चार्थप्रकाशात्म ज्ञानं संगीर्यते त्वया ॥ ६६
taṃ pratyeva sa vedyaḥ syātsaṃkalpadvārako ntataḥ / yathā cārthaprakāśātma jñānaṃ saṃgīryate tvayā // 66
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा तज्ज्ञातृवेद्यत्वं भावीयं रूपमुच्यताम् । न च ज्ञातात्र नियतः कश्चिज्ज्ञाने यथा तव ॥ ६७
tathā tajjñātṛvedyatvaṃ bhāvīyaṃ rūpamucyatām / na ca jñātātra niyataḥ kaścijjñāne yathā tava // 67
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थे ज्ञाता यदा यो यस्तद्वेद्यं वपुरुच्यताम् । तत्तद्विज्ञातृवेद्यत्वं सर्वान्प्रत्येव भासताम् ॥ ६८
arthe jñātā yadā yo yastadvedyaṃ vapurucyatām / tattadvijñātṛvedyatvaṃ sarvānpratyeva bhāsatām // 68
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येवं चोदयन्मन्ये व्रजेद्बधिरधुर्यताम् । नह्यन्यं प्रति वै कंचिद्भाति सा वेद्यता तथा ॥ ६९
ityevaṃ codayanmanye vrajedbadhiradhuryatām / nahyanyaṃ prati vai kaṃcidbhāti sā vedyatā tathā // 69
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भावस्य रूपमित्युक्ते केयमस्थानवैधुरी । अनेन नीतिमार्गेण निर्मूलमपसारिता ॥ ७०
bhāvasya rūpamityukte keyamasthānavaidhurī / anena nītimārgeṇa nirmūlamapasāritā // 70
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनवस्था तथा ह्यन्यैर्नीलाद्यैः सदृशी न सा । वेद्यता किंतु धर्मो सौ यद्योगात्सर्वधर्मवान् ॥ ७१
anavasthā tathā hyanyairnīlādyaiḥ sadṛśī na sā / vedyatā kiṃtu dharmo sau yadyogātsarvadharmavān // 71
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मी वेद्यत्वमभ्येति स सत्तासमवायवत् । ब्रूषे यथा हि कुरुते सत्ता सत्यसतः सतः ॥ ७२
dharmī vedyatvamabhyeti sa sattāsamavāyavat / brūṣe yathā hi kurute sattā satyasataḥ sataḥ // 72
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समवायो पि संश्लिष्टः श्लिष्टानश्लिष्टताजुषः । अन्त्यो विशेषो व्यावृत्तिरूपो व्यावृत्तिवर्जितान् ॥ ७३
samavāyo pi saṃśliṣṭaḥ śliṣṭānaśliṣṭatājuṣaḥ / antyo viśeṣo vyāvṛttirūpo vyāvṛttivarjitān // 73
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यावृत्तान् श्वेतिमा शुक्लमशुक्लं गमनं तथा । तद्वन्नीलादिधर्मांशयुक्तो धर्मी स्वयं स्थितः ॥ ७४
vyāvṛttān śvetimā śuklamaśuklaṃ gamanaṃ tathā / tadvannīlādidharmāṃśayukto dharmī svayaṃ sthitaḥ // 74
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवेद्यो वेद्यतारूपाद्धर्माद्वेद्यत्वमागतः । वेद्यता भासमाना च स्वयं नीलादिधर्मवत् ॥ ७५
avedyo vedyatārūpāddharmādvedyatvamāgataḥ / vedyatā bhāsamānā ca svayaṃ nīlādidharmavat // 75
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्रकाशा स्वप्रकाशाद्धर्मादेति प्रकाशताम् । प्रकाशे खलु विश्रान्तिं विश्वं श्रयति चेत्ततः ॥ ७६
aprakāśā svaprakāśāddharmādeti prakāśatām / prakāśe khalu viśrāntiṃ viśvaṃ śrayati cettataḥ // 76
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नान्या काचिदपेक्षास्य कृतकृत्यस्य सर्वतः । यथा च शिवनाथेन स्वातन्त्र्याद्भास्यते भिदा ॥ ७७
nānyā kācidapekṣāsya kṛtakṛtyasya sarvataḥ / yathā ca śivanāthena svātantryādbhāsyate bhidā // 77
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीलादिवत्तथैवायं वेद्यता धर्म उच्यते । एवं सिद्धं हि वेद्यत्वं भावधर्मो स्तु का घृणा ॥ ७८
nīlādivattathaivāyaṃ vedyatā dharma ucyate / evaṃ siddhaṃ hi vedyatvaṃ bhāvadharmo stu kā ghṛṇā // 78
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं तु चिन्त्यं सकलपर्यन्तोक्तप्रमातृभिः । वेद्यत्वमेकरूपं स्याच्चातुर्दश्यमतः कुतः ॥ ७९
idaṃ tu cintyaṃ sakalaparyantoktapramātṛbhiḥ / vedyatvamekarūpaṃ syāccāturdaśyamataḥ kutaḥ // 79
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उच्यते परिपूर्णं चेद्भावीयं रूपमुच्यते । तद्विभुर्भैरवो देवो भगवानेव भण्यते ॥ ८०
ucyate paripūrṇaṃ cedbhāvīyaṃ rūpamucyate / tadvibhurbhairavo devo bhagavāneva bhaṇyate // 80
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ तन्निजमाहात्म्यकल्पित्ॐ शांशिकाक्रमः । सह्यते किं कृतं तर्हि प्रोक्तकल्पनयानया ॥ ८१
atha tannijamāhātmyakalpitoṃ śāṃśikākramaḥ / sahyate kiṃ kṛtaṃ tarhi proktakalpanayānayā // 81
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत एव यदा येन वपुषा भाति यद्यथा । तदा तथा तत्तद्रूपमित्येषोपनिषत्परा ॥ ८२
ata eva yadā yena vapuṣā bhāti yadyathā / tadā tathā tattadrūpamityeṣopaniṣatparā // 82
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चैत्रेण वेद्यं जानामि द्वाभ्यां बहुभिरप्यथ । मन्त्रेण तन्महेशेन शिवेनोद्रिक्तशक्तिना ॥ ८३
caitreṇa vedyaṃ jānāmi dvābhyāṃ bahubhirapyatha / mantreṇa tanmaheśena śivenodriktaśaktinā // 83
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यादृशेन वेत्येवं भावो भाति यथा तथा । अर्थक्रियादिवैचित्र्यमभ्येत्यपरिसंख्यया ॥ ८४
anyādṛśena vetyevaṃ bhāvo bhāti yathā tathā / arthakriyādivaicitryamabhyetyaparisaṃkhyayā // 84
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा ह्येकाग्रसकलसामाजिकजनः खलु । नृत्तं गीतं सुधासारसागरत्वेन मन्यते ॥ ८५
tathā hyekāgrasakalasāmājikajanaḥ khalu / nṛttaṃ gītaṃ sudhāsārasāgaratvena manyate // 85
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत एवोच्यते मल्लनटप्रेक्षोपदेशने । सर्वप्रमातृतादात्म्यं पूर्णरूपानुभावकम् ॥ ८६
tata evocyate mallanaṭaprekṣopadeśane / sarvapramātṛtādātmyaṃ pūrṇarūpānubhāvakam // 86
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावन्मात्रार्थसंवित्तितुष्टाः प्रत्येकशो यदि । कः संभूय गुणस्तेषां प्रमात्रैक्यं भवेच्च किम् ॥ ८७
tāvanmātrārthasaṃvittituṣṭāḥ pratyekaśo yadi / kaḥ saṃbhūya guṇasteṣāṃ pramātraikyaṃ bhavecca kim // 87
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा तु तत्तद्वेद्यत्वधर्मसंदर्भगर्भितम् । तद्वस्तु शुष्कात्प्राग्रूपादन्यद्युक्तमिदं तदा ॥ ८८
yadā tu tattadvedyatvadharmasaṃdarbhagarbhitam / tadvastu śuṣkātprāgrūpādanyadyuktamidaṃ tadā // 88
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शास्त्रे पि तत्तद्वेद्यत्वं विशिष्टार्थक्रियाकरम् । भूयसैव तथाच श्रीमालिनीविजयोत्तरे ॥ ८९
śāstre pi tattadvedyatvaṃ viśiṣṭārthakriyākaram / bhūyasaiva tathāca śrīmālinīvijayottare // 89
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा षड्विधमध्वानमनेनाधिष्ठितं स्मरेत् । अधिष्ठानं हि देवेन यद्विश्वस्य प्रवेदनम् ॥ ९०
tathā ṣaḍvidhamadhvānamanenādhiṣṭhitaṃ smaret / adhiṣṭhānaṃ hi devena yadviśvasya pravedanam // 90
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदीशवेद्यत्वेनेत्थं ज्ञातं प्रकृतकार्यकृत् । एवं सिद्धं वेद्यताख्यो धर्मो भावस्य भासते ॥ ९१
tadīśavedyatvenetthaṃ jñātaṃ prakṛtakāryakṛt / evaṃ siddhaṃ vedyatākhyo dharmo bhāvasya bhāsate // 91
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदनाभासयोगे तु स्वरूपमिति भण्यते । उपाधियोगिताशङ्कामपहस्तयतो स्फुटम् ॥ ९२
tadanābhāsayoge tu svarūpamiti bhaṇyate / upādhiyogitāśaṅkāmapahastayato sphuṭam // 92
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वात्मनो येन वपुषा भात्यर्थस्तत्स्वकं वपुः । जानामि घटमित्यत्र वेद्यतानुपरागवान् ॥ ९३
svātmano yena vapuṣā bhātyarthastatsvakaṃ vapuḥ / jānāmi ghaṭamityatra vedyatānuparāgavān // 93
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घट एव स्वरूपेण भात इत्यपदिश्यते । ननु तत्र स्वयंवेद्यभावो मन्त्राद्यपेक्षया ॥ ९४
ghaṭa eva svarūpeṇa bhāta ityapadiśyate / nanu tatra svayaṃvedyabhāvo mantrādyapekṣayā // 94
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि चास्त्येव नन्वस्तु नतु सन्प्रतिभासते । अवेद्यमेव कालाग्निवपुर्मेरोः परा दिशः ॥ ९५
api cāstyeva nanvastu natu sanpratibhāsate / avedyameva kālāgnivapurmeroḥ parā diśaḥ // 95
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ममेति संविदि परं शुद्धं वस्तु प्रकाशते । भातत्वाद्वेद्यमपि तन्न वेद्यत्वेन भासनात् ॥ ९६
mameti saṃvidi paraṃ śuddhaṃ vastu prakāśate / bhātatvādvedyamapi tanna vedyatvena bhāsanāt // 96
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवेद्यमेव भानं हि तथा कमनुयुञ्ज्महे । एवं पञ्चदशात्मेयं धरा तद्वज्जलादयः ॥ ९७
avedyameva bhānaṃ hi tathā kamanuyuñjmahe / evaṃ pañcadaśātmeyaṃ dharā tadvajjalādayaḥ // 97
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अव्यक्तान्ता यतो स्त्येषां सकलं प्रति वेद्यता । यत्तूच्यते कलाद्येन धरान्तेन समन्विताः ॥ ९८
avyaktāntā yato styeṣāṃ sakalaṃ prati vedyatā / yattūcyate kalādyena dharāntena samanvitāḥ // 98
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सकला इति तत्कोशषट्कोद्रेकोपलक्षणम् । उद्भूताशुद्धचिद्रागकलादिरसकञ्चुकाः ॥ ९९
sakalā iti tatkośaṣaṭkodrekopalakṣaṇam / udbhūtāśuddhacidrāgakalādirasakañcukāḥ // 99
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सकलालयसंज्ञास्तु न्यग्भूताखिलकञ्चुकाः । ज्ञानाकलास्तु ध्वस्तैतत्कञ्चुका इति निर्णयः ॥ १००
sakalālayasaṃjñāstu nyagbhūtākhilakañcukāḥ / jñānākalāstu dhvastaitatkañcukā iti nirṇayaḥ // 100
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन प्रधाने वेद्ये पि पुमानुद्भूतकञ्चुकः । प्रमातास्त्येव सकलः पाञ्चदश्यमतः स्थितम् ॥ १०१
tena pradhāne vedye pi pumānudbhūtakañcukaḥ / pramātāstyeva sakalaḥ pāñcadaśyamataḥ sthitam // 101
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाञ्चदश्यं धराधन्तर्निविष्टे सकले पि च । सकलान्तरमस्त्येव प्रमेये त्रापि मातृ हि ॥ १०२
pāñcadaśyaṃ dharādhantarniviṣṭe sakale pi ca / sakalāntaramastyeva prameye trāpi mātṛ hi // 102
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थूलावृतादिसंकोचतदन्यव्याप्तृताजुषः । पीताद्याः स्थिरकम्प्रत्वाच्चतुर्दश धरादिषु ॥ १०३
sthūlāvṛtādisaṃkocatadanyavyāptṛtājuṣaḥ / pītādyāḥ sthirakampratvāccaturdaśa dharādiṣu // 103
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वरूपीभूतजडताः प्राणदेहपथे ततः । प्रमातृताजुषः प्रोक्ता धारणा विजयोत्तरे ॥ १०४
svarūpībhūtajaḍatāḥ prāṇadehapathe tataḥ / pramātṛtājuṣaḥ proktā dhāraṇā vijayottare // 104
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा तु मेयता पुंसः कलान्तस्य प्रकल्प्यते । तदुद्भूतः कञ्चुकांशो मेयो नास्य प्रमातृता ॥ १०५
yadā tu meyatā puṃsaḥ kalāntasya prakalpyate / tadudbhūtaḥ kañcukāṃśo meyo nāsya pramātṛtā // 105
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः सकलसंज्ञस्य प्रमातृत्वं न विद्यते । त्रयोदशत्वं तच्छक्तिशक्तिमद्द्वयवर्जनात् ॥ १०६
ataḥ sakalasaṃjñasya pramātṛtvaṃ na vidyate / trayodaśatvaṃ tacchaktiśaktimaddvayavarjanāt // 106
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न्यग्भूतकञ्चुको माता युक्त[यत]स्तत्र लयाकलः । मायानिविष्टो विज्ञानाकलाद्याः प्राग्वदेव तु ॥ १०७
nyagbhūtakañcuko mātā yukta[yata]statra layākalaḥ / māyāniviṣṭo vijñānākalādyāḥ prāgvadeva tu // 107
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मायातत्त्वे ज्ञेयरूपे कञ्चुकन्यग्भवो पि यः । सो पि मेयः कञ्चुकैक्यं यतो माया सुसूक्ष्मिका ॥ १०८
māyātattve jñeyarūpe kañcukanyagbhavo pi yaḥ / so pi meyaḥ kañcukaikyaṃ yato māyā susūkṣmikā // 108
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विज्ञानाकल एवात्र ततो मातापकञ्चुकः । मायानिविष्टे प्यकले तथेत्येकादशात्मता ॥ १०९
vijñānākala evātra tato mātāpakañcukaḥ / māyāniviṣṭe pyakale tathetyekādaśātmatā // 109
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विज्ञानकेवले वेद्ये कञ्चुकध्वंससुस्थिते । उद्बुभूषुप्रबोधानां मन्त्राणामेव मातृता ॥ ११०
vijñānakevale vedye kañcukadhvaṃsasusthite / udbubhūṣuprabodhānāṃ mantrāṇāmeva mātṛtā // 110
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते पि मन्त्रा यदा मेयास्तदा माता तदीश्वरः । स ह्युद्भवात्पूर्णबोधस्तस्मिन्प्राप्ते तु मेयताम् ॥ १११
te pi mantrā yadā meyāstadā mātā tadīśvaraḥ / sa hyudbhavātpūrṇabodhastasminprāpte tu meyatām // 111
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्भूतपूर्णरूपो सौ माता मन्त्रमहेश्वरः । तस्मिन्विज्ञेयतां प्राप्ते स्वप्रकाशः परः शिवः ॥ ११२
udbhūtapūrṇarūpo sau mātā mantramaheśvaraḥ / tasminvijñeyatāṃ prāpte svaprakāśaḥ paraḥ śivaḥ // 112
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रमाता स्वकतादात्म्यभासिताखिलवेद्यकः । शिवः प्रमाता नो मेयो ह्यन्याधीनप्रकाशता ॥ ११३
pramātā svakatādātmyabhāsitākhilavedyakaḥ / śivaḥ pramātā no meyo hyanyādhīnaprakāśatā // 113
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेयता सा न तत्रास्ति स्वप्रकाशो ह्यसौ प्रभुः । स्वप्रकाशे त्र कस्मिंश्चिदनभ्युपगते सति ॥ ११४
meyatā sā na tatrāsti svaprakāśo hyasau prabhuḥ / svaprakāśe tra kasmiṃścidanabhyupagate sati // 114
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्रकाशात्प्रकाशत्वे ह्यनवस्था दुरुत्तरा । ततश्च सुप्तं विश्वं स्यान्न चैवं भासते हि तत् ॥ ११५
aprakāśātprakāśatve hyanavasthā duruttarā / tataśca suptaṃ viśvaṃ syānna caivaṃ bhāsate hi tat // 115
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्याधीनप्रकाशं हि तद्भात्यन्यस्त्वसौ शिवः । इत्यस्य स्वप्रकाशत्वे किमन्यैर्युक्तिडम्बरैः ॥ ११६
anyādhīnaprakāśaṃ hi tadbhātyanyastvasau śivaḥ / ityasya svaprakāśatve kimanyairyuktiḍambaraiḥ // 116
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानानां हि परो जीवः स एवेत्युक्तमादितः । नन्वस्ति स्वप्रकाशे पि शिवे वेद्यत्वमीदृशः ॥ ११७
mānānāṃ hi paro jīvaḥ sa evetyuktamāditaḥ / nanvasti svaprakāśe pi śive vedyatvamīdṛśaḥ // 117
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपदेशो[श्यो]पदेष्टृत्वव्यवहारो न्यथा कथम् । सत्यं स तु तथा सृष्टः परमेशेन वेद्यताम् ॥ ११८
upadeśo[śyo]padeṣṭṛtvavyavahāro nyathā katham / satyaṃ sa tu tathā sṛṣṭaḥ parameśena vedyatām // 118
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीतो मन्त्रमहेशादिकक्ष्यां समधिशाय्यते । तथाभूतश्च वेद्यो सौ नानवच्छिन्नसंविदः ॥ ११९
nīto mantramaheśādikakṣyāṃ samadhiśāyyate / tathābhūtaśca vedyo sau nānavacchinnasaṃvidaḥ // 119
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्णस्य वेद्यता युक्ता परस्परविरोधतः । तथा वेद्यस्वभावे पि वस्तुतो न शिवात्मताम् ॥ १२०
pūrṇasya vedyatā yuktā parasparavirodhataḥ / tathā vedyasvabhāve pi vastuto na śivātmatām // 120
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.