Library·Abhinavagupta: Tantraloka·10
को पि भावः प्रोज्झतीति सत्यं तद्भावना फलेत् । श्रीपूर्वशास्त्रे तेनोक्तं शिवः साक्षान्न भिद्यते ॥ १२१
ko pi bhāvaḥ projjhatīti satyaṃ tadbhāvanā phalet / śrīpūrvaśāstre tenoktaṃ śivaḥ sākṣānna bhidyate // 121
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साक्षात्पदेनायमर्थः समस्तः प्रस्फुटीकृतः । नन्वेकरूपतायुक्तः शिवस्तद्वशतो भवेत् ॥ १२२
sākṣātpadenāyamarthaḥ samastaḥ prasphuṭīkṛtaḥ / nanvekarūpatāyuktaḥ śivastadvaśato bhavet // 122
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिवेदतामन्त्रमहानाथे कात्र विवादिता । महेश्वरेशमन्त्राणां तथा केवलिनोर्द्वयोः ॥ १२३
trivedatāmantramahānāthe kātra vivāditā / maheśvareśamantrāṇāṃ tathā kevalinordvayoḥ // 123
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनन्तभेदतैकैकं स्थिता सकलवत्किल । ततो लयाकले मेये प्रमातास्ति लयाकलः ॥ १२४
anantabhedataikaikaṃ sthitā sakalavatkila / tato layākale meye pramātāsti layākalaḥ // 124
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतस्त्रयोदशत्वं स्यादित्थं नैकादशात्मता । विज्ञानाकलवेद्यत्वे प्यन्यो ज्ञानाकलो भवेत् ॥ १२५
atastrayodaśatvaṃ syāditthaṃ naikādaśātmatā / vijñānākalavedyatve pyanyo jñānākalo bhavet // 125
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माता तदेकादशता स्यान्नैव तु नवात्मता । एवं मन्त्रतदीशानां मन्त्रेशान्तरसंभवे ॥ १२६
mātā tadekādaśatā syānnaiva tu navātmatā / evaṃ mantratadīśānāṃ mantreśāntarasaṃbhave // 126
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेद्यत्वान्नव सप्त स्युः सप्त पञ्च तु ते कथम् । उच्यते सत्यमस्त्येषा कलना किंतु सुस्फुटः ॥ १२७
vedyatvānnava sapta syuḥ sapta pañca tu te katham / ucyate satyamastyeṣā kalanā kiṃtu susphuṭaḥ // 127
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथात्र सकले भेदो न तथा त्वकलादिके । अनन्तावान्तरेदृक्षयोनिभेदवतः स्फुटम् ॥ १२८
yathātra sakale bhedo na tathā tvakalādike / anantāvāntaredṛkṣayonibhedavataḥ sphuṭam // 128
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्दशविधस्यास्य सकलस्यास्ति भेदिता । लयाकले तु संस्कारमात्रात्सत्यप्यसौ भिदा ॥ १२९
caturdaśavidhasyāsya sakalasyāsti bheditā / layākale tu saṃskāramātrātsatyapyasau bhidā // 129
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकलेन विशेषाय सकलस्यैव युज्यते । विज्ञानकेवलादीनां तावत्यपि न वै भिदा ॥ १३०
akalena viśeṣāya sakalasyaiva yujyate / vijñānakevalādīnāṃ tāvatyapi na vai bhidā // 130
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिवस्वाच्छन्द्यमात्रं तु भेदायैषां विजृम्भते । इत्याशयेन संपश्यन्विशेषं सकलादिह ॥ १३१
śivasvācchandyamātraṃ tu bhedāyaiṣāṃ vijṛmbhate / ityāśayena saṃpaśyanviśeṣaṃ sakalādiha // 131
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लयाकलादौ नोवाच त्रायोदश्यादिकं विभुः । नन्वस्तु वेद्यता भावधर्मः किंतु लयाकलौ ॥ १३२
layākalādau novāca trāyodaśyādikaṃ vibhuḥ / nanvastu vedyatā bhāvadharmaḥ kiṃtu layākalau // 132
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्वाते नेह वै किंचित्तदपेक्षा त्वसौ कथम् । श्रूयतां संविदैकात्म्यतत्त्वे स्मिन्संव्यवस्थिते ॥ १३३
manvāte neha vai kiṃcittadapekṣā tvasau katham / śrūyatāṃ saṃvidaikātmyatattve sminsaṃvyavasthite // 133
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जडे पि चितिरस्त्येव भोत्स्यमाने तु का कथा । स्वबोधावसरे तावद्भोत्स्यते लयकेवली ॥ १३४
jaḍe pi citirastyeva bhotsyamāne tu kā kathā / svabodhāvasare tāvadbhotsyate layakevalī // 134
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विविधश्च प्रबोधो स्य मन्त्रत्वाय भवाय च । भावनादिबलादन्यवैष्णवादिनयोदितात् ॥ १३५
dvividhaśca prabodho sya mantratvāya bhavāya ca / bhāvanādibalādanyavaiṣṇavādinayoditāt // 135
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथास्वमाधरौत्तर्यविचित्रात्संस्कृतस्तथा । लीनः प्रबुद्धो मन्त्रत्वं तदीशत्वमथैति वा ॥ १३६
yathāsvamādharauttaryavicitrātsaṃskṛtastathā / līnaḥ prabuddho mantratvaṃ tadīśatvamathaiti vā // 136
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वातन्त्र्यवर्जिता ये तु बलान्मोहवशीकृताः । लयाकलात्स्वसंस्कारात्प्रबुद्ध्यन्ते भवाय ते ॥ १३७
svātantryavarjitā ye tu balānmohavaśīkṛtāḥ / layākalātsvasaṃskārātprabuddhyante bhavāya te // 137
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानाकलो पि मन्त्रेशमहेशत्वाय बुध्यते । मन्त्रादित्वाय वा जातु जातु संसृतये पि वा ॥ १३८
jñānākalo pi mantreśamaheśatvāya budhyate / mantrāditvāya vā jātu jātu saṃsṛtaye pi vā // 138
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवतारो हि विज्ञानियोगिभावे स्य भिद्यते । उक्तं च बोधयामास स सिसृक्षुर्जगत्प्रभुः ॥ १३९
avatāro hi vijñāniyogibhāve sya bhidyate / uktaṃ ca bodhayāmāsa sa sisṛkṣurjagatprabhuḥ // 139
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विज्ञानकेवलानष्टाविति श्रीपूर्वशासने । अतः प्रभोत्स्यमानत्वे यानयोर्बोधयोग्यता ॥ १४०
vijñānakevalānaṣṭāviti śrīpūrvaśāsane / ataḥ prabhotsyamānatve yānayorbodhayogyatā // 140
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्बलाद्वेद्यतायोग्यभावेनैवात्र वेद्यता । तथाहि गाढनिद्रे पि प्रिये नाशङ्कितागताम् ॥ १४१
tadbalādvedyatāyogyabhāvenaivātra vedyatā / tathāhi gāḍhanidre pi priye nāśaṅkitāgatām // 141
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मां द्रक्ष्यतीति नाङ्गेषु स्वेषु मात्यभिसारिका । एवं शिवो पि मनुते एतस्यैतत्प्रवेद्यताम् ॥ १४२
māṃ drakṣyatīti nāṅgeṣu sveṣu mātyabhisārikā / evaṃ śivo pi manute etasyaitatpravedyatām // 142
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यास्यतीति सृजामीति तदानीं योग्यतैव सा । वेद्यता तस्य भावस्य भोक्तृता तावती च सा ॥ १४३
yāsyatīti sṛjāmīti tadānīṃ yogyataiva sā / vedyatā tasya bhāvasya bhoktṛtā tāvatī ca sā // 143
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लयाकलस्य चित्रो हि भोगः केन विकल्प्यते । यथा यथा हि सम्वित्तिः स हि भोगः स्फुटो स्फुटः ॥ १४४
layākalasya citro hi bhogaḥ kena vikalpyate / yathā yathā hi samvittiḥ sa hi bhogaḥ sphuṭo sphuṭaḥ // 144
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्मृतियोग्यो प्यन्यथा वा भोग्यभावं न तूज्झति । गाढनिद्राविमूढो पि कान्तालिङ्गितविग्रहः ॥ १४५
smṛtiyogyo pyanyathā vā bhogyabhāvaṃ na tūjjhati / gāḍhanidrāvimūḍho pi kāntāliṅgitavigrahaḥ // 145
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भोक्तैव भण्यते सो पि मनुते भोक्तृतां पुरा । उत्प्रेक्षामात्रहीनो पि कांचित्कुलवधूं पुरः ॥ १४६
bhoktaiva bhaṇyate so pi manute bhoktṛtāṃ purā / utprekṣāmātrahīno pi kāṃcitkulavadhūṃ puraḥ // 146
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संभोक्ष्यमाणां दृष्ट्वैव रभसाद्याति संमदम् । तामेव दृष्ट्वा च तदा समानाशयभागपि ॥ १४७
saṃbhokṣyamāṇāṃ dṛṣṭvaiva rabhasādyāti saṃmadam / tāmeva dṛṣṭvā ca tadā samānāśayabhāgapi // 147
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यस्तथा न संवित्ते कमत्रोपलभामहे । लोके रूढमिदं दृष्टिरस्मिन्कारणमन्तरा ॥ १४८
anyastathā na saṃvitte kamatropalabhāmahe / loke rūḍhamidaṃ dṛṣṭirasminkāraṇamantarā // 148
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसीदतीव मग्नेव निर्वातीवेतिवादिनि । इत्थं विस्तरतस्तत्त्वभेदो यं समुदाहृतः ॥ १४९
prasīdatīva magneva nirvātīvetivādini / itthaṃ vistaratastattvabhedo yaṃ samudāhṛtaḥ // 149
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्तिशक्तिमतां भेदादन्योन्यं तत्कृतेष्वपि । भेदेष्वन्योन्यतो भेदात्तथा तत्त्वान्तरैः सह ॥ १५०
śaktiśaktimatāṃ bhedādanyonyaṃ tatkṛteṣvapi / bhedeṣvanyonyato bhedāttathā tattvāntaraiḥ saha // 150
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भेदोपभेदगणनां कर्वतो नावधिः क्वचित् । तत एव विचित्रो यं भुवनादिविधिः स्थितः ॥ १५१
bhedopabhedagaṇanāṃ karvato nāvadhiḥ kvacit / tata eva vicitro yaṃ bhuvanādividhiḥ sthitaḥ // 151
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पार्थिवत्वे पि नो साम्यं रुद्रवैष्णवलोकयोः । का कथान्यत्र तु भवेद्भोगे वापि स्वरूपके ॥ १५२
pārthivatve pi no sāmyaṃ rudravaiṣṇavalokayoḥ / kā kathānyatra tu bhavedbhoge vāpi svarūpake // 152
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स च नो विस्तरः साक्षाच्छक्यो यद्यपि भाषितुम् । तथापि मार्गमात्रेण कथ्यमानो विविच्यताम् ॥ १५३
sa ca no vistaraḥ sākṣācchakyo yadyapi bhāṣitum / tathāpi mārgamātreṇa kathyamāno vivicyatām // 153
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तानां मातृशक्तीनामन्योन्यं भेदने सति । रूपमेकान्नपञ्चाशत्स्वरूपं चाधिकं ततः ॥ १५४
saptānāṃ mātṛśaktīnāmanyonyaṃ bhedane sati / rūpamekānnapañcāśatsvarūpaṃ cādhikaṃ tataḥ // 154
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वं सर्वात्मकं यस्मात्तस्मात्सकलमातरि । लयाकलादिशक्तीनां संभवो स्त्येव तत्त्वतः ॥ १५५
sarvaṃ sarvātmakaṃ yasmāttasmātsakalamātari / layākalādiśaktīnāṃ saṃbhavo styeva tattvataḥ // 155
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स त्वस्फुटो स्तु भेदांशं दातुं तावत्प्रभुर्भवेत् । तेषामपि च भेदानामन्योन्यं बहुभेदता ॥ १५६
sa tvasphuṭo stu bhedāṃśaṃ dātuṃ tāvatprabhurbhavet / teṣāmapi ca bhedānāmanyonyaṃ bahubhedatā // 156
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुख्यानां भेदभेदानां जलाद्यैर्भेदने सति । मुख्यभेदप्रकारेण विधेरानन्त्यमुच्यते ॥ १५७
mukhyānāṃ bhedabhedānāṃ jalādyairbhedane sati / mukhyabhedaprakāreṇa vidherānantyamucyate // 157
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सकलस्य समुद्भूताश्चक्षुरादिस्वशक्तयः । न्यग्भूताश्च प्रतन्वन्ति भेदान्तरमपि स्फुटम् ॥ १५८
sakalasya samudbhūtāścakṣurādisvaśaktayaḥ / nyagbhūtāśca pratanvanti bhedāntaramapi sphuṭam // 158
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं लयाकलादीनां तत्संस्कारपदोदितात् । पाटवात्प्रक्षयाद्वापि भेदान्तरमुदीयते ॥ १५९
evaṃ layākalādīnāṃ tatsaṃskārapadoditāt / pāṭavātprakṣayādvāpi bhedāntaramudīyate // 159
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न्यक्कृतां शक्तिमास्थायाप्युदासीनतया स्थितिम् । अनाविश्येव यद्वेत्ति तत्रान्या वेद्यता खलु ॥ १६०
nyakkṛtāṃ śaktimāsthāyāpyudāsīnatayā sthitim / anāviśyeva yadvetti tatrānyā vedyatā khalu // 160
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आविश्येव निमज्ज्येव विकास्येव विघूर्ण्य च । विदतो वेद्यतान्यैव भेदो त्रार्थक्रियोचितः ॥ १६१
āviśyeva nimajjyeva vikāsyeva vighūrṇya ca / vidato vedyatānyaiva bhedo trārthakriyocitaḥ // 161
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यशक्तितिरोभावे कस्याश्चित्सुस्फुटोदये । भेदान्तरमपि ज्ञेयं वीणावादकदृष्टिवत् ॥ १६२
anyaśaktitirobhāve kasyāścitsusphuṭodaye / bhedāntaramapi jñeyaṃ vīṇāvādakadṛṣṭivat // 162
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिरोभावोद्भवौ शक्तेः स्वशक्त्यन्तरतो न्यतः । चेत्यमानादचेत्याद्वा तन्वाते बहुभेदताम् ॥ १६३
tirobhāvodbhavau śakteḥ svaśaktyantarato nyataḥ / cetyamānādacetyādvā tanvāte bahubhedatām // 163
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमेतद्धरादीनां तत्त्वानां यावती दशा । काचिदस्ति घटाख्यापि तत्र संदर्शिता भिदः ॥ १६४
evametaddharādīnāṃ tattvānāṃ yāvatī daśā / kācidasti ghaṭākhyāpi tatra saṃdarśitā bhidaḥ // 164
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्रापि वेद्यता नाम तादात्म्यं वेदकैः सह । ततः सकलवेद्यो सौ घटः सकल एव हि ॥ १६५
atrāpi vedyatā nāma tādātmyaṃ vedakaiḥ saha / tataḥ sakalavedyo sau ghaṭaḥ sakala eva hi // 165
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावच्छिवैकवेद्यो सौ शिव एवावभासते । तावदेकशरीरो हि बोधो भात्येव यावता ॥ १६६
yāvacchivaikavedyo sau śiva evāvabhāsate / tāvadekaśarīro hi bodho bhātyeva yāvatā // 166
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधुनात्र समस्तस्य धरातत्त्वस्य दर्श्यते । सामस्त्य एवाभिहितं पाञ्चदश्यं पुरोदितम् ॥ १६७
adhunātra samastasya dharātattvasya darśyate / sāmastya evābhihitaṃ pāñcadaśyaṃ puroditam // 167
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धरातत्त्वाविभेदेन यः प्रकाशः प्रकाशते । स एव शिवनाथो त्र पृथिवी ब्रह्म तन्मतम् ॥ १६८
dharātattvāvibhedena yaḥ prakāśaḥ prakāśate / sa eva śivanātho tra pṛthivī brahma tanmatam // 168
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धरातत्त्वगताः सिद्धीर्वितरीतुं समुद्यतान् । प्रेरयन्ति शिवेच्छातो ये ते मन्त्रमहेश्वराः ॥ १६९
dharātattvagatāḥ siddhīrvitarītuṃ samudyatān / prerayanti śivecchāto ye te mantramaheśvarāḥ // 169
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रेर्यमाणास्तु मन्त्रेशा मन्त्रास्तद्वाचकाः स्फुटम् । धरातत्त्वगतं योगमभ्यस्य शिवविद्यया ॥ १७०
preryamāṇāstu mantreśā mantrāstadvācakāḥ sphuṭam / dharātattvagataṃ yogamabhyasya śivavidyayā // 170
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तु पाशवसांख्यीयवैष्णवादिद्वितादृशा । अप्राप्तध्रुवधामानो विज्ञानाकलताजुषः ॥ १७१
na tu pāśavasāṃkhyīyavaiṣṇavādidvitādṛśā / aprāptadhruvadhāmāno vijñānākalatājuṣaḥ // 171
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावत्तत्त्वोपभोगेन ये कल्पान्ते लयं गताः । सौषुप्तावस्थयोपेतास्ते त्र प्रलयकेवलाः ॥ १७२
tāvattattvopabhogena ye kalpānte layaṃ gatāḥ / sauṣuptāvasthayopetāste tra pralayakevalāḥ // 172
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौषुप्ते तत्त्वलीनत्वं स्फुटमेव हि लक्ष्यते । अन्यथा नियतस्वप्नसंदृष्टिर्जायते कुतः ॥ १७३
sauṣupte tattvalīnatvaṃ sphuṭameva hi lakṣyate / anyathā niyatasvapnasaṃdṛṣṭirjāyate kutaḥ // 173
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौषुप्तमपि चित्रं च स्वच्छास्वच्छादि भासते । अस्वाप्सं सुखमित्यादिस्मृतिवैचित्र्यदर्शनात् ॥ १७४
sauṣuptamapi citraṃ ca svacchāsvacchādi bhāsate / asvāpsaṃ sukhamityādismṛtivaicitryadarśanāt // 174
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदैव स क्षणं सूक्ष्मं निद्रायैव प्रबुद्ध्यते । तदैव स्मृतिरेषेति नार्थजज्ञानजा स्मृतिः ॥ १७५
yadaiva sa kṣaṇaṃ sūkṣmaṃ nidrāyaiva prabuddhyate / tadaiva smṛtireṣeti nārthajajñānajā smṛtiḥ // 175
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन मूढैर्यदुच्येत प्रबुद्धस्यान्तरान्तरा । तूलिकादिसुखस्पर्शस्मृतिरेषेति तत्कुतः ॥ १७६
tena mūḍhairyaducyeta prabuddhasyāntarāntarā / tūlikādisukhasparśasmṛtireṣeti tatkutaḥ // 176
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माहाकर्मसमुल्लाससंमिश्रितमलाबिलाः । धराधिरोहिणो ज्ञेयाः सकला इह पुद्गलाः ॥ १७७
māhākarmasamullāsasaṃmiśritamalābilāḥ / dharādhirohiṇo jñeyāḥ sakalā iha pudgalāḥ // 177
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्यैव सप्तकस्य स्वस्वव्यापारप्रकल्पने । प्रक्षोभो यस्तदेवोक्तं शक्तीनां सप्तकं स्फुटम् ॥ १७८
asyaiva saptakasya svasvavyāpāraprakalpane / prakṣobho yastadevoktaṃ śaktīnāṃ saptakaṃ sphuṭam // 178
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिवो ह्यच्युतचिद्रूपस्तिस्रस्तच्छक्तयस्तु याः । ताः स्वातन्त्र्यवशोपात्तग्रहीत्राकारतावशात् ॥ १७९
śivo hyacyutacidrūpastisrastacchaktayastu yāḥ / tāḥ svātantryavaśopāttagrahītrākāratāvaśāt // 179
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिधा मन्त्रावसानाः स्युरुदासीना इव स्थिताः । ग्राह्याकारोपरागात्तु ग्रहीत्राकारतावशात् ॥ १८०
tridhā mantrāvasānāḥ syurudāsīnā iva sthitāḥ / grāhyākāroparāgāttu grahītrākāratāvaśāt // 180
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सकलान्तास्तु तास्तिस्र इच्छाज्ञानक्रिया मताः । सप्तधेत्थं प्रमातृत्वं तत्क्षोभो मानता तथा ॥ १८१
sakalāntāstu tāstisra icchājñānakriyā matāḥ / saptadhetthaṃ pramātṛtvaṃ tatkṣobho mānatā tathā // 181
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्तु ग्रहीतृतारूपसंवित्संस्पर्शवर्जितम् । शुद्धं जडं तत्स्वरूपमित्थं विश्वं त्रिकात्मकम् ॥ १८२
yattu grahītṛtārūpasaṃvitsaṃsparśavarjitam / śuddhaṃ jaḍaṃ tatsvarūpamitthaṃ viśvaṃ trikātmakam // 182
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं जलाद्यपि वदेद्भेदैर्भिन्नं महामतिः । अनया तु दिशा प्रायः सर्वभेदेषु विद्यते ॥ १८३
evaṃ jalādyapi vadedbhedairbhinnaṃ mahāmatiḥ / anayā tu diśā prāyaḥ sarvabhedeṣu vidyate // 183
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भेदो मन्त्रमहेशान्तेष्वेष पञ्चदशात्मकः । तथापि स्फुटताभावात्सन्नप्येष न चर्चितः ॥ १८४
bhedo mantramaheśānteṣveṣa pañcadaśātmakaḥ / tathāpi sphuṭatābhāvātsannapyeṣa na carcitaḥ // 184
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच्च सूत्रितं धात्रा श्रीपूर्वे यद्ब्रवीति हि । सव्यापाराधिपत्वेनेत्यादिना जाग्रदादिताम् ॥ १८५
etacca sūtritaṃ dhātrā śrīpūrve yadbravīti hi / savyāpārādhipatvenetyādinā jāgradāditām // 185
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिन्ने पि शिवे न्तःस्थसूक्ष्मबोधानुसारतः । अधुना प्राणशक्तिस्थे तत्त्वजाले विविच्यते ॥ १८६
abhinne pi śive ntaḥsthasūkṣmabodhānusārataḥ / adhunā prāṇaśaktisthe tattvajāle vivicyate // 186
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भेदो यं पाञ्चदश्यादिर्यथा श्रीशंभुरादिशत् । समस्ते र्थे त्र निर्ग्राह्ये तुटयः षोडश क्षणाः ॥ १८७
bhedo yaṃ pāñcadaśyādiryathā śrīśaṃbhurādiśat / samaste rthe tra nirgrāhye tuṭayaḥ ṣoḍaśa kṣaṇāḥ // 187
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षट्त्रिंशदङ्गुले चारे सांशद्व्यङ्गुलकल्पिताः । तत्राद्यः परमाद्वैतो निर्विभागरसात्मकः ॥ १८८
ṣaṭtriṃśadaṅgule cāre sāṃśadvyaṅgulakalpitāḥ / tatrādyaḥ paramādvaito nirvibhāgarasātmakaḥ // 188
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वितीयो ग्राहकोल्लासरूपः प्रतिविभाव्यते । अन्त्यस्तु ग्राह्यतादात्म्यात्स्वरूपीभावमागतः ॥ १८९
dvitīyo grāhakollāsarūpaḥ prativibhāvyate / antyastu grāhyatādātmyātsvarūpībhāvamāgataḥ // 189
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविभाव्यो न हि पृथगुपान्त्यो ग्राहकः क्षणः । तृतीयं क्षणमारभ्य क्षणषट्कं तु यत्स्थितम् ॥ १९०
pravibhāvyo na hi pṛthagupāntyo grāhakaḥ kṣaṇaḥ / tṛtīyaṃ kṣaṇamārabhya kṣaṇaṣaṭkaṃ tu yatsthitam // 190
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्निर्विकल्पं प्रोद्गच्छद्विकल्पाच्छादनात्मकम् । तदेव शिवरूपं हि परशक्त्यात्मकं विदुः ॥ १९१
tannirvikalpaṃ prodgacchadvikalpācchādanātmakam / tadeva śivarūpaṃ hi paraśaktyātmakaṃ viduḥ // 191
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वितीयं मध्यमं षट्कं परापरपदात्मकम् । विकल्परूढिरप्येषा क्रमात्प्रस्फुटतां गता ॥ १९२
dvitīyaṃ madhyamaṃ ṣaṭkaṃ parāparapadātmakam / vikalparūḍhirapyeṣā kramātprasphuṭatāṃ gatā // 192
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षट्के त्र प्रथमे देव्यस्तिस्रः प्रोन्मेषवृत्तिताम् । निमेषवृत्तितां चाशु स्पृशन्त्यः षट्कतां गताः ॥ १९३
ṣaṭke tra prathame devyastisraḥ pronmeṣavṛttitām / nimeṣavṛttitāṃ cāśu spṛśantyaḥ ṣaṭkatāṃ gatāḥ // 193
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं द्वितीयषट्के पि किं त्वत्र ग्राह्यवर्त्मना । उपरागपदं प्राप्य परापरतया स्थिताः ॥ १९४
evaṃ dvitīyaṣaṭke pi kiṃ tvatra grāhyavartmanā / uparāgapadaṃ prāpya parāparatayā sthitāḥ // 194
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आद्ये त्र षट्के ता देव्यः स्वातन्त्र्योल्लासमात्रतः । जिघृक्षिते प्युपाधौ स्युः पररूपादविच्युताः ॥ १९५
ādye tra ṣaṭke tā devyaḥ svātantryollāsamātrataḥ / jighṛkṣite pyupādhau syuḥ pararūpādavicyutāḥ // 195
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्ति चातिशयः कश्चित्तासामप्युत्तरोत्तरम् । यो विवेकधनैर्धीरैः स्फुटीकृत्यापि दर्श्यते ॥ १९६
asti cātiśayaḥ kaścittāsāmapyuttarottaram / yo vivekadhanairdhīraiḥ sphuṭīkṛtyāpi darśyate // 196
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केचित्त्वेकां तुटिं ग्राह्ये चैकामपि ग्रहीतरि । तादात्म्येन विनिक्षिप्य सप्तकं सप्तकं विदुः ॥ १९७
kecittvekāṃ tuṭiṃ grāhye caikāmapi grahītari / tādātmyena vinikṣipya saptakaṃ saptakaṃ viduḥ // 197
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदस्यां सूक्ष्मसंवित्तौ कलनाय समुद्यताः । संवेदयन्ते यद्रूपं तत्र किं वाग्विकत्थनैः ॥ १९८
tadasyāṃ sūkṣmasaṃvittau kalanāya samudyatāḥ / saṃvedayante yadrūpaṃ tatra kiṃ vāgvikatthanaiḥ // 198
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं धरादिमूलान्तं प्रक्रिया प्राणगामिनी । गुरुपर्वक्रमात्प्रोक्ता भेदे पञ्चदशात्मके ॥ १९९
evaṃ dharādimūlāntaṃ prakriyā prāṇagāminī / guruparvakramātproktā bhede pañcadaśātmake // 199
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमात्तु भेदन्यूनत्वे न्यूनता स्यात्तुटिष्वपि । तस्यां ह्रासो विकल्पस्य स्फुटता चाविकल्पिनः ॥ २००
kramāttu bhedanyūnatve nyūnatā syāttuṭiṣvapi / tasyāṃ hrāso vikalpasya sphuṭatā cāvikalpinaḥ // 200
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा हि चिरदुःखार्तः पश्चादात्तसुखस्थितिः । विस्मरत्येव तद्दुःखं सुखविश्रान्तिवर्त्मना ॥ २०१
yathā hi ciraduḥkhārtaḥ paścādāttasukhasthitiḥ / vismaratyeva tadduḥkhaṃ sukhaviśrāntivartmanā // 201
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा गतविकल्पे पि रूढाः संवेदने जनाः । विकल्पविश्रान्तिबलात्तां सत्तां नाभिमन्वते ॥ २०२
tathā gatavikalpe pi rūḍhāḥ saṃvedane janāḥ / vikalpaviśrāntibalāttāṃ sattāṃ nābhimanvate // 202
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विकल्पनिर्ह्रासवशेन याति विकल्पवन्ध्या परमार्थसत्या । संवित्स्वरूपप्रकटत्वमित्थं तत्रावधाने यततां सुबुद्धिः ॥ २०३
vikalpanirhrāsavaśena yāti vikalpavandhyā paramārthasatyā / saṃvitsvarūpaprakaṭatvamitthaṃ tatrāvadhāne yatatāṃ subuddhiḥ // 203
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्राह्यग्राहकसंवित्तौ संबन्धे सावधानता । इयं सा तत्र तत्रोक्ता सर्वकामदुघा यतः ॥ २०४
grāhyagrāhakasaṃvittau saṃbandhe sāvadhānatā / iyaṃ sā tatra tatroktā sarvakāmadughā yataḥ // 204
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं द्वयं द्वयं यावन्न्यूनीभवति भेदगम् । तावत्तुटिद्वयं याति न्यूनतां क्रमशः स्फुटम् ॥ २०५
evaṃ dvayaṃ dvayaṃ yāvannyūnībhavati bhedagam / tāvattuṭidvayaṃ yāti nyūnatāṃ kramaśaḥ sphuṭam // 205
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत एव शिवावेशे द्वितुटिः परिगीयते । एका तु सा तुटिस्तत्र पूर्णा शुद्धैव केवलम् ॥ २०६
ata eva śivāveśe dvituṭiḥ parigīyate / ekā tu sā tuṭistatra pūrṇā śuddhaiva kevalam // 206
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वितीया शिव(शक्ति)रूपैव सर्वज्ञानक्रियात्मिका । तस्यामवहितो योगी किं न वेत्ति करोति वा ॥ २०७
dvitīyā śiva(śakti)rūpaiva sarvajñānakriyātmikā / tasyāmavahito yogī kiṃ na vetti karoti vā // 207
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा चोक्तं कल्लटेन श्रीमता तुटिपातगः । लाभः सर्वज्ञकर्तृत्वे तुटेः पातो परा तुटिः ॥ २०८
tathā coktaṃ kallaṭena śrīmatā tuṭipātagaḥ / lābhaḥ sarvajñakartṛtve tuṭeḥ pāto parā tuṭiḥ // 208
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आद्यायां तु तुटौ सर्वं सर्वतः पूर्णमेकताम् । गतं किं तत्र वेद्यं वा कार्यं वा व्यपदेशभाक् ॥ २०९
ādyāyāṃ tu tuṭau sarvaṃ sarvataḥ pūrṇamekatām / gataṃ kiṃ tatra vedyaṃ vā kāryaṃ vā vyapadeśabhāk // 209
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतो भेदसमुल्लासकलां प्राथमिकीं बुधाः । चिन्वन्ति प्रतिभां देवीं सर्वज्ञत्वादिसिद्धये ॥ २१०
ato bhedasamullāsakalāṃ prāthamikīṃ budhāḥ / cinvanti pratibhāṃ devīṃ sarvajñatvādisiddhaye // 210
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सैव शक्तिः शिवस्योक्ता तृतीयादितुटिष्वथ । मन्त्रादि(धि)नाथतच्छक्तिमन्त्रेशाद्याः क्रमोदिताः ॥ २११
saiva śaktiḥ śivasyoktā tṛtīyādituṭiṣvatha / mantrādi(dhi)nāthatacchaktimantreśādyāḥ kramoditāḥ // 211
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तासु संदधतश्चित्तमवधानैकधर्मकम् । तत्तत्सिद्धिसमावेशः स्वयमेवोपजायते ॥ २१२
tāsu saṃdadhataścittamavadhānaikadharmakam / tattatsiddhisamāveśaḥ svayamevopajāyate // 212
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत एव यथा भेदबहुत्वं दूरता तथा । संवित्तौ तुटिबाहुल्यादक्षार्थासंनिकर्षवत् ॥ २१३
ata eva yathā bhedabahutvaṃ dūratā tathā / saṃvittau tuṭibāhulyādakṣārthāsaṃnikarṣavat // 213
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा यथा हि न्यूनत्वं तुटीनां ह्रासतो भिदः । तथा तथातिनैकट्यं संविदः स्याच्छिवावधि ॥ २१४
yathā yathā hi nyūnatvaṃ tuṭīnāṃ hrāsato bhidaḥ / tathā tathātinaikaṭyaṃ saṃvidaḥ syācchivāvadhi // 214
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिवतत्त्वमतः प्रोक्तमन्तिकं सर्वतो मुतः । अत एव प्रयत्नो यं तत्प्रवेशे न विद्यते ॥ २१५
śivatattvamataḥ proktamantikaṃ sarvato mutaḥ / ata eva prayatno yaṃ tatpraveśe na vidyate // 215
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा यथा हि दूरत्वं यत्नयोगस्तथा तथा । भावनाकरणादीनां शिवे निरवकाशताम् ॥ २१६
yathā yathā hi dūratvaṃ yatnayogastathā tathā / bhāvanākaraṇādīnāṃ śive niravakāśatām // 216
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत एव हि मन्यन्ते संप्रदायधना जनाः । तथा हि दृश्यतां लोको घटादेर्वेदने यथा ॥ २१७
ata eva hi manyante saṃpradāyadhanā janāḥ / tathā hi dṛśyatāṃ loko ghaṭādervedane yathā // 217
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रयत्नवानिवाभाति तथा किं सुखवेदने । आन्तरत्वमिदं प्राहुः संविन्नैकट्यशालिताम् ॥ २१८
prayatnavānivābhāti tathā kiṃ sukhavedane / āntaratvamidaṃ prāhuḥ saṃvinnaikaṭyaśālitām // 218
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां च चिद्रूपतोन्मेषं बाह्यत्वं तन्निमेषताम् । भविनां त्वन्तिको प्येवं न भातीत्यतिदूरता ॥ २१९
tāṃ ca cidrūpatonmeṣaṃ bāhyatvaṃ tannimeṣatām / bhavināṃ tvantiko pyevaṃ na bhātītyatidūratā // 219
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूरे पि ह्यन्तिकीभूते भानं स्यात्त्वत्र तत्कथम् । न च बीजाङ्कुरलतादलपुष्पफलादिवत् ॥ २२०
dūre pi hyantikībhūte bhānaṃ syāttvatra tatkatham / na ca bījāṅkuralatādalapuṣpaphalādivat // 220
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमिकेयं भवेत्संवित्सूतस्तत्र किलाङ्कुरः । बीजाल्लता त्वङ्कुरान्नो बीजादिह सर्वतः ॥ २२१
kramikeyaṃ bhavetsaṃvitsūtastatra kilāṅkuraḥ / bījāllatā tvaṅkurānno bījādiha sarvataḥ // 221
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संवित्तत्त्वं भासमानं परिपूर्णं हि सर्वतः । सर्वस्य कारणं प्रोक्तं सर्वत्रैवोदितं यतः ॥ २२२
saṃvittattvaṃ bhāsamānaṃ paripūrṇaṃ hi sarvataḥ / sarvasya kāraṇaṃ proktaṃ sarvatraivoditaṃ yataḥ // 222
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत एव घटे प्येषा प्राणवृत्तिर्यदि स्फुरेत् । विश्राम्येच्चाशु तत्रैव शिवबीजे लयं व्रजेत् ॥ २२३
tata eva ghaṭe pyeṣā prāṇavṛttiryadi sphuret / viśrāmyeccāśu tatraiva śivabīje layaṃ vrajet // 223
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तु क्रमिकता काचिच्छिवात्मत्वे कदाचन । अन्यन्मन्त्रादि(धि)नाथादि कारणं तत्तु संनिधेः ॥ २२४
na tu kramikatā kācicchivātmatve kadācana / anyanmantrādi(dhi)nāthādi kāraṇaṃ tattu saṃnidheḥ // 224
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिवाभेदाच्च किं चाथ द्वैते नैकट्यवेदनात् । अनया च दिशा सर्व सर्वदा प्रविवेचयन् ॥ २२५
śivābhedācca kiṃ cātha dvaite naikaṭyavedanāt / anayā ca diśā sarva sarvadā pravivecayan // 225
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भैरवायत एव द्राक् चिच्चक्रेश्वरतां गतः । स इत्थं प्राणगो भेदः खेचरीचक्रगोपितः ॥ २२६
bhairavāyata eva drāk ciccakreśvaratāṃ gataḥ / sa itthaṃ prāṇago bhedaḥ khecarīcakragopitaḥ // 226
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मया प्रकटितः श्रीमच्छाम्भवाज्ञानुवर्तिना । अत्रैवाध्वनि वेद्यत्वं प्राप्ते या संविदुद्भवेत् ॥ २२७
mayā prakaṭitaḥ śrīmacchāmbhavājñānuvartinā / atraivādhvani vedyatvaṃ prāpte yā saṃvidudbhavet // 227
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याः स्वकं यद्वैचित्र्यं तदवस्थापदाभिधम् । जाग्रत्स्वप्नः सुषुप्तं च तुर्यं च तदतीतकम् ॥ २२८
tasyāḥ svakaṃ yadvaicitryaṃ tadavasthāpadābhidham / jāgratsvapnaḥ suṣuptaṃ ca turyaṃ ca tadatītakam // 228
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति पञ्च पदान्याहुरेकस्मिन्वेदके सति । तत्र यैषा धरातत्त्वाच्छिवान्ता तत्त्वपद्धतिः ॥ २२९
iti pañca padānyāhurekasminvedake sati / tatra yaiṣā dharātattvācchivāntā tattvapaddhatiḥ // 229
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यामेकः प्रमाता चेदवश्यं जाग्रदादिकम् । तद्दर्श्यते शंभुनाथप्रसादाद्विदितं मया ॥ २३०
tasyāmekaḥ pramātā cedavaśyaṃ jāgradādikam / taddarśyate śaṃbhunāthaprasādādviditaṃ mayā // 230
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदधिष्ठेयमेवेह नाधिष्ठातृ कदाचन । संवेदनगतं वेद्यं तज्जाग्रत्समुदाहृतम् ॥ २३१
yadadhiṣṭheyameveha nādhiṣṭhātṛ kadācana / saṃvedanagataṃ vedyaṃ tajjāgratsamudāhṛtam // 231
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चैत्रमैत्रादिभूतानि तत्त्वानि च धरादितः । अभिधाकरणीभूताः शब्दाः किं चाभिधा प्रमा ॥ २३२
caitramaitrādibhūtāni tattvāni ca dharāditaḥ / abhidhākaraṇībhūtāḥ śabdāḥ kiṃ cābhidhā pramā // 232
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रमातृमेयतन्मानप्रमारूपं चतुष्टयम् । विश्वमेतदधिष्ठेयं यदा जाग्रत्तदा स्मृतम् ॥ २३३
pramātṛmeyatanmānapramārūpaṃ catuṣṭayam / viśvametadadhiṣṭheyaṃ yadā jāgrattadā smṛtam // 233
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा हि भासते यत्तन्नीलमन्तः प्रवेदने । संकल्परूपे बाह्यस्य तदधिष्ठातृ बोधकम् ॥ २३४
tathā hi bhāsate yattannīlamantaḥ pravedane / saṃkalparūpe bāhyasya tadadhiṣṭhātṛ bodhakam // 234
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्तु बाह्यतया नीलं चकास्त्यस्य न विद्यते । कथंचिदप्यधिष्ठातृभावस्तज्जाग्रदुच्यते ॥ २३५
yattu bāhyatayā nīlaṃ cakāstyasya na vidyate / kathaṃcidapyadhiṣṭhātṛbhāvastajjāgraducyate // 235
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र चैत्रे भासमाने यो देहांशः स कथ्यते । अबुद्धो यस्तु मानांशः स बुद्धो मितिकारकः ॥ २३६
tatra caitre bhāsamāne yo dehāṃśaḥ sa kathyate / abuddho yastu mānāṃśaḥ sa buddho mitikārakaḥ // 236
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रबुद्धः सुप्रबुद्धश्च प्रमामात्रेति च क्रमः । चातुर्विध्यं हि पिण्डस्थनाम्नि जाग्रति कीर्तितम् ॥ २३७
prabuddhaḥ suprabuddhaśca pramāmātreti ca kramaḥ / cāturvidhyaṃ hi piṇḍasthanāmni jāgrati kīrtitam // 237
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जाग्रदादि चतुष्कं हि प्रत्येकमिह विद्यते । जाग्रज्जाग्रदबुद्धं तज्जाग्रत्स्वप्नस्तु बुद्धता ॥ २३८
jāgradādi catuṣkaṃ hi pratyekamiha vidyate / jāgrajjāgradabuddhaṃ tajjāgratsvapnastu buddhatā // 238
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यादि तुर्यातीतं तु सर्वगत्वात्पृथक्कुतः । उक्तं च पिण्डगं जाग्रदबुद्धं बुद्धमेव च ॥ २३९
ityādi turyātītaṃ tu sarvagatvātpṛthakkutaḥ / uktaṃ ca piṇḍagaṃ jāgradabuddhaṃ buddhameva ca // 239
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रबुद्धं सुप्रबुद्धं च चतुर्विधमिदं स्मृतम् । मेयभूमिरियं मुख्या जाग्रदाख्यान्यदन्तरा ॥ २४०
prabuddhaṃ suprabuddhaṃ ca caturvidhamidaṃ smṛtam / meyabhūmiriyaṃ mukhyā jāgradākhyānyadantarā // 240
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.