Library·Abhinavagupta: Tantraloka·13
स्थित्वा मन्त्रादि संगृह्य त्यजेत्सो स्य तिरोभवः । श्रीसारशास्त्रे भगवान्वस्त्वेतत्समभाषत ॥ १२१
sthitvā mantrādi saṃgṛhya tyajetso sya tirobhavaḥ / śrīsāraśāstre bhagavānvastvetatsamabhāṣata // 121
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्माधर्मात्मकैर्भावैरनेकैर्वेष्टयेत्स्वयम् । असन्देहं स्वमात्मानमवीच्यादिशिवान्तके ॥ १२२
dharmādharmātmakairbhāvairanekairveṣṭayetsvayam / asandehaṃ svamātmānamavīcyādiśivāntake // 122
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वच्छक्तिसमूहेन स एव तु विवेष्टयेत् । स्वयं बध्नाति देवेशः स्वयं चैव विमुञ्चति ॥ १२३
tadvacchaktisamūhena sa eva tu viveṣṭayet / svayaṃ badhnāti deveśaḥ svayaṃ caiva vimuñcati // 123
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयं भोक्ता स्वयं ज्ञाता स्वयं चैवोपलक्षयेत् । स्वयं भुक्तिश्च मुक्तिश्च स्वयं देवी स्वयं प्रभुः ॥ १२४
svayaṃ bhoktā svayaṃ jñātā svayaṃ caivopalakṣayet / svayaṃ bhuktiśca muktiśca svayaṃ devī svayaṃ prabhuḥ // 124
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयमेकाक्षरा चैव यथोष्मा कृष्णवर्त्मनः । वस्तूक्तमत्र स्वातन्त्र्यात्स्वात्मरूपप्रकाशनम् ॥ १२५
svayamekākṣarā caiva yathoṣmā kṛṣṇavartmanaḥ / vastūktamatra svātantryātsvātmarūpaprakāśanam // 125
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीमन्निशाकुले प्युक्तं मिथ्याभावितचेतसः । मलमायाविचारेण क्लिश्यन्ते स्वल्पबुद्धयः ॥ १२६
śrīmanniśākule pyuktaṃ mithyābhāvitacetasaḥ / malamāyāvicāreṇa kliśyante svalpabuddhayaḥ // 126
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्फटिकोपलगो रेणुः किं तस्य कुरुतां प्रिये । व्योम्नीव नीलं हि मलं मलशंकां ततस्त्यजेत् ॥ १२७
sphaṭikopalago reṇuḥ kiṃ tasya kurutāṃ priye / vyomnīva nīlaṃ hi malaṃ malaśaṃkāṃ tatastyajet // 127
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीमान्विद्यागुरुश्चाह प्रमाणस्तुतिदर्शने । धर्माधर्मव्याप्तिविनाशान्तरकाले शक्तेः पातो गाहनिकैर्यः प्रतिपन्नः ॥ १२८
śrīmānvidyāguruścāha pramāṇastutidarśane / dharmādharmavyāptivināśāntarakāle śakteḥ pāto gāhanikairyaḥ pratipannaḥ // 128
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं स्वेच्छातः संगिरमाणाः स्तवकाद्याः स्वातन्त्र्यं तत्त्वय्यनपेक्षं कथयेयुः । तारतम्यप्रकाशो यस्तीव्रमध्यममन्दताः ॥ १२९
taṃ svecchātaḥ saṃgiramāṇāḥ stavakādyāḥ svātantryaṃ tattvayyanapekṣaṃ kathayeyuḥ / tāratamyaprakāśo yastīvramadhyamamandatāḥ // 129
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ता एव शक्तिपातस्य प्रत्येकं त्रैधमास्थिताः । तीव्रतीव्रः शक्तिपातो देहपातवशात्स्वयम् ॥ १३०
tā eva śaktipātasya pratyekaṃ traidhamāsthitāḥ / tīvratīvraḥ śaktipāto dehapātavaśātsvayam // 130
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मोक्षप्रदस्तदैवान्यकाले वा तारतम्यतः । मध्यतीव्रात्पुनः सर्वमज्ञानं विनिवर्तते ॥ १३१
mokṣapradastadaivānyakāle vā tāratamyataḥ / madhyatīvrātpunaḥ sarvamajñānaṃ vinivartate // 131
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयमेव यतो वेत्ति बन्धमोक्षतयात्मताम् । तत्प्रातिभं महाज्ञानं शास्त्राचार्यानपेक्षि यत्। ॥ १३२
svayameva yato vetti bandhamokṣatayātmatām / tatprātibhaṃ mahājñānaṃ śāstrācāryānapekṣi yat. // 132
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिभाचन्द्रिकाशान्तध्वान्तश्चाचार्यचन्द्रमाः । तमस्तापौ हन्ति दृशं विस्फार्यानन्दनिर्भराम् ॥ १३३
pratibhācandrikāśāntadhvāntaścācāryacandramāḥ / tamastāpau hanti dṛśaṃ visphāryānandanirbharām // 133
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स शिष्टः कर्मकर्तृत्वाच्छिष्यो न्यः कर्मभावतः । शिष्टः सर्वत्र च स्मार्तपदकालकुलादिषु ॥ १३४
sa śiṣṭaḥ karmakartṛtvācchiṣyo nyaḥ karmabhāvataḥ / śiṣṭaḥ sarvatra ca smārtapadakālakulādiṣu // 134
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उक्तः स्वयंभूः शास्त्रार्थप्रतिभापरिनिष्ठितः । यन्मूलं शासनं तेन न रिक्तः को पि जन्तुकः ॥ १३५
uktaḥ svayaṃbhūḥ śāstrārthapratibhāpariniṣṭhitaḥ / yanmūlaṃ śāsanaṃ tena na riktaḥ ko pi jantukaḥ // 135
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रापि तारतम्योत्थमानन्त्यं दार्ढ्यकम्प्रते । युक्तिः शास्त्रं गुरुर्वादो भ्यास इत्याद्यपेक्षते ॥ १३६
tatrāpi tāratamyotthamānantyaṃ dārḍhyakamprate / yuktiḥ śāstraṃ gururvādo bhyāsa ityādyapekṣate // 136
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कम्पमानं हि विज्ञानं स्वयमेव पुनर्व्रजेत् । कस्यापि दार्ढ्यमन्यस्य युक्त्याद्यैः केवलेतरैः ॥ १३७
kampamānaṃ hi vijñānaṃ svayameva punarvrajet / kasyāpi dārḍhyamanyasya yuktyādyaiḥ kevaletaraiḥ // 137
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा यथा परापेक्षातानवं प्रातिभे भवेत् । तथा तथा गुरुरसौ श्रेष्ठो विज्ञानपारगः ॥ १३८
yathā yathā parāpekṣātānavaṃ prātibhe bhavet / tathā tathā gururasau śreṣṭho vijñānapāragaḥ // 138
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यतः शिक्षितानन्तज्ञानो पि प्रतिभाबलात् । यद्वेत्ति तत्र तत्रास्य शिवता ज्यायसी च सा ॥ १३९
anyataḥ śikṣitānantajñāno pi pratibhābalāt / yadvetti tatra tatrāsya śivatā jyāyasī ca sā // 139
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चास्य समयित्वादिक्रमो नाप्यभिषेचनम् । न सन्तानादि नो विद्याव्रतं प्रातिभवर्त्मनः ॥ १४०
na cāsya samayitvādikramo nāpyabhiṣecanam / na santānādi no vidyāvrataṃ prātibhavartmanaḥ // 140
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदिविद्वान्महादेवस्तेनैषो धिष्ठितो यतः । संस्कारास्तदधिष्ठानसिद्ध्यै तत्तस्य तु स्वतः ॥ १४१
ādividvānmahādevastenaiṣo dhiṣṭhito yataḥ / saṃskārāstadadhiṣṭhānasiddhyai tattasya tu svataḥ // 141
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवीभिर्दीक्षितस्तेन सभक्तिः शिवशासने । दृढताकम्प्रताभेदैः सो पि स्वयमथ व्रतात् ॥ १४२
devībhirdīkṣitastena sabhaktiḥ śivaśāsane / dṛḍhatākampratābhedaiḥ so pi svayamatha vratāt // 142
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपोजपादेर्गुरुतः स्वसंस्कारं प्रकल्पयेत् । यतो वाजसिनेयाख्य उक्तं सिञ्चेत्स्वयं तनुम् ॥ १४३
tapojapādergurutaḥ svasaṃskāraṃ prakalpayet / yato vājasineyākhya uktaṃ siñcetsvayaṃ tanum // 143
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्याद्युपक्रमं यावदन्ते तत्परिनिष्ठितम् । अभिषिक्तो भवेदेवं न बाह्यकलशाम्बुभिः ॥ १४४
ityādyupakramaṃ yāvadante tatpariniṣṭhitam / abhiṣikto bhavedevaṃ na bāhyakalaśāmbubhiḥ // 144
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीसर्ववीरश्रीब्रह्मयामलादौ च तत्तथा । निरूपितं महेशेन कियद्वा लिख्यतामिदम् ॥ १४५
śrīsarvavīraśrībrahmayāmalādau ca tattathā / nirūpitaṃ maheśena kiyadvā likhyatāmidam // 145
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थं प्रातिभविज्ञानं किं किं कस्य न साधयेत् । यत्प्रातिभाद्वा सर्वं चेत्यूचे शेषमहामुनिः ॥ १४६
itthaṃ prātibhavijñānaṃ kiṃ kiṃ kasya na sādhayet / yatprātibhādvā sarvaṃ cetyūce śeṣamahāmuniḥ // 146
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्ये त्वाहुरकामस्य प्रातिभो गुरुरीदृशः । सामग्रीजन्यता काम्ये तेनारिमन्संस्कृतो गुरुः ॥ १४७
anye tvāhurakāmasya prātibho gururīdṛśaḥ / sāmagrījanyatā kāmye tenārimansaṃskṛto guruḥ // 147
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नियतेर्महिमा नैव फले साध्ये निवर्तते । अभिषिक्तश्चीर्णविद्याव्रतस्तेन फलप्रदः ॥ १४८
niyatermahimā naiva phale sādhye nivartate / abhiṣiktaścīrṇavidyāvratastena phalapradaḥ // 148
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असदेतदिति प्राहुर्गुरवस्तत्त्वदर्शिनः । श्रीसोमानन्दकल्याणभवभूतिपुरोगमाः ॥ १४९
asadetaditi prāhurguravastattvadarśinaḥ / śrīsomānandakalyāṇabhavabhūtipurogamāḥ // 149
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथाहि त्रीशिकाशास्त्रविवृतौ ते भ्यधुर्बुधाः । सांसिद्धिकं यद्विज्ञानं तच्चिन्तारत्नमुच्यते ॥ १५०
tathāhi trīśikāśāstravivṛtau te bhyadhurbudhāḥ / sāṃsiddhikaṃ yadvijñānaṃ taccintāratnamucyate // 150
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदभावे तदर्थं तदाहृतं ज्ञानमादृतम् । एवं यो वेद तत्त्वेन तस्य निर्वाणगामिनी ॥ १५१
tadabhāve tadarthaṃ tadāhṛtaṃ jñānamādṛtam / evaṃ yo veda tattvena tasya nirvāṇagāminī // 151
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीक्षा भवत्यसन्दिग्धा तिलाज्याहुतिवर्जिता । अदृष्टमण्डलो प्येवं यः कश्चिद्वेत्ति तत्त्वतः ॥ १५२
dīkṣā bhavatyasandigdhā tilājyāhutivarjitā / adṛṣṭamaṇḍalo pyevaṃ yaḥ kaścidvetti tattvataḥ // 152
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स सिद्धिभाग्भवेन्नित्यं स योगी स च दीक्षितः । अविधिज्ञो विधानज्ञो जायते यजनं प्रति ॥ १५३
sa siddhibhāgbhavennityaṃ sa yogī sa ca dīkṣitaḥ / avidhijño vidhānajño jāyate yajanaṃ prati // 153
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यादिभिस्त्रीशिकोक्तैर्वाक्यैर्माहेश्वरैः स्फुटम् । ज्ञानं दीक्षादिसंस्कारसतत्त्वमिति वर्णितम् ॥ १५४
ityādibhistrīśikoktairvākyairmāheśvaraiḥ sphuṭam / jñānaṃ dīkṣādisaṃskārasatattvamiti varṇitam // 154
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानोपायस्तु दीक्षादिक्रिया ज्ञानवियोगिनाम् । इत्येतदधुनैवास्ता स्वप्रस्तावे भविष्यति ॥ १५५
jñānopāyastu dīkṣādikriyā jñānaviyoginām / ityetadadhunaivāstā svaprastāve bhaviṣyati // 155
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरुशास्त्रप्रमाणादेरप्युपायत्वमंजसा । प्रतिभा परमेवैषा सर्वकामदुघा यतः ॥ १५६
guruśāstrapramāṇāderapyupāyatvamaṃjasā / pratibhā paramevaiṣā sarvakāmadughā yataḥ // 156
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपाययोगक्रमतो निरुपायमथाक्रमम् । यद्रूपं तत्परं तत्त्वं तत्र तत्र सुनिश्चितम् ॥ १५७
upāyayogakramato nirupāyamathākramam / yadrūpaṃ tatparaṃ tattvaṃ tatra tatra suniścitam // 157
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्तु प्रातिभबाह्यात्मसंस्कारद्वयसुन्दरः । उक्तो नन्योपकार्यत्वात्स साक्षाद्वरदो गुरुः ॥ १५८
yastu prātibhabāhyātmasaṃskāradvayasundaraḥ / ukto nanyopakāryatvātsa sākṣādvarado guruḥ // 158
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वमुक्तिमात्रे कस्यापि यावद्विश्वविमोचने । प्रतिभोदेति खद्योतरत्नतारेन्दुसूर्यवत् ॥ १५९
svamuktimātre kasyāpi yāvadviśvavimocane / pratibhodeti khadyotaratnatārendusūryavat // 159
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रातिभसंवित्त्यै शास्त्रमस्मत्कृतं त्विदम् । यो भ्यस्येत्स गुरुर्नैव वस्त्वर्था हि विडम्बकाः ॥ १६०
tataḥ prātibhasaṃvittyai śāstramasmatkṛtaṃ tvidam / yo bhyasyetsa gururnaiva vastvarthā hi viḍambakāḥ // 160
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परोपजीविताबुद्ध्या सर्व इत्थं न भासते । तदुक्त्या न विना वेत्ति शक्तिपातस्य मान्द्यतः ॥ १६१
paropajīvitābuddhyā sarva itthaṃ na bhāsate / taduktyā na vinā vetti śaktipātasya māndyataḥ // 161
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्फुटमेतच्च शास्त्रेषु तेषु तेषु निरूप्यते । किरणायां तथोक्तं च गुरुतः शास्त्रतः स्वतः ॥ १६२
sphuṭametacca śāstreṣu teṣu teṣu nirūpyate / kiraṇāyāṃ tathoktaṃ ca gurutaḥ śāstrataḥ svataḥ // 162
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानयोग्यास्तथा केचिच्चर्यायोग्यास्तथापरे । श्रीमन्नन्दिशिखातन्त्रे वितत्यैतन्निरूपितम् ॥ १६३
jñānayogyāstathā keciccaryāyogyāstathāpare / śrīmannandiśikhātantre vitatyaitannirūpitam // 163
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रश्नोत्तरमुखेनेति तदभग्नं निरूप्यते । अनिर्देश्यः शिवस्तत्र को भ्युपायो निरूप्यताम् ॥ १६४
praśnottaramukheneti tadabhagnaṃ nirūpyate / anirdeśyaḥ śivastatra ko bhyupāyo nirūpyatām // 164
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति प्रश्ने कृते देव्या श्रीमाञ्छंभुर्न्यरूपयम् । उपायो त्र विवेकैकः स हि हेयं विहापयन् ॥ १६५
iti praśne kṛte devyā śrīmāñchaṃbhurnyarūpayam / upāyo tra vivekaikaḥ sa hi heyaṃ vihāpayan // 165
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददात्यस्य च सुश्रोणि प्रातिभं ज्ञानमुत्तमम् । यदा प्रतिभया युक्तस्तदा मुक्तश्च मोचयेत् ॥ १६६
dadātyasya ca suśroṇi prātibhaṃ jñānamuttamam / yadā pratibhayā yuktastadā muktaśca mocayet // 166
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परशक्तिनिपातेन ध्वस्तमायामलः पुमान् । ननु प्राग्दीक्षया मोक्षो धुना तु प्रातिभात्कथम् ॥ १६७
paraśaktinipātena dhvastamāyāmalaḥ pumān / nanu prāgdīkṣayā mokṣo dhunā tu prātibhātkatham // 167
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति देव्या कृते प्रश्ने प्रावर्तत विभोर्वचः । दीक्षया मुच्यते जन्तुः प्रातिभेन तथा प्रिये ॥ १६८
iti devyā kṛte praśne prāvartata vibhorvacaḥ / dīkṣayā mucyate jantuḥ prātibhena tathā priye // 168
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुर्वायत्ता तु सा दीक्षा बध्यबन्धनमोक्षणे । प्रातिभो स्य स्वभावस्तु केवलीभावसिद्धिदः ॥ १६९
gurvāyattā tu sā dīkṣā badhyabandhanamokṣaṇe / prātibho sya svabhāvastu kevalībhāvasiddhidaḥ // 169
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केवलस्य ध्रुवं मुक्तिः परतत्त्वेन सा ननु । नृशक्तिशिवमुक्तं हि तत्त्वत्रयमिदं त्वया ॥ १७०
kevalasya dhruvaṃ muktiḥ paratattvena sā nanu / nṛśaktiśivamuktaṃ hi tattvatrayamidaṃ tvayā // 170
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ना बध्यो बन्धने शक्तिः करणं कर्तृतां स्पृशत् । शिवः कर्तेति तत्प्रोक्तं सर्वं गुर्वागमादणोः ॥ १७१
nā badhyo bandhane śaktiḥ karaṇaṃ kartṛtāṃ spṛśat / śivaḥ karteti tatproktaṃ sarvaṃ gurvāgamādaṇoḥ // 171
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनर्विवेकादुक्तं तदुत्तरोत्तरमुच्यताम् । कथं विवेकः किं वास्य देवदेव विविच्यते ॥ १७२
punarvivekāduktaṃ taduttarottaramucyatām / kathaṃ vivekaḥ kiṃ vāsya devadeva vivicyate // 172
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्ते परमेशान्या जगादादिगुरुः शिवः । शिवादितत्त्वत्रितयं तदागमवशाद्गुरोः ॥ १७३
ityukte parameśānyā jagādādiguruḥ śivaḥ / śivāditattvatritayaṃ tadāgamavaśādguroḥ // 173
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अध्रोत्तरगैर्वाक्यैः सिद्धं प्रातिभतां व्रजेत् । दीक्षासिच्छिन्नपाशत्वाद्भावनाभावितस्य हि ॥ १७४
adhrottaragairvākyaiḥ siddhaṃ prātibhatāṃ vrajet / dīkṣāsicchinnapāśatvādbhāvanābhāvitasya hi // 174
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विकासं तत्त्वमायाति प्रातिभं तदुदाहृतम् । भस्मच्छन्नाग्निवत्स्फौट्यं प्रातिभे गौरवागमात् ॥ १७५
vikāsaṃ tattvamāyāti prātibhaṃ tadudāhṛtam / bhasmacchannāgnivatsphauṭyaṃ prātibhe gauravāgamāt // 175
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बीजं कालोप्तसंसिक्तं यथा वर्धेत तत्तथा । योगयागजपैरुक्तैर्गुरुणा प्रातिभं स्फुटेत् ॥ १७६
bījaṃ kāloptasaṃsiktaṃ yathā vardheta tattathā / yogayāgajapairuktairguruṇā prātibhaṃ sphuṭet // 176
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवेको तीन्द्रियस्त्वेष यदायाति विवेचनम् । पशुपाशपतिज्ञानं स्वयं निर्भासते तदा ॥ १७७
viveko tīndriyastveṣa yadāyāti vivecanam / paśupāśapatijñānaṃ svayaṃ nirbhāsate tadā // 177
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रातिभे तु समायाते ज्ञानमन्यत्तु सेन्द्रियम् । वागक्षिश्रुतिगम्यं चाप्यन्यापेक्षं वरानने ॥ १७८
prātibhe tu samāyāte jñānamanyattu sendriyam / vāgakṣiśrutigamyaṃ cāpyanyāpekṣaṃ varānane // 178
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्त्यजेद्बुद्धिमास्थाय प्रदीपं तु यथा दिवा । प्रादुर्भूतविवेकस्य स्याच्चिदिन्द्रियगोचरे ॥ १७९
tattyajedbuddhimāsthāya pradīpaṃ tu yathā divā / prādurbhūtavivekasya syāccidindriyagocare // 179
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूराच्छ्रुत्यादिवेधादिवृद्धिक्रीडाविचित्रिता । सर्वभावविवेकात्तु सर्वभावपराङ्मुखः ॥ १८०
dūrācchrutyādivedhādivṛddhikrīḍāvicitritā / sarvabhāvavivekāttu sarvabhāvaparāṅmukhaḥ // 180
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रीडासु सुविरक्तात्मा शिवभावैकभावितः । माहात्म्यमेतत्सुश्रोणि प्रातिभस्य विधीयते ॥ १८१
krīḍāsu suviraktātmā śivabhāvaikabhāvitaḥ / māhātmyametatsuśroṇi prātibhasya vidhīyate // 181
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वच्छायादर्शवत्पश्येद्बहिरन्तर्गतं शिवम् । हेयोपादेयतत्त्वज्ञस्तदा ध्यायेन्निजां चितिम् ॥ १८२
svacchāyādarśavatpaśyedbahirantargataṃ śivam / heyopādeyatattvajñastadā dhyāyennijāṃ citim // 182
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिद्धिजालं हि कथितं परप्रत्ययकारणम् । इहैव सिद्धाः कायान्ते मुच्येरन्निति भावनात् ॥ १८३
siddhijālaṃ hi kathitaṃ parapratyayakāraṇam / ihaiva siddhāḥ kāyānte mucyeranniti bhāvanāt // 183
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परभावनदार्ढ्यात्तु जीवन्मुक्तो निगद्यते । एतत्ते प्रातिभे भेदे लक्षणं समुदाहृतम् ॥ १८४
parabhāvanadārḍhyāttu jīvanmukto nigadyate / etatte prātibhe bhede lakṣaṇaṃ samudāhṛtam // 184
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शापानुग्रहकार्येषु तथाभ्यासेन शक्तया । तेषूदासीनतायां तु मुच्यते मोचयेत्परान् ॥ १८५
śāpānugrahakāryeṣu tathābhyāsena śaktayā / teṣūdāsīnatāyāṃ tu mucyate mocayetparān // 185
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूतेन्द्रियादियोगेन बद्धो णुः संसरेद्ध्रुवम् । स एव प्रतिभायुक्तः शक्तितत्त्वं निगद्यते ॥ १८६
bhūtendriyādiyogena baddho ṇuḥ saṃsareddhruvam / sa eva pratibhāyuktaḥ śaktitattvaṃ nigadyate // 186
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्पातावेशतो मुक्तः शिव एव भवार्णवात् । नन्वाचार्यात्सेन्द्रियं तज्ज्ञानमुक्तमतीन्द्रियम् ॥ १८७
tatpātāveśato muktaḥ śiva eva bhavārṇavāt / nanvācāryātsendriyaṃ tajjñānamuktamatīndriyam // 187
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवेकजं च तद्बुद्ध्या तत्कथं स्यान्निरिन्द्रियम् । इति पृष्टो भ्यधात्स्वान्तधियोर्जाड्यैकवासनात् ॥ १८८
vivekajaṃ ca tadbuddhyā tatkathaṃ syānnirindriyam / iti pṛṣṭo bhyadhātsvāntadhiyorjāḍyaikavāsanāt // 188
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्षत्वं प्रविवेकेन तच्छित्तौ भासकः शिवः । संस्कारः सर्वभावानां परता परिकीर्तिता ॥ १८९
akṣatvaṃ pravivekena tacchittau bhāsakaḥ śivaḥ / saṃskāraḥ sarvabhāvānāṃ paratā parikīrtitā // 189
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनोबुद्धी न भिन्ने तु कस्मिंश्चित्कारणान्तरे । विवेके कारणे ह्येते प्रभुशक्त्युपवृंहिते ॥ १९०
manobuddhī na bhinne tu kasmiṃścitkāraṇāntare / viveke kāraṇe hyete prabhuśaktyupavṛṃhite // 190
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न मनोबुद्धिहीनस्तु ज्ञानस्याधिगमः प्रिये । परभावात्तु तत्सूक्ष्मं शक्तितत्त्वं निगद्यते ॥ १९१
na manobuddhihīnastu jñānasyādhigamaḥ priye / parabhāvāttu tatsūkṣmaṃ śaktitattvaṃ nigadyate // 191
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवेकः सर्वभावानां शुद्धभावान्महाशयः । बुद्धितत्त्वं तु त्रिगुणमुत्तमाधममध्यमम् ॥ १९२
vivekaḥ sarvabhāvānāṃ śuddhabhāvānmahāśayaḥ / buddhitattvaṃ tu triguṇamuttamādhamamadhyamam // 192
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अणिमादिगतं चापि बन्धकं जडमिन्द्रियम् । ननु प्रातिभतो मुक्तौ दीक्षया किं शिवाध्वरे ॥ १९३
aṇimādigataṃ cāpi bandhakaṃ jaḍamindriyam / nanu prātibhato muktau dīkṣayā kiṃ śivādhvare // 193
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊचे ज्ञाना हि दीक्षायां बालवालिशयोषितः । पाशच्छेदाद्विमुच्यन्ते प्रबुद्ध्यन्ते शिवाध्वरे ॥ १९४
ūce jñānā hi dīkṣāyāṃ bālavāliśayoṣitaḥ / pāśacchedādvimucyante prabuddhyante śivādhvare // 194
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद्दीक्षा भवत्येषु कारणत्वेन सुन्दरि । दीक्षया पाशमोक्षे तु शुद्धभावाद्विवेकजम् ॥ १९५
tasmāddīkṣā bhavatyeṣu kāraṇatvena sundari / dīkṣayā pāśamokṣe tu śuddhabhāvādvivekajam // 195
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येष पठितो ग्रन्थः स्वयं ये बोद्धुमक्षमाः । तेषां शिवोक्तिसंवादाद्बोधो दार्ढ्यं व्रजेदिति ॥ १९६
ityeṣa paṭhito granthaḥ svayaṃ ye boddhumakṣamāḥ / teṣāṃ śivoktisaṃvādādbodho dārḍhyaṃ vrajediti // 196
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीमन्निशाटने चात्मगुरुशास्त्रवशात्त्रिधा । ज्ञानं मुख्यं स्वोपलब्धि विकल्पार्णवतारणम् ॥ १९७
śrīmanniśāṭane cātmaguruśāstravaśāttridhā / jñānaṃ mukhyaṃ svopalabdhi vikalpārṇavatāraṇam // 197
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रात्मभूतद्रव्याशदिव्यतत्त्वादिगोचरा । शंका विकल्पमूला हि शाम्येत्स्वप्रत्ययादिति ॥ १९८
mantrātmabhūtadravyāśadivyatattvādigocarā / śaṃkā vikalpamūlā hi śāmyetsvapratyayāditi // 198
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एनमेवार्थमन्तःस्थं गृहीत्वा मालिनीमते । एवमस्यात्मनः काले कस्मिंश्चिद्योग्यतावशात् ॥ १९९
enamevārthamantaḥsthaṃ gṛhītvā mālinīmate / evamasyātmanaḥ kāle kasmiṃścidyogyatāvaśāt // 199
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शैवी संबध्यते शक्तिः शान्ता मुक्तिफलप्रदा । तत्संबन्धात्ततः कश्चित्तत्क्षणादपवृज्यते ॥ २००
śaivī saṃbadhyate śaktiḥ śāntā muktiphalapradā / tatsaṃbandhāttataḥ kaścittatkṣaṇādapavṛjyate // 200
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा तीव्रतीव्राख्यविषयं भाषते पुनः । अज्ञानेन सहैकत्वं कस्यचिद्विनिवर्तते ॥ २०१
ityuktvā tīvratīvrākhyaviṣayaṃ bhāṣate punaḥ / ajñānena sahaikatvaṃ kasyacidvinivartate // 201
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुद्रशक्तिसमाविष्टः स यियासुः शिवेच्छया । भुक्तिमुक्तिप्रसिद्ध्यर्थं नीयते सद्गुरुं प्रति ॥ २०२
rudraśaktisamāviṣṭaḥ sa yiyāsuḥ śivecchayā / bhuktimuktiprasiddhyarthaṃ nīyate sadguruṃ prati // 202
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमाराध्य ततस्तुष्टाद्दीक्षामासाद्य शाङ्करीम् । तत्क्षणाद्वोपभोगाद्वा देहपाताच्छिवं व्रजेत् ॥ २०३
tamārādhya tatastuṣṭāddīkṣāmāsādya śāṅkarīm / tatkṣaṇādvopabhogādvā dehapātācchivaṃ vrajet // 203
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्यार्था आत्मनः काचित्कलनामर्शनात्मिका । स्वं रूपं प्रति या सैव को पि काल इहोदितः ॥ २०४
asyārthā ātmanaḥ kācitkalanāmarśanātmikā / svaṃ rūpaṃ prati yā saiva ko pi kāla ihoditaḥ // 204
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योग्यता शिवतादात्म्ययोगार्हत्वमिहोच्यते । पूर्वं किं न तथा कस्मात्तदैवेति न संगतम् ॥ २०५
yogyatā śivatādātmyayogārhatvamihocyate / pūrvaṃ kiṃ na tathā kasmāttadaiveti na saṃgatam // 205
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथाभासनमुज्झित्वा न हि कालो स्ति कश्चन । स्वातन्त्र्यात्तु तथाभासे कालशक्तिर्विजृम्भताम् ॥ २०६
tathābhāsanamujjhitvā na hi kālo sti kaścana / svātantryāttu tathābhāse kālaśaktirvijṛmbhatām // 206
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नतु पर्यनुयुक्त्यै सा शिवे तन्महिमोदिता । ननु शैवी महाशक्तिः संबद्धैवात्मभिः स्थिता । सत्यं साच्छादनात्मा तु शान्ता त्वेषा स्वरूपदृक् ॥ २०७
natu paryanuyuktyai sā śive tanmahimoditā / nanu śaivī mahāśaktiḥ saṃbaddhaivātmabhiḥ sthitā / satyaṃ sācchādanātmā tu śāntā tveṣā svarūpadṛk // 207
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षोभो हि भेद एवैक्यं प्रशमस्तन्मयी ततः ॥ २०८
kṣobho hi bheda evaikyaṃ praśamastanmayī tataḥ // 208
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तया शान्त्या तु संबद्धः स्थितः शक्तिस्वरूपभाक् । त्यक्ताणुभावो भवति शिवस्तच्छक्तिदार्ढ्यतः ॥ २०९
tayā śāntyā tu saṃbaddhaḥ sthitaḥ śaktisvarūpabhāk / tyaktāṇubhāvo bhavati śivastacchaktidārḍhyataḥ // 209
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रापि तारतम्यादिवशाच्छीघ्रचिरादितः । देहपातो भवेदस्य यद्वा काष्ठादितुल्यता ॥ २१०
tatrāpi tāratamyādivaśācchīghracirāditaḥ / dehapāto bhavedasya yadvā kāṣṭhāditulyatā // 210
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समस्तव्यवहारेषु पराचीनितचेतनः । तीव्रतीव्रमहाशक्तिसमाविष्टः स सिध्यति ॥ २११
samastavyavahāreṣu parācīnitacetanaḥ / tīvratīvramahāśaktisamāviṣṭaḥ sa sidhyati // 211
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं प्राग्विषयो ग्रन्थ इयानन्यत्र तु स्फुटम् । ग्रन्थान्तरं मध्यतीव्रशक्तिपातांशसूचकम् ॥ २१२
evaṃ prāgviṣayo grantha iyānanyatra tu sphuṭam / granthāntaraṃ madhyatīvraśaktipātāṃśasūcakam // 212
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अज्ञानरूपता पुंसि बोधः संकोचिते हृदि । संकोचे विनिवृत्ते तु स्वस्वभावः प्रकाशते ॥ २१३
ajñānarūpatā puṃsi bodhaḥ saṃkocite hṛdi / saṃkoce vinivṛtte tu svasvabhāvaḥ prakāśate // 213
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुद्रशक्तिसमाविष्ट इत्यनेनास्य वर्ण्यते । चिह्नवर्गो य उक्तो त्र रुद्रे भक्तिः सुनिश्चला ॥ २१४
rudraśaktisamāviṣṭa ityanenāsya varṇyate / cihnavargo ya ukto tra rudre bhaktiḥ suniścalā // 214
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रसिद्धिः सर्वतत्त्ववशित्वं कृत्यसंपदः । कवित्वं सर्वशास्त्रार्थबोद्धृत्वमिति तत्क्रमात् ॥ २१५
mantrasiddhiḥ sarvatattvavaśitvaṃ kṛtyasaṃpadaḥ / kavitvaṃ sarvaśāstrārthaboddhṛtvamiti tatkramāt // 215
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वतारतम्ययोगात्स्यादेषां व्यस्तसमस्तता । तत्रापि भुक्तौ मुक्तौ च प्राधान्यं चर्चयेद्बुधः ॥ २१६
svatāratamyayogātsyādeṣāṃ vyastasamastatā / tatrāpi bhuktau muktau ca prādhānyaṃ carcayedbudhaḥ // 216
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स इत्यन्तो ग्रन्थ एष द्वितीयविषयः स्फुटः । अन्यस्तु मन्दतीव्राख्यशक्तिपातविधिं प्रति ॥ २१७
sa ityanto grantha eṣa dvitīyaviṣayaḥ sphuṭaḥ / anyastu mandatīvrākhyaśaktipātavidhiṃ prati // 217
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्दतीव्राच्छक्तिबलाद्यियासास्योपजायते । शिवेच्छावशयोगेन सद्गुरुं प्रति सो पि च ॥ २१८
mandatīvrācchaktibalādyiyāsāsyopajāyate / śivecchāvaśayogena sadguruṃ prati so pi ca // 218
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्रैव लक्षितः शास्त्रे यदुक्तं परमेष्ठिना । यः पुनः सर्वतत्त्वानि वेत्त्येतानि यथार्थतः ॥ २१९
atraiva lakṣitaḥ śāstre yaduktaṃ parameṣṭhinā / yaḥ punaḥ sarvatattvāni vettyetāni yathārthataḥ // 219
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स गुरुर्मत्समः प्रोक्तो मन्त्रवीर्यप्रकाशकः । दृष्टाः संभावितास्तेन स्पृष्टाश्च प्रीतचेतसा ॥ २२०
sa gururmatsamaḥ prokto mantravīryaprakāśakaḥ / dṛṣṭāḥ saṃbhāvitāstena spṛṣṭāśca prītacetasā // 220
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नराः पापैः प्रमुच्यन्ते सप्तजन्मकृतैरपि । ये पुनर्दीक्षितास्तेन प्राणिनः शिवचोदिताः ॥ २२१
narāḥ pāpaiḥ pramucyante saptajanmakṛtairapi / ye punardīkṣitāstena prāṇinaḥ śivacoditāḥ // 221
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते यथेष्टं फलं प्राप्य पदं गच्छन्त्यनामयम् । किं तत्त्वं तत्त्ववेदी क इत्यामर्शनयोगतः ॥ २२२
te yatheṣṭaṃ phalaṃ prāpya padaṃ gacchantyanāmayam / kiṃ tattvaṃ tattvavedī ka ityāmarśanayogataḥ // 222
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिभानात्सुःऋत्सङ्गाद्गुरौ जिगमिषुर्भवेत् । एवं जिगमिषायोगादाचार्यः प्राप्यते स च ॥ २२३
pratibhānātsuḥṛtsaṅgādgurau jigamiṣurbhavet / evaṃ jigamiṣāyogādācāryaḥ prāpyate sa ca // 223
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तारतम्यादियोगेन संसिद्धः संस्कृतो पि च । प्राग्भेदभागी झटिति क्रमात्सामस्त्यत्ॐशतः ॥ २२४
tāratamyādiyogena saṃsiddhaḥ saṃskṛto pi ca / prāgbhedabhāgī jhaṭiti kramātsāmastyatoṃśataḥ // 224
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यादिभेदभिन्नो हि गुरोर्लाभ इहोदितः । तस्माद्दीक्षां स लभते सद्य एव शिवप्रदाम् ॥ २२५
ityādibhedabhinno hi gurorlābha ihoditaḥ / tasmāddīkṣāṃ sa labhate sadya eva śivapradām // 225
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानरूपां यथा वेत्ति सर्वमेव यथार्थतः । जीवन्मुक्तः शिवीभूतस्तदैवासौ निगद्यते ॥ २२६
jñānarūpāṃ yathā vetti sarvameva yathārthataḥ / jīvanmuktaḥ śivībhūtastadaivāsau nigadyate // 226
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहसंबन्धिताप्यस्य शिवतायै यतः स्फुटा । अस्यां भेदो हि कथनात्सङ्गमादवलोकनात् ॥ २२७
dehasaṃbandhitāpyasya śivatāyai yataḥ sphuṭā / asyāṃ bhedo hi kathanātsaṅgamādavalokanāt // 227
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शास्त्रात्संक्रमणात्साम्यचर्यासंदर्शनाच्चरोः । मन्त्रमुद्रादिमाहात्म्यात्समस्तव्यस्तभेदतः ॥ २२८
śāstrātsaṃkramaṇātsāmyacaryāsaṃdarśanāccaroḥ / mantramudrādimāhātmyātsamastavyastabhedataḥ // 228
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रियया वान्तराकाररूपप्राणप्रवेशतः । तदा च देहसंस्थो पि स मुक्त इति भण्यते ॥ २२९
kriyayā vāntarākārarūpaprāṇapraveśataḥ / tadā ca dehasaṃstho pi sa mukta iti bhaṇyate // 229
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उक्तं च शास्त्रयोः श्रीमद्रत्नमालागमाख्ययोः । यस्मिन्काले तु गुरुणा निर्विकल्पं प्रकाशितम् ॥ २३०
uktaṃ ca śāstrayoḥ śrīmadratnamālāgamākhyayoḥ / yasminkāle tu guruṇā nirvikalpaṃ prakāśitam // 230
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदैव किल मुक्तो सौ यन्त्रं तिष्ठति केवलम् । प्रारब्धृकर्मसंबन्धाद्देहस्य सुखिदुःखिते ॥ २३१
tadaiva kila mukto sau yantraṃ tiṣṭhati kevalam / prārabdhṛkarmasaṃbandhāddehasya sukhiduḥkhite // 231
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न विशङ्केत तच्च श्रीगमशास्त्रे निरूपितम् । अविद्योपासितो देहो ह्यन्यजन्मसमुद्भुवा ॥ २३२
na viśaṅketa tacca śrīgamaśāstre nirūpitam / avidyopāsito deho hyanyajanmasamudbhuvā // 232
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मणा तेन बाध्यन्ते ज्ञानिनो पि कलेवरे । जात्यायुर्भोगदस्यैकप्रघट्टकतया स्थितिः ॥ २३३
karmaṇā tena bādhyante jñānino pi kalevare / jātyāyurbhogadasyaikapraghaṭṭakatayā sthitiḥ // 233
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उक्तैकवचनाद्धिश्च यतस्तेनेतिसंगतिः । अभ्यासयुक्तिसंक्रान्तिवेधघट्टनरोधतः ॥ २३४
uktaikavacanāddhiśca yatastenetisaṃgatiḥ / abhyāsayuktisaṃkrāntivedhaghaṭṭanarodhataḥ // 234
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हुतेर्वा मन्त्रसामर्थ्यात्पाशच्छेदप्रयोगतः । सद्योनिर्वाणदां कुर्यात्सद्यःप्राणवियोजिकाम् ॥ २३५
hutervā mantrasāmarthyātpāśacchedaprayogataḥ / sadyonirvāṇadāṃ kuryātsadyaḥprāṇaviyojikām // 235
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र त्वेषो स्ति नियम आसन्ने मरणक्षणे । तां कुर्यान्नान्यथारब्धृ कर्म यस्मान्न शुद्ध्यति ॥ २३६
tatra tveṣo sti niyama āsanne maraṇakṣaṇe / tāṃ kuryānnānyathārabdhṛ karma yasmānna śuddhyati // 236
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उक्तं च पूर्वमेवैतन्मंत्रसामर्थ्ययोगतः । प्राणैर्वियोजितो प्येष भुङ्क्ते शेषफलं यतः ॥ २३७
uktaṃ ca pūrvamevaitanmaṃtrasāmarthyayogataḥ / prāṇairviyojito pyeṣa bhuṅkte śeṣaphalaṃ yataḥ // 237
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तज्जन्मशेषं विविधमतिवाह्य ततः स्फुटम् । कर्मान्तरनिरोधेन शीघ्रमेवापवृज्यते ॥ २३८
tajjanmaśeṣaṃ vividhamativāhya tataḥ sphuṭam / karmāntaranirodhena śīghramevāpavṛjyate // 238
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात्प्राणहरीं दीक्षां नाज्ञात्वा मरणक्षणम् । विदध्यात्परमेशाज्ञालङ्घनैकफला हि सा ॥ २३९
tasmātprāṇaharīṃ dīkṣāṃ nājñātvā maraṇakṣaṇam / vidadhyātparameśājñālaṅghanaikaphalā hi sā // 239
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकस्त्रिको यं निर्णीतः शक्तिपाते प्यथापरः । तीव्रमध्ये तु दीक्षायां कृतायां न तथा दृढाम् ॥ २४०
ekastriko yaṃ nirṇītaḥ śaktipāte pyathāparaḥ / tīvramadhye tu dīkṣāyāṃ kṛtāyāṃ na tathā dṛḍhām // 240
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.