Library·Abhinavagupta: Tantraloka·15
प्रविश्य हृदये ध्याये त्सुप्तः स्वाच्छन्द्यमाप्नुयात् । आयातनिद्रे च शिशौ गुरुरभ्यर्च्य शङ्करम् ॥ ४८१
praviśya hṛdaye dhyāye tsuptaḥ svācchandyamāpnuyāt / āyātanidre ca śiśau gururabhyarcya śaṅkaram // 481
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चरुं भुञ्जीत ससखा ततो द्याद्दन्तधावनम् । स्वप्याच्च मन्त्ररश्मीद्धहृच्चक्रार्पितमानसः ॥ ४८२
caruṃ bhuñjīta sasakhā tato dyāddantadhāvanam / svapyācca mantraraśmīddhahṛccakrārpitamānasaḥ // 482
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रातर्गुरुः कृताशेषनित्यो भ्यर्चितशंकरः । शिष्यात्मनोः स्वप्नदृष्टावर्थौ वित्ते बलाबलात् ॥ ४८३
prātarguruḥ kṛtāśeṣanityo bhyarcitaśaṃkaraḥ / śiṣyātmanoḥ svapnadṛṣṭāvarthau vitte balābalāt // 483
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वदृष्टं बलवन्नान्यत्संबोधोद्रेकयोगतः । बोधसाम्ये पुनः स्वप्नसाम्यं स्याद्गुरुशिष्ययोः ॥ ४८४
svadṛṣṭaṃ balavannānyatsaṃbodhodrekayogataḥ / bodhasāmye punaḥ svapnasāmyaṃ syādguruśiṣyayoḥ // 484
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवाग्निगुरुतत्पूजाकारणोपस्करादिकम् । हृद्या स्त्री मद्यपानं चाप्याममांसस्य भक्षणम् ॥ ४८५
devāgnigurutatpūjākāraṇopaskarādikam / hṛdyā strī madyapānaṃ cāpyāmamāṃsasya bhakṣaṇam // 485
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्तपानं शिरश्छेदो रक्तविण्मूत्रलेपनम् । पर्वताश्वगजप्रायहृद्ययुग्याधिरोहणम् ॥ ४८६
raktapānaṃ śiraśchedo raktaviṇmūtralepanam / parvatāśvagajaprāyahṛdyayugyādhirohaṇam // 486
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्प्रीत्यै स्यादपि प्रायस्तत्तच्छुभमुदाहृतम् । तं ख्यापयेत्तुष्टिवृद्ध्यै ह्लादो हि परमं फलम् ॥ ४८७
yatprītyai syādapi prāyastattacchubhamudāhṛtam / taṃ khyāpayettuṣṭivṛddhyai hlādo hi paramaṃ phalam // 487
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतो न्यदशुभं तत्र होमो ष्टशतको स्त्रतः । अशुभं नाशुभमिति शिष्येभ्यो कथयेद्गुरुः ॥ ४८८
ato nyadaśubhaṃ tatra homo ṣṭaśatako strataḥ / aśubhaṃ nāśubhamiti śiṣyebhyo kathayedguruḥ // 488
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूढां हि शङ्कां विच्छेत्तुं यत्नः संघटते महान् । येषां तु शङ्काविलयस्तेषां स्वप्नवशोत्थितम् ॥ ४८९
rūḍhāṃ hi śaṅkāṃ vicchettuṃ yatnaḥ saṃghaṭate mahān / yeṣāṃ tu śaṅkāvilayasteṣāṃ svapnavaśotthitam // 489
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुभाशुभं न किंचित्स्यात् स्युश्चेत्थं चित्रतावशात् । स्फुटं पश्यति सत्त्वात्मा राजसो लिङ्गमात्रतः ॥ ४९०
śubhāśubhaṃ na kiṃcitsyāt syuścetthaṃ citratāvaśāt / sphuṭaṃ paśyati sattvātmā rājaso liṅgamātrataḥ // 490
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न किंचित्तामसस्तस्य सुखदुःखाच्छुभाशुभम् । नन्वत्र तामसो नाम कथं योग्यो विधौ भवेत् ॥ ४९१
na kiṃcittāmasastasya sukhaduḥkhācchubhāśubham / nanvatra tāmaso nāma kathaṃ yogyo vidhau bhavet // 491
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैव मा विग्रहं कश्चित्क्वचित्कस्यापि वै गुणः । सर्वसात्त्विकचेष्टो पि भोजने यदि तामसः ॥ ४९२
maiva mā vigrahaṃ kaścitkvacitkasyāpi vai guṇaḥ / sarvasāttvikaceṣṭo pi bhojane yadi tāmasaḥ // 492
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं ततः सो धमः किवाप्युत्कृष्टस्तद्विपर्ययः । आयातशक्तिपातो पि दीक्षितो पि गुणस्थितेः ॥ ४९३
kiṃ tataḥ so dhamaḥ kivāpyutkṛṣṭastadviparyayaḥ / āyātaśaktipāto pi dīkṣito pi guṇasthiteḥ // 493
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचित्रात्मा भवेदेव मुख्ये त्वर्थे समाहितः । ततो गुरुः शिशोर्मन्त्रपूर्वकं देवतार्चनम् ॥ ४९४
vicitrātmā bhavedeva mukhye tvarthe samāhitaḥ / tato guruḥ śiśormantrapūrvakaṃ devatārcanam // 494
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देशयेत्स च तत्कुर्यात्संस्कुर्यात्तं ततो गुरुः । हृदादिचक्रषट्कस्थान्ब्रह्मादीन् षट् समाहितः ॥ ४९५
deśayetsa ca tatkuryātsaṃskuryāttaṃ tato guruḥ / hṛdādicakraṣaṭkasthānbrahmādīn ṣaṭ samāhitaḥ // 495
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पृशेच्छिशोः प्राणवृत्त्या प्रत्येकं चाष्ट संस्क्रियाः । हृदयादिद्विषट्कान्तं बोधस्पर्शपवित्रितः ॥ ४९६
spṛśecchiśoḥ prāṇavṛttyā pratyekaṃ cāṣṭa saṃskriyāḥ / hṛdayādidviṣaṭkāntaṃ bodhasparśapavitritaḥ // 496
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आहारबीजभावादिदोषध्वंसाद्भवेद्द्विजः । वसुवेदाख्यसंस्कारपूर्ण इत्थं द्विजः स्थितः ॥ ४९७
āhārabījabhāvādidoṣadhvaṃsādbhaveddvijaḥ / vasuvedākhyasaṃskārapūrṇa itthaṃ dvijaḥ sthitaḥ // 497
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गर्भाधानं पुंसवनं सीमन्तो जातकर्म च । नाम निष्क्रामणं चान्नप्रशश्चूडा तथाष्टमी ॥ ४९८
garbhādhānaṃ puṃsavanaṃ sīmanto jātakarma ca / nāma niṣkrāmaṇaṃ cānnapraśaścūḍā tathāṣṭamī // 498
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रतबन्धैष्टिके मौज्जीभौतिके सौमिकं क्रमात् । गोदानमिति वेदेन्दुसंस्क्रिया ब्रह्मचर्यतः ॥ ४९९
vratabandhaiṣṭike maujjībhautike saumikaṃ kramāt / godānamiti vedendusaṃskriyā brahmacaryataḥ // 499
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्युद्वाहः पञ्चदशः सप्त पाकमखास्त्वतः । अष्टकाः पार्वणी श्राद्धं श्रावण्याग्रायणीद्वयम् ॥ ५००
pratyudvāhaḥ pañcadaśaḥ sapta pākamakhāstvataḥ / aṣṭakāḥ pārvaṇī śrāddhaṃ śrāvaṇyāgrāyaṇīdvayam // 500
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चैत्री चाश्वयुजी पश्चात् सप्तैव तु हविर्मखाः । आधेयमग्निहोत्रं च पौर्णमासः सदर्शकः ॥ ५०१
caitrī cāśvayujī paścāt saptaiva tu havirmakhāḥ / ādheyamagnihotraṃ ca paurṇamāsaḥ sadarśakaḥ // 501
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चातुर्मास्यं पशूद्बन्धः सौत्रामण्या सह त्वमी । अग्निष्टोमो तिपूर्वो थ सोक्य्यः षोडशिवाजपौ ॥ ५०२
cāturmāsyaṃ paśūdbandhaḥ sautrāmaṇyā saha tvamī / agniṣṭomo tipūrvo tha sokyyaḥ ṣoḍaśivājapau // 502
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आप्तोर्यामातिरात्रौ च सप्तैताः सोमसंस्थिताः । हिरण्यपादादिमखः सहस्रेण समावृतः ॥ ५०३
āptoryāmātirātrau ca saptaitāḥ somasaṃsthitāḥ / hiraṇyapādādimakhaḥ sahasreṇa samāvṛtaḥ // 503
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टत्रिंशस्त्वश्वमेधो गार्हस्थ्यमियता भवेत् । वानस्थ्यपारिव्राज्ये च चत्वारिंशदमी मताः ॥ ५०४
aṣṭatriṃśastvaśvamedho gārhasthyamiyatā bhavet / vānasthyapārivrājye ca catvāriṃśadamī matāḥ // 504
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दया क्षमानसूया च शुद्धिः सत्कृतिमङ्गले । अकार्पण्यास्पृहे चात्मगुणाष्टकमिदं स्मृतम् ॥ ५०५
dayā kṣamānasūyā ca śuddhiḥ satkṛtimaṅgale / akārpaṇyāspṛhe cātmaguṇāṣṭakamidaṃ smṛtam // 505
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेखला दण्डमजिनत्र्यायुषे वह्न्युपासनम् । संध्या भिक्षेति संस्काराः सप्त सप्त व्रतानि च ॥ ५०६
mekhalā daṇḍamajinatryāyuṣe vahnyupāsanam / saṃdhyā bhikṣeti saṃskārāḥ sapta sapta vratāni ca // 506
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भौतेशपाशुपत्ये द्वे गाणेशं गाणपत्यकम् । उन्मत्तकासिधाराख्यघृतेशानि चतुर्दश ॥ ५०७
bhauteśapāśupatye dve gāṇeśaṃ gāṇapatyakam / unmattakāsidhārākhyaghṛteśāni caturdaśa // 507
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते तु व्रतबन्धस्य संस्कारा अङ्गिनः स्मृताः । पारिव्राज्यस्य गर्भे स्यादन्त्येष्टिरिति संस्कृतः ॥ ५०८
ete tu vratabandhasya saṃskārā aṅginaḥ smṛtāḥ / pārivrājyasya garbhe syādantyeṣṭiriti saṃskṛtaḥ // 508
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विजो भवेत्ततो योग्यो रुद्रांशापादनाय सः । एतान्प्राणक्रमेणैव संस्कारान्योजयेद्गुरुः ॥ ५०९
dvijo bhavettato yogyo rudrāṃśāpādanāya saḥ / etānprāṇakrameṇaiva saṃskārānyojayedguruḥ // 509
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथवाहुतियोगेन तिलाद्यैर्मन्त्रपूर्वकैः । प्रणवो हृदयं नाम शोधयाम्यग्निवल्लभा ॥ ५१०
athavāhutiyogena tilādyairmantrapūrvakaiḥ / praṇavo hṛdayaṃ nāma śodhayāmyagnivallabhā // 510
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं क्रमेण मूर्धाद्यैरङ्गैरतत्पुनः पुनः । यतश्चिद्धर्म एवासौ शान्त्याद्यात्मा द्विजन्मता ॥ ५११
evaṃ krameṇa mūrdhādyairaṅgairatatpunaḥ punaḥ / yataściddharma evāsau śāntyādyātmā dvijanmatā // 511
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन रुद्रतया संवित्तत्क्रमेणैव जायते । यथा हेमादिधातूनां पाके क्रमवशाद्भवेत् ॥ ५१२
tena rudratayā saṃvittatkrameṇaiva jāyate / yathā hemādidhātūnāṃ pāke kramavaśādbhavet // 512
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रजतादि तथा संवित्संस्कारे द्विजतान्तरे । योनिर्न कारणं तत्र शान्तात्मा द्विज उच्यते ॥ ५१३
rajatādi tathā saṃvitsaṃskāre dvijatāntare / yonirna kāraṇaṃ tatra śāntātmā dvija ucyate // 513
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुनिना मोक्षधर्मादावेतच्च प्रविवेचितम् । मुकुटादिषु शास्त्रेषु देवेनापि निरूपितम् ॥ ५१४
muninā mokṣadharmādāvetacca pravivecitam / mukuṭādiṣu śāstreṣu devenāpi nirūpitam // 514
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संविदो देहसंभेदात्सदृशात्सदृशोदयात् । भूमाभिप्रायतः स्मार्ते द्विजन्मा द्विजयोः सुतः ॥ ५१५
saṃvido dehasaṃbhedātsadṛśātsadṛśodayāt / bhūmābhiprāyataḥ smārte dvijanmā dvijayoḥ sutaḥ // 515
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्त्यजातीयधीवादिजननीजन्मलाभतः । उत्कृष्टचित्ता ऋषयः किं ब्राह्मण्येन भाजनम् ॥ ५१६
antyajātīyadhīvādijananījanmalābhataḥ / utkṛṣṭacittā ṛṣayaḥ kiṃ brāhmaṇyena bhājanam // 516
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत एवार्थसत्तत्त्वदेशिन्यस्मिन्न दिश्यते । रहस्यशास्त्रे जात्यादिसमाचारो हि शाम्भवे ॥ ५१७
ata evārthasattattvadeśinyasminna diśyate / rahasyaśāstre jātyādisamācāro hi śāmbhave // 517
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाशवानि तु शास्त्राणि वामशक्त्यात्मकान्यलम् । सृष्ट्यांचिसिद्धये शंभोः शङ्कातत्फलकॢप्तये ॥ ५१८
pāśavāni tu śāstrāṇi vāmaśaktyātmakānyalam / sṛṣṭyāṃcisiddhaye śaṃbhoḥ śaṅkātatphalakḷptaye // 518
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आपादितद्विजत्वस्य द्वादशान्ते निजैक्यतः । स्पर्शमात्रान्न विश्रान्त्या झटित्येवावरोहतः ॥ ५१९
āpāditadvijatvasya dvādaśānte nijaikyataḥ / sparśamātrānna viśrāntyā jhaṭityevāvarohataḥ // 519
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुद्रांशापादनं येन समयी संस्कृतो भवेत् । अधीतौ श्रवणे नित्यं पूजायां गुरुसेवने ॥ ५२०
rudrāṃśāpādanaṃ yena samayī saṃskṛto bhavet / adhītau śravaṇe nityaṃ pūjāyāṃ gurusevane // 520
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समय्यधिकृतो न्यत्र गुरुणा विभुमर्चयेत् । तमापादितरुद्रांशं समयान् श्रावयेद्गुरुः ॥ ५२१
samayyadhikṛto nyatra guruṇā vibhumarcayet / tamāpāditarudrāṃśaṃ samayān śrāvayedguruḥ // 521
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टाष्टकात्मकान्देव्यायामलादौ निरूपितान् । अवादो करणं गूढिः पूजा तर्पणभावने ॥ ५२२
aṣṭāṣṭakātmakāndevyāyāmalādau nirūpitān / avādo karaṇaṃ gūḍhiḥ pūjā tarpaṇabhāvane // 522
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हननं मोहनं चेति समयाष्टकमष्टधा । स्वभावं मन्त्रतन्त्राणां समयाचारमेलकम् ॥ ५२३
hananaṃ mohanaṃ ceti samayāṣṭakamaṣṭadhā / svabhāvaṃ mantratantrāṇāṃ samayācāramelakam // 523
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असत्प्रलापं परुषमनृतं नाष्टधा वदेत् । अफलं चेष्टितं हिंसां परदाराभिमर्शनम् ॥ ५२४
asatpralāpaṃ paruṣamanṛtaṃ nāṣṭadhā vadet / aphalaṃ ceṣṭitaṃ hiṃsāṃ paradārābhimarśanam // 524
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गर्वं दम्भं भूतविषव्याधितन्त्रं नचाचरेत् । स्वं मन्त्रमक्षसूत्रं च विद्यां ज्ञानस्वरूपकम् ॥ ५२५
garvaṃ dambhaṃ bhūtaviṣavyādhitantraṃ nacācaret / svaṃ mantramakṣasūtraṃ ca vidyāṃ jñānasvarūpakam // 525
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाचारान्गुणान्क्लेशान्सिद्धिलिङ्गानि गूहयेत् । गुरुं शास्त्रं देववह्नी ज्ञानवृद्धांस्त्रियो व्रतम् ॥ ५२६
samācārānguṇānkleśānsiddhiliṅgāni gūhayet / guruṃ śāstraṃ devavahnī jñānavṛddhāṃstriyo vratam // 526
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरुवर्गं यथाशक्त्या पूजयेदष्टकं त्विदम् । दीनान्क्लिष्टान्पितॄन्क्षेत्रपालान्प्राणिगणान् खगान् ॥ ५२७
guruvargaṃ yathāśaktyā pūjayedaṣṭakaṃ tvidam / dīnānkliṣṭānpitṝnkṣetrapālānprāṇigaṇān khagān // 527
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्माशानिकं भूतगणं देहदेवीश्च तर्पयेत् । शिवं शक्तिं तथात्मानं मुद्रां मन्त्रस्वरूपकम् ॥ ५२८
śmāśānikaṃ bhūtagaṇaṃ dehadevīśca tarpayet / śivaṃ śaktiṃ tathātmānaṃ mudrāṃ mantrasvarūpakam // 528
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संसारभुक्तिमुक्तीश्च गुरुवक्त्रात्तु भावयेत् । रागं द्वेषमसूयां च संकोचेर्ष्याभिमानिताः ॥ ५२९
saṃsārabhuktimuktīśca guruvaktrāttu bhāvayet / rāgaṃ dveṣamasūyāṃ ca saṃkocerṣyābhimānitāḥ // 529
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समयप्रतिभेत्तॄंस्तदनाचारांश्च घातयेत् । पशुमार्गस्थितान्क्रूरान्द्वेषिणः पिशुनाञ्जडान् ॥ ५३०
samayapratibhettṝṃstadanācārāṃśca ghātayet / paśumārgasthitānkrūrāndveṣiṇaḥ piśunāñjaḍān // 530
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राज्ञश्चानुचरान्पापान्विघ्नकर्तॄंश्च मोहयेत् । शाकिन्यः पूजनीयाश्च ताश्चेत्थं श्रीगमोदिताः ॥ ५३१
rājñaścānucarānpāpānvighnakartṝṃśca mohayet / śākinyaḥ pūjanīyāśca tāścetthaṃ śrīgamoditāḥ // 531
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साहसं द्विगुणं यासां कामश्चैव चतुर्गुणः । लोभश्चाष्टगुणस्तासां शङ्क्यं शाकिन्य इत्यलम् ॥ ५३२
sāhasaṃ dviguṇaṃ yāsāṃ kāmaścaiva caturguṇaḥ / lobhaścāṣṭaguṇastāsāṃ śaṅkyaṃ śākinya ityalam // 532
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुलाम्नायस्थिता वीरद्रव्यबाह्यास्तु ये न तैः । पशुभिः सह वस्तव्यमिति श्रीमाधवे कुले ॥ ५३३
kulāmnāyasthitā vīradravyabāhyāstu ye na taiḥ / paśubhiḥ saha vastavyamiti śrīmādhave kule // 533
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवताचक्रगुर्वग्निशास्त्रं साम्यात्सदार्चयेत् । अनिवेदितमेतेभ्यो न किंचिदपि भक्षयेत् ॥ ५३४
devatācakragurvagniśāstraṃ sāmyātsadārcayet / aniveditametebhyo na kiṃcidapi bhakṣayet // 534
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद्द्रव्यं नापहरेद्गुरुवर्गं प्रपूजयेत् । स च तद्भ्रातृभार्यातुक्प्रायो विद्याकृतो भवेत् ॥ ५३५
etaddravyaṃ nāpaharedguruvargaṃ prapūjayet / sa ca tadbhrātṛbhāryātukprāyo vidyākṛto bhavet // 535
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न योनिसंबन्धकृतो लौकिकः स पशुर्यतः । तस्याभिष्वङ्गभूमिस्तु गुर्वाराधनसिद्धये ॥ ५३६
na yonisaṃbandhakṛto laukikaḥ sa paśuryataḥ / tasyābhiṣvaṅgabhūmistu gurvārādhanasiddhaye // 536
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्च्यो न स्वमहिम्ना तु तद्वर्गो गुरुवत्पुनः । गुरोर्निन्दां न कुर्वीत तस्यै हेतुं नचाचरेत् ॥ ५३७
arcyo na svamahimnā tu tadvargo guruvatpunaḥ / gurornindāṃ na kurvīta tasyai hetuṃ nacācaret // 537
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नच तां शृणुयान्नैनं कोपयेन्नाग्रतो स्य च । विनाज्ञया प्रकुर्वीत किंचित्तत्सेवनादृते ॥ ५३८
naca tāṃ śṛṇuyānnainaṃ kopayennāgrato sya ca / vinājñayā prakurvīta kiṃcittatsevanādṛte // 538
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लौकिकालौकिकं कृत्यं क्रोधं क्रीडां तपो जपम् । गुरूपभुक्तं यत्किंचिच्छय्यावस्त्रासनादिकम् ॥ ५३९
laukikālaukikaṃ kṛtyaṃ krodhaṃ krīḍāṃ tapo japam / gurūpabhuktaṃ yatkiṃcicchayyāvastrāsanādikam // 539
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नोपभुञ्जीत तत्पद्भ्यां न स्पृशेत्किंतु वन्दयेत् । श्रीमत्त्रैशिरसे प्युक्तं कृच्छ्रचान्द्रायणादिभिः ॥ ५४०
nopabhuñjīta tatpadbhyāṃ na spṛśetkiṃtu vandayet / śrīmattraiśirase pyuktaṃ kṛcchracāndrāyaṇādibhiḥ // 540
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरण्ये काष्ठवत्तिष्ठेदसिधाराव्रतो पि सन् । नियमस्थो यमस्थो पि तत्पदं नाश्नुते परम् ॥ ५४१
araṇye kāṣṭhavattiṣṭhedasidhārāvrato pi san / niyamastho yamastho pi tatpadaṃ nāśnute param // 541
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुर्वाराधनसक्तस्तु मनसा कर्मणा गिरा । प्राप्नोति गुरुतस्तुष्टात् पूर्णं श्रेयो महाद्भुतम् ॥ ५४२
gurvārādhanasaktastu manasā karmaṇā girā / prāpnoti gurutastuṣṭāt pūrṇaṃ śreyo mahādbhutam // 542
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिमपातैर्यथा भूमिश्छादिता सा समन्ततः । मारुतश्लेषसंयोगादश्मवत्तिष्ठते सदा ॥ ५४३
himapātairyathā bhūmiśchāditā sā samantataḥ / mārutaśleṣasaṃyogādaśmavattiṣṭhate sadā // 543
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यमादौ निश्चले तद्वद्भाव एकस्तु गृह्यते । गुरोस्त्वाराधितात्पूर्णं प्रसरज्ज्ञानमाप्यते ॥ ५४४
yamādau niścale tadvadbhāva ekastu gṛhyate / gurostvārādhitātpūrṇaṃ prasarajjñānamāpyate // 544
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वतो वस्थितं चित्त्वं ज्ञेयस्थं यस्य तत्कथा । सद्य एव नयेदूर्ध्वं तस्मादाराधयेद्गुरुम् ॥ ५४५
sarvato vasthitaṃ cittvaṃ jñeyasthaṃ yasya tatkathā / sadya eva nayedūrdhvaṃ tasmādārādhayedgurum // 545
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीसारे प्यस्य संभाषात्पातकं नश्यति क्षणात् । तस्मात्परीक्ष्य यत्नेन शास्त्रोक्त्या ज्ञानलक्षणैः ॥ ५४६
śrīsāre pyasya saṃbhāṣātpātakaṃ naśyati kṣaṇāt / tasmātparīkṣya yatnena śāstroktyā jñānalakṣaṇaiḥ // 546
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शास्त्राचारेण वर्तेत तेन सङ्गं तथा कुरु । स्नेहाज्जातु वदेज्ज्ञानं लोभान्न ह्रियते हि सः ॥ ५४७
śāstrācāreṇa varteta tena saṅgaṃ tathā kuru / snehājjātu vadejjñānaṃ lobhānna hriyate hi saḥ // 547
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन तुष्टेन तृप्यन्ति देवाः पितर एवच । उत्तीर्य नरकाद्यान्ति सद्यः शिवपुरं महत् ॥ ५४८
tena tuṣṭena tṛpyanti devāḥ pitara evaca / uttīrya narakādyānti sadyaḥ śivapuraṃ mahat // 548
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुङ्क्ते तिष्ठेद्यत्र गृहे व्रजेच्छिवपुरं तु सः । इति ज्ञात्वा सदा पित्र्ये श्राद्धे स्वं गुरुमर्चयेत् ॥ ५४९
bhuṅkte tiṣṭhedyatra gṛhe vrajecchivapuraṃ tu saḥ / iti jñātvā sadā pitrye śrāddhe svaṃ gurumarcayet // 549
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुञ्जीत स स्वयं चान्यानादिशेत्तत्कृते गुरुः । यो दीक्षितस्तु श्राद्धादौ स्वतन्त्रं विधिमाचरेत् ॥ ५५०
bhuñjīta sa svayaṃ cānyānādiśettatkṛte guruḥ / yo dīkṣitastu śrāddhādau svatantraṃ vidhimācaret // 550
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य तन्निष्फलं सर्वं समयेन च लङ्घ्यते । सैद्धान्तिकार्पितं चण्डीयोग्यं द्रव्यं विवर्जयेत् ॥ ५५१
tasya tanniṣphalaṃ sarvaṃ samayena ca laṅghyate / saiddhāntikārpitaṃ caṇḍīyogyaṃ dravyaṃ vivarjayet // 551
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाकिनीवाचकं शब्दं न कदाचित्समुच्चरेत् । स्त्रियः पूज्या विरूपास्तु वृद्धाः शिल्पोपजीविकाः ॥ ५५२
śākinīvācakaṃ śabdaṃ na kadācitsamuccaret / striyaḥ pūjyā virūpāstu vṛddhāḥ śilpopajīvikāḥ // 552
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्त्या विकारिताङ्ग्यश्च वेश्याः स्वच्छन्दचेष्टिताः । तथाच श्रीगमे प्रोक्तं पूजनीयाः प्रयत्नतः ॥ ५५३
antyā vikāritāṅgyaśca veśyāḥ svacchandaceṣṭitāḥ / tathāca śrīgame proktaṃ pūjanīyāḥ prayatnataḥ // 553
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निराचाराः सर्वभक्ष्या धर्माधर्मविवर्जिताः । स्वच्छन्दगाः पलाशिन्यो लम्पटा देवता इव ॥ ५५४
nirācārāḥ sarvabhakṣyā dharmādharmavivarjitāḥ / svacchandagāḥ palāśinyo lampaṭā devatā iva // 554
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेश्याः पूज्यास्तद्गृहं च प्रयागो त्र यजेत्क्रमम् । स्त्रीषु तन्नाचरेत्किचिद्येन ताभ्यो जुगुप्सते ॥ ५५५
veśyāḥ pūjyāstadgṛhaṃ ca prayāgo tra yajetkramam / strīṣu tannācaretkicidyena tābhyo jugupsate // 555
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतो न नग्नास्ताः पश्येन्नचापि प्रकटस्तनीः । वृद्धायाः संस्थिताया वा न जुगुप्सेत मुद्रिकाम् ॥ ५५६
ato na nagnāstāḥ paśyennacāpi prakaṭastanīḥ / vṛddhāyāḥ saṃsthitāyā vā na jugupseta mudrikām // 556
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैकृत्यं तत्र सौरूप्यं मेलकं न प्रकाशयेत् । देवमूर्तिं शून्यतनुं पूजयेत्त्रिपथादिषु ॥ ५५७
vaikṛtyaṃ tatra saurūpyaṃ melakaṃ na prakāśayet / devamūrtiṃ śūnyatanuṃ pūjayettripathādiṣu // 557
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वपर्वसु सामान्यविशेषेषु विशेषतः । पूजा गुरोरनध्यायो मेलके लोभवर्जनम् ॥ ५५८
sarvaparvasu sāmānyaviśeṣeṣu viśeṣataḥ / pūjā guroranadhyāyo melake lobhavarjanam // 558
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न जुगुप्सेत मद्यादि वीरद्रव्यं कदाचन । न निन्देदथ वन्देत नित्यं तज्जोषिणस्तथा ॥ ५५९
na jugupseta madyādi vīradravyaṃ kadācana / na nindedatha vandeta nityaṃ tajjoṣiṇastathā // 559
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपदेशाय न दोषा हृदयं चेन्न विद्विषेत् । विजातीयविकल्पांशोत्पुंसनाय यतेत च ॥ ५६०
upadeśāya na doṣā hṛdayaṃ cenna vidviṣet / vijātīyavikalpāṃśotpuṃsanāya yateta ca // 560
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरोः शास्त्रस्य देवीनां नाम मन्त्रे यतस्ततः । अर्चातो न्यत्र नोच्चार्यमाहूतं तर्पयेत्ततः ॥ ५६१
guroḥ śāstrasya devīnāṃ nāma mantre yatastataḥ / arcāto nyatra noccāryamāhūtaṃ tarpayettataḥ // 561
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगतस्य च मन्त्रस्य न कुर्यात्तर्पणं यदि । हरत्यर्धशरीरं तदित्यूचे भगवान्यतः ॥ ५६२
āgatasya ca mantrasya na kuryāttarpaṇaṃ yadi / haratyardhaśarīraṃ tadityūce bhagavānyataḥ // 562
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीमदूर्मौ च देवीनां वीराणां चेष्टितं न वै । प्रथयेन्न जुगुप्सेत वदेन्नाद्रव्यपाणिकः ॥ ५६३
śrīmadūrmau ca devīnāṃ vīrāṇāṃ ceṣṭitaṃ na vai / prathayenna jugupseta vadennādravyapāṇikaḥ // 563
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीपूर्वं नाम वक्तव्यं गुरोर्द्रव्यकरेण च । गुर्वादीनां न लङ्घ्या च छाया न तैर्थिकैः सह ॥ ५६४
śrīpūrvaṃ nāma vaktavyaṃ gurordravyakareṇa ca / gurvādīnāṃ na laṅghyā ca chāyā na tairthikaiḥ saha // 564
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जल्पं कुर्वन्स्वशास्त्रार्थं वदेन्नापिच सूचयेत् । नित्याद्विशेषपूजां च कुर्यान्नैमित्तिके विधौ ॥ ५६५
jalpaṃ kurvansvaśāstrārthaṃ vadennāpica sūcayet / nityādviśeṣapūjāṃ ca kuryānnaimittike vidhau // 565
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो पि मध्ये वर्षस्य ततो पि हि पवित्रके । अन्यस्तमन्त्रो नासीत सेव्यं शास्त्रान्तरं च नो ॥ ५६६
tato pi madhye varṣasya tato pi hi pavitrake / anyastamantro nāsīta sevyaṃ śāstrāntaraṃ ca no // 566
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्ररूढं हि विज्ञानं कम्पेतेतरभावनात् । गृहोपस्करणास्त्राणि दवतायागयोगतः ॥ ५६७
aprarūḍhaṃ hi vijñānaṃ kampetetarabhāvanāt / gṛhopaskaraṇāstrāṇi davatāyāgayogataḥ // 567
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्च्यानीति न पद्भ्यां वै स्पृशेन्नापि विलङ्घ्येत् । गुरुवर्गे गृहायाते विशेषं कंचिदाचरेत् ॥ ५६८
arcyānīti na padbhyāṃ vai spṛśennāpi vilaṅghyet / guruvarge gṛhāyāte viśeṣaṃ kaṃcidācaret // 568
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीक्षितानां न निन्दादि कुर्याद्विद्वेषपूर्वकम् । उपदेशाय नो दोषः स ह्यविद्वेषपूर्वकः ॥ ५६९
dīkṣitānāṃ na nindādi kuryādvidveṣapūrvakam / upadeśāya no doṣaḥ sa hyavidveṣapūrvakaḥ // 569
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न वष्णवादिकाधःस्थदृष्टिभिः संवसेदलम् । सहभोजनशय्याद्यर्नैषां प्रकटयेत्स्थितिम् ॥ ५७०
na vaṣṇavādikādhaḥsthadṛṣṭibhiḥ saṃvasedalam / sahabhojanaśayyādyarnaiṣāṃ prakaṭayetsthitim // 570
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उक्तं श्रींमाधवकुले शासनान्तरसंस्थितान् । वेदोक्तिं वैष्णवोक्तिं च तैरुक्तं वर्जयेत्सदा ॥ ५७१
uktaṃ śrīṃmādhavakule śāsanāntarasaṃsthitān / vedoktiṃ vaiṣṇavoktiṃ ca tairuktaṃ varjayetsadā // 571
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकुलीनेषु संपर्कात्तत्कुलात्पतनाद्भयम् । एकपात्रे कुलाम्नाये तस्मात्तान्परिवर्जयेत् ॥ ५७२
akulīneṣu saṃparkāttatkulātpatanādbhayam / ekapātre kulāmnāye tasmāttānparivarjayet // 572
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रमादाच्च कृते सख्ये गोष्ठ्यां चक्रं तु पूजयेत् । श्रीमदूर्मौ च कथितमागमान्तरसेवके ॥ ५७३
pramādācca kṛte sakhye goṣṭhyāṃ cakraṃ tu pūjayet / śrīmadūrmau ca kathitamāgamāntarasevake // 573
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुर्वन्तररते मूढे देवद्रव्योपजीवके । शक्तिहिंसाकरे दुष्टे संपर्कं नैव कारयेत् ॥ ५७४
gurvantararate mūḍhe devadravyopajīvake / śaktihiṃsākare duṣṭe saṃparkaṃ naiva kārayet // 574
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न विकल्पेन दीक्षादौ व्रजेदायतनादिकम् । उक्तास्थाशिथिलत्वे यन्निमित्तं नैव तच्चरेत् ॥ ५७५
na vikalpena dīkṣādau vrajedāyatanādikam / uktāsthāśithilatve yannimittaṃ naiva taccaret // 575
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शासनस्थान्पुराजात्या न पश्येन्नाप्युदीरयेत् । नच व्यवहरेत्सर्वाञ्छिवाभेदेन केवलम् ॥ ५७६
śāsanasthānpurājātyā na paśyennāpyudīrayet / naca vyavaharetsarvāñchivābhedena kevalam // 576
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सद्विद्यैः साकमासीत ज्ञानदीप्त्यै यतेत च । नासंस्कृतां व्रजेत्तज्जं विफलत्वं नचानयेत् ॥ ५७७
sadvidyaiḥ sākamāsīta jñānadīptyai yateta ca / nāsaṃskṛtāṃ vrajettajjaṃ viphalatvaṃ nacānayet // 577
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेलकार्धनिशाचर्या जनवर्जं च तन्नहि । मांसादिदाहगन्धं च जिघ्रेद्देवीप्रियो ह्यसौ ॥ ५७८
melakārdhaniśācaryā janavarjaṃ ca tannahi / māṃsādidāhagandhaṃ ca jighreddevīpriyo hyasau // 578
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुर्वाज्ञां पालयन्सर्वं त्यजेन्मन्त्रमयो भवेत् । शास्त्रपूजाजपध्यानविवेकतदुपक्रियाः ॥ ५७९
gurvājñāṃ pālayansarvaṃ tyajenmantramayo bhavet / śāstrapūjājapadhyānavivekatadupakriyāḥ // 579
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकुर्वन्निष्फलां नैव चेष्टेत त्रिविधां क्रियाम् । मन्त्रतन्त्रैर्न वादं च कुर्यान्नो भक्षयेद्विषम् ॥ ५८०
akurvanniṣphalāṃ naiva ceṣṭeta trividhāṃ kriyām / mantratantrairna vādaṃ ca kuryānno bhakṣayedviṣam // 580
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समयानां विलोपे च गुरुं पृच्छेदसन्निधौ । तद्वर्गं निजसन्तानमन्यं तस्याप्यसंनिधौ ॥ ५८१
samayānāṃ vilope ca guruṃ pṛcchedasannidhau / tadvargaṃ nijasantānamanyaṃ tasyāpyasaṃnidhau // 581
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनोक्तमनुतिष्ठेच्च निर्विकल्पं प्रयत्नतः । यतः शास्त्रादिसंबोधतन्मयीकृतमानसः ॥ ५८२
tenoktamanutiṣṭhecca nirvikalpaṃ prayatnataḥ / yataḥ śāstrādisaṃbodhatanmayīkṛtamānasaḥ // 582
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिव एव गुरुर्नास्य वागसत्या विनिःसरेत् । शिवस्य स्वात्मसंस्कृत्यै प्रह्वीभावो गुरोः पुनः ॥ ५८३
śiva eva gururnāsya vāgasatyā viniḥsaret / śivasya svātmasaṃskṛtyai prahvībhāvo guroḥ punaḥ // 583
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ह्लादायेत्युभयार्थाय तत्तुष्टिः फलदा शिशोः । गुर्वायत्तैकसिद्धिर्हिसमय्यपि विबोधभाक् ॥ ५८४
hlādāyetyubhayārthāya tattuṣṭiḥ phaladā śiśoḥ / gurvāyattaikasiddhirhisamayyapi vibodhabhāk // 584
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्बोधबहुमानेन विद्याद्गुरुतमं गुरुम् । अतः संप्राप्य विज्ञानं यो गुरौ बाह्यमानवान् ॥ ५८५
tadbodhabahumānena vidyādgurutamaṃ gurum / ataḥ saṃprāpya vijñānaṃ yo gurau bāhyamānavān // 585
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नासौ विज्ञानविश्वस्तो नासत्यं भ्रष्ट एव सः । ज्ञानानाश्वस्तचित्तं तं वचोमात्रेण शास्त्रितम् ॥ ५८६
nāsau vijñānaviśvasto nāsatyaṃ bhraṣṭa eva saḥ / jñānānāśvastacittaṃ taṃ vacomātreṇa śāstritam // 586
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भक्तं च नार्चयेज्जातु हृदा विज्ञानदूषकम् । तादृक् च न गुरुः कार्यस्तं कृत्वापि परित्यजेत् ॥ ५८७
bhaktaṃ ca nārcayejjātu hṛdā vijñānadūṣakam / tādṛk ca na guruḥ kāryastaṃ kṛtvāpi parityajet // 587
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुख्यबुद्ध्या न संपश्येद्वैष्णवादिगतान्गुरून् । तथाच श्रीमदूर्म्याख्ये गुरोरुक्तं विशेषणम् ॥ ५८८
mukhyabuddhyā na saṃpaśyedvaiṣṇavādigatāngurūn / tathāca śrīmadūrmyākhye guroruktaṃ viśeṣaṇam // 588
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुर्वाज्ञा प्राणसंदेहे नोपेक्ष्या नो विकल्प्यते । कौलदीक्षा कौलशास्त्रं तत्त्वज्ञानं प्रकाशितम् ॥ ५८९
gurvājñā prāṇasaṃdehe nopekṣyā no vikalpyate / kauladīkṣā kaulaśāstraṃ tattvajñānaṃ prakāśitam // 589
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येनासौ गुरुरित्युक्तो ह्यन्ये वै नामधारिणः । श्रीमदानन्दशास्त्रे च तथैवोक्तं विशेषणम् ॥ ५९०
yenāsau gururityukto hyanye vai nāmadhāriṇaḥ / śrīmadānandaśāstre ca tathaivoktaṃ viśeṣaṇam // 590
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्माद्दीक्षा मन्त्रशास्त्रं तत्त्वज्ञानं स वै गुरुः । तिष्ठेदव्यक्तलिङ्गश्च न लिङ्गं धारयेत् क्वचित् ॥ ५९१
yasmāddīkṣā mantraśāstraṃ tattvajñānaṃ sa vai guruḥ / tiṣṭhedavyaktaliṅgaśca na liṅgaṃ dhārayet kvacit // 591
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न लिङ्गिभिः समं कैश्चित्कुर्यादाचारमेलनम् । केवलं लिङ्गिनः पाल्या न बीभत्स्या विरूपकाः ॥ ५९२
na liṅgibhiḥ samaṃ kaiścitkuryādācāramelanam / kevalaṃ liṅginaḥ pālyā na bībhatsyā virūpakāḥ // 592
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीमद्रात्रिकुले चोक्तं मोक्षः शङ्कापहानितः । अशुद्धवासस्नयैषा मोक्षवार्तापि दुर्लभा ॥ ५९३
śrīmadrātrikule coktaṃ mokṣaḥ śaṅkāpahānitaḥ / aśuddhavāsasnayaiṣā mokṣavārtāpi durlabhā // 593
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न लिखेन्मन्त्रहृदयं श्रीमन्मालोदितं किल । तदङ्गादुद्धरेन्मन्त्रं नतु लेखे विलेखयेत् ॥ ५९४
na likhenmantrahṛdayaṃ śrīmanmāloditaṃ kila / tadaṅgāduddharenmantraṃ natu lekhe vilekhayet // 594
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतत्त्वे भिनिवेशं च न कुर्यात्पक्षपाततः । जातिविद्याकुलाचारदेहदेशगुणार्थजान् ॥ ५९५
atattve bhiniveśaṃ ca na kuryātpakṣapātataḥ / jātividyākulācāradehadeśaguṇārthajān // 595
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रहान्ग्रहानिवाष्टौ द्राक्त्यजेद्गह्वरर्शितान् । तथा श्रीनिशिचारादौ हयत्वेनोपदर्शितान् ॥ ५९६
grahāngrahānivāṣṭau drāktyajedgahvararśitān / tathā śrīniśicārādau hayatvenopadarśitān // 596
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणो हं मया वेदशास्त्रोक्तादपरं कथम् । अनुष्ठेयमयं जातिग्रहः परनिरोधकः ॥ ५९७
brāhmaṇo haṃ mayā vedaśāstroktādaparaṃ katham / anuṣṭheyamayaṃ jātigrahaḥ paranirodhakaḥ // 597
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमन्ये प्युदाहार्याः कुलगह्वरवर्त्मना । अतत्स्वभावे ताद्रूप्यं दर्शयन्नवशे पि यः ॥ ५९८
evamanye pyudāhāryāḥ kulagahvaravartmanā / atatsvabhāve tādrūpyaṃ darśayannavaśe pi yaḥ // 598
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वरूपाच्छादकः सो त्र ग्रहो ग्रह इवोदितः । संवित्स्वभावे नो जातिप्रभृतिः कापि कल्पना ॥ ५९९
svarūpācchādakaḥ so tra graho graha ivoditaḥ / saṃvitsvabhāve no jātiprabhṛtiḥ kāpi kalpanā // 599
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूपं सा त्वस्वरूपेण तद्रूपं छादयत्यलम् । या काचित्कल्पना संवित्तत्त्वस्याखण्डितात्मनः ॥ ६००
rūpaṃ sā tvasvarūpeṇa tadrūpaṃ chādayatyalam / yā kācitkalpanā saṃvittattvasyākhaṇḍitātmanaḥ // 600
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.