Library·Abhinavagupta: Tantraloka·16
अथ पुत्रकत्वसिद्ध्यै निरूप्यते शिवनिरूपितो त्र विधिः । यदा तु समयस्थस्य पुत्रकत्वे नियोजनम् । गुरुत्वे साधकत्वे वा कर्तुमिच्छति दैशिकः ॥ १
atha putrakatvasiddhyai nirūpyate śivanirūpito tra vidhiḥ / yadā tu samayasthasya putrakatve niyojanam / gurutve sādhakatve vā kartumicchati daiśikaḥ // 1
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाधिवासं कृत्वाह्नि द्वितीये मण्डलं लिखेत् । सामुदायिकयागे थ तथान्यत्र यथोदितम् ॥ २
tadādhivāsaṃ kṛtvāhni dvitīye maṇḍalaṃ likhet / sāmudāyikayāge tha tathānyatra yathoditam // 2
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षडष्टतद्द्विगुणितचतुर्विंशतिसंख्यया । चक्रपञ्चकमाख्यातं शास्त्रे श्रीपूर्वसंज्ञिते ॥ ३
ṣaḍaṣṭataddviguṇitacaturviṃśatisaṃkhyayā / cakrapañcakamākhyātaṃ śāstre śrīpūrvasaṃjñite // 3
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वात्रिंशत्तद्द्विगुणितं श्रीमत्त्रैशिरसे मते । असंख्यचक्रसंबन्धः श्रीसिद्धादौ निरूपितः ॥ ४
dvātriṃśattaddviguṇitaṃ śrīmattraiśirase mate / asaṃkhyacakrasaṃbandhaḥ śrīsiddhādau nirūpitaḥ // 4
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद्यथातथा यागं यावच्चक्रेण संमितम् । पूजयेद्येन तेनात्र त्रिशूलत्रयमालिखेत् ॥ ५
tasmādyathātathā yāgaṃ yāvaccakreṇa saṃmitam / pūjayedyena tenātra triśūlatrayamālikhet // 5
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिशूलत्रितये देवीत्रयं पर्यायवृत्तितः । मध्यसव्यान्यभेदेन पूर्णं संपूजितं भवेत् ॥ ६
triśūlatritaye devītrayaṃ paryāyavṛttitaḥ / madhyasavyānyabhedena pūrṇaṃ saṃpūjitaṃ bhavet // 6
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्तना मण्डलस्याग्रे संक्षेपादुपदेक्ष्यते । आलिख्य मण्डलं गन्धवस्त्रेणैवास्य मार्जनम् ॥ ७
vartanā maṇḍalasyāgre saṃkṣepādupadekṣyate / ālikhya maṇḍalaṃ gandhavastreṇaivāsya mārjanam // 7
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा स्नातो गुरुः प्राग्वन्मण्डलाग्रे त्र देवताः । बाह्यगाः पूजयेद्द्वारदेशे च द्वारदेवताः ॥ ८
kṛtvā snāto guruḥ prāgvanmaṇḍalāgre tra devatāḥ / bāhyagāḥ pūjayeddvāradeśe ca dvāradevatāḥ // 8
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मण्डलस्य पुरोभागे तदैशानदिशः क्रमात् । आग्नेय्यन्तं गणेशादीन् क्षेत्रपान्तान्प्रपूजयेत् ॥ ९
maṇḍalasya purobhāge tadaiśānadiśaḥ kramāt / āgneyyantaṃ gaṇeśādīn kṣetrapāntānprapūjayet // 9
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गणपतिगुरुपरमाख्याः परमेष्ठी पूर्वसिद्धवाक्क्षेत्रपतिः । इति सप्तकमाख्यातं गुरुपङ्क्तिविधौ प्रपूज्यमस्मद्गुरुभिः ॥ १०
gaṇapatiguruparamākhyāḥ parameṣṭhī pūrvasiddhavākkṣetrapatiḥ / iti saptakamākhyātaṃ gurupaṅktividhau prapūjyamasmadgurubhiḥ // 10
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत आज्ञां गृहीत्वा तु पुष्पधूपादिपूजितम् । पूज्यमाधारशक्त्यादि शूलमूलात्प्रभृत्यलम् ॥ ११
tata ājñāṃ gṛhītvā tu puṣpadhūpādipūjitam / pūjyamādhāraśaktyādi śūlamūlātprabhṛtyalam // 11
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिवान्तं सितपद्मान्ते त्रिशूलानां त्रये क्रमात् । मध्यशूले मध्यगः स्यात्सद्भावः परया सह ॥ १२
śivāntaṃ sitapadmānte triśūlānāṃ traye kramāt / madhyaśūle madhyagaḥ syātsadbhāvaḥ parayā saha // 12
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वामे चापरया साकं नवात्मा दक्षगं परम् । त्रिशूले दक्षिणे मध्यशृङ्गस्थो रतिशेखरः ॥ १३
vāme cāparayā sākaṃ navātmā dakṣagaṃ param / triśūle dakṣiṇe madhyaśṛṅgastho ratiśekharaḥ // 13
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्यात्परापरया साकं दक्षे भैरवसत्परे । वामे त्रिशूले मध्यस्थो नवात्मापरया सह ॥ १४
syātparāparayā sākaṃ dakṣe bhairavasatpare / vāme triśūle madhyastho navātmāparayā saha // 14
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्यात्परे परया साकं वामारे संश्च भैरवः । इत्थं सर्वगतत्वे श्रीपरादेव्याः स्थिते सति ॥ १५
syātpare parayā sākaṃ vāmāre saṃśca bhairavaḥ / itthaṃ sarvagatatve śrīparādevyāḥ sthite sati // 15
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यागो भवेत्सुसंपूर्णस्तदधिष्ठानमात्रतः । एकशूले प्यतो यागे चिन्तयेत्तदधिष्ठितम् ॥ १६
yāgo bhavetsusaṃpūrṇastadadhiṣṭhānamātrataḥ / ekaśūle pyato yāge cintayettadadhiṣṭhitam // 16
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविधिज्ञो विधानज्ञ इत्येवं त्रीशिकोदितम् । ततो मध्ये तथा दक्षे वामे शृङ्गे च सर्वतः ॥ १७
avidhijño vidhānajña ityevaṃ trīśikoditam / tato madhye tathā dakṣe vāme śṛṅge ca sarvataḥ // 17
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोकपालास्त्रपर्यन्तमेकात्मत्वेन पूजयेत् । परत्वेन च सर्वासां देवतानां प्रपूजयेत् ॥ १८
lokapālāstraparyantamekātmatvena pūjayet / paratvena ca sarvāsāṃ devatānāṃ prapūjayet // 18
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीमन्तं मातृसद्भावभट्टारकमनामयम् । ततो पि भोगयागेन विद्याङ्गं भैरवाष्टकम् ॥ १९
śrīmantaṃ mātṛsadbhāvabhaṭṭārakamanāmayam / tato pi bhogayāgena vidyāṅgaṃ bhairavāṣṭakam // 19
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यामलं चक्रदेवीश्च स्वस्थाने पूजयेद्बहिः । लोकपालानस्त्रयुतान्गन्धपुष्पासवादिभिः ॥ २०
yāmalaṃ cakradevīśca svasthāne pūjayedbahiḥ / lokapālānastrayutāngandhapuṣpāsavādibhiḥ // 20
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूजयेत्परया भक्त्या वित्तशाठ्यविवर्जितः । ततः कुम्भास्त्रकलशीमण्डलस्थानलात्मनाम् ॥ २१
pūjayetparayā bhaktyā vittaśāṭhyavivarjitaḥ / tataḥ kumbhāstrakalaśīmaṇḍalasthānalātmanām // 21
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चानामनुसन्धानं कुर्यादद्वयभावनात् । ये तु तामद्वयव्याप्तिं न विन्दन्ति शिवात्मिकाम् ॥ २२
pañcānāmanusandhānaṃ kuryādadvayabhāvanāt / ye tu tāmadvayavyāptiṃ na vindanti śivātmikām // 22
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रनाडीप्रयोगेण ते विशन्त्यद्वये पथि । स्वदक्षिणेन निःसृत्य मण्डलस्थस्य वामतः ॥ २३
mantranāḍīprayogeṇa te viśantyadvaye pathi / svadakṣiṇena niḥsṛtya maṇḍalasthasya vāmataḥ // 23
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविश्यान्येन निःसृत्य कुम्भस्थे कर्करीगते । वह्निस्थे च क्रमेणेत्थं यावत्स्वस्मिन्स्ववामतः ॥ २४
praviśyānyena niḥsṛtya kumbhasthe karkarīgate / vahnisthe ca krameṇetthaṃ yāvatsvasminsvavāmataḥ // 24
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूलानुसन्धानबलात्प्राणतन्तूम्भने सति । इत्थमैक्यस्फुरत्तात्मा व्याप्तिसंवित्प्रकाशते ॥ २५
mūlānusandhānabalātprāṇatantūmbhane sati / itthamaikyasphurattātmā vyāptisaṃvitprakāśate // 25
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो विशेषपूजां च कुर्यादद्वयभाविताम् । यच्छिवाद्वयपीयूषसंसिक्तं परमं हि तत् ॥ २६
tato viśeṣapūjāṃ ca kuryādadvayabhāvitām / yacchivādvayapīyūṣasaṃsiktaṃ paramaṃ hi tat // 26
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनार्घपुष्पगन्धादेरासवस्य पशोरथ । या शिवाद्वयतादृष्टिः सा शुद्धिः परमीकृतिः ॥ २७
tenārghapuṣpagandhāderāsavasya paśoratha / yā śivādvayatādṛṣṭiḥ sā śuddhiḥ paramīkṛtiḥ // 27
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निवेदयेद्विभोरग्रे जीवान्धातूंस्तदुत्थितान् । सिद्धानसिद्धान्व्यामिश्रान्यद्वा किंचिच्चराचरम् ॥ २८
nivedayedvibhoragre jīvāndhātūṃstadutthitān / siddhānasiddhānvyāmiśrānyadvā kiṃciccarācaram // 28
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टप्रोक्षितसंद्रष्टृप्रालब्धोपात्तयोजितः । निर्वापितो वीरपशुः सो ष्टधोत्तरतोत्तमः ॥ २९
dṛṣṭaprokṣitasaṃdraṣṭṛprālabdhopāttayojitaḥ / nirvāpito vīrapaśuḥ so ṣṭadhottaratottamaḥ // 29
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथोत्तरं न दातव्यमयोग्येभ्यः कदाचन । शिवोपयुक्तं हि हविर्न सर्वो भोक्तुमर्हति ॥ ३०
yathottaraṃ na dātavyamayogyebhyaḥ kadācana / śivopayuktaṃ hi havirna sarvo bhoktumarhati // 30
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्तु दीक्षाविहीनो पि शिवेच्छाविधिचोदितः । भक्त्याश्नाति स संपूर्णः समयी स्यात्सुभावितः ॥ ३१
yastu dīkṣāvihīno pi śivecchāvidhicoditaḥ / bhaktyāśnāti sa saṃpūrṇaḥ samayī syātsubhāvitaḥ // 31
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टो वलोकितश्चैव किरणेद्धदृगर्पणात् । प्रोक्षितः केवलं ह्यर्घपात्रविप्रुड्भिरुक्षितः ॥ ३२
dṛṣṭo valokitaścaiva kiraṇeddhadṛgarpaṇāt / prokṣitaḥ kevalaṃ hyarghapātravipruḍbhirukṣitaḥ // 32
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संद्रष्टा दर्शिताशेषसम्यक्पूजितमण्डलः । प्रालब्ध उक्तत्रितयसंस्कृतः सो पि धूनयेत् ॥ ३३
saṃdraṣṭā darśitāśeṣasamyakpūjitamaṇḍalaḥ / prālabdha uktatritayasaṃskṛtaḥ so pi dhūnayet // 33
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कम्पेत प्रस्रवेत्स्तब्धः प्रलीनो वा यथोत्तरम् । उपात्तो यागसान्निध्ये शमितः शस्त्रमारुतैः ॥ ३४
kampeta prasravetstabdhaḥ pralīno vā yathottaram / upātto yāgasānnidhye śamitaḥ śastramārutaiḥ // 34
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योजितः कारणत्यागक्रमेण शिवयोजनात् । निर्वापितः कृताभ्यासगुरुप्राणमनोर्पणात् ॥ ३५
yojitaḥ kāraṇatyāgakrameṇa śivayojanāt / nirvāpitaḥ kṛtābhyāsaguruprāṇamanorpaṇāt // 35
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षिणेनाग्निना सौम्यकलाजालविलापनात् । तथाह्यादौ परं रूपमेकीभावेन संश्रयेत् ॥ ३६
dakṣiṇenāgninā saumyakalājālavilāpanāt / tathāhyādau paraṃ rūpamekībhāvena saṃśrayet // 36
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मादाग्नेयचारेण ज्वालामालामुचाविशेत् । पशोर्वामेन चन्द्रांशुजालं तापेन गालयेत् ॥ ३७
tasmādāgneyacāreṇa jvālāmālāmucāviśet / paśorvāmena candrāṃśujālaṃ tāpena gālayet // 37
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाभिचक्रे थ विश्राम्येत्प्राणरश्मिगणैः सह । परो भूत्वा स्वशक्त्यात्र जीवं जीवेन वेष्टयेत् ॥ ३८
nābhicakre tha viśrāmyetprāṇaraśmigaṇaiḥ saha / paro bhūtvā svaśaktyātra jīvaṃ jīvena veṣṭayet // 38
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वचित्सूर्येण संताप्य द्रावयेत् कलां कलाम् । ततो द्रुतं कलाजालं प्रापय्यैकत्वमात्मनि ॥ ३९
svacitsūryeṇa saṃtāpya drāvayet kalāṃ kalām / tato drutaṃ kalājālaṃ prāpayyaikatvamātmani // 39
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समस्ततत्त्वसंपूर्णमाप्यायनविधायिनम् । उन्मूलयेत संरम्भात्कर्मबद्धममुं रसात् ॥ ४०
samastatattvasaṃpūrṇamāpyāyanavidhāyinam / unmūlayeta saṃrambhātkarmabaddhamamuṃ rasāt // 40
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत उन्मूलनोद्वेष्टयोगाद्वामं परिभ्रमन् । कुण्डल्यमृतसंपूर्णस्वकप्राणप्रसेवकः ॥ ४१
tata unmūlanodveṣṭayogādvāmaṃ paribhraman / kuṇḍalyamṛtasaṃpūrṇasvakaprāṇaprasevakaḥ // 41
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वामावर्तक्रमोपात्तहृत्पद्मामृतकेसरः । हृत्कर्णिकारूढिलाभादोजोधातुं विलापितम् ॥ ४२
vāmāvartakramopāttahṛtpadmāmṛtakesaraḥ / hṛtkarṇikārūḍhilābhādojodhātuṃ vilāpitam // 42
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुद्धसोमात्मकं सारमीषल्लोहितपीतलम् । आदाय करिहस्ताग्रसदृशे प्राणविग्रहे ॥ ४३
śuddhasomātmakaṃ sāramīṣallohitapītalam / ādāya karihastāgrasadṛśe prāṇavigrahe // 43
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निःसृत्य झटिति स्वात्मवाममार्गेण संविशेत् । आप्याययन्नपानाख्यचन्द्रचक्रहृदम्बुजे ॥ ४४
niḥsṛtya jhaṭiti svātmavāmamārgeṇa saṃviśet / āpyāyayannapānākhyacandracakrahṛdambuje // 44
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थितं तद्देवताचक्रं तेन सारेण तर्पयेत् । अनेन विधिना सर्वान्रसरक्तादिकांस्तथा ॥ ४५
sthitaṃ taddevatācakraṃ tena sāreṇa tarpayet / anena vidhinā sarvānrasaraktādikāṃstathā // 45
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धातून्समाहरेत्संघक्रमादेकैकशो थवा । केवलं त्वथवाग्नीन्दुरविसंघट्टमध्यगम् ॥ ४६
dhātūnsamāharetsaṃghakramādekaikaśo thavā / kevalaṃ tvathavāgnīnduravisaṃghaṭṭamadhyagam // 46
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्योतीरूपमथ प्राणशक्त्याख्यं जीवमाहरेत् । जीवं समरसीकुर्याद्देवीचक्रेण भावनात् ॥ ४७
jyotīrūpamatha prāṇaśaktyākhyaṃ jīvamāharet / jīvaṃ samarasīkuryāddevīcakreṇa bhāvanāt // 47
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेव तर्पणं मुख्यं भोग्यभोक्त्रात्मतैव सा । अग्निसंपुटफुल्लार्णत्र्यश्रकालात्मको महान् ॥ ४८
tadeva tarpaṇaṃ mukhyaṃ bhogyabhoktrātmataiva sā / agnisaṃpuṭaphullārṇatryaśrakālātmako mahān // 48
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिण्डो रक्तादिसारौघचालनाकर्षणादिषु । इत्थं विश्रान्तियोगेन घटिकार्धक्रमे सति ॥ ४९
piṇḍo raktādisāraughacālanākarṣaṇādiṣu / itthaṃ viśrāntiyogena ghaṭikārdhakrame sati // 49
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवृत्तिशतयोगेन पशोर्निर्वापणं भवेत् । कृत्वा कतिपयं कालं तत्राभ्यासमनन्यधीः ॥ ५०
āvṛttiśatayogena paśornirvāpaṇaṃ bhavet / kṛtvā katipayaṃ kālaṃ tatrābhyāsamananyadhīḥ // 50
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा चिन्तामणौ प्रोक्तं तेन रूपेण योगवित् । निःशङ्कः सिद्धिमाप्नोति गोप्यं तत्प्राणवत्स्फुटम् ॥ ५१
yathā cintāmaṇau proktaṃ tena rūpeṇa yogavit / niḥśaṅkaḥ siddhimāpnoti gopyaṃ tatprāṇavatsphuṭam // 51
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परोक्षे पि पशावेवं विधिः स्याद्योजनं प्रति । प्रवेशितो यागभुवि हतस्तत्रैव साधितः ॥ ५२
parokṣe pi paśāvevaṃ vidhiḥ syādyojanaṃ prati / praveśito yāgabhuvi hatastatraiva sādhitaḥ // 52
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्रजुष्टश्च तत्रैव स वीरपशुरुच्यते । यस्त्वन्यत्रापि निहतः सामस्त्येनांशतो पिवा ॥ ५३
cakrajuṣṭaśca tatraiva sa vīrapaśurucyate / yastvanyatrāpi nihataḥ sāmastyenāṃśato pivā // 53
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवाय विनिवेद्येत स वै बाह्यपशुर्मतः । राज्यं लाभो थ तत्स्थैर्यं शिवे भक्तिस्तदात्मता ॥ ५४
devāya vinivedyeta sa vai bāhyapaśurmataḥ / rājyaṃ lābho tha tatsthairyaṃ śive bhaktistadātmatā // 54
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिवज्ञानं मन्त्रलोकप्राप्तिस्तत्परिवारता । तत्सायुज्यं पशोः साम्याद्बाह्यादेर्वीरधर्मणः ॥ ५५
śivajñānaṃ mantralokaprāptistatparivāratā / tatsāyujyaṃ paśoḥ sāmyādbāhyādervīradharmaṇaḥ // 55
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्पादयो पि तल्लाभभागिनः शिवपूजया । एकोपायेन देवेशो विश्वानुग्रहणात्मकः ॥ ५६
puṣpādayo pi tallābhabhāginaḥ śivapūjayā / ekopāyena deveśo viśvānugrahaṇātmakaḥ // 56
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यागेनैवानुगृह्णाति किं किं यन्न चराचरम् । तेनावीरो पि शङ्कादियुक्तः कारुणिको पिच ॥ ५७
yāgenaivānugṛhṇāti kiṃ kiṃ yanna carācaram / tenāvīro pi śaṅkādiyuktaḥ kāruṇiko pica // 57
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न हिंसाबुद्धिमादध्यात्पशुकर्मणि जातुचित् । पशोर्महोपकारो यं तदात्वे प्यप्रियं भवेत् ॥ ५८
na hiṃsābuddhimādadhyātpaśukarmaṇi jātucit / paśormahopakāro yaṃ tadātve pyapriyaṃ bhavet // 58
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याधिच्छेदौषधतपोयोजनात्र निदर्शनम् । श्रीमन्मृत्युञ्जये प्रोक्तं पाशच्छेदे कृते पशोः ॥ ५९
vyādhicchedauṣadhatapoyojanātra nidarśanam / śrīmanmṛtyuñjaye proktaṃ pāśacchede kṛte paśoḥ // 59
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मलत्रयवियोगेन शरीरं न प्ररोहति । धर्माधर्मौघविच्छेदाच्छरीरं च्यचते किल ॥ ६०
malatrayaviyogena śarīraṃ na prarohati / dharmādharmaughavicchedāccharīraṃ cyacate kila // 60
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनैतन्मारणं नोक्तं दीक्षेयं चित्ररूपिणी । रूढपाशस्य यः प्राणैर्वियोगो मारणं हि तत् ॥ ६१
tenaitanmāraṇaṃ noktaṃ dīkṣeyaṃ citrarūpiṇī / rūḍhapāśasya yaḥ prāṇairviyogo māraṇaṃ hi tat // 61
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इयं तु योजनैव स्यात्पशोर्देवाय तर्पणे । तस्माद्देवोक्तिमाश्रित्य पशून्दद्याद्बहूनिति ॥ ६२
iyaṃ tu yojanaiva syātpaśordevāya tarpaṇe / tasmāddevoktimāśritya paśūndadyādbahūniti // 62
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निवेदितः पुनःप्राप्तदेहो भूयोनिवेदितः । षट्कृत्व इत्थं यः सो त्र षड्जन्मा पशुरुत्तमः ॥ ६३
niveditaḥ punaḥprāptadeho bhūyoniveditaḥ / ṣaṭkṛtva itthaṃ yaḥ so tra ṣaḍjanmā paśuruttamaḥ // 63
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा पाकक्रमाच्छुद्धं हेम तद्वत्स कीर्तितः । कां सिद्धिं नैव वितरेत्स्वयं किंवा न मुच्यते ॥ ६४
yathā pākakramācchuddhaṃ hema tadvatsa kīrtitaḥ / kāṃ siddhiṃ naiva vitaretsvayaṃ kiṃvā na mucyate // 64
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उक्तं त्वानन्दशास्त्रे यो मन्त्रसंस्कारवांस्त्यजेत् । समयान्कुत्सयेद्देवीर्दद्यान्मन्त्रान्विना नयात् ॥ ६५
uktaṃ tvānandaśāstre yo mantrasaṃskāravāṃstyajet / samayānkutsayeddevīrdadyānmantrānvinā nayāt // 65
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीक्षामन्त्रादिकं प्राप्य त्यजेत्पुत्रादिमोहितः । ततो मनुष्यतामेत्य पुनरेवं करोत्यपि ॥ ६६
dīkṣāmantrādikaṃ prāpya tyajetputrādimohitaḥ / tato manuṣyatāmetya punarevaṃ karotyapi // 66
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थमेकादिसप्तान्तजन्मासौ द्विविधो द्विपात् । चतुष्पाद्वा पशुर्देवीचरुकार्थं प्रजायते ॥ ६७
itthamekādisaptāntajanmāsau dvividho dvipāt / catuṣpādvā paśurdevīcarukārthaṃ prajāyate // 67
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दात्रर्पितो सौ तद्द्वारा याति सायुज्यतः शिवम् । इति संभाव्य चित्रं तत्पशूनां प्रविचेष्टितम् ॥ ६८
dātrarpito sau taddvārā yāti sāyujyataḥ śivam / iti saṃbhāvya citraṃ tatpaśūnāṃ praviceṣṭitam // 68
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भोग्यीचिकीर्षितं नैव कुर्यादन्यत्र तं पशुम् । नापि नैष भवेद्योग्य इति बुद्ध्वापसारयेत् ॥ ६९
bhogyīcikīrṣitaṃ naiva kuryādanyatra taṃ paśum / nāpi naiṣa bhavedyogya iti buddhvāpasārayet // 69
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं पशुं किंतु काङ्क्षा चेद्विशेषे तं तु ढौकयेत् । तावतस्तान्पशून्दद्यात्तथाचोक्तं महेशिना ॥ ७०
taṃ paśuṃ kiṃtu kāṅkṣā cedviśeṣe taṃ tu ḍhaukayet / tāvatastānpaśūndadyāttathācoktaṃ maheśinā // 70
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पशोर्वपामेदसी च गालिते वह्निमध्यतः । अर्पयेच्छक्तिचक्राय परमं तर्पणं मतम् ॥ ७१
paśorvapāmedasī ca gālite vahnimadhyataḥ / arpayecchakticakrāya paramaṃ tarpaṇaṃ matam // 71
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृदन्त्रमुण्डांसयकृत्प्रधानं विनिवेदयेत् । कर्णिकाकुण्डलीमज्जपर्शु मुख्यतरं च वा ॥ ७२
hṛdantramuṇḍāṃsayakṛtpradhānaṃ vinivedayet / karṇikākuṇḍalīmajjaparśu mukhyataraṃ ca vā // 72
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ग्नौ तर्पणं कुर्यान्मन्त्रचक्रस्य दैशिकः । तन्निवेद्य च देवाय ततो विज्ञापयेत्प्रभुम् ॥ ७३
tato gnau tarpaṇaṃ kuryānmantracakrasya daiśikaḥ / tannivedya ca devāya tato vijñāpayetprabhum // 73
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरुत्वेन त्वयैवाहमाज्ञातः परमेश्वर । साक्षात्स्वप्नोपदेशाद्यैर्जपैर्गुरुमुखेन वा ॥ ७४
gurutvena tvayaivāhamājñātaḥ parameśvara / sākṣātsvapnopadeśādyairjapairgurumukhena vā // 74
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुग्राह्यास्त्वया शिष्याः शिवशक्तिप्रचोदिताः । तदेते तद्विधाः प्राप्तास्त्वमेभ्यः कुर्वनुग्रहम् ॥ ७५
anugrāhyāstvayā śiṣyāḥ śivaśaktipracoditāḥ / tadete tadvidhāḥ prāptāstvamebhyaḥ kurvanugraham // 75
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समावेशय मां स्वात्मरश्मिभिर्यदहं शिवः । एवं भवत्विति ततः शिवोक्तिमभिनन्दयेत् ॥ ७६
samāveśaya māṃ svātmaraśmibhiryadahaṃ śivaḥ / evaṃ bhavatviti tataḥ śivoktimabhinandayet // 76
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिवाभिन्नमथात्मानं पञ्चकृत्यकरं स्मरेत् । स्वात्मनः करणं मन्त्रान्मूर्तिं चानुजिघृक्षया ॥ ७७
śivābhinnamathātmānaṃ pañcakṛtyakaraṃ smaret / svātmanaḥ karaṇaṃ mantrānmūrtiṃ cānujighṛkṣayā // 77
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो बद्ध्वा सितोष्णीषं हस्तयोरर्चयेत्क्रमात् । अन्योन्यं पाशदाहाय शुद्धतत्त्वविसृष्टये ॥ ७८
tato baddhvā sitoṣṇīṣaṃ hastayorarcayetkramāt / anyonyaṃ pāśadāhāya śuddhatattvavisṛṣṭaye // 78
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेजोरूपेण मन्त्रांश्च शिवहस्ते समर्चयेत् । गर्भावरणगानङ्गपरिवारासनोज्झितान् ॥ ७९
tejorūpeṇa mantrāṃśca śivahaste samarcayet / garbhāvaraṇagānaṅgaparivārāsanojjhitān // 79
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मानं भावयेत्पश्चादेककं जलचन्द्रवत् । कृत्योपाधिवशाद्भिन्नं षोढाभिन्नं तु वस्तुतः ॥ ८०
ātmānaṃ bhāvayetpaścādekakaṃ jalacandravat / kṛtyopādhivaśādbhinnaṃ ṣoḍhābhinnaṃ tu vastutaḥ // 80
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मण्डलस्थो हमेवायं साक्षी चाखिलकर्मणाम् । शुद्धा हि द्रष्टृता शम्भोर्मण्डले कल्पिता मया ॥ ८१
maṇḍalastho hamevāyaṃ sākṣī cākhilakarmaṇām / śuddhā hi draṣṭṛtā śambhormaṇḍale kalpitā mayā // 81
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
होमाधिकरणत्वेन वह्नावहमवस्थितः । यदात्मतेद्धा मन्त्राः स्युः पाशप्लोषविधावलम् ॥ ८२
homādhikaraṇatvena vahnāvahamavasthitaḥ / yadātmateddhā mantrāḥ syuḥ pāśaploṣavidhāvalam // 82
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सामान्यतेजोरूपान्तराहूता भुवनेश्वराः । तर्पिताः श्राविताश्चाणोर्नाधिकारं प्रतन्वते ॥ ८३
sāmānyatejorūpāntarāhūtā bhuvaneśvarāḥ / tarpitāḥ śrāvitāścāṇornādhikāraṃ pratanvate // 83
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आ यागान्तमहं कुम्भे संस्थितो विघ्नशान्तये । सामान्यरूपता येन विशेषाप्यायकारिणी ॥ ८४
ā yāgāntamahaṃ kumbhe saṃsthito vighnaśāntaye / sāmānyarūpatā yena viśeṣāpyāyakāriṇī // 84
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिष्यदेहे च तत्पाशशिथिलत्वप्रसिद्धये । स हि स्वेच्छावशात्पाशान्विधुन्वन्निव वर्तते ॥ ८५
śiṣyadehe ca tatpāśaśithilatvaprasiddhaye / sa hi svecchāvaśātpāśānvidhunvanniva vartate // 85
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साक्षात्स्वदेहसंस्थो हं कर्तानुग्रहकर्मणाम् । ज्ञानक्रियास्वतन्त्रत्वाद्दीक्षाकर्मणि पेशलः ॥ ८६
sākṣātsvadehasaṃstho haṃ kartānugrahakarmaṇām / jñānakriyāsvatantratvāddīkṣākarmaṇi peśalaḥ // 86
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भिन्नकार्याकृतिव्रातेन्द्रियचक्रानुसन्धिमान् । एको यथाहं वह्न्यादिषड्रूपो स्मि तथा स्फुटम् ॥ ८७
bhinnakāryākṛtivrātendriyacakrānusandhimān / eko yathāhaṃ vahnyādiṣaḍrūpo smi tathā sphuṭam // 87
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमालोच्य येनैषो ध्वना दीक्षां चिकीर्षति । अनुसंहितये शिष्यवर्जं पञ्चसु तं यजेत् ॥ ८८
evamālocya yenaiṣo dhvanā dīkṣāṃ cikīrṣati / anusaṃhitaye śiṣyavarjaṃ pañcasu taṃ yajet // 88
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुसन्धिबलान्ते च समासव्यासभेदतः । कुर्यादत्यन्तमभ्यस्तमन्यान्तर्भावपूरितम् ॥ ८९
anusandhibalānte ca samāsavyāsabhedataḥ / kuryādatyantamabhyastamanyāntarbhāvapūritam // 89
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो पि चिन्तया भूयो नुसन्दध्याच्छिवात्मताम् । अहमेव परं तत्त्वं नच पद्धटवत् क्वचित् ॥ ९०
tato pi cintayā bhūyo nusandadhyācchivātmatām / ahameva paraṃ tattvaṃ naca paddhaṭavat kvacit // 90
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महाप्रकाशस्तत्तेन मयि सर्वमिदं जगत् । नच तत्केनचिद्बाह्यप्रतिबिम्बवदर्पितम् ॥ ९१
mahāprakāśastattena mayi sarvamidaṃ jagat / naca tatkenacidbāhyapratibimbavadarpitam // 91
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्ताहमस्य तन्नान्याधीनं च मदधिष्ठितम् । इत्थंभूतमहाव्याप्तिसंवेदनपवित्रितः ॥ ९२
kartāhamasya tannānyādhīnaṃ ca madadhiṣṭhitam / itthaṃbhūtamahāvyāptisaṃvedanapavitritaḥ // 92
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्समत्वं गतो जन्तुर्मुक्त इत्यभिधीयते । तापनिर्घर्षसेकादिपारम्पर्येण वह्निताम् ॥ ९३
matsamatvaṃ gato janturmukta ityabhidhīyate / tāpanirgharṣasekādipāramparyeṇa vahnitām // 93
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथायोगोलको याति गुरुरेवं शिवात्मताम् । ततः पुरःस्थितं यद्वा पुरोभावितविग्रहम् ॥ ९४
yathāyogolako yāti gururevaṃ śivātmatām / tataḥ puraḥsthitaṃ yadvā purobhāvitavigraham // 94
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परोक्षदीक्षणे यद्वा दर्भाद्यैः कल्पिते मृते । शिष्ये वीक्ष्यार्च्य पुष्पाद्यैर्न्यसेदध्वानमस्य तम् ॥ ९५
parokṣadīkṣaṇe yadvā darbhādyaiḥ kalpite mṛte / śiṣye vīkṣyārcya puṣpādyairnyasedadhvānamasya tam // 95
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येनाध्वना मुख्यतया दीक्षामिच्छति दैशिकः । तं देहे न्यस्य तत्रान्तर्भाव्यमन्यदिति स्थितिः ॥ ९६
yenādhvanā mukhyatayā dīkṣāmicchati daiśikaḥ / taṃ dehe nyasya tatrāntarbhāvyamanyaditi sthitiḥ // 96
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोध्याध्वनि च विन्यस्ते तत्रैव परिशोधकम् । न्यसेद्यथेप्सितं मन्त्रं शोध्यौचित्यानुसारतः ॥ ९७
śodhyādhvani ca vinyaste tatraiva pariśodhakam / nyasedyathepsitaṃ mantraṃ śodhyaucityānusārataḥ // 97
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्वचिच्छोध्यं त्वविन्यस्य शोधकन्यासमात्रतः । स्वयं शुद्ध्यति संशोध्यं शोधकस्य प्रभावतः ॥ ९८
kvacicchodhyaṃ tvavinyasya śodhakanyāsamātrataḥ / svayaṃ śuddhyati saṃśodhyaṃ śodhakasya prabhāvataḥ // 98
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपरं परापरं च परं च विधिमिच्छया । तद्योजनानुसारेण श्रित्वा न्यासः षडध्वनः ॥ ९९
aparaṃ parāparaṃ ca paraṃ ca vidhimicchayā / tadyojanānusāreṇa śritvā nyāsaḥ ṣaḍadhvanaḥ // 99
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ललाटान्तं वेदवसौ रन्ध्रान्तं रसरन्ध्रके । वसुखेन्दौ द्वादशान्तमित्येष त्रिविधो विधिः ॥ १००
lalāṭāntaṃ vedavasau randhrāntaṃ rasarandhrake / vasukhendau dvādaśāntamityeṣa trividho vidhiḥ // 100
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमेण कथ्यते दृष्टः शास्त्रे श्रीपूर्वसंज्ञिते । तत्र तत्त्वेषु विन्यासो गुल्फान्ते चतुरङ्गुले ॥ १०१
krameṇa kathyate dṛṣṭaḥ śāstre śrīpūrvasaṃjñite / tatra tattveṣu vinyāso gulphānte caturaṅgule // 101
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धरा जलादिमूलान्तं प्रत्येकं द्व्यङ्गुलं क्रमात् । रसश्रुत्यङ्गुलं नाभेरूर्ध्वमित्थं षडङ्गुले ॥ १०२
dharā jalādimūlāntaṃ pratyekaṃ dvyaṅgulaṃ kramāt / rasaśrutyaṅgulaṃ nābherūrdhvamitthaṃ ṣaḍaṅgule // 102
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुंसः कलान्तं षट्तत्त्वीं प्रत्येकं त्र्यङ्गुले क्षिपेत् । अष्टादशाङ्गुलं त्वेवं कण्ठकूपावसानकम् ॥ १०३
puṃsaḥ kalāntaṃ ṣaṭtattvīṃ pratyekaṃ tryaṅgule kṣipet / aṣṭādaśāṅgulaṃ tvevaṃ kaṇṭhakūpāvasānakam // 103
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सदाशिवान्तं मायादिचतुष्कं चतुरङ्गुले । प्रत्येकमित्यब्धिवसुसंख्यमालिकदेशतः ॥ १०४
sadāśivāntaṃ māyādicatuṣkaṃ caturaṅgule / pratyekamityabdhivasusaṃkhyamālikadeśataḥ // 104
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिवतत्त्वं ततः पश्चात्तेजोरूपमनाकुलम् । सर्वेषां व्यापकत्वेन सबाह्याभ्यन्तरं स्मरेत् ॥ १०५
śivatattvaṃ tataḥ paścāttejorūpamanākulam / sarveṣāṃ vyāpakatvena sabāhyābhyantaraṃ smaret // 105
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जलाद्ध्यन्तं सार्धयुग्मं मूलं त्र्यङ्गुलमित्यतः । द्वादशाङ्गुलताधिक्याद्विधिरेष परापरः ॥ १०६
jalāddhyantaṃ sārdhayugmaṃ mūlaṃ tryaṅgulamityataḥ / dvādaśāṅgulatādhikyādvidhireṣa parāparaḥ // 106
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जलाद्ध्यन्तं त्र्यङ्गुले चेदव्यक्तं तु चतुष्टये । तच्चतुर्विंशत्याधिक्यात्परो प्यष्टशते विधिः ॥ १०७
jalāddhyantaṃ tryaṅgule cedavyaktaṃ tu catuṣṭaye / taccaturviṃśatyādhikyātparo pyaṣṭaśate vidhiḥ // 107
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिविधोन्मानकं व्यक्तं वसुदिग्भ्यो रविक्षयात् । मयतन्त्रे तथाचोक्तं तत्तत्स्वफलवाञ्छया ॥ १०८
trividhonmānakaṃ vyaktaṃ vasudigbhyo ravikṣayāt / mayatantre tathācoktaṃ tattatsvaphalavāñchayā // 108
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नवपञ्चचतुस्त्र्येकतत्त्वन्यासे स्वयं धिया । न्यासं प्रकल्पयेत्तावत्तत्त्वान्तर्भावचिन्तनात् ॥ १०९
navapañcacatustryekatattvanyāse svayaṃ dhiyā / nyāsaṃ prakalpayettāvattattvāntarbhāvacintanāt // 109
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलापञ्चकवेदाण्डन्यासो नेनैव लक्षितः । उक्तं च त्रिशिरस्तन्त्रे स्वाधारस्थं यथास्थितम् ॥ ११०
kalāpañcakavedāṇḍanyāso nenaiva lakṣitaḥ / uktaṃ ca triśirastantre svādhārasthaṃ yathāsthitam // 110
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वादशाङ्गुलमुत्थानं देहातीतं समं ततः । द्वासप्ततिर्दश द्वे च देहस्थं शिरसो न्ततः ॥ १११
dvādaśāṅgulamutthānaṃ dehātītaṃ samaṃ tataḥ / dvāsaptatirdaśa dve ca dehasthaṃ śiraso ntataḥ // 111
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पादादारभ्य सुश्रोणि अनाहतपदावधि । देहातीते पि विश्रान्त्या संवित्तेः कल्पनावशात् ॥ ११२
pādādārabhya suśroṇi anāhatapadāvadhi / dehātīte pi viśrāntyā saṃvitteḥ kalpanāvaśāt // 112
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहत्वमिति तस्मात्स्यादुत्थानं द्वादशाङ्गुलम् । इति निर्णेतुमत्रैतदुक्तमष्टोत्तरं शतम् ॥ ११३
dehatvamiti tasmātsyādutthānaṃ dvādaśāṅgulam / iti nirṇetumatraitaduktamaṣṭottaraṃ śatam // 113
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरन्यासो थ गुल्फान्तं भूः पुराण्यत्र षोडश । तस्मादेकाङ्गुलव्याप्त्या प्रत्येकं लकुलादितः ॥ ११४
puranyāso tha gulphāntaṃ bhūḥ purāṇyatra ṣoḍaśa / tasmādekāṅgulavyāptyā pratyekaṃ lakulāditaḥ // 114
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विरण्डान्तं त्र्यङ्गुलं तु च्छगलाण्डमथाब्धिषु । देवयोगाष्टके द्वे हि प्रत्येकाङ्गुलपादतः ॥ ११५
dviraṇḍāntaṃ tryaṅgulaṃ tu cchagalāṇḍamathābdhiṣu / devayogāṣṭake dve hi pratyekāṅgulapādataḥ // 115
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति प्रधानपर्यन्तं षट्चत्वारिंशदङ्गुलम् । षट्पञ्चाशत्पुराणीत्थं प्राग्धरायां तु षोडश ॥ ११६
iti pradhānaparyantaṃ ṣaṭcatvāriṃśadaṅgulam / ṣaṭpañcāśatpurāṇītthaṃ prāgdharāyāṃ tu ṣoḍaśa // 116
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो प्यर्धाङ्गुलव्याप्त्या षट्पुराण्यङ्गुलत्रये । चत्वारि युग्म एकस्मिन्नेकं च पुरमङ्गुले ॥ ११७
tato pyardhāṅgulavyāptyā ṣaṭpurāṇyaṅgulatraye / catvāri yugma ekasminnekaṃ ca puramaṅgule // 117
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सरागे पुंस्पुराणीशसंख्यानीत्थं षडङ्गुले । क्रोधेशपुरमेकस्मिन्द्वये चाण्डमियं च वित् ॥ ११८
sarāge puṃspurāṇīśasaṃkhyānītthaṃ ṣaḍaṅgule / krodheśapuramekasmindvaye cāṇḍamiyaṃ ca vit // 118
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संवर्तज्योतिषोरेवं कलातत्त्वगयोः क्रमात् । शूरपञ्चान्तपुरयोर्नियतौ चैकयुग्मता ॥ ११९
saṃvartajyotiṣorevaṃ kalātattvagayoḥ kramāt / śūrapañcāntapurayorniyatau caikayugmatā // 119
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीपूर्वशास्त्रे तच्चोक्तं परमेशेन शंभुना । उत्तरादिक्रमादद्व्येकभेदो विद्यादिके त्रये ॥ १२०
śrīpūrvaśāstre taccoktaṃ parameśena śaṃbhunā / uttarādikramādadvyekabhedo vidyādike traye // 120
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.