Library·Abhinavagupta: Tantraloka·16
असारत्वात्क्रमस्यादौ नियतिः परतः कला । अथवान्योन्यसंज्ञाभ्यां तत्त्वयोर्व्यपदेश्यता ॥ १२१
asāratvātkramasyādau niyatiḥ parataḥ kalā / athavānyonyasaṃjñābhyāṃ tattvayorvyapadeśyatā // 121
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकवीरशिखेशश्रीकण्ठाः काले त्रयस्त्रये । कालस्य पूर्वं विन्यासो नियतेरभिधीयते ॥ १२२
ekavīraśikheśaśrīkaṇṭhāḥ kāle trayastraye / kālasya pūrvaṃ vinyāso niyaterabhidhīyate // 122
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथवान्योन्यसंज्ञाभिर्व्यपदेशो हि दृश्यते । एवं पुमादिषट्तत्त्वी विन्यस्ताष्टादशाङ्गुले ॥ १२३
athavānyonyasaṃjñābhirvyapadeśo hi dṛśyate / evaṃ pumādiṣaṭtattvī vinyastāṣṭādaśāṅgule // 123
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो प्यङ्गुष्ठमात्रान्तं मायातत्त्वस्थमष्टकम् । प्रत्येकमर्धाङ्गुलतः स्यादङ्गुलचतुष्टये ॥ १२४
tato pyaṅguṣṭhamātrāntaṃ māyātattvasthamaṣṭakam / pratyekamardhāṅgulataḥ syādaṅgulacatuṣṭaye // 124
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थं द्व्यक्ष्णि पुराण्यष्टाविंशतिः पुरुषान्निशि । पुरत्रयं द्वयोस्त्र्यंशन्यूनाङ्गुलमिति क्रमात् ॥ १२५
itthaṃ dvyakṣṇi purāṇyaṣṭāviṃśatiḥ puruṣānniśi / puratrayaṃ dvayostryaṃśanyūnāṅgulamiti kramāt // 125
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वयोर्द्वयं पञ्चपुरी वैद्यीये चतुरङ्गुले । तत ऐशपुराण्यष्टौ चतुष्के र्धाङ्गुलक्रमात् ॥ १२६
dvayordvayaṃ pañcapurī vaidyīye caturaṅgule / tata aiśapurāṇyaṣṭau catuṣke rdhāṅgulakramāt // 126
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्त्रीणि द्वये द्वे च द्वयोरित्थं चतुष्टये । सादाशिवं पञ्चकं स्यादित्थं वस्वेककं रवौ ॥ १२७
tatastrīṇi dvaye dve ca dvayoritthaṃ catuṣṭaye / sādāśivaṃ pañcakaṃ syāditthaṃ vasvekakaṃ ravau // 127
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षोडशकं रसविशिखं वसुद्विकं वसुशशीति पुरवर्गाः । वेदा रसाब्धि युग्माक्षि च रवयस्तत्र चाङ्गुलाः क्रमशः ॥ १२८
ṣoḍaśakaṃ rasaviśikhaṃ vasudvikaṃ vasuśaśīti puravargāḥ / vedā rasābdhi yugmākṣi ca ravayastatra cāṅgulāḥ kramaśaḥ // 128
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टादशाधिकशतं पुराणि देहे त्र चतुरशीतिमिते । विन्यस्तानि तदित्थं शेषे तु व्यापकं शिवं तत्त्वम् ॥ १२९
aṣṭādaśādhikaśataṃ purāṇi dehe tra caturaśītimite / vinyastāni taditthaṃ śeṣe tu vyāpakaṃ śivaṃ tattvam // 129
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति विधिरपरः कथितः परापराख्यो रसश्रुतिस्थाने । अष्टशरं संख्यानं खमुनिकृतं तत्परे विधौ ज्ञेयम् ॥ १३०
iti vidhiraparaḥ kathitaḥ parāparākhyo rasaśrutisthāne / aṣṭaśaraṃ saṃkhyānaṃ khamunikṛtaṃ tatpare vidhau jñeyam // 130
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लकुलादेर्योगाष्टकपर्यन्तस्यात्र भुवनपूगस्य । अधिकीकुर्याद्गणनावशेन भागं विधिद्वये क्रमशः ॥ १३१
lakulāderyogāṣṭakaparyantasyātra bhuvanapūgasya / adhikīkuryādgaṇanāvaśena bhāgaṃ vidhidvaye kramaśaḥ // 131
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपरादिविधित्रैतादथ न्यासः पदाध्वनः । पूर्वं दशपदी चोक्ता स्वतन्त्रा न्यस्यते यदा ॥ १३२
aparādividhitraitādatha nyāsaḥ padādhvanaḥ / pūrvaṃ daśapadī coktā svatantrā nyasyate yadā // 132
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयैव दीक्षा कार्या चेत्तदेयं न्यासकल्पना । तत्त्वादिमुख्यतायोगाद्दीक्षायां तु पदावली ॥ १३३
tayaiva dīkṣā kāryā cettadeyaṃ nyāsakalpanā / tattvādimukhyatāyogāddīkṣāyāṃ tu padāvalī // 133
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्तत्त्वाद्यनुसारेण तत्रान्तर्भाव्यते तथा । स्वप्रधानत्वयोगे तु दीक्षायां पदपद्धतिम् ॥ १३४
tattattvādyanusāreṇa tatrāntarbhāvyate tathā / svapradhānatvayoge tu dīkṣāyāṃ padapaddhatim // 134
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न्यस्येत्क्रमेण तत्त्वादिवदनानवलोकिनीम् । चतुर्ष्वष्टासु चाष्टासु दशस्वथ दशस्वथ ॥ १३५
nyasyetkrameṇa tattvādivadanānavalokinīm / caturṣvaṣṭāsu cāṣṭāsu daśasvatha daśasvatha // 135
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशस्वथो पञ्चदशस्वथ वेदशरेन्दुषु । धरापदान्नवपदीं मातृकामालिनीगताम् ॥ १३६
daśasvatho pañcadaśasvatha vedaśarenduṣu / dharāpadānnavapadīṃ mātṛkāmālinīgatām // 136
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योजयेद्व्याप्तृ दशमं पदं तु शिवसंज्ञितम् । धरापदं वर्जयित्वा पञ्च यानि पदानि तु ॥ १३७
yojayedvyāptṛ daśamaṃ padaṃ tu śivasaṃjñitam / dharāpadaṃ varjayitvā pañca yāni padāni tu // 137
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विधिद्वयं स्यान्निक्षिप्य द्वादश द्वादशाङ्गुलान् । मन्त्राध्वनो प्येष एव विधिर्विन्यासयोजने ॥ १३८
vidhidvayaṃ syānnikṣipya dvādaśa dvādaśāṅgulān / mantrādhvano pyeṣa eva vidhirvinyāsayojane // 138
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याप्तिमात्रं हि भिद्येतेत्युक्तं प्रागेव तत्तथा । वर्णाध्वनो थ विन्यासः कथ्यते त्र विधित्रये ॥ १३९
vyāptimātraṃ hi bhidyetetyuktaṃ prāgeva tattathā / varṇādhvano tha vinyāsaḥ kathyate tra vidhitraye // 139
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकं चतुर्षु प्रत्येकं द्वयोरङ्गुलयोः क्रमात् । त्रयोविंशतिवर्णी स्यात् षड्वर्ण्येकैकशस्त्रिषु ॥ १४०
ekaṃ caturṣu pratyekaṃ dvayoraṅgulayoḥ kramāt / trayoviṃśativarṇī syāt ṣaḍvarṇyekaikaśastriṣu // 140
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्येकमथ चत्वारश्चतुर्ष्विति विलोमतः । मालिनीमातृकार्णाः स्युर्व्याप्तृ शैवं रसेन्दुतः ॥ १४१
pratyekamatha catvāraścaturṣviti vilomataḥ / mālinīmātṛkārṇāḥ syurvyāptṛ śaivaṃ rasendutaḥ // 141
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्जयित्वाद्यवर्णं तु तत्त्ववत्स्याद्रवीन्नवीन् । तां त्रयोविंशतौ वर्णेष्वप्यन्यत्स्याद्विधिद्वयम् ॥ १४२
varjayitvādyavarṇaṃ tu tattvavatsyādravīnnavīn / tāṃ trayoviṃśatau varṇeṣvapyanyatsyādvidhidvayam // 142
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीपूर्वशास्त्रे तेनादौ तत्त्वेषूक्तं विधित्रयम् । अतिदिष्टं तु तद्भिन्नाभिन्नवर्णद्वये समम् ॥ १४३
śrīpūrvaśāstre tenādau tattveṣūktaṃ vidhitrayam / atidiṣṭaṃ tu tadbhinnābhinnavarṇadvaye samam // 143
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विविधो पि हि वर्णानां षड्विधो भेद उच्यते । तत्त्वमार्गविधानेन ज्ञातव्यः परमार्थतः ॥ १४४
dvividho pi hi varṇānāṃ ṣaḍvidho bheda ucyate / tattvamārgavidhānena jñātavyaḥ paramārthataḥ // 144
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपदेशातिदेशाभ्यां यदुक्तं तत्पदादिषु । भूयो तिदिष्टं तत्रैव शास्त्रे स्मद्धृदयेश्वरे ॥ १४५
upadeśātideśābhyāṃ yaduktaṃ tatpadādiṣu / bhūyo tidiṣṭaṃ tatraiva śāstre smaddhṛdayeśvare // 145
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पदमन्त्रकलादीनां पूर्वसूत्रानुसारतः । त्रितयत्वं प्रकुर्वीत तत्त्ववर्णोक्तवर्त्मना ॥ १४६
padamantrakalādīnāṃ pūrvasūtrānusārataḥ / tritayatvaṃ prakurvīta tattvavarṇoktavartmanā // 146
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उक्तं तत्पदमन्त्रेषु कलास्वथ निरूप्यते । चतुर्षु रसवेदे द्वाविंशतौ द्वादशस्वथ ॥ १४७
uktaṃ tatpadamantreṣu kalāsvatha nirūpyate / caturṣu rasavede dvāviṃśatau dvādaśasvatha // 147
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निवृत्त्याद्याश्चतस्रः स्युर्व्याप्त्री स्याच्छान्त्यतीतिका । द्वितीयस्यां कलायां तु द्वादश द्वादशाङ्गुलान् ॥ १४८
nivṛttyādyāścatasraḥ syurvyāptrī syācchāntyatītikā / dvitīyasyāṃ kalāyāṃ tu dvādaśa dvādaśāṅgulān // 148
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमात्क्षिप्त्वा विधिद्वैतं परापरपरात्मकम् । चतुरण्डविधिस्त्वादिशब्देनेह प्रगृह्यते ॥ १४९
kramātkṣiptvā vidhidvaitaṃ parāparaparātmakam / caturaṇḍavidhistvādiśabdeneha pragṛhyate // 149
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलाचतुष्कवत्तेन तस्मिन्वाच्यं विधित्रयम् । एवं षड्विधमध्वानं शोध्यशिष्यतनौ पुरा ॥ १५०
kalācatuṣkavattena tasminvācyaṃ vidhitrayam / evaṃ ṣaḍvidhamadhvānaṃ śodhyaśiṣyatanau purā // 150
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न्यस्यैकतममुख्यत्वान्न्यस्येच्छोधकसंमतम् । अध्वन्यासनमन्त्रौघः शोधको ह्येक आदितः ॥ १५१
nyasyaikatamamukhyatvānnyasyecchodhakasaṃmatam / adhvanyāsanamantraughaḥ śodhako hyeka āditaḥ // 151
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्दराशिर्मालिनी च समस्तव्यस्ततो द्विधा । एकवीरतया यद्वा षट्कं यामलयोगतः ॥ १५२
śabdarāśirmālinī ca samastavyastato dvidhā / ekavīratayā yadvā ṣaṭkaṃ yāmalayogataḥ // 152
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चवक्त्री शक्तितद्वद्भेदात्षोढा पुनर्द्विधा । एकाकियामलत्वेनेत्येवं सा द्वादशात्मिका ॥ १५३
pañcavaktrī śaktitadvadbhedātṣoḍhā punardvidhā / ekākiyāmalatvenetyevaṃ sā dvādaśātmikā // 153
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षडङ्गी सकलान्यत्वाद्द्विविधा वक्त्रवत्पुनः । द्वादशत्वेन गुणिता चतुर्विंशतिभेदिका ॥ १५४
ṣaḍaṅgī sakalānyatvāddvividhā vaktravatpunaḥ / dvādaśatvena guṇitā caturviṃśatibhedikā // 154
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अघोराद्यष्टके द्वे च तृतीयं यामलोदयात् । मातृसद्भावमन्त्रश्च केवलः श्रुतिचक्रगः ॥ १५५
aghorādyaṣṭake dve ca tṛtīyaṃ yāmalodayāt / mātṛsadbhāvamantraśca kevalaḥ śruticakragaḥ // 155
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकद्वित्रिचतुर्भेदात्त्रयोदशभिदात्मकः । एकवीरतया सो यं चतुर्दशतया स्थितः ॥ १५६
ekadvitricaturbhedāttrayodaśabhidātmakaḥ / ekavīratayā so yaṃ caturdaśatayā sthitaḥ // 156
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनामसंहृतिस्थैर्यसृष्टिचक्रं चतुर्विधम् । देवताभिर्निजाभिस्तन्मातृसद्भाववृंहितम् ॥ १५७
anāmasaṃhṛtisthairyasṛṣṭicakraṃ caturvidham / devatābhirnijābhistanmātṛsadbhāvavṛṃhitam // 157
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थं शोधकवर्गो यं मन्त्राणां सप्ततिः स्मृता । षडर्धशास्त्रेषु श्रीमत्सारशास्त्रे च कथ्यते ॥ १५८
itthaṃ śodhakavargo yaṃ mantrāṇāṃ saptatiḥ smṛtā / ṣaḍardhaśāstreṣu śrīmatsāraśāstre ca kathyate // 158
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अघोराद्यष्टकेनेह शोधनीयं विपश्चिता । अथवैकाक्षरामन्त्रैरथवा मातृकाक्रमात् ॥ १५९
aghorādyaṣṭakeneha śodhanīyaṃ vipaścitā / athavaikākṣarāmantrairathavā mātṛkākramāt // 159
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भैरवीयहृदा वापि खेचरीहृदयेन वा । भैरवेण महादेवि त्वथ वक्त्राङ्गपञ्चकैः ॥ १६०
bhairavīyahṛdā vāpi khecarīhṛdayena vā / bhairaveṇa mahādevi tvatha vaktrāṅgapañcakaiḥ // 160
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येन येन हि मन्त्रेण तन्त्रे स्मिन्नुद्भवः कृतः । तेनैव दीक्षयेन्मन्त्री इत्याज्ञा पारमेश्वरी ॥ १६१
yena yena hi mantreṇa tantre sminnudbhavaḥ kṛtaḥ / tenaiva dīkṣayenmantrī ityājñā pārameśvarī // 161
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं शोधकभेदेन सप्ततिः कीर्तिता भिदः । शोध्यन्यासं विना मन्त्रैरेतैर्दीक्षा यदा भवेत् ॥ १६२
evaṃ śodhakabhedena saptatiḥ kīrtitā bhidaḥ / śodhyanyāsaṃ vinā mantrairetairdīkṣā yadā bhavet // 162
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा सप्ततिधा ज्ञेया जननादिविवर्जिता । शोध्यभेदो थ वक्तव्यः संक्षेपात्सो पि कथ्यते ॥ १६३
tadā saptatidhā jñeyā jananādivivarjitā / śodhyabhedo tha vaktavyaḥ saṃkṣepātso pi kathyate // 163
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकत्रिपञ्चषट्त्रिंशद्भेदात्तात्त्वश्चतुर्विधः । पञ्चैकभेदाच्चाध्वानस्तथैवाण्डचतुष्टयम् ॥ १६४
ekatripañcaṣaṭtriṃśadbhedāttāttvaścaturvidhaḥ / pañcaikabhedāccādhvānastathaivāṇḍacatuṣṭayam // 164
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं दशविधं शोध्यं त्रिंशद्धा तद्विधित्रयात् । शोध्यशोधकभेदेन शतानि त्वेकविंशतिः ॥ १६५
evaṃ daśavidhaṃ śodhyaṃ triṃśaddhā tadvidhitrayāt / śodhyaśodhakabhedena śatāni tvekaviṃśatiḥ // 165
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्रापि न्यासयोगेन शोध्ये ध्वनि तथाकृतेः । शतैकविंशतिभिदा जननाद्युज्झिता भवेत् ॥ १६६
atrāpi nyāsayogena śodhye dhvani tathākṛteḥ / śataikaviṃśatibhidā jananādyujjhitā bhavet // 166
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जननादिमयी तावत्येवं शतदृशि श्रुतिः । स्यात्सप्तत्यधिका सापि द्रव्यविज्ञानभेदतः ॥ १६७
jananādimayī tāvatyevaṃ śatadṛśi śrutiḥ / syātsaptatyadhikā sāpi dravyavijñānabhedataḥ // 167
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विधेति पञ्चाशीतिः स्याच्छतान्यधिकखाब्धिका । भोगमोक्षानुसन्धानाद्द्विविधा सा प्रकीर्तिता ॥ १६८
dvidheti pañcāśītiḥ syācchatānyadhikakhābdhikā / bhogamokṣānusandhānāddvividhā sā prakīrtitā // 168
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अशुभस्यैव संशुद्ध्या शुभस्याप्यथ शोधनात् । द्विधा भोगः शुभे शुद्धिः कालत्रयविभेदिनि ॥ १६९
aśubhasyaiva saṃśuddhyā śubhasyāpyatha śodhanāt / dvidhā bhogaḥ śubhe śuddhiḥ kālatrayavibhedini // 169
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकद्विसामस्त्यवशात्सप्तधेत्यष्टधा भुजिः । गुरुशिष्यक्रमात्सो पि द्विधेत्येवं विभिद्यते ॥ १७०
ekadvisāmastyavaśātsaptadhetyaṣṭadhā bhujiḥ / guruśiṣyakramātso pi dvidhetyevaṃ vibhidyate // 170
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्यक्षदीक्षणे यस्माद्द्वयोरेकानुसन्धितः । तादृग्दीक्षाफलं पूर्णं विसंवादे तु विप्लवः ॥ १७१
pratyakṣadīkṣaṇe yasmāddvayorekānusandhitaḥ / tādṛgdīkṣāphalaṃ pūrṇaṃ visaṃvāde tu viplavaḥ // 171
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परोक्षमृतदीक्षादौ गुरुरेवानुसन्धिमान् । क्रियाज्ञानमहिम्ना तं शिष्यं धाम्नीप्सिते नयेत् ॥ १७२
parokṣamṛtadīkṣādau gururevānusandhimān / kriyājñānamahimnā taṃ śiṣyaṃ dhāmnīpsite nayet // 172
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविभिन्ने क्रियाज्ञाने कर्मशुद्धौ तथैव ते । अनुसन्धिः पुनर्भिन्नः कर्म यस्मात्तदात्मकम् ॥ १७३
avibhinne kriyājñāne karmaśuddhau tathaiva te / anusandhiḥ punarbhinnaḥ karma yasmāttadātmakam // 173
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीमत्स्वच्छन्दशास्त्रे च वासनाभेदतः फलम् । शिष्याणां च गुरोश्चोक्तमभिन्ने पि क्रियादिके ॥ १७४
śrīmatsvacchandaśāstre ca vāsanābhedataḥ phalam / śiṣyāṇāṃ ca guroścoktamabhinne pi kriyādike // 174
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भोगस्य शोधकाच्छोध्यादनुसन्धेश्च तादृशात् । वैचित्र्यमस्ति भेदस्य वैचित्र्यप्राणता यतः ॥ १७५
bhogasya śodhakācchodhyādanusandheśca tādṛśāt / vaicitryamasti bhedasya vaicitryaprāṇatā yataḥ // 175
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथाहि वक्त्रैर्यस्याध्वा शुद्धस्तैरेव योजितः । भोक्तुमिष्टे क्वचित्तत्त्वे स भोक्ता तद्बलान्वितः ॥ १७६
tathāhi vaktrairyasyādhvā śuddhastaireva yojitaḥ / bhoktumiṣṭe kvacittattve sa bhoktā tadbalānvitaḥ // 176
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुभानां कर्मणां चात्र सद्भावे भोगचित्रता । तादृगेव भवेत्कर्मशुद्धौ त्वन्यैव चित्रता ॥ १७७
śubhānāṃ karmaṇāṃ cātra sadbhāve bhogacitratā / tādṛgeva bhavetkarmaśuddhau tvanyaiva citratā // 177
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भोगश्च सद्य+उत्क्रान्त्या देहेनैवाथ संगतः । तदैवाभ्यासतो वापि देहान्ते वेत्यसौ चतुः ॥ १७८
bhogaśca sadya+utkrāntyā dehenaivātha saṃgataḥ / tadaivābhyāsato vāpi dehānte vetyasau catuḥ // 178
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राक्तनाष्टभिदा योगाद्द्वात्रिंशद्भेद उच्यते । मोक्ष एको पि बीजस्य समयाख्यस्य तादृशम् ॥ १७९
prāktanāṣṭabhidā yogāddvātriṃśadbheda ucyate / mokṣa eko pi bījasya samayākhyasya tādṛśam // 179
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालादिकं ज्ञातशीघ्रमरणं शक्तिवर्जितम् । वृद्धं वोद्दिश्य शक्तं वा शोधनाशोधनाद्द्विधा ॥ १८०
bālādikaṃ jñātaśīghramaraṇaṃ śaktivarjitam / vṛddhaṃ voddiśya śaktaṃ vā śodhanāśodhanāddvidhā // 180
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सद्य+उत्क्रान्तितस्त्रैधं सा चासन्नमृतौ गुरोः । कार्येत्याज्ञा महेशस्य श्रीमद्गह्वरभाषिता ॥ १८१
sadya+utkrāntitastraidhaṃ sā cāsannamṛtau guroḥ / kāryetyājñā maheśasya śrīmadgahvarabhāṣitā // 181
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा शिष्यं जराग्रस्तं व्याधिना परिपीडितम् । उत्क्रमय्य ततस्त्वेनं परतत्त्वे नियोजयेत् ॥ १८२
dṛṣṭvā śiṣyaṃ jarāgrastaṃ vyādhinā paripīḍitam / utkramayya tatastvenaṃ paratattve niyojayet // 182
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चत्रिंशदमी भेदा गुरोर्वा गुरुशिष्ययोः । उक्तद्वैविध्यकलनात्सप्ततिः परिकीर्तिताः ॥ १८३
pañcatriṃśadamī bhedā gurorvā guruśiṣyayoḥ / uktadvaividhyakalanātsaptatiḥ parikīrtitāḥ // 183
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतैर्भेदैः पुरोक्तांस्तान्भेदान्दीक्षागतान्गुरुः । हत्वा वदेत्प्रसंख्यानं स्वभ्यस्तज्ञानसिद्धये ॥ १८४
etairbhedaiḥ puroktāṃstānbhedāndīkṣāgatānguruḥ / hatvā vadetprasaṃkhyānaṃ svabhyastajñānasiddhaye // 184
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चाशीतिशती या चत्वारिंशत्समुत्तरा कथिता । तां सप्तत्या भित्त्वा दीक्षाभेदान्स्वयं कलयेत् ॥ १८५
pañcāśītiśatī yā catvāriṃśatsamuttarā kathitā / tāṃ saptatyā bhittvā dīkṣābhedānsvayaṃ kalayet // 185
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चकमिह लक्षाणां च सप्तनवतिः सहस्रपरिसंख्या । अष्टौ शतानि दीक्षाभेदो यं मालिनीतन्त्रे ॥ १८६
pañcakamiha lakṣāṇāṃ ca saptanavatiḥ sahasraparisaṃkhyā / aṣṭau śatāni dīkṣābhedo yaṃ mālinītantre // 186
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्ततिधा शोद्धृगणस्त्रिंशद्धा शोध्य एकतत्त्वादिः । साण्डः षडध्वरूपस्तथेतिकर्तव्यता चतुर्भेदा ॥ १८७
saptatidhā śoddhṛgaṇastriṃśaddhā śodhya ekatattvādiḥ / sāṇḍaḥ ṣaḍadhvarūpastathetikartavyatā caturbhedā // 187
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रव्यज्ञानमयी सा जननादिविवर्जिताथ तद्युक्ता । पञ्चत्रिंशद्धा पुनरेषा भोगापवर्गसन्धानात् ॥ १८८
dravyajñānamayī sā jananādivivarjitātha tadyuktā / pañcatriṃśaddhā punareṣā bhogāpavargasandhānāt // 188
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्माद्द्वात्रिंशद्धा भोगः शुभशुद्ध्यशुद्धिकालभिदा । मोक्षस्त्रेधा द्विगुणा सप्ततिरितिकार्यताभेदाः ॥ १८९
yasmāddvātriṃśaddhā bhogaḥ śubhaśuddhyaśuddhikālabhidā / mokṣastredhā dviguṇā saptatiritikāryatābhedāḥ // 189
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोधनशोध्यविभेदादितिकर्तव्यत्वभेदतश्चैषा । दीक्षा बहुधा भिन्ना शोध्यविहीना तु सप्ततिधा ॥ १९०
śodhanaśodhyavibhedāditikartavyatvabhedataścaiṣā / dīkṣā bahudhā bhinnā śodhyavihīnā tu saptatidhā // 190
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्राणां सकलेतरसाङ्गनिरङ्गादिभेदसंकलनात् । श्योध्यस्य च तत्त्वादेः पञ्चदशाद्युक्तभेदपरिगणनात् ॥ १९१
mantrāṇāṃ sakaletarasāṅganiraṅgādibhedasaṃkalanāt / śyodhyasya ca tattvādeḥ pañcadaśādyuktabhedaparigaṇanāt // 191
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भेदानां परिगणना न शक्यते कर्तुमित्यसंकीर्णाः । भेदाः संकीर्णाः पुनरन्ये भूयस्त्वकारिणो बहुधा ॥ १९२
bhedānāṃ parigaṇanā na śakyate kartumityasaṃkīrṇāḥ / bhedāḥ saṃkīrṇāḥ punaranye bhūyastvakāriṇo bahudhā // 192
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोधकशोध्यादीनां द्वित्रादिविभेदसद्भावात् । भोगे साध्ये यद्यद्बहु कर्तव्यं तदाश्रयेन्मतिमान् ॥ १९३
śodhakaśodhyādīnāṃ dvitrādivibhedasadbhāvāt / bhoge sādhye yadyadbahu kartavyaṃ tadāśrayenmatimān // 193
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारणभूयस्त्वं किल फलभूयस्त्वाय किं चित्रम् । अपवर्गे नतु भेदस्तेनास्मिन्वासनादृढत्वजुषा ॥ १९४
kāraṇabhūyastvaṃ kila phalabhūyastvāya kiṃ citram / apavarge natu bhedastenāsminvāsanādṛḍhatvajuṣā // 194
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अल्पाप्याश्रयणीया क्रियाथ विज्ञानमात्रे वा । अभिनवगुप्तगुरुः पुनराह हि सति वित्तदेशकालादौ ॥ १९५
alpāpyāśrayaṇīyā kriyātha vijñānamātre vā / abhinavaguptaguruḥ punarāha hi sati vittadeśakālādau // 195
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपवर्गे पि हि विस्तीर्णकर्मविज्ञानसंग्रहः कार्यः । चिद्वृत्तेर्वैचित्र्याच्चाञ्चल्ये पि क्रमेण सन्धानात् ॥ १९६
apavarge pi hi vistīrṇakarmavijñānasaṃgrahaḥ kāryaḥ / cidvṛttervaicitryāccāñcalye pi krameṇa sandhānāt // 196
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिंस्तस्मिन्वस्तुनि रूढिरवश्यं शिवात्मिका भवति । तत्त्वमिदमेतदात्मकमेतस्मात्प्रोद्धृतो मया शिष्यः ॥ १९७
tasmiṃstasminvastuni rūḍhiravaśyaṃ śivātmikā bhavati / tattvamidametadātmakametasmātproddhṛto mayā śiṣyaḥ // 197
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थं क्रमसंवित्तौ मूढो पि शिवात्मको भवति । क्रमिकतथाविधशिवतानुग्रहसुभगं च दैशिकं पश्यन् ॥ १९८
itthaṃ kramasaṃvittau mūḍho pi śivātmako bhavati / kramikatathāvidhaśivatānugrahasubhagaṃ ca daiśikaṃ paśyan // 198
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिशुरपि तदभेददृशा भक्तिबलाच्चाभ्युपैति शिवभावम् । यद्यपि विकल्पवृत्तेरपि मोक्षं दीक्षयैव देहान्ते ॥ १९९
śiśurapi tadabhedadṛśā bhaktibalāccābhyupaiti śivabhāvam / yadyapi vikalpavṛtterapi mokṣaṃ dīkṣayaiva dehānte // 199
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शास्त्रे प्रोवाच विभुस्तथापि दृढवासना युक्ता । मोक्षे प्यस्ति विशेषः क्रियाल्पभूयस्त्वजः सलोकादिः ॥ २००
śāstre provāca vibhustathāpi dṛḍhavāsanā yuktā / mokṣe pyasti viśeṣaḥ kriyālpabhūyastvajaḥ salokādiḥ // 200
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति केचित्तदयुक्तं स विचित्रो भोग एव कथितः स्यात् । संस्कारशेषवर्तनजीवितमध्ये स्य समयलोपाद्यम् ॥ २०१
iti kecittadayuktaṃ sa vicitro bhoga eva kathitaḥ syāt / saṃskāraśeṣavartanajīvitamadhye sya samayalopādyam // 201
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नायाति विघ्नजालं क्रियाबहुत्वं मुमुक्षोस्तत् । यस्मात् सबीजदीक्षासंस्कृतपुरुषस्य समयलोपाद्ये ॥ २०२
nāyāti vighnajālaṃ kriyābahutvaṃ mumukṣostat / yasmāt sabījadīkṣāsaṃskṛtapuruṣasya samayalopādye // 202
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुक्ते भोगान्मोक्षो नैवं निर्बीजदीक्षायाम् । इति केचिन्मन्यन्ते युक्तं तच्चापि यत्स्मृतं शास्त्रे ॥ २०३
bhukte bhogānmokṣo naivaṃ nirbījadīkṣāyām / iti kecinmanyante yuktaṃ taccāpi yatsmṛtaṃ śāstre // 203
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समयोल्लङ्घनाद्देवि क्रव्यादत्वं शतं समाः ॥ २०४
samayollaṅghanāddevi kravyādatvaṃ śataṃ samāḥ // 204
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मादुरुशिष्यमतौ शिवभावनिरूढिवितरणसमर्थम् । क्रमिकं तत्त्वोद्धरणादि कर्म मोक्षे पि युक्तमतिविततम् ॥ २०५
tasmāduruśiṣyamatau śivabhāvanirūḍhivitaraṇasamartham / kramikaṃ tattvoddharaṇādi karma mokṣe pi yuktamativitatam // 205
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्तु सदा भावनया स्वभ्यस्तज्ञानवान्गुरुः स शिशोः । अपवर्गाय यथेच्छं यं कंचिदुपायमनुतिष्ठेत् ॥ २०६
yastu sadā bhāvanayā svabhyastajñānavānguruḥ sa śiśoḥ / apavargāya yathecchaṃ yaṃ kaṃcidupāyamanutiṣṭhet // 206
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं शिष्यतनौ शोध्यं न्यस्याध्वानं यथेप्सितम् । शोधकं मन्त्रमुपरि न्यस्येत्तत्त्वानुसारतः ॥ २०७
evaṃ śiṣyatanau śodhyaṃ nyasyādhvānaṃ yathepsitam / śodhakaṃ mantramupari nyasyettattvānusārataḥ // 207
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वयोर्मातृकयोस्तत्त्वस्थित्या वर्णक्रमः पुरा । कथितस्तं तथा न्यस्येत्तत्तत्तत्त्वविशुद्धये ॥ २०८
dvayormātṛkayostattvasthityā varṇakramaḥ purā / kathitastaṃ tathā nyasyettattattattvaviśuddhaye // 208
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्णाध्वा यद्यपि प्रोक्तः शोध्यः पाशात्मकस्तु सः । मायीयः शोधकस्त्वन्यः शिवात्मा परवाङ्मयः ॥ २०९
varṇādhvā yadyapi proktaḥ śodhyaḥ pāśātmakastu saḥ / māyīyaḥ śodhakastvanyaḥ śivātmā paravāṅmayaḥ // 209
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच सद्योज्योतिश्च वृत्तौ स्वायम्भुवस्य तत् । बाढमेको हि पाशात्मा शब्दो न्यश्च शिवात्मकः ॥ २१०
uvāca sadyojyotiśca vṛttau svāyambhuvasya tat / bāḍhameko hi pāśātmā śabdo nyaśca śivātmakaḥ // 210
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात्तस्यैव वर्णस्य युक्ता शोधकशोध्यता । श्रीपूर्वशास्त्रे चाप्युक्तं ते तैरालिङ्गिता इति ॥ २११
tasmāttasyaiva varṇasya yuktā śodhakaśodhyatā / śrīpūrvaśāstre cāpyuktaṃ te tairāliṅgitā iti // 211
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सद्योजातादिवक्त्राणि हृदाद्यङ्गानि पञ्च च । षट्कृत्वो न्यस्य षट्त्रिंशन्न्यासं कुर्याद्धरादितः ॥ २१२
sadyojātādivaktrāṇi hṛdādyaṅgāni pañca ca / ṣaṭkṛtvo nyasya ṣaṭtriṃśannyāsaṃ kuryāddharāditaḥ // 212
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परापराया वैलोम्याद्धरायां स्यात्पदत्रयम् । ततो जलादहङ्कारे पञ्चाष्टकसमाश्रयात् ॥ २१३
parāparāyā vailomyāddharāyāṃ syātpadatrayam / tato jalādahaṅkāre pañcāṣṭakasamāśrayāt // 213
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पदानि पञ्च धीमूलपुंरागाख्ये त्रये त्रयम् । एकं त्वशुद्धवित्कालद्वये चैकं नियामके ॥ २१४
padāni pañca dhīmūlapuṃrāgākhye traye trayam / ekaṃ tvaśuddhavitkāladvaye caikaṃ niyāmake // 214
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलामायाद्वये चैकं पदमुक्तमिह क्रमात् । विद्येश्वरसदाशक्तिशिवेषु पदपञ्चकम् ॥ २१५
kalāmāyādvaye caikaṃ padamuktamiha kramāt / vidyeśvarasadāśaktiśiveṣu padapañcakam // 215
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकोनविंशतिः सेयं पदानां स्यात्परापरा । सार्धं चैकं चैकं सार्धं द्वे द्वे शशी दृगथ युग्मम् ॥ २१६
ekonaviṃśatiḥ seyaṃ padānāṃ syātparāparā / sārdhaṃ caikaṃ caikaṃ sārdhaṃ dve dve śaśī dṛgatha yugmam // 216
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्राणि दृगब्धिश्चन्द्रः श्रुतिः शशी पञ्च विधुमहश्चन्द्राः । एकान्नविंशतौ स्यादक्षरसंख्या पदेष्वियं देव्याः ॥ २१७
trāṇi dṛgabdhiścandraḥ śrutiḥ śaśī pañca vidhumahaścandrāḥ / ekānnaviṃśatau syādakṣarasaṃkhyā padeṣviyaṃ devyāḥ // 217
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हल्द्वययुतवसुचित्रगुपरिसंख्यातस्ववर्णायाः । मूलान्तं सार्धवर्णं स्यान्मायान्तं वर्णमेककम् ॥ २१८
haldvayayutavasucitraguparisaṃkhyātasvavarṇāyāḥ / mūlāntaṃ sārdhavarṇaṃ syānmāyāntaṃ varṇamekakam // 218
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्त्यन्तमेकमपरान्यासे विधिरुदीरितः । मायान्तं हल्ततः शक्तिपर्यन्ते स्वर उच्यते ॥ २१९
śaktyantamekamaparānyāse vidhirudīritaḥ / māyāntaṃ haltataḥ śaktiparyante svara ucyate // 219
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निष्कले शिवतत्त्वे वै परो न्यासः परोदितः । परापरापदान्येव ह्यघोर्याद्यष्टकद्वये ॥ २२०
niṣkale śivatattve vai paro nyāsaḥ paroditaḥ / parāparāpadānyeva hyaghoryādyaṣṭakadvaye // 220
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रास्तदनुसारेण तत्त्वेष्वेतद्द्वयं क्षिपेत् । पिण्डाक्षराणां सर्वेषां वर्णसंख्या विभेदतः ॥ २२१
mantrāstadanusāreṇa tattveṣvetaddvayaṃ kṣipet / piṇḍākṣarāṇāṃ sarveṣāṃ varṇasaṃkhyā vibhedataḥ // 221
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अव्यक्तान्तं स्वरे न्यस्या शेषं शेषेषु योजयेत् । बीजानि सर्वतत्त्वेषु व्याप्तृत्वेन प्रकल्पयेत् ॥ २२२
avyaktāntaṃ svare nyasyā śeṣaṃ śeṣeṣu yojayet / bījāni sarvatattveṣu vyāptṛtvena prakalpayet // 222
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिण्डानां बीजवन्न्यासमन्ये तु प्रतिपेदिरे । अकृते वाथ शोध्यस्य न्यासे वस्तुबलात् स्थितेः ॥ २२३
piṇḍānāṃ bījavannyāsamanye tu pratipedire / akṛte vātha śodhyasya nyāse vastubalāt sthiteḥ // 223
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोधकन्यासमात्रेण सर्वं शोध्यं विशुध्यति । श्रीमन्मृत्युञ्जयादौ च कथितं परमेष्ठिना ॥ २२४
śodhakanyāsamātreṇa sarvaṃ śodhyaṃ viśudhyati / śrīmanmṛtyuñjayādau ca kathitaṃ parameṣṭhinā // 224
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधुना न्यासमात्रेण भूतशुद्धिः प्रजायते । देहशुद्ध्यर्थमप्येतत्तुल्यमेतेन वस्तुतः ॥ २२५
adhunā nyāsamātreṇa bhūtaśuddhiḥ prajāyate / dehaśuddhyarthamapyetattulyametena vastutaḥ // 225
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यप्रकरणोक्तं यद्युक्तं प्रकरणान्तरे । ज्ञापकत्वेन साक्षाद्वा तत्किं नान्यत्र गृह्यते ॥ २२६
anyaprakaraṇoktaṃ yadyuktaṃ prakaraṇāntare / jñāpakatvena sākṣādvā tatkiṃ nānyatra gṛhyate // 226
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मालिनीमातृकाङ्गस्य न्यासो यो र्चाविधौ पुरा । प्रोक्तः केवलसंशोद्धृमन्त्रन्यासे स एव तु ॥ २२७
mālinīmātṛkāṅgasya nyāso yo rcāvidhau purā / proktaḥ kevalasaṃśoddhṛmantranyāse sa eva tu // 227
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिपदी द्वयोर्द्वयोः स्यात्प्रत्येकमथाष्टसु श्रुतिपदानि । दिक्चन्द्रचन्द्ररसरविशरशरदृग्दृङ्मृगाङ्कशशिगणने ॥ २२८
tripadī dvayordvayoḥ syātpratyekamathāṣṭasu śrutipadāni / dikcandracandrarasaraviśaraśaradṛgdṛṅmṛgāṅkaśaśigaṇane // 228
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्गुलमाने देव्या अष्टादश वैभवेन पदमन्यत् । अपरं मानमिदं स्यात् केवलशोधकमनुन्यासे ॥ २२९
aṅgulamāne devyā aṣṭādaśa vaibhavena padamanyat / aparaṃ mānamidaṃ syāt kevalaśodhakamanunyāse // 229
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुर्यपदात्पदषट्के मानद्वितयं परापरपराख्यम् । द्वादशकं द्वादशकं तत्त्वोपरि पूर्ववत्त्वन्यत् ॥ २३०
turyapadātpadaṣaṭke mānadvitayaṃ parāparaparākhyam / dvādaśakaṃ dvādaśakaṃ tattvopari pūrvavattvanyat // 230
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केवलशोधकमन्त्रन्यासाभिप्रायतो महादेवः । तत्त्वक्रमोदितमपि न्यासं पुनराह तद्विरुद्धमपि ॥ २३१
kevalaśodhakamantranyāsābhiprāyato mahādevaḥ / tattvakramoditamapi nyāsaṃ punarāha tadviruddhamapi // 231
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निष्कले पदमेकार्णं यावत्त्रीणि तु पार्थिवे । इत्यादिना तत्त्वगतक्रमन्यास उदीरितः ॥ २३२
niṣkale padamekārṇaṃ yāvattrīṇi tu pārthive / ityādinā tattvagatakramanyāsa udīritaḥ // 232
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनश्च मालिनीतन्त्रे वर्गविद्याविभेदतः । द्विधा पदानीत्युक्त्वाख्यन्न्यासमन्यादृशं विभुः ॥ २३३
punaśca mālinītantre vargavidyāvibhedataḥ / dvidhā padānītyuktvākhyannyāsamanyādṛśaṃ vibhuḥ // 233
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकैकं द्व्यङ्गुलं ज्ञेयं तत्र पूर्वं पदत्रयम् । अष्टाङ्गुलानि चत्वारि दशाङ्गुलमतः परम् ॥ २३४
ekaikaṃ dvyaṅgulaṃ jñeyaṃ tatra pūrvaṃ padatrayam / aṣṭāṅgulāni catvāri daśāṅgulamataḥ param // 234
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्व्यङ्गुले द्वे पदे चान्ये षडङ्गुलमतः परम् । द्वादशाङ्गुलमन्यच्च द्वे न्ये पञ्चाङ्गुले पृथक् ॥ २३५
dvyaṅgule dve pade cānye ṣaḍaṅgulamataḥ param / dvādaśāṅgulamanyacca dve nye pañcāṅgule pṛthak // 235
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पदद्वयं चतुष्पर्व तथान्ये द्वे द्विपर्वणी । एवं परापरादेव्याः स्वतन्त्रो न्यास उच्यते ॥ २३६
padadvayaṃ catuṣparva tathānye dve dviparvaṇī / evaṃ parāparādevyāḥ svatantro nyāsa ucyate // 236
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्याद्वयं शिष्यतनौ व्याप्तृत्वेनैव योजयेत् । इति दर्शयितुं नास्य पृथङ्न्यासं न्यरूपयत् ॥ २३७
vidyādvayaṃ śiṣyatanau vyāptṛtvenaiva yojayet / iti darśayituṃ nāsya pṛthaṅnyāsaṃ nyarūpayat // 237
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं शोधकमन्त्रस्य न्यासे तद्रश्मियोगतः । पाशजालं विलीयेत तद्ध्यानबलतो गुरोः ॥ २३८
evaṃ śodhakamantrasya nyāse tadraśmiyogataḥ / pāśajālaṃ vilīyeta taddhyānabalato guroḥ // 238
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोध्यतत्त्वे समस्तानां योनीनां तुल्यकालतः । जननाद्भोगतः कर्मक्षये स्यादपवृक्तता ॥ २३९
śodhyatattve samastānāṃ yonīnāṃ tulyakālataḥ / jananādbhogataḥ karmakṣaye syādapavṛktatā // 239
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहैस्तावद्भिरस्याणोश्चित्रं भोक्तुरपि स्फुटम् । मनो नुसन्धिर्नो विश्वसंयोगप्रविभागवत् ॥ २४०
dehaistāvadbhirasyāṇościtraṃ bhokturapi sphuṭam / mano nusandhirno viśvasaṃyogapravibhāgavat // 240
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.