Abhinavagupta: Tantraloka 1

एवं शक्तित्रयोपायं यज्ज्ञानं तत्र पश्चिमम् । मूलं तदुत्तरं मध्यमुत्तरोत्तरमादिमम् ॥ २४१

evaṃ śaktitrayopāyaṃ yajjñānaṃ tatra paścimam / mūlaṃ taduttaraṃ madhyamuttarottaramādimam // 241

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो पि परमं ज्ञानमुपायादिविवर्जितम् । आनन्दशक्तिविश्रान्तमनुत्तरमिहोच्यते ॥ २४२

tato pi paramaṃ jñānamupāyādivivarjitam / ānandaśaktiviśrāntamanuttaramihocyate // 242

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्स्वप्रकाशं विज्ञानं विद्याविद्येश्वरादिभिः । अपि दुर्लभसद्भावं श्रीसिद्धातन्त्र उच्यते ॥ २४३

tatsvaprakāśaṃ vijñānaṃ vidyāvidyeśvarādibhiḥ / api durlabhasadbhāvaṃ śrīsiddhātantra ucyate // 243

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मालिन्यां सूचितं चैतत्पटले ष्टादशे स्फुटम् । न चैतदप्रसन्नेन शंकरेणेति वाक्यतः ॥ २४४

mālinyāṃ sūcitaṃ caitatpaṭale ṣṭādaśe sphuṭam / na caitadaprasannena śaṃkareṇeti vākyataḥ // 244

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यनेनैव पाठेन मालिनीविजयोत्तरे । इति ज्ञानचतुष्कं यत्सिद्धिमुक्तिमहोदयम् । तन्मया तन्त्र्यते तन्त्रालोकनाम्न्यत्र शासने ॥ २४५

ityanenaiva pāṭhena mālinīvijayottare / iti jñānacatuṣkaṃ yatsiddhimuktimahodayam / tanmayā tantryate tantrālokanāmnyatra śāsane // 245

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रेह यद्यदन्तर्वा बहिर्वा परिमृश्यते । अनुद्घाटितरूपं तत्पूर्वमेव प्रकाशते ॥ २४६

tatreha yadyadantarvā bahirvā parimṛśyate / anudghāṭitarūpaṃ tatpūrvameva prakāśate // 246

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथानुद्घाटिताकारा निर्वाच्येनात्मना प्रथा । संशयः कुत्रचिद्रूपे निश्चिते सति नान्यथा ॥ २४७

tathānudghāṭitākārā nirvācyenātmanā prathā / saṃśayaḥ kutracidrūpe niścite sati nānyathā // 247

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत्किमिति मुख्ये स्मिन्नेतदंशः सुनिश्चितः । संशयो स्तित्वनास्त्यादिधर्मानुद्घाटितात्मकः ॥ २४८

etatkimiti mukhye sminnetadaṃśaḥ suniścitaḥ / saṃśayo stitvanāstyādidharmānudghāṭitātmakaḥ // 248

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किमित्येतस्य शब्दस्य नाधिको र्थः प्रकाशते । किं त्वनुन्मुद्रिताकारं वस्त्वेवाभिदधात्ययम् ॥ २४९

kimityetasya śabdasya nādhiko rthaḥ prakāśate / kiṃ tvanunmudritākāraṃ vastvevābhidadhātyayam // 249

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थाणुर्वा पुरुषो वेति न मुख्यो स्त्येष संशयः । भूयःस्थधर्मजातेषु निश्चयोत्पाद एव हि ॥ २५०

sthāṇurvā puruṣo veti na mukhyo styeṣa saṃśayaḥ / bhūyaḥsthadharmajāteṣu niścayotpāda eva hi // 250

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आमर्शनीयद्वैरूप्यानुद्घाटनवशात्पुनः । संशयः स किमित्यंशे विकल्पस्त्वन्यथा स्फुटः ॥ २५१

āmarśanīyadvairūpyānudghāṭanavaśātpunaḥ / saṃśayaḥ sa kimityaṃśe vikalpastvanyathā sphuṭaḥ // 251

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनानुद्घाटितात्मत्वभावप्रथनमेव यत् । प्रथमं स इहोद्देशः प्रश्नः संशय एव च ॥ २५२

tenānudghāṭitātmatvabhāvaprathanameva yat / prathamaṃ sa ihoddeśaḥ praśnaḥ saṃśaya eva ca // 252

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथानुद्घाटिताकारभावप्रसरवर्त्मना । प्रसरन्ती स्वसंवित्तिः प्रष्ट्री शिष्यात्मतां गता ॥ २५३

tathānudghāṭitākārabhāvaprasaravartmanā / prasarantī svasaṃvittiḥ praṣṭrī śiṣyātmatāṃ gatā // 253

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथान्तरपरामर्शनिश्चयात्मतिरोहितेः । प्रसरानन्तरोद्भूतसंहारोदयभागपि ॥ २५४

tathāntaraparāmarśaniścayātmatirohiteḥ / prasarānantarodbhūtasaṃhārodayabhāgapi // 254

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावत्येव भवेद्बाह्यप्रसरे प्रस्फुटात्मनि । अनुन्मीलितरूपा सा प्रष्ट्री तावति भण्यते ॥ २५५

yāvatyeva bhavedbāhyaprasare prasphuṭātmani / anunmīlitarūpā sā praṣṭrī tāvati bhaṇyate // 255

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयमेवं विबोधश्च तथा प्रश्नोत्तरात्मकः । गुरुशिष्यपदे प्येष देहभेदो ह्यतात्त्विकः ॥ २५६

svayamevaṃ vibodhaśca tathā praśnottarātmakaḥ / guruśiṣyapade pyeṣa dehabhedo hyatāttvikaḥ // 256

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बोधो हि बोधरूपत्वादन्तर्नानाकृतीः स्थिताः । बहिराभासयत्येव द्राक्सामान्यविशेषतः ॥ २५७

bodho hi bodharūpatvādantarnānākṛtīḥ sthitāḥ / bahirābhāsayatyeva drāksāmānyaviśeṣataḥ // 257

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्रक्ष्यमाणविशेषांशाकांक्षायोग्यस्य कस्यचित् । धर्मस्य सृष्टिः सामान्यसृष्टिः सा संशयात्मिका ॥ २५८

srakṣyamāṇaviśeṣāṃśākāṃkṣāyogyasya kasyacit / dharmasya sṛṣṭiḥ sāmānyasṛṣṭiḥ sā saṃśayātmikā // 258

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्रक्ष्यमाणो विशेषांशो यदा तूपरमेत्तदा । निर्णयो मातृरुचितो नान्यथा कल्पकोटिभिः ॥ २५९

srakṣyamāṇo viśeṣāṃśo yadā tūparamettadā / nirṇayo mātṛrucito nānyathā kalpakoṭibhiḥ // 259

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याथ वस्तुनः स्वात्मवीर्याक्रमणपाटवात् । उन्मुद्रणं तयाकृत्या लक्षणोत्तरनिर्णयाः ॥ २६०

tasyātha vastunaḥ svātmavīryākramaṇapāṭavāt / unmudraṇaṃ tayākṛtyā lakṣaṇottaranirṇayāḥ // 260

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्णीततावद्धर्मांशपृष्ठपातितया पुनः । भूयो भूयः समुद्देशलक्षणात्मपरीक्षणम् ॥ २६१

nirṇītatāvaddharmāṃśapṛṣṭhapātitayā punaḥ / bhūyo bhūyaḥ samuddeśalakṣaṇātmaparīkṣaṇam // 261

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्टानुमानौपम्याप्तवचनादिषु सर्वतः । उद्देशलक्षणावेक्षात्रितयं प्राणिनां स्फुरेत् ॥ २६२

dṛṣṭānumānaupamyāptavacanādiṣu sarvataḥ / uddeśalakṣaṇāvekṣātritayaṃ prāṇināṃ sphuret // 262

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्विकल्पितमुद्देशो विकल्पो लक्षणं पुनः । परीक्षणं तथाध्यक्षे विकल्पानां परम्परा ॥ २६३

nirvikalpitamuddeśo vikalpo lakṣaṇaṃ punaḥ / parīkṣaṇaṃ tathādhyakṣe vikalpānāṃ paramparā // 263

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नगो यमिति चोद्देशो धूमित्वादग्निमानिति । लक्ष्यं व्याप्त्यादिविज्ञानजालं त्वत्र परीक्षणम् ॥ २६४

nago yamiti coddeśo dhūmitvādagnimāniti / lakṣyaṃ vyāptyādivijñānajālaṃ tvatra parīkṣaṇam // 264

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्देशो यमिति प्राच्यो गोतुल्यो गवयाभिधः । इति वा लक्षणं शेषः परीक्षोपमितौ भवेत् ॥ २६५

uddeśo yamiti prācyo gotulyo gavayābhidhaḥ / iti vā lakṣaṇaṃ śeṣaḥ parīkṣopamitau bhavet // 265

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वःकाम ईदृगुद्देशो यजेतेत्यस्य लक्षणम् । अग्निष्टोमादिनेत्येषा परीक्षा शेषवर्तिनी ॥ २६६

svaḥkāma īdṛguddeśo yajetetyasya lakṣaṇam / agniṣṭomādinetyeṣā parīkṣā śeṣavartinī // 266

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकल्पस्रक्ष्यमाणान्यरुचितांशसहिष्णुनः । वस्तुनो या तथात्वेन सृष्टिः सोद्देशसंज्ञिता ॥ २६७

vikalpasrakṣyamāṇānyarucitāṃśasahiṣṇunaḥ / vastuno yā tathātvena sṛṣṭiḥ soddeśasaṃjñitā // 267

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदैव संविच्चिनुते यावतः स्रक्ष्यमाणता । यतो ह्यकालकलिता संधत्ते सार्वकालिकम् ॥ २६८

tadaiva saṃviccinute yāvataḥ srakṣyamāṇatā / yato hyakālakalitā saṃdhatte sārvakālikam // 268

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्रक्ष्यमाणस्य या सृष्टिः प्राक्सृष्टांशस्य संहृतिः । अनूद्यमाने धर्मे सा संविल्लक्षणमुच्यते ॥ २६९

srakṣyamāṇasya yā sṛṣṭiḥ prāksṛṣṭāṃśasya saṃhṛtiḥ / anūdyamāne dharme sā saṃvillakṣaṇamucyate // 269

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्पृष्ठपातिभूय्ॐशसृष्टिसंहारविश्रमाः । परीक्षा कथ्यते मातृरुचिता कल्पितावधिः ॥ २७०

tatpṛṣṭhapātibhūyoṃśasṛṣṭisaṃhāraviśramāḥ / parīkṣā kathyate mātṛrucitā kalpitāvadhiḥ // 270

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राक्पश्यन्त्यथ मध्यान्या वैखरी चेति ता इमाः । परा परापरा देवी चरमा त्वपरात्मिका ॥ २७१

prākpaśyantyatha madhyānyā vaikharī ceti tā imāḥ / parā parāparā devī caramā tvaparātmikā // 271

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इच्छादि शक्तित्रितयमिदमेव निगद्यते । एतत्प्राणित एवायं व्यवहारः प्रतायते ॥ २७२

icchādi śaktitritayamidameva nigadyate / etatprāṇita evāyaṃ vyavahāraḥ pratāyate // 272

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत्प्रश्नोत्तरात्मत्वे पारमेश्वरशासने । परसंबन्धरूपत्वमभिसंबन्धपञ्चके ॥ २७३

etatpraśnottarātmatve pārameśvaraśāsane / parasaṃbandharūpatvamabhisaṃbandhapañcake // 273

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोक्तं रत्नमालायां सर्वः परकलात्मकः । महानवान्तरो दिव्यो मिश्रो न्यो न्यस्तु पञ्चमः ॥ २७४

yathoktaṃ ratnamālāyāṃ sarvaḥ parakalātmakaḥ / mahānavāntaro divyo miśro nyo nyastu pañcamaḥ // 274

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भिन्नयोः प्रष्टृतद्वक्त्रोश्चैकात्म्यं यत्स उच्यते । संबन्धः परता चास्य पूर्णैकात्म्यप्रथामयी ॥ २७५

bhinnayoḥ praṣṭṛtadvaktroścaikātmyaṃ yatsa ucyate / saṃbandhaḥ paratā cāsya pūrṇaikātmyaprathāmayī // 275

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेनैव नयेन स्यात्संबन्धान्तरमप्यलम् । शास्त्रवाच्यं फलादीनां परिपूर्णत्वयोगतः ॥ २७६

anenaiva nayena syātsaṃbandhāntaramapyalam / śāstravācyaṃ phalādīnāṃ paripūrṇatvayogataḥ // 276

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थं संविदियं देवी स्वभावादेव सर्वदा । उद्देशादित्रयप्राणा सर्वशास्त्रस्वरूपिणी ॥ २७७

itthaṃ saṃvidiyaṃ devī svabhāvādeva sarvadā / uddeśāditrayaprāṇā sarvaśāstrasvarūpiṇī // 277

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रोच्यते पुरोद्देशः पूर्वजानुजभेदवान् । विज्ञानभिद्गतोपायः परोपायस्तृतीयकः ॥ २७८

tatrocyate puroddeśaḥ pūrvajānujabhedavān / vijñānabhidgatopāyaḥ paropāyastṛtīyakaḥ // 278

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शाक्तोपायो नरोपायः कालोपायो थ सप्तमः । चक्रोदयो थ देशाध्वा तत्त्वाध्वा तत्त्वभेदनम् ॥ २७९

śāktopāyo naropāyaḥ kālopāyo tha saptamaḥ / cakrodayo tha deśādhvā tattvādhvā tattvabhedanam // 279

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कलाद्यध्वाध्वोपयोगः शक्तिपाततिरोहिती । दीक्षोपक्रमणं दीक्षा सामयी पौत्रिके विधौ ॥ २८०

kalādyadhvādhvopayogaḥ śaktipātatirohitī / dīkṣopakramaṇaṃ dīkṣā sāmayī pautrike vidhau // 280

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमेयप्रक्रिया सूक्ष्मा दीक्षा सद्यःसमुत्क्रमः । तुलादीक्षाथ पारोक्षी लिङ्गोद्धारो भिषेचनम् ॥ २८१

prameyaprakriyā sūkṣmā dīkṣā sadyaḥsamutkramaḥ / tulādīkṣātha pārokṣī liṅgoddhāro bhiṣecanam // 281

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्त्येष्टिः श्राद्धक्लृप्तिश्च शेषवृत्तिनिरूपणम् । लिङ्गार्चा बहुभित्पर्वपवित्रादि निमित्तजम् ॥ २८२

antyeṣṭiḥ śrāddhaklṛptiśca śeṣavṛttinirūpaṇam / liṅgārcā bahubhitparvapavitrādi nimittajam // 282

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रहस्यचर्या मन्त्रौघो मण्डलं मुद्रिकाविधिः । एकीकारः स्वस्वरूपे प्रवेशः शास्त्रमेलनम् ॥ २८३

rahasyacaryā mantraugho maṇḍalaṃ mudrikāvidhiḥ / ekīkāraḥ svasvarūpe praveśaḥ śāstramelanam // 283

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयातिकथनं शास्त्रोपादेयत्वनिरूपणम् । इति सप्ताधिकामेनां त्रिंशतं यः सदा बुधः ॥ २८४

āyātikathanaṃ śāstropādeyatvanirūpaṇam / iti saptādhikāmenāṃ triṃśataṃ yaḥ sadā budhaḥ // 284

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आह्निकानां समभ्यस्येत् स साक्षाद्भैरवो भवेत् । सप्तत्रिंशत्सु संपूर्णबोधो यद्भैरवो भवेत् ॥ २८५

āhnikānāṃ samabhyasyet sa sākṣādbhairavo bhavet / saptatriṃśatsu saṃpūrṇabodho yadbhairavo bhavet // 285

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं चित्रमणवो प्यस्य दृशा भैरवतामियुः । इत्येष पूर्वजोद्देशः कथ्यते त्वनुजो धुना ॥ २८६

kiṃ citramaṇavo pyasya dṛśā bhairavatāmiyuḥ / ityeṣa pūrvajoddeśaḥ kathyate tvanujo dhunā // 286

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विज्ञानभित्प्रकरणे भर्वस्योद्देशनं क्रमात् । द्वितीयस्मिन्प्रकरणे गतोपायत्वभेदिता ॥ २८७

vijñānabhitprakaraṇe bharvasyoddeśanaṃ kramāt / dvitīyasminprakaraṇe gatopāyatvabheditā // 287

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्वचित्प्रतिबिन्बत्वं परामर्शोदयक्रमः । मन्त्राद्यभिन्नरूपत्वं परोपाये विविच्यते ॥ २८८

viśvacitpratibinbatvaṃ parāmarśodayakramaḥ / mantrādyabhinnarūpatvaṃ paropāye vivicyate // 288

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकल्पसंस्क्रिया तर्कतत्त्वं गुरुसतत्त्वकम् । योगाङ्गानुपयोगित्वं कल्पितार्चाद्यनादरः ॥ २८९

vikalpasaṃskriyā tarkatattvaṃ gurusatattvakam / yogāṅgānupayogitvaṃ kalpitārcādyanādaraḥ // 289

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संविच्चक्रोदयो मन्त्रवीर्य जप्यादि वास्तवम् । निषेधविधितुल्यत्वं शाक्तोपाये त्र चर्च्यते ॥ २९०

saṃviccakrodayo mantravīrya japyādi vāstavam / niṣedhavidhitulyatvaṃ śāktopāye tra carcyate // 290

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्धिध्यानं प्राणतत्त्वसमुच्चारश्चिदात्मता । उच्चारः परतत्त्वान्तःप्रवेशपथलक्षणम् ॥ २९१

buddhidhyānaṃ prāṇatattvasamuccāraścidātmatā / uccāraḥ paratattvāntaḥpraveśapathalakṣaṇam // 291

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करणं वर्णतत्त्वं चेत्याणवे तु निरूप्यते । चारमानमहोरात्रसंक्रान्त्यादिविकल्पनम् ॥ २९२

karaṇaṃ varṇatattvaṃ cetyāṇave tu nirūpyate / cāramānamahorātrasaṃkrāntyādivikalpanam // 292

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संहारचित्रता वर्णोदयः कालाध्वकल्पने । चक्रभिन्मन्त्रविद्याभिदेतच्चक्रोदये भवेत् ॥ २९३

saṃhāracitratā varṇodayaḥ kālādhvakalpane / cakrabhinmantravidyābhidetaccakrodaye bhavet // 293

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिमाणं पुराणां च संग्रहस्तत्त्वयोजनम् । एतद्देशाध्वनिर्देशे द्वयं तत्त्वाध्वनिर्णये ॥ २९४

parimāṇaṃ purāṇāṃ ca saṃgrahastattvayojanam / etaddeśādhvanirdeśe dvayaṃ tattvādhvanirṇaye // 294

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कार्यकारणभावश्च तत्त्वक्रमनिरूपणम् । वस्तुधर्मस्तत्त्वविधिर्जाग्रदादिनिरूपणम् ॥ २९५

kāryakāraṇabhāvaśca tattvakramanirūpaṇam / vastudharmastattvavidhirjāgradādinirūpaṇam // 295

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमातृभेद इत्येतत् तत्त्वभेदे विचार्यते । कलास्वरूपमेकत्रिपञ्चाद्यैस्तत्त्वकल्पनम् ॥ २९६

pramātṛbheda ityetat tattvabhede vicāryate / kalāsvarūpamekatripañcādyaistattvakalpanam // 296

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्णभेदक्रमः सर्वाधारशक्तिनिरूपणम् । कलाद्यध्वविचारान्तरेतावत्प्रविविच्यते ॥ २९७

varṇabhedakramaḥ sarvādhāraśaktinirūpaṇam / kalādyadhvavicārāntaretāvatpravivicyate // 297

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभेदभावनाकम्पहासौ त्वध्वोपयोजने । संख्याधिक्यं मलादीनां तत्त्वं शक्तिविचित्रता ॥ २९८

abhedabhāvanākampahāsau tvadhvopayojane / saṃkhyādhikyaṃ malādīnāṃ tattvaṃ śaktivicitratā // 298

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनपेक्षित्वसिद्धिश्च तिरोभावविचित्रता । शक्तिपातपरीक्षायामेतावान्वाच्यसंग्रहः ॥ २९९

anapekṣitvasiddhiśca tirobhāvavicitratā / śaktipātaparīkṣāyāmetāvānvācyasaṃgrahaḥ // 299

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिरोभावव्यपगमो ज्ञानेन परिपूर्णता । उत्क्रान्त्यनुपयोगित्वं दीक्षोपक्रमणे स्थितम् ॥ ३००

tirobhāvavyapagamo jñānena paripūrṇatā / utkrāntyanupayogitvaṃ dīkṣopakramaṇe sthitam // 300

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिष्यौचित्यपरीक्षादौ स्थानभित्स्थानकल्पनम् । सामान्यन्यासभेदो र्घपात्रं चैतत्प्रयोजनम् ॥ ३०१

śiṣyaucityaparīkṣādau sthānabhitsthānakalpanam / sāmānyanyāsabhedo rghapātraṃ caitatprayojanam // 301

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रव्ययोग्यत्वमर्चा च बहिर्द्वारार्चनं क्रमात् । प्रवेशो दिक्स्वरूपं च देहप्राणादिशोधनम् ॥ ३०२

dravyayogyatvamarcā ca bahirdvārārcanaṃ kramāt / praveśo diksvarūpaṃ ca dehaprāṇādiśodhanam // 302

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशेषन्यासवैचित्र्यं सविशेषार्घभाजनम् । देहपूजा प्राणबुद्धिचित्स्वध्वन्यासपूजने ॥ ३०३

viśeṣanyāsavaicitryaṃ saviśeṣārghabhājanam / dehapūjā prāṇabuddhicitsvadhvanyāsapūjane // 303

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यशास्त्रगणोत्कर्षः पूजा चक्रस्य सर्वतः । क्षेत्रग्रहः पञ्चगव्यं पूजनं भूगणेशयोः ॥ ३०४

anyaśāstragaṇotkarṣaḥ pūjā cakrasya sarvataḥ / kṣetragrahaḥ pañcagavyaṃ pūjanaṃ bhūgaṇeśayoḥ // 304

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्त्रार्चा वह्निकार्यं चाप्यधिवासनमग्निगम् । तर्पणं चरुसंसिद्धिर्दन्तकाष्ठान्तसंस्क्रिया ॥ ३०५

astrārcā vahnikāryaṃ cāpyadhivāsanamagnigam / tarpaṇaṃ carusaṃsiddhirdantakāṣṭhāntasaṃskriyā // 305

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिवहस्तविधिश्चापि शय्याक्लृप्तिविचारणम् । स्वप्नस्य सामयं कर्म समयाश्चेति संग्रहः ॥ ३०६

śivahastavidhiścāpi śayyāklṛptivicāraṇam / svapnasya sāmayaṃ karma samayāśceti saṃgrahaḥ // 306

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समयित्वविधावस्मिन्स्यात्पञ्चदश आह्निके । मण्डलात्मानुसन्धानं निवेद्यपशुविस्तरः ॥ ३०७

samayitvavidhāvasminsyātpañcadaśa āhnike / maṇḍalātmānusandhānaṃ nivedyapaśuvistaraḥ // 307

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्नितृप्तिः स्वस्वभावदीपनं शिष्यदेहगः । अध्वन्यासविधिः शोध्यशोधकादिविचित्रता ॥ ३०८

agnitṛptiḥ svasvabhāvadīpanaṃ śiṣyadehagaḥ / adhvanyāsavidhiḥ śodhyaśodhakādivicitratā // 308

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीक्षाभेदः परो न्यासो मन्त्रसत्ताप्रयोजनम् । भेदो योजनिकादेश्च षोडशे स्यादिहाह्निके ॥ ३०९

dīkṣābhedaḥ paro nyāso mantrasattāprayojanam / bhedo yojanikādeśca ṣoḍaśe syādihāhnike // 309

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूत्रक्लृप्तिस्तत्त्वशुद्धिः पाशदाहो थ योजनम् । अध्वभेदस्तथेत्येवं कथितं पौत्रिके विधौ ॥ ३१०

sūtraklṛptistattvaśuddhiḥ pāśadāho tha yojanam / adhvabhedastathetyevaṃ kathitaṃ pautrike vidhau // 310

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जननादिविहीनत्वं मन्त्रभेदो थ सुस्फुटः । इति संक्षिप्तदीक्षाख्ये स्यादष्टादश आह्निके ॥ ३११

jananādivihīnatvaṃ mantrabhedo tha susphuṭaḥ / iti saṃkṣiptadīkṣākhye syādaṣṭādaśa āhnike // 311

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कलावेक्षा कृपाण्यादिन्यासश्चारः शरीरगः । ब्रह्मविद्याविधिश्चैवमुक्तं सद्यःसमुत्क्रमे ॥ ३१२

kalāvekṣā kṛpāṇyādinyāsaścāraḥ śarīragaḥ / brahmavidyāvidhiścaivamuktaṃ sadyaḥsamutkrame // 312

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधिकारपरीक्षान्तःसंस्कारो थ तुलाविधिः । इत्येतद्वाच्यसर्वस्वं स्याद्विंशतितमाह्निके ॥ ३१३

adhikāraparīkṣāntaḥsaṃskāro tha tulāvidhiḥ / ityetadvācyasarvasvaṃ syādviṃśatitamāhnike // 313

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृतजीवद्विधिर्जालो पदेशः संस्क्रियागणः । बलाबलविचारश्चेत्येकविंशाह्निके विधिः ॥ ३१४

mṛtajīvadvidhirjālo padeśaḥ saṃskriyāgaṇaḥ / balābalavicāraścetyekaviṃśāhnike vidhiḥ // 314

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रवणं चाभ्यनुज्ञानं शोधनं पातकच्युतिः । शङ्काच्छेद इति स्पष्टं वाच्यं लिङ्गोद्धृतिक्रमे ॥ ३१५

śravaṇaṃ cābhyanujñānaṃ śodhanaṃ pātakacyutiḥ / śaṅkāccheda iti spaṣṭaṃ vācyaṃ liṅgoddhṛtikrame // 315

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परीक्षाचार्यकरणं तद्व्रतं हरणं मतेः । तद्विभागः साधकत्वमभिषेकविधौ त्वियत् ॥ ३१६

parīkṣācāryakaraṇaṃ tadvrataṃ haraṇaṃ mateḥ / tadvibhāgaḥ sādhakatvamabhiṣekavidhau tviyat // 316

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधिकार्यथ संस्कारस्तत्प्रयोजनमित्यदः । चतुर्विंशे न्त्ययागाख्ये वक्तव्यं परिचर्च्यते ॥ ३१७

adhikāryatha saṃskārastatprayojanamityadaḥ / caturviṃśe ntyayāgākhye vaktavyaṃ paricarcyate // 317

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रयोजनं भोगमोक्षदानेनात्र विधिः स्फुटः । पञ्चविंशाह्निके श्राद्धप्रकाशे वस्तुसंग्रहः ॥ ३१८

prayojanaṃ bhogamokṣadānenātra vidhiḥ sphuṭaḥ / pañcaviṃśāhnike śrāddhaprakāśe vastusaṃgrahaḥ // 318

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रयोजनं शेषवृत्तेर्नित्यार्चा स्थण्डिले परा । लिङ्गस्वरूपं बहुधा चाक्षसूत्रनिरूपणम् ॥ ३१९

prayojanaṃ śeṣavṛtternityārcā sthaṇḍile parā / liṅgasvarūpaṃ bahudhā cākṣasūtranirūpaṇam // 319

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूजाभेद इति वाच्यं लिङ्गार्चासंप्रकाशने । नैमित्तिकविभागस्तत्प्रयोजनविधिस्ततः ॥ ३२०

pūjābheda iti vācyaṃ liṅgārcāsaṃprakāśane / naimittikavibhāgastatprayojanavidhistataḥ // 320

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पर्वभेदास्तद्विशेषश्चक्रचर्चा तदर्चनम् । गुर्वाद्यन्तदिनाद्यर्चाप्रयोजननिरूपणम् ॥ ३२१

parvabhedāstadviśeṣaścakracarcā tadarcanam / gurvādyantadinādyarcāprayojananirūpaṇam // 321

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृतेः परीक्षा योगीशीमेलकादिविधिस्तथा । व्याख्याविधिः श्रुतविधिर्गुरुपूजाविधिस्त्वियत् ॥ ३२२

mṛteḥ parīkṣā yogīśīmelakādividhistathā / vyākhyāvidhiḥ śrutavidhirgurupūjāvidhistviyat // 322

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैमित्तिकप्रकाशाख्ये प्यष्टाविंशाह्निके स्थितम् । अधिकार्यात्मनो भेदः सिद्धपत्नीकुलक्रमः ॥ ३२३

naimittikaprakāśākhye pyaṣṭāviṃśāhnike sthitam / adhikāryātmano bhedaḥ siddhapatnīkulakramaḥ // 323

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्चाविधिर्दौतविधी रहस्योपनिषत्क्रमः । दीक्षाभिषेकौ बोधश्चेत्येकोनत्रिंश आह्निके ॥ ३२४

arcāvidhirdautavidhī rahasyopaniṣatkramaḥ / dīkṣābhiṣekau bodhaścetyekonatriṃśa āhnike // 324

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रस्वरूपं तद्वीर्यमिति त्रिंशे निरूपितम् । शूलाब्जभेदो व्योमशस्वस्तिकादिनिरूपणम् ॥ ३२५

mantrasvarūpaṃ tadvīryamiti triṃśe nirūpitam / śūlābjabhedo vyomaśasvastikādinirūpaṇam // 325

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्तरेणाभिधातव्यमित्येकत्रिंश आह्निके । गुणप्रधानताभेदाः स्वरूपं वीर्यचर्चनम् ॥ ३२६

vistareṇābhidhātavyamityekatriṃśa āhnike / guṇapradhānatābhedāḥ svarūpaṃ vīryacarcanam // 326

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कलाभेद इति प्रोक्तं मुद्राणां संप्रकाशने । द्वात्रिंशतत्त्वादीशाख्यात्प्रभृति प्रस्फुटो यतः ॥ ३२७

kalābheda iti proktaṃ mudrāṇāṃ saṃprakāśane / dvātriṃśatattvādīśākhyātprabhṛti prasphuṭo yataḥ // 327

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न भेदो स्ति ततो नोक्तमुद्देशान्तरमत्र तत् । मुख्यत्वेन च वेद्यत्वादधिकारान्तरक्रमः ॥ ३२८

na bhedo sti tato noktamuddeśāntaramatra tat / mukhyatvena ca vedyatvādadhikārāntarakramaḥ // 328

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युद्देशविधिः प्रोक्तः सुखसंग्रहहेतवे । अथास्य लक्षणावेक्षे निरूप्येते यथाक्रमम् ॥ ३२९

ityuddeśavidhiḥ proktaḥ sukhasaṃgrahahetave / athāsya lakṣaṇāvekṣe nirūpyete yathākramam // 329

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मा संवित्प्रकाशस्थितिरनवयवा संविदित्यात्तशक्तिव्रातं तस्य स्वरूपं स च निज महसश्छादनाद्बद्धरूपः । आत्मज्योतिःस्वभावप्रकटनविधिना तस्य मोक्षः स चायं चित्राकारस्य चित्रः प्रकटित इह यत्संग्रहेणार्थ एषः ॥ ३३०

ātmā saṃvitprakāśasthitiranavayavā saṃvidityāttaśaktivrātaṃ tasya svarūpaṃ sa ca nija mahasaśchādanādbaddharūpaḥ / ātmajyotiḥsvabhāvaprakaṭanavidhinā tasya mokṣaḥ sa cāyaṃ citrākārasya citraḥ prakaṭita iha yatsaṃgraheṇārtha eṣaḥ // 330

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मिथ्याज्ञानं तिमिरमसमान् दृष्टिदोषान्प्रसूते तत्सद्भावाद्विमलमपि तद्भाति मालिन्यधाम । यत्तु प्रेक्ष्यं दृशि परिगतं तैमिरीं दोषमुद्रां दूरं रुन्द्धेत्प्रभवतु कथं तत्र मालिन्यशङ्का ॥ ३३१

mithyājñānaṃ timiramasamān dṛṣṭidoṣānprasūte tatsadbhāvādvimalamapi tadbhāti mālinyadhāma / yattu prekṣyaṃ dṛśi parigataṃ taimirīṃ doṣamudrāṃ dūraṃ runddhetprabhavatu kathaṃ tatra mālinyaśaṅkā // 331

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावव्रात? हठाज्जनस्य हृदयान्याक्रम्य यन्नर्तयन् भङ्गीभिर्विविधाभिरात्महृदयं प्रच्छाद्य संक्रीडसे । यस्त्वामाह जडं जडः सहृदयंमन्यत्वदुःशिक्षितो मन्ये मुष्य जडात्मता स्तुतिपदं त्वत्साम्यसंभावनात् ॥ ३३२

bhāvavrāta? haṭhājjanasya hṛdayānyākramya yannartayan bhaṅgībhirvividhābhirātmahṛdayaṃ pracchādya saṃkrīḍase / yastvāmāha jaḍaṃ jaḍaḥ sahṛdayaṃmanyatvaduḥśikṣito manye muṣya jaḍātmatā stutipadaṃ tvatsāmyasaṃbhāvanāt // 332

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इह गलितमलाः परावरज्ञाः शिवसद्भावमया अधिक्रियन्ते । गुरवः प्रविचारणे यतस्तद्विफला द्वेषकलंकहानियाच्ञा ॥ ३३३

iha galitamalāḥ parāvarajñāḥ śivasadbhāvamayā adhikriyante / guravaḥ pravicāraṇe yatastadviphalā dveṣakalaṃkahāniyācñā // 333

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.