Library·Abhinavagupta: Tantraloka·3
प्रकाशमात्रं सुव्यक्तं सूर्य इत्युच्यते स्फुटम् । प्रकाश्यवस्तुसारांशवर्षि तत्सोम उच्यते ॥ १२०
prakāśamātraṃ suvyaktaṃ sūrya ityucyate sphuṭam / prakāśyavastusārāṃśavarṣi tatsoma ucyate // 120
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्य प्रमाणमित्याहुः सोमं मेयं प्रचक्षते । अन्योन्यमवियुक्तौ तौ स्वतन्त्रावप्युभौ स्थितौ ॥ १२१
sūrya pramāṇamityāhuḥ somaṃ meyaṃ pracakṣate / anyonyamaviyuktau tau svatantrāvapyubhau sthitau // 121
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भोक्तृभोग्योभयात्मैतदन्योन्योन्मुखतां गतम् । ततो ज्वलनचिद्रूपं चित्रभानुः प्रकीर्तितः ॥ १२२
bhoktṛbhogyobhayātmaitadanyonyonmukhatāṃ gatam / tato jvalanacidrūpaṃ citrabhānuḥ prakīrtitaḥ // 122
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो यं वह्नेः परं तत्त्वं प्रमातुरिदमेव तत् । संविदेव तु विज्ञेयतादात्म्यादनपेक्षिणी ॥ १२३
yo yaṃ vahneḥ paraṃ tattvaṃ pramāturidameva tat / saṃvideva tu vijñeyatādātmyādanapekṣiṇī // 123
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वतन्त्रत्वात्प्रमातोक्ता विचित्रो ज्ञेयभेदतः । सोमांशदाह्यवस्तूत्थवैचित्र्याभासबृंहितः ॥ १२४
svatantratvātpramātoktā vicitro jñeyabhedataḥ / somāṃśadāhyavastūtthavaicitryābhāsabṛṃhitaḥ // 124
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत एवाग्निरुदितश्चित्रभानुर्महेशिना । ज्ञेयाद्युपायसंघातनिरपेक्षैव संविदः ॥ १२५
tata evāgniruditaścitrabhānurmaheśinā / jñeyādyupāyasaṃghātanirapekṣaiva saṃvidaḥ // 125
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थितिर्माताहमस्मीति ज्ञाता शास्त्रज्ञवद्यतः । अज्ञ एव यतो ज्ञातानुभवात्मा न रूपतः ॥ १२६
sthitirmātāhamasmīti jñātā śāstrajñavadyataḥ / ajña eva yato jñātānubhavātmā na rūpataḥ // 126
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तु सा ज्ञातृता यस्यां शुद्धज्ञेयाद्यपेक्षते । तस्यां दशायां ज्ञातृत्वमुच्यते योग्यतावशात् ॥ १२७
na tu sā jñātṛtā yasyāṃ śuddhajñeyādyapekṣate / tasyāṃ daśāyāṃ jñātṛtvamucyate yogyatāvaśāt // 127
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानतैव तु सा प्राच्यप्रमातृपरिकल्पिता । उच्छलन्त्यपि संवित्तिः कालक्रमविवर्जनात् ॥ १२८
mānataiva tu sā prācyapramātṛparikalpitā / ucchalantyapi saṃvittiḥ kālakramavivarjanāt // 128
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदितैव सती पूर्णा मातृमेयादिरूपिणी । पाकादिस्तु क्रिया कालपरिच्छेदात्क्रमोचिता ॥ १२९
uditaiva satī pūrṇā mātṛmeyādirūpiṇī / pākādistu kriyā kālaparicchedātkramocitā // 129
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मतान्त्यक्षणवन्ध्यापि न पाकत्वं प्रपद्यते । इत्थं प्रकाशतत्त्वस्य सोमसूर्याग्निता स्थिता ॥ १३०
matāntyakṣaṇavandhyāpi na pākatvaṃ prapadyate / itthaṃ prakāśatattvasya somasūryāgnitā sthitā // 130
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि मुख्यं तत्प्रकाशमात्रत्वं न व्यपोह्यते । एषां यत्प्रथमं रूपं ह्रस्वं तत्सूर्य उच्यते ॥ १३१
api mukhyaṃ tatprakāśamātratvaṃ na vyapohyate / eṣāṃ yatprathamaṃ rūpaṃ hrasvaṃ tatsūrya ucyate // 131
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षोभानन्दवशाद्दीर्घविश्रान्त्या सोम उच्यते । यत्तत्परं प्लुतं नाम सोमानन्दात्परं स्थितम् ॥ १३२
kṣobhānandavaśāddīrghaviśrāntyā soma ucyate / yattatparaṃ plutaṃ nāma somānandātparaṃ sthitam // 132
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकाशरूपं तत्प्राहुराग्नेयं शास्त्रकोविदाः । अत्र प्रकाशमात्रं यत्स्थिते धामत्रये सति ॥ १३३
prakāśarūpaṃ tatprāhurāgneyaṃ śāstrakovidāḥ / atra prakāśamātraṃ yatsthite dhāmatraye sati // 133
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उक्तं विन्दुतया शास्त्रे शिवविन्दुरसौ मतः । मकारादन्य एवायं तच्छायामात्रधृद्यथा ॥ १३४
uktaṃ vindutayā śāstre śivavindurasau mataḥ / makārādanya evāyaṃ tacchāyāmātradhṛdyathā // 134
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रलहाः षण्ठवैसर्गवर्णरूपत्वसंस्थिताः । इकार एव रेफांशच्छाययान्यो यथा स्वरः ॥ १३५
ralahāḥ ṣaṇṭhavaisargavarṇarūpatvasaṃsthitāḥ / ikāra eva rephāṃśacchāyayānyo yathā svaraḥ // 135
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैव महलेशादः सो न्यो द्वेधास्वरो पि सन् । अस्यान्तर्विसिसृक्षासौ या प्रोक्ता कौलिकी परा ॥ १३६
tathaiva mahaleśādaḥ so nyo dvedhāsvaro pi san / asyāntarvisisṛkṣāsau yā proktā kaulikī parā // 136
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सैव क्षोभवशादेति विसर्गात्मकतां ध्रुवम् । उक्तं च त्रिशिरःशास्त्रे कलाव्याप्त्यन्तचर्चने ॥ १३७
saiva kṣobhavaśādeti visargātmakatāṃ dhruvam / uktaṃ ca triśiraḥśāstre kalāvyāptyantacarcane // 137
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कला सप्तदशी तस्मादमृताकाररूपिणी । परापरस्वस्वरूपबिन्दुगत्या विसर्पिता ॥ १३८
kalā saptadaśī tasmādamṛtākārarūpiṇī / parāparasvasvarūpabindugatyā visarpitā // 138
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकाश्यं सर्ववस्तूनां विसर्गरहिता तु सा । शक्तिकुण्डलिका चैव प्राणकुण्डलिका तथा ॥ १३९
prakāśyaṃ sarvavastūnāṃ visargarahitā tu sā / śaktikuṇḍalikā caiva prāṇakuṇḍalikā tathā // 139
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विसर्गप्रान्तदेशे तु परा कुण्डलिनीति च । शिवव्योमेति परमं ब्रह्मात्मस्थानमुच्यते ॥ १४०
visargaprāntadeśe tu parā kuṇḍalinīti ca / śivavyometi paramaṃ brahmātmasthānamucyate // 140
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विसर्गमात्रं नाथस्य सृष्टिसंहारविभ्रमाः । स्वात्मनः स्वात्मनि स्वात्मक्षेपो वैसर्गिकी स्थितिः ॥ १४१
visargamātraṃ nāthasya sṛṣṭisaṃhāravibhramāḥ / svātmanaḥ svātmani svātmakṣepo vaisargikī sthitiḥ // 141
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विसर्ग एवमुत्सृष्ट आश्यानत्वमुपागतः । हंसः प्राणो व्यञ्जनं च स्पर्शश्च परिभाष्यते ॥ १४२
visarga evamutsṛṣṭa āśyānatvamupāgataḥ / haṃsaḥ prāṇo vyañjanaṃ ca sparśaśca paribhāṣyate // 142
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुत्तरं परं धाम तदेवाकुलमुच्यते । विसर्गस्तस्य नाथस्य कौलिकी शक्तिरुच्यते ॥ १४३
anuttaraṃ paraṃ dhāma tadevākulamucyate / visargastasya nāthasya kaulikī śaktirucyate // 143
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विसर्गता च सैवास्या यदानन्दोदयक्रमात् । स्पष्टीभूतक्रियाशक्तिपर्यन्ता प्रोच्छलत्स्थितिः ॥ १४४
visargatā ca saivāsyā yadānandodayakramāt / spaṣṭībhūtakriyāśaktiparyantā procchalatsthitiḥ // 144
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विसर्ग एव तावान्यदाक्षिप्तैतावदात्मकः । इयद्रूपं सागरस्य यदनन्तोर्मिसंततिः ॥ १४५
visarga eva tāvānyadākṣiptaitāvadātmakaḥ / iyadrūpaṃ sāgarasya yadanantormisaṃtatiḥ // 145
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत एव विसर्गो यमव्यक्तहकलात्मकः । कामतत्त्वमिति श्रीमत्कुलगुह्वर उच्यते ॥ १४६
ata eva visargo yamavyaktahakalātmakaḥ / kāmatattvamiti śrīmatkulaguhvara ucyate // 146
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्तदक्षरमव्यक्त कान्ताकण्ठे व्यवस्थितम् । ध्वनिरूपमनिच्छं तु ध्यानधारणवर्जितम् ॥ १४७
yattadakṣaramavyakta kāntākaṇṭhe vyavasthitam / dhvanirūpamanicchaṃ tu dhyānadhāraṇavarjitam // 147
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र चित्तं समाधाय वशयेद्युगपज्जगत् । अत एव विसर्गस्य हंसे यद्वत्स्फुटा स्थितिः ॥ १४८
tatra cittaṃ samādhāya vaśayedyugapajjagat / ata eva visargasya haṃse yadvatsphuṭā sthitiḥ // 148
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वत्सानुत्तरादीनां कादिसान्ततया स्थितिः । अनुत्तरात्कवर्गस्य सूतिः पञ्चात्मनः स्फुटम् ॥ १४९
tadvatsānuttarādīnāṃ kādisāntatayā sthitiḥ / anuttarātkavargasya sūtiḥ pañcātmanaḥ sphuṭam // 149
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चशक्त्यात्मतोवश एकैकत्र यथा स्फुटः । इच्छाशक्तेः स्वस्वरूपसंस्थाया एकरूपतः ॥ १५०
pañcaśaktyātmatovaśa ekaikatra yathā sphuṭaḥ / icchāśakteḥ svasvarūpasaṃsthāyā ekarūpataḥ // 150
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चवर्गः पञ्चशक्त्यात्मा क्रमप्रस्फुटतात्मकः । या तूक्ता ज्ञेयकालुष्यभाक्क्षिप्रचरयोगतः ॥ १५१
cavargaḥ pañcaśaktyātmā kramaprasphuṭatātmakaḥ / yā tūktā jñeyakāluṣyabhākkṣipracarayogataḥ // 151
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विरूपायास्ततो जातं ट-ताद्यं वर्गयुग्मकम् । उन्मेषात्पादिवर्गस्तु यतो विश्वं समाप्यते ॥ १५२
dvirūpāyāstato jātaṃ ṭa-tādyaṃ vargayugmakam / unmeṣātpādivargastu yato viśvaṃ samāpyate // 152
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञेयरूपमिदं पञ्चविंशत्यन्तं यतः स्फुटम् । ज्ञेयत्वात्स्फुटतः प्रोक्तमेतावत्स्पर्शरूपकम् ॥ १५३
jñeyarūpamidaṃ pañcaviṃśatyantaṃ yataḥ sphuṭam / jñeyatvātsphuṭataḥ proktametāvatsparśarūpakam // 153
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इच्छाशक्तिश्च या द्वेधा क्षुभिताक्षुभितत्वतः । सा विजातीयशक्त्यंशप्रोन्मुखी याति यात्मताम् ॥ १५४
icchāśaktiśca yā dvedhā kṣubhitākṣubhitatvataḥ / sā vijātīyaśaktyaṃśapronmukhī yāti yātmatām // 154
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सैव शीघ्रतरोपात्तज्ञेयकालुष्यरूषिता । विजातीयोन्मुखत्वेन रत्वं लत्वं च गच्छति ॥ १५५
saiva śīghrataropāttajñeyakāluṣyarūṣitā / vijātīyonmukhatvena ratvaṃ latvaṃ ca gacchati // 155
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वदुन्मेषशक्तिर्द्विरूपा वैजात्यशक्तिगा । वकारत्वं प्रपद्येत सृष्टिसारप्रवर्षकम् ॥ १५६
tadvadunmeṣaśaktirdvirūpā vaijātyaśaktigā / vakāratvaṃ prapadyeta sṛṣṭisārapravarṣakam // 156
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इच्छैवानुत्तरानन्दयाता शीघ्रत्वयोगतः । वायुरित्युच्यते वह्निर्भासनात्स्थैर्यतो धरा ॥ १५७
icchaivānuttarānandayātā śīghratvayogataḥ / vāyurityucyate vahnirbhāsanātsthairyato dharā // 157
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं चतुष्कमन्तःस्थमत एव निगद्यते । इच्छाद्यन्तर्गतत्वेन स्वसमाप्तौ च संस्थितेः ॥ १५८
idaṃ catuṣkamantaḥsthamata eva nigadyate / icchādyantargatatvena svasamāptau ca saṃsthiteḥ // 158
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सजातीयकशक्तीनामिच्छाद्यानां च योजनम् । क्षोभात्मकमिदं प्राहुः क्षोभाक्षोभात्मनामपि ॥ १५९
sajātīyakaśaktīnāmicchādyānāṃ ca yojanam / kṣobhātmakamidaṃ prāhuḥ kṣobhākṣobhātmanāmapi // 159
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुत्तरस्य साजात्ये भवेत्तु द्वितयी गतिः । अनुत्तरं यत्तत्रैकं तच्चेदानन्दसूतये ॥ १६०
anuttarasya sājātye bhavettu dvitayī gatiḥ / anuttaraṃ yattatraikaṃ taccedānandasūtaye // 160
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रभविष्यति तद्योगे योगः क्षोभात्मकः स्फुटः । अत्राप्यनुत्तरं धाम द्वितीयमपि सूतये ॥ १६१
prabhaviṣyati tadyoge yogaḥ kṣobhātmakaḥ sphuṭaḥ / atrāpyanuttaraṃ dhāma dvitīyamapi sūtaye // 161
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न पर्याप्तं तदा क्षोभं विनैवानुत्तरात्मता । इच्छा या कर्मणा हीना या चैष्टव्येन रूषिता ॥ १६२
na paryāptaṃ tadā kṣobhaṃ vinaivānuttarātmatā / icchā yā karmaṇā hīnā yā caiṣṭavyena rūṣitā // 162
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीघ्रस्थैर्यप्रभिन्नेन त्रिधा भावमुपागता । अनुन्मिषितमुन्मीलत्प्रोन्मीलितमिति स्थितम् ॥ १६३
śīghrasthairyaprabhinnena tridhā bhāvamupāgatā / anunmiṣitamunmīlatpronmīlitamiti sthitam // 163
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इष्यमाणं त्रिधैतस्यां ताद्रूप्यस्यापरिच्युतेः । तदेव स्वोष्मणा स्वात्मस्वातन्त्र्यप्रेरणात्मना ॥ १६४
iṣyamāṇaṃ tridhaitasyāṃ tādrūpyasyāparicyuteḥ / tadeva svoṣmaṇā svātmasvātantryapreraṇātmanā // 164
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहिर्भाव्य स्फुटं क्षिप्तं श-ष-सत्रितयं स्थितम् । तत एव सकारे स्मिन्स्फुटं विश्वं प्रकाशते ॥ १६५
bahirbhāvya sphuṭaṃ kṣiptaṃ śa-ṣa-satritayaṃ sthitam / tata eva sakāre sminsphuṭaṃ viśvaṃ prakāśate // 165
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमृतं च परं धाम योगिनस्तत्प्रचक्षते । क्षोभाद्यन्तविरामेषु तदेव च परामृतम् ॥ १६६
amṛtaṃ ca paraṃ dhāma yoginastatpracakṣate / kṣobhādyantavirāmeṣu tadeva ca parāmṛtam // 166
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सीत्कारसुखसद्भावसमावेशसमाधिषु । तदेव ब्रह्म परममविभक्तं प्रचक्षते ॥ १६७
sītkārasukhasadbhāvasamāveśasamādhiṣu / tadeva brahma paramamavibhaktaṃ pracakṣate // 167
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच भगवानेव तच्छ्रीमत्कुलगुह्करे । शक्तिशक्तिमदैकात्म्यलब्धान्वर्थाभिधानके ॥ १६८
uvāca bhagavāneva tacchrīmatkulaguhkare / śaktiśaktimadaikātmyalabdhānvarthābhidhānake // 168
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काकचञ्चुपुटाकारं ध्यानधारणवर्जितम् । विषतत्त्वमनच्काख्यं तव स्नेहात्प्रकाशितम् ॥ १६९
kākacañcupuṭākāraṃ dhyānadhāraṇavarjitam / viṣatattvamanackākhyaṃ tava snehātprakāśitam // 169
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामस्य पूर्णता तत्त्वं संघट्टे प्रविभाव्यते । विषस्य चामृतं तत्त्वं छाद्यत्वे णोश्च्युते सति ॥ १७०
kāmasya pūrṇatā tattvaṃ saṃghaṭṭe pravibhāvyate / viṣasya cāmṛtaṃ tattvaṃ chādyatve ṇoścyute sati // 170
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याप्त्री शक्तिर्विषं यस्मादव्याप्तुश्छादयेन्महः । निरञ्जनं परं धाम तत्त्वं तस्य तु साञ्जनम् ॥ १७१
vyāptrī śaktirviṣaṃ yasmādavyāptuśchādayenmahaḥ / nirañjanaṃ paraṃ dhāma tattvaṃ tasya tu sāñjanam // 171
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रियाशक्त्यात्मकं विश्वमयं तस्मात्स्फुरेद्यतः । इच्छा कामो विषं ज्ञानं क्रिया देवी निरञ्जनम् ॥ १७२
kriyāśaktyātmakaṃ viśvamayaṃ tasmātsphuredyataḥ / icchā kāmo viṣaṃ jñānaṃ kriyā devī nirañjanam // 172
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत्त्रयसमावेशः शिवो भैरव उच्यते । अत्र रूढिं सदा कुर्यादिति नो गुरवो जगुः ॥ १७३
etattrayasamāveśaḥ śivo bhairava ucyate / atra rūḍhiṃ sadā kuryāditi no guravo jaguḥ // 173
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषतत्त्वे संप्रविश्य न भूतं न विषं न च । ग्रहः केवल एवाहमिति भावनया स्फुरेत् ॥ १७४
viṣatattve saṃpraviśya na bhūtaṃ na viṣaṃ na ca / grahaḥ kevala evāhamiti bhāvanayā sphuret // 174
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नन्वत्र षण्ठवर्णेभ्यो जन्मोक्तं तेन षण्ठता । कथं स्यादिति चेद्ब्रूमो नात्र षण्ठस्य सोतृता ॥ १७५
nanvatra ṣaṇṭhavarṇebhyo janmoktaṃ tena ṣaṇṭhatā / kathaṃ syāditi cedbrūmo nātra ṣaṇṭhasya sotṛtā // 175
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथाहि तत्रगा यासाविच्छाशक्तिरुदीरिता । सैव सूते स्वकर्तव्यमन्तःस्थं स्वेष्टरूपकम् ॥ १७६
tathāhi tatragā yāsāvicchāśaktirudīritā / saiva sūte svakartavyamantaḥsthaṃ sveṣṭarūpakam // 176
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्त्वत्र रूषणाहेतुरेषितव्यं स्थितं ततः । भागान्न प्रसवस्तज्जं कालुष्यं तद्वपुश्च तत् ॥ १७७
yattvatra rūṣaṇāhetureṣitavyaṃ sthitaṃ tataḥ / bhāgānna prasavastajjaṃ kāluṣyaṃ tadvapuśca tat // 177
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञेयारूषणया युक्तं समुदायात्मकं विदुः । षण्ठं क्षोभकताक्षोभधामत्वाभावयोगतः ॥ १७८
jñeyārūṣaṇayā yuktaṃ samudāyātmakaṃ viduḥ / ṣaṇṭhaṃ kṣobhakatākṣobhadhāmatvābhāvayogataḥ // 178
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद्वर्णचतुष्कस्य स्वोष्मणाभासनावशात् । ऊष्मेति कथितं नाम भैरवेणामलात्मना ॥ १७९
etadvarṇacatuṣkasya svoṣmaṇābhāsanāvaśāt / ūṣmeti kathitaṃ nāma bhairaveṇāmalātmanā // 179
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कादि-हान्तमिदं प्रहुः क्षोभाधारतया बुधाः । योनिरूपेण तस्यापि योगे क्षोभान्तरं व्रजेत् ॥ १८०
kādi-hāntamidaṃ prahuḥ kṣobhādhāratayā budhāḥ / yonirūpeṇa tasyāpi yoge kṣobhāntaraṃ vrajet // 180
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्निदर्शनयोगेन पञ्चाशत्तमवर्णता । पञ्चविंशकसंज्ञेयप्राग्वद्भूमिसुसंस्थितम् ॥ १८१
tannidarśanayogena pañcāśattamavarṇatā / pañcaviṃśakasaṃjñeyaprāgvadbhūmisusaṃsthitam // 181
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुष्कं च चतुष्कं च भेदाभेदगतं क्रमात् । आद्यं चतुष्कं संवित्तेर्भेदसंधानकोविदम् ॥ १८२
catuṣkaṃ ca catuṣkaṃ ca bhedābhedagataṃ kramāt / ādyaṃ catuṣkaṃ saṃvitterbhedasaṃdhānakovidam // 182
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भेदस्याभेदरूढ्येकहेतुरन्यच्चतुष्टयम् । इत्थं यद्वर्णजातं तत्सर्व स्वरमयं पुरा ॥ १८३
bhedasyābhedarūḍhyekaheturanyaccatuṣṭayam / itthaṃ yadvarṇajātaṃ tatsarva svaramayaṃ purā // 183
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यक्तियोगाद्व्यञ्जनं तत्स्वरप्राणं यतः किल । स्वराणां षट्कमेवेह मूलं स्याद्वर्णसंततौ ॥ १८४
vyaktiyogādvyañjanaṃ tatsvaraprāṇaṃ yataḥ kila / svarāṇāṃ ṣaṭkameveha mūlaṃ syādvarṇasaṃtatau // 184
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षड्देवतास्तु ता एव ये मुख्याः सूर्यरश्मयः । सौराणामेव रश्मीनामन्तश्चान्द्रकला यतः ॥ १८५
ṣaḍdevatāstu tā eva ye mukhyāḥ sūryaraśmayaḥ / saurāṇāmeva raśmīnāmantaścāndrakalā yataḥ // 185
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतो त्र दीर्घत्रितयं स्फुटं चान्द्रमसं वपुः । चन्द्रश्च नाम नैवान्यो भोग्यं भोक्तुश्च नापरम् ॥ १८६
ato tra dīrghatritayaṃ sphuṭaṃ cāndramasaṃ vapuḥ / candraśca nāma naivānyo bhogyaṃ bhoktuśca nāparam // 186
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भोक्तैव भोग्यभावेन द्वैविध्यात्संव्यवस्थितः । घटस्य न हि भोग्यत्वं स्वं वपुर्मातृगं हि तत् ॥ १८७
bhoktaiva bhogyabhāvena dvaividhyātsaṃvyavasthitaḥ / ghaṭasya na hi bhogyatvaṃ svaṃ vapurmātṛgaṃ hi tat // 187
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतो मातरि या रूढिः सास्य भोग्यत्वमुच्यते । अनुत्तरं परामृश्यपरामर्शकभावतः ॥ १८८
ato mātari yā rūḍhiḥ sāsya bhogyatvamucyate / anuttaraṃ parāmṛśyaparāmarśakabhāvataḥ // 188
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संघट्टरूपतां प्राप्तं भोग्यमिच्छादिकं तथा । अनुत्तरानन्दभुवामिच्छाद्ये भोग्यतां गते ॥ १८९
saṃghaṭṭarūpatāṃ prāptaṃ bhogyamicchādikaṃ tathā / anuttarānandabhuvāmicchādye bhogyatāṃ gate // 189
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संध्यक्षराणामुदयो भोक्तृरूपं च कथ्यते । अनुत्तरानन्दमयो देवो भोक्तैव कथ्यते ॥ १९०
saṃdhyakṣarāṇāmudayo bhoktṛrūpaṃ ca kathyate / anuttarānandamayo devo bhoktaiva kathyate // 190
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इच्छादिकं भोग्यमेव तत एवास्य शक्तिता । भोग्यं भोक्तरि लीनं चेद् भोक्ता तद्वस्तुतः स्फुटः ॥ १९१
icchādikaṃ bhogyameva tata evāsya śaktitā / bhogyaṃ bhoktari līnaṃ ced bhoktā tadvastutaḥ sphuṭaḥ // 191
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः षण्णां त्रिकं सारं चिदिष्युन्मेषणात्मकम् । तदेव त्रितयं प्राहुर्भैरवस्य परं महः ॥ १९२
ataḥ ṣaṇṇāṃ trikaṃ sāraṃ cidiṣyunmeṣaṇātmakam / tadeva tritayaṃ prāhurbhairavasya paraṃ mahaḥ // 192
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्त्रिकं परमेशस्य पूर्णा शक्तिः प्रगीयते । तेनाक्षिप्तं यतो विश्वमतो स्मिन्समुपासिते ॥ १९३
tattrikaṃ parameśasya pūrṇā śaktiḥ pragīyate / tenākṣiptaṃ yato viśvamato sminsamupāsite // 193
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्वशक्ताववच्छेदवन्ध्ये जातमुपासनम् । इत्येष महिमैतावानिति तावन्न शक्यते ॥ १९४
viśvaśaktāvavacchedavandhye jātamupāsanam / ityeṣa mahimaitāvāniti tāvanna śakyate // 194
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपरिच्छिन्नशक्तेः कः कुर्याच्छक्तिपरिच्छिदाम् । तस्मादनुत्तरो देवः स्वाच्छन्द्यानुत्तरत्वतः ॥ १९५
aparicchinnaśakteḥ kaḥ kuryācchaktiparicchidām / tasmādanuttaro devaḥ svācchandyānuttaratvataḥ // 195
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विसर्गशक्तियुक्तत्वात्संपन्नो विश्वरूपकः । एवं पञ्चाशदामर्शपूर्णशक्तिर्महेश्वरः ॥ १९६
visargaśaktiyuktatvātsaṃpanno viśvarūpakaḥ / evaṃ pañcāśadāmarśapūrṇaśaktirmaheśvaraḥ // 196
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विमर्शात्मैक एवान्याः शक्तयो त्रैव निष्ठिताः । एकाशीतिपदा देवी ह्यत्रान्तर्भावयिष्यते ॥ १९७
vimarśātmaika evānyāḥ śaktayo traiva niṣṭhitāḥ / ekāśītipadā devī hyatrāntarbhāvayiṣyate // 197
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकामर्शस्वभावत्वे शब्दराशिः स भैरवः । आमृश्यच्छायया योगात्सैव शक्तिश्च मातृका ॥ १९८
ekāmarśasvabhāvatve śabdarāśiḥ sa bhairavaḥ / āmṛśyacchāyayā yogātsaiva śaktiśca mātṛkā // 198
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा शब्दराशिसंघट्टाद्भिन्नयोनिस्तु मालिनी । प्राग्वन्नवतयामर्शात्पृथग्वर्गस्वरूपिणी ॥ १९९
sā śabdarāśisaṃghaṭṭādbhinnayonistu mālinī / prāgvannavatayāmarśātpṛthagvargasvarūpiṇī // 199
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकैकामर्शरूढौ तु सैव पञ्चाशदात्मिका । इत्थं नादानुवेधेन परामर्शस्वभावकः ॥ २००
ekaikāmarśarūḍhau tu saiva pañcāśadātmikā / itthaṃ nādānuvedhena parāmarśasvabhāvakaḥ // 200
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिवो मातापितृत्वेन कर्ता विश्वत्र संस्थितः । विसर्ग एव शाक्तो यं शिवबिन्दुतया पुनः ॥ २०१
śivo mātāpitṛtvena kartā viśvatra saṃsthitaḥ / visarga eva śākto yaṃ śivabindutayā punaḥ // 201
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गर्भीकृतानन्तविश्वः श्रयते नुत्तरात्मताम् । अपरिच्छिन्नविश्वान्तःसारे स्वात्मनि यः प्रभोः ॥ २०२
garbhīkṛtānantaviśvaḥ śrayate nuttarātmatām / aparicchinnaviśvāntaḥsāre svātmani yaḥ prabhoḥ // 202
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परामर्शः स एवोक्तो द्वयसंपत्तिलक्षणः । अनुत्तरविसर्गात्मशिवशक्त्यद्वयात्मनि ॥ २०३
parāmarśaḥ sa evokto dvayasaṃpattilakṣaṇaḥ / anuttaravisargātmaśivaśaktyadvayātmani // 203
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परामर्शो निर्भरत्वादहमित्युच्यते विभोः । अनुत्तराद्या प्रसृतिर्हान्ता शक्तिस्वरूपिणी ॥ २०४
parāmarśo nirbharatvādahamityucyate vibhoḥ / anuttarādyā prasṛtirhāntā śaktisvarūpiṇī // 204
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्याहृताशेषविश्वानुत्तरे सा निलीयते । तदिदं विश्वमन्तःस्थं शक्तौ सानुत्तरे परे ॥ २०५
pratyāhṛtāśeṣaviśvānuttare sā nilīyate / tadidaṃ viśvamantaḥsthaṃ śaktau sānuttare pare // 205
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्तस्यामिति यत्सत्यं विभुना संपुटीकृतिः । तेन श्रीत्रीशिकाशास्त्रे शक्तेः संपुटिताकृतिः ॥ २०६
tattasyāmiti yatsatyaṃ vibhunā saṃpuṭīkṛtiḥ / tena śrītrīśikāśāstre śakteḥ saṃpuṭitākṛtiḥ // 206
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संवित्तौ भाति यद्विश्वं तत्रापि खलु संविदा । तदेतत्त्रितयं द्वन्द्वयोगात्संघाततां गतम् ॥ २०७
saṃvittau bhāti yadviśvaṃ tatrāpi khalu saṃvidā / tadetattritayaṃ dvandvayogātsaṃghātatāṃ gatam // 207
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकमेव परं रूपं भैरवस्याहमात्मकम् । विसर्गशक्तिर्या शंभोः सेत्थं सर्वत्र वर्तते ॥ २०८
ekameva paraṃ rūpaṃ bhairavasyāhamātmakam / visargaśaktiryā śaṃbhoḥ setthaṃ sarvatra vartate // 208
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत एवसमस्तो यमानन्दरसविभ्रमः । तथाहि मधुरे गीते स्पर्शे वा चन्दनादिके ॥ २०९
tata evasamasto yamānandarasavibhramaḥ / tathāhi madhure gīte sparśe vā candanādike // 209
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माध्यस्थ्यविगमे यासौ हृदये स्पन्दमानता । आनन्दशक्तिः सैवोक्ता यतः सहृदयो जनः ॥ २१०
mādhyasthyavigame yāsau hṛdaye spandamānatā / ānandaśaktiḥ saivoktā yataḥ sahṛdayo janaḥ // 210
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्व विसृज्यसकलं कर्तव्यं शून्यतानले । चित्तविश्रान्तिसंज्ञो यमाणवस्तदनन्तरम् ॥ २११
pūrva visṛjyasakalaṃ kartavyaṃ śūnyatānale / cittaviśrāntisaṃjño yamāṇavastadanantaram // 211
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टश्रुतादितद्वस्तुप्रोन्मुखत्वं स्वसंविदि । चित्तसंबोधनामोक्तः शाक्तोल्लासभरात्मकः ॥ २१२
dṛṣṭaśrutāditadvastupronmukhatvaṃ svasaṃvidi / cittasaṃbodhanāmoktaḥ śāktollāsabharātmakaḥ // 212
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रोन्मुखत्वतद्वस्तुसंघट्टाद्वस्तुनो हृदि । रूढेः पूर्णतयावेशान्मितचित्तलयाच्छिवे ॥ २१३
tatronmukhatvatadvastusaṃghaṭṭādvastuno hṛdi / rūḍheḥ pūrṇatayāveśānmitacittalayācchive // 213
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राग्वद्भविष्यदौन्मुख्यसंभाव्यमिततालयात् । चित्तप्रलयनामासौ विसर्गः शाम्भवः परः ॥ २१४
prāgvadbhaviṣyadaunmukhyasaṃbhāvyamitatālayāt / cittapralayanāmāsau visargaḥ śāmbhavaḥ paraḥ // 214
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्त्वरक्षाविधाने तो विसर्गत्रैधमुच्यते । हृत्पद्मकोशमध्यस्थस्तयोः संघट्ट इष्यते ॥ २१५
tattvarakṣāvidhāne to visargatraidhamucyate / hṛtpadmakośamadhyasthastayoḥ saṃghaṭṭa iṣyate // 215
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विसर्गो न्तः स च प्रोक्तश्चित्तविश्रान्तिलक्षणः । द्वितीयः स विसर्गस्तु चित्तसंबोधलक्षणः ॥ २१६
visargo ntaḥ sa ca proktaścittaviśrāntilakṣaṇaḥ / dvitīyaḥ sa visargastu cittasaṃbodhalakṣaṇaḥ // 216
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकीभूतं विभात्यत्र जगदेतच्चराचरम् । ग्राह्यग्राहकभेदो वै किंचिदत्रेष्यते यदा ॥ २१७
ekībhūtaṃ vibhātyatra jagadetaccarācaram / grāhyagrāhakabhedo vai kiṃcidatreṣyate yadā // 217
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदासौ सकलः प्रोक्तो निष्कलः शिवयोगतः । ग्राह्यग्राहकविच्छित्तिसंपूर्णग्रहणात्मकः ॥ २१८
tadāsau sakalaḥ prokto niṣkalaḥ śivayogataḥ / grāhyagrāhakavicchittisaṃpūrṇagrahaṇātmakaḥ // 218
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृतीयः स विसर्गस्तु चित्तप्रलयलक्षणः । एकीभावात्मकः सूक्ष्मो विज्ञानात्मात्मनिर्वृतः ॥ २१९
tṛtīyaḥ sa visargastu cittapralayalakṣaṇaḥ / ekībhāvātmakaḥ sūkṣmo vijñānātmātmanirvṛtaḥ // 219
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरूपितो यमर्थः श्रीसिद्धयोगीश्वरीमते । सात्र कुण्डलिनी बीजं जीवभूता चिदात्मिका ॥ २२०
nirūpito yamarthaḥ śrīsiddhayogīśvarīmate / sātra kuṇḍalinī bījaṃ jīvabhūtā cidātmikā // 220
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तज्जं ध्रुवेच्छोन्मेषाख्यं त्रिकं वर्णास्ततः पुनः । आ इत्यवर्णादित्यादियावद्वैसर्गिकी कला ॥ २२१
tajjaṃ dhruvecchonmeṣākhyaṃ trikaṃ varṇāstataḥ punaḥ / ā ityavarṇādityādiyāvadvaisargikī kalā // 221
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ककारादिसकारान्ता विसर्गात्पञ्चधा स च । बहिश्चान्तश्च हृदये नादे थ परमे पदे ॥ २२२
kakārādisakārāntā visargātpañcadhā sa ca / bahiścāntaśca hṛdaye nāde tha parame pade // 222
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बिन्दुरात्मनि मूर्धान्तं हृदयाद्व्यापको हि सः । आदिमान्त्यविहीनास्तु मन्त्राः स्युः शरदभ्रवत् ॥ २२३
bindurātmani mūrdhāntaṃ hṛdayādvyāpako hi saḥ / ādimāntyavihīnāstu mantrāḥ syuḥ śaradabhravat // 223
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरोर्लक्षणमेतावदादिमान्त्यं च वेदयेत् । पूज्यः सो हमिव ज्ञानी भैरवो देवतात्मकः ॥ २२४
gurorlakṣaṇametāvadādimāntyaṃ ca vedayet / pūjyaḥ so hamiva jñānī bhairavo devatātmakaḥ // 224
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्लोकगाथादि यत्किंचिदादिमान्त्ययुतं ततः । तस्माद्विदंस्तथा सर्वं मन्त्रत्वेनैव पश्यति ॥ २२५
ślokagāthādi yatkiṃcidādimāntyayutaṃ tataḥ / tasmādvidaṃstathā sarvaṃ mantratvenaiva paśyati // 225
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विसर्गशक्तिर्विश्वस्य कारणं च निरूपिता । ऐतरेयाख्यवेदान्ते परमेशेन विस्तरात् ॥ २२६
visargaśaktirviśvasya kāraṇaṃ ca nirūpitā / aitareyākhyavedānte parameśena vistarāt // 226
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यल्लोहितं तदग्निर्यद्वीर्यं सूर्येन्दुविग्रहम् । अ इति ब्रह्म परमं तत्संघट्टोदयात्मकम् ॥ २२७
yallohitaṃ tadagniryadvīryaṃ sūryenduvigraham / a iti brahma paramaṃ tatsaṃghaṭṭodayātmakam // 227
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यापि च परं वीर्य पञ्चभूतकलात्मकम् । भोग्यत्वेनान्नरूपं च शब्दस्पर्शरसात्मकम् ॥ २२८
tasyāpi ca paraṃ vīrya pañcabhūtakalātmakam / bhogyatvenānnarūpaṃ ca śabdasparśarasātmakam // 228
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्दो पि मधुरो यस्माद्वीर्योपचयकारकः । तद्धि वीर्यं परं शुद्धं विसिसृक्षात्मकं मतम् ॥ २२९
śabdo pi madhuro yasmādvīryopacayakārakaḥ / taddhi vīryaṃ paraṃ śuddhaṃ visisṛkṣātmakaṃ matam // 229
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्बलं च तदोजश्च ते प्राणाः सा च कान्तता । तस्माद्वीर्यात्प्रजास्ताश्च वीर्य कर्मसु कथ्यते ॥ २३०
tadbalaṃ ca tadojaśca te prāṇāḥ sā ca kāntatā / tasmādvīryātprajāstāśca vīrya karmasu kathyate // 230
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यज्ञादिकेषु तद्वृष्टौ सौषधीष्वथ ताः पुनः । वीर्ये तच्च प्रजास्वेवं विसर्गे विश्वरूपता ॥ २३१
yajñādikeṣu tadvṛṣṭau sauṣadhīṣvatha tāḥ punaḥ / vīrye tacca prajāsvevaṃ visarge viśvarūpatā // 231
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्दराशिः स एवोक्तो मातृका साच कीर्तिता । क्षोभ्यक्षोभकतावेशान्मालिनीं तां प्रचक्षते ॥ २३२
śabdarāśiḥ sa evokto mātṛkā sāca kīrtitā / kṣobhyakṣobhakatāveśānmālinīṃ tāṃ pracakṣate // 232
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बीजयोनिसमापत्तिविसर्गोदयसुन्दरा । मालिनी हि परा शक्तिर्निर्णीता विश्वरूपिणी ॥ २३३
bījayonisamāpattivisargodayasundarā / mālinī hi parā śaktirnirṇītā viśvarūpiṇī // 233
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषा वस्तुत एकैव परा कालस्य कर्षिणी । शक्तिमद्भेदयोगेन यामलत्वं प्रपद्यते ॥ २३४
eṣā vastuta ekaiva parā kālasya karṣiṇī / śaktimadbhedayogena yāmalatvaṃ prapadyate // 234
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य प्रत्यवमर्शो यः परिपूर्णो हमात्मकः । स स्वात्मनि स्वतन्त्रत्वाद्विभागमवभासयेत् ॥ २३५
tasya pratyavamarśo yaḥ paripūrṇo hamātmakaḥ / sa svātmani svatantratvādvibhāgamavabhāsayet // 235
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विभागाभासने चास्य त्रिधा वपुरुदाहृतम् । पश्यन्ती मध्यमा स्थूला वैखरीत्यभिशब्दितम् ॥ २३६
vibhāgābhāsane cāsya tridhā vapurudāhṛtam / paśyantī madhyamā sthūlā vaikharītyabhiśabditam // 236
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तासामपि त्रिधा रूपं स्थूलसूक्ष्मपरत्वतः । तत्र या स्वरसन्दर्भसुभगा नादरूपिणी ॥ २३७
tāsāmapi tridhā rūpaṃ sthūlasūkṣmaparatvataḥ / tatra yā svarasandarbhasubhagā nādarūpiṇī // 237
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा स्थूला खलु पश्यन्ती वर्णाद्यप्रविभागतः । अविभागैकरूपत्वं माधुर्यं शक्तिरुच्यते ॥ २३८
sā sthūlā khalu paśyantī varṇādyapravibhāgataḥ / avibhāgaikarūpatvaṃ mādhuryaṃ śaktirucyate // 238
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थानवाय्वादिघर्षोत्था स्फुटतैव च पारुषी । तदस्यां नादरूपायां संवित्सविधवृत्तितः ॥ २३९
sthānavāyvādigharṣotthā sphuṭataiva ca pāruṣī / tadasyāṃ nādarūpāyāṃ saṃvitsavidhavṛttitaḥ // 239
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.