Abhinavagupta: Tantraloka 3

साजात्यान्तर्म[त्तम] यीभूतिर्झगित्येवोपलभ्यते । येषां न तन्मयीभूतिस्ते देहादिनिमज्जनम् ॥ २४०

sājātyāntarma[ttama] yībhūtirjhagityevopalabhyate / yeṣāṃ na tanmayībhūtiste dehādinimajjanam // 240

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविदन्तो मग्नसंविन्मानास्त्वहृदया इति । यत्तुचर्मावनद्धादि किंचित्तत्रैष यो ध्वनिः ॥ २४१

avidanto magnasaṃvinmānāstvahṛdayā iti / yattucarmāvanaddhādi kiṃcittatraiṣa yo dhvaniḥ // 241

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स स्फुटास्फुटरूपत्वान्मध्यमा स्थूलरूपिणी । मध्यायाश्चाविभागांशसद्भाव इति रक्तता ॥ २४२

sa sphuṭāsphuṭarūpatvānmadhyamā sthūlarūpiṇī / madhyāyāścāvibhāgāṃśasadbhāva iti raktatā // 242

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविभागस्वरमयी यत्र स्यात्तत्सुरञ्जकम् । अविभागो हि निर्वृत्यै दृश्यतां तालपाठतः ॥ २४३

avibhāgasvaramayī yatra syāttatsurañjakam / avibhāgo hi nirvṛtyai dṛśyatāṃ tālapāṭhataḥ // 243

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किलाव्यक्तध्वनौ तस्मिन्वादने परितुष्यति । या तु स्फुटानां वर्णानामुत्पत्तौ कारणं भवेत् ॥ २४४

kilāvyaktadhvanau tasminvādane parituṣyati / yā tu sphuṭānāṃ varṇānāmutpattau kāraṇaṃ bhavet // 244

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा स्थूला वैखरी यस्याः कार्यं वाक्यादि भूयसा । अस्मिन्स्थूलत्रये यत्तदनुसन्धानमादिवत् ॥ २४५

sā sthūlā vaikharī yasyāḥ kāryaṃ vākyādi bhūyasā / asminsthūlatraye yattadanusandhānamādivat // 245

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथक्पृथक्तत्त्रितयं सूक्ष्ममित्यभिशब्द्यते । षड्जं करोमि मधुरं वादयामि ब्रुवे वचः ॥ २४६

pṛthakpṛthaktattritayaṃ sūkṣmamityabhiśabdyate / ṣaḍjaṃ karomi madhuraṃ vādayāmi bruve vacaḥ // 246

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथगेवानुसन्धानत्रयं संवेद्यते किल । एतस्यापि त्रयस्याद्यं यद्रुपमनुपाधिमत् ॥ २४७

pṛthagevānusandhānatrayaṃ saṃvedyate kila / etasyāpi trayasyādyaṃ yadrupamanupādhimat // 247

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्परं त्रितयं तत्र शिवः परचिदात्मकः । विभागाभासनायां च मुख्यास्तिस्रो त्र शक्तयः ॥ २४८

tatparaṃ tritayaṃ tatra śivaḥ paracidātmakaḥ / vibhāgābhāsanāyāṃ ca mukhyāstisro tra śaktayaḥ // 248

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुत्तरा परेच्छा च परापरतया स्थिता । उन्मेषशक्तिर्ज्ञानाख्या त्वपरेति निगद्यते ॥ २४९

anuttarā parecchā ca parāparatayā sthitā / unmeṣaśaktirjñānākhyā tvapareti nigadyate // 249

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षोभरूपात्पुनस्तासामुक्ताः षट् संविदो मलाः । आसामेव समावेशात्क्रियाशक्तितयोदितात् ॥ २५०

kṣobharūpātpunastāsāmuktāḥ ṣaṭ saṃvido malāḥ / āsāmeva samāveśātkriyāśaktitayoditāt // 250

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संविदो द्वादश प्रोक्ता यासु सर्वं समाप्यते । एतावद्देवदेवस्य मुख्यं तच्छक्तिचक्रकम् ॥ २५१

saṃvido dvādaśa proktā yāsu sarvaṃ samāpyate / etāvaddevadevasya mukhyaṃ tacchakticakrakam // 251

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतावता देवदेवः पूर्णशक्तिः स भैरवः । परामर्शात्मकत्वेन विसर्गाक्षेपयोगतः ॥ २५२

etāvatā devadevaḥ pūrṇaśaktiḥ sa bhairavaḥ / parāmarśātmakatvena visargākṣepayogataḥ // 252

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयत्ताकलनाज्ज्ञानात्ताः प्रोक्ताः कालिकाः क्वचित् । श्रीसारशास्त्रे चाप्युक्तं मध्य एकाक्षरां पराम् ॥ २५३

iyattākalanājjñānāttāḥ proktāḥ kālikāḥ kvacit / śrīsāraśāstre cāpyuktaṃ madhya ekākṣarāṃ parām // 253

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूजयेद्भैरवात्माख्यां योगिनीद्वादशावृताम् । ताभ्य एव चतुःषष्टिपर्यन्तं शक्तिचक्रकम् ॥ २५४

pūjayedbhairavātmākhyāṃ yoginīdvādaśāvṛtām / tābhya eva catuḥṣaṣṭiparyantaṃ śakticakrakam // 254

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकारतः समारभ्य सहस्रारं प्रवर्तते । तासां च कृत्यभेदेन नामानि बहुधागमे ॥ २५५

ekārataḥ samārabhya sahasrāraṃ pravartate / tāsāṃ ca kṛtyabhedena nāmāni bahudhāgame // 255

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपासाश्च द्वयाद्वैतव्यामिश्राकारयोगतः । श्रीमत्त्रैशिरमे तच्च कथितं विस्तराद्बहु ॥ २५६

upāsāśca dvayādvaitavyāmiśrākārayogataḥ / śrīmattraiśirame tacca kathitaṃ vistarādbahu // 256

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इह नो लिखितं व्यासभयाच्चानुपयोगतः । ता एव निर्मलाः शुद्धा अघोराः परिकीर्तिताः ॥ २५७

iha no likhitaṃ vyāsabhayāccānupayogataḥ / tā eva nirmalāḥ śuddhā aghorāḥ parikīrtitāḥ // 257

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घोरघोरतराणां तु सोतृत्वाच्च तदात्मिकाः । सृष्टौ स्थितौ च संहारे तदुपाधित्रयात्यये ॥ २५८

ghoraghoratarāṇāṃ tu sotṛtvācca tadātmikāḥ / sṛṣṭau sthitau ca saṃhāre tadupādhitrayātyaye // 258

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तासामेव स्थितं रूपं बहुधा प्रविभज्यते । उपाध्यतीतं यद्रूपं तद्द्विधा गुरवो जगुः ॥ २५९

tāsāmeva sthitaṃ rūpaṃ bahudhā pravibhajyate / upādhyatītaṃ yadrūpaṃ taddvidhā guravo jaguḥ // 259

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुल्लासादुपाधीनां यद्वा प्रशमयोगतः । प्रशमश्च द्विधा शान्त्या हठपाकक्रमेण तु ॥ २६०

anullāsādupādhīnāṃ yadvā praśamayogataḥ / praśamaśca dvidhā śāntyā haṭhapākakrameṇa tu // 260

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अलं ग्रासरसाख्येन सततं ज्वलनात्मना । हठपाकप्रशमनं यत्तृतीयं तदेव च । उपदेशाय युज्येत भेदेन्धनविदाहकम् ॥ २६१

alaṃ grāsarasākhyena satataṃ jvalanātmanā / haṭhapākapraśamanaṃ yattṛtīyaṃ tadeva ca / upadeśāya yujyeta bhedendhanavidāhakam // 261

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निजबोधजठरहुतभुजि भावाः सर्वे समर्पिता हठतः । विजहति भेदविभागं निजशक्त्या तं समिन्धानाः ॥ २६२

nijabodhajaṭharahutabhuji bhāvāḥ sarve samarpitā haṭhataḥ / vijahati bhedavibhāgaṃ nijaśaktyā taṃ samindhānāḥ // 262

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हठपाकेन भावानां रूपे भिन्ने विलापिते । अश्नन्त्यमृतसाद्भूतं विश्वं संवित्तिदेवताः ॥ २६३

haṭhapākena bhāvānāṃ rūpe bhinne vilāpite / aśnantyamṛtasādbhūtaṃ viśvaṃ saṃvittidevatāḥ // 263

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तास्तृप्ताः स्वात्मनः पूर्ण हृदयैकान्तशायिनम् । चिद्व्योमभैरवं देवमभेदेनाधिशेरते ॥ २६४

tāstṛptāḥ svātmanaḥ pūrṇa hṛdayaikāntaśāyinam / cidvyomabhairavaṃ devamabhedenādhiśerate // 264

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं कृत्यक्रियावेशान्नामोपासाबहुत्वतः । आसां बहुविधं रूपमभेदे प्यवभासते ॥ २६५

evaṃ kṛtyakriyāveśānnāmopāsābahutvataḥ / āsāṃ bahuvidhaṃ rūpamabhede pyavabhāsate // 265

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसामेव च देवीनामावापोद्वापयोगतः । एकद्वित्रिचतुष्पञ्चषट्सप्ताष्टनवोत्तरैः ॥ २६६

āsāmeva ca devīnāmāvāpodvāpayogataḥ / ekadvitricatuṣpañcaṣaṭsaptāṣṭanavottaraiḥ // 266

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रुद्रार्कान्यकलासेनाप्रभृतिर्भेदविस्तरः । अलमन्येन बहुना प्रकृते थ नियुज्यते ॥ २६७

rudrārkānyakalāsenāprabhṛtirbhedavistaraḥ / alamanyena bahunā prakṛte tha niyujyate // 267

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संविदात्मनि विश्वो यं भाववर्गः प्रपञ्चवान् । प्रतिबिम्बतया भाति यस्य विश्वेश्वरो हि सः ॥ २६८

saṃvidātmani viśvo yaṃ bhāvavargaḥ prapañcavān / pratibimbatayā bhāti yasya viśveśvaro hi saḥ // 268

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमात्मनि यस्येदृगविकल्पः सदोदयः । परामर्शः स एवासौ शांभवोपायमुद्रितः ॥ २६९

evamātmani yasyedṛgavikalpaḥ sadodayaḥ / parāmarśaḥ sa evāsau śāṃbhavopāyamudritaḥ // 269

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्णाहन्तापरामर्शो यो स्यायं प्रविवेचितः । मन्त्रमुद्राक्रियोपासास्तदन्या नात्र काश्चन ॥ २७०

pūrṇāhantāparāmarśo yo syāyaṃ pravivecitaḥ / mantramudrākriyopāsāstadanyā nātra kāścana // 270

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूयोभूयः समावेशं निर्विकल्पमिमं श्रितः । अभ्येति भैरवीभावं जीवन्मुक्त्यपराभिधम् ॥ २७१

bhūyobhūyaḥ samāveśaṃ nirvikalpamimaṃ śritaḥ / abhyeti bhairavībhāvaṃ jīvanmuktyaparābhidham // 271

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत एव प्रभृत्येषा जीवन्मुक्तिर्विचार्यते । यत्र सूत्रणयापीयमुपायोपेयकल्पना ॥ २७२

ita eva prabhṛtyeṣā jīvanmuktirvicāryate / yatra sūtraṇayāpīyamupāyopeyakalpanā // 272

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राक्तने त्वाह्निके काचिद्भेदस्य कलनापि नो । तेनानुपाये तस्मिन्को मुच्यते वा कथं कुतः ॥ २७३

prāktane tvāhnike kācidbhedasya kalanāpi no / tenānupāye tasminko mucyate vā kathaṃ kutaḥ // 273

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्विकल्पे परामर्शे शाम्भवोपायनामनि । पञ्चाशद्भेदतां पूर्वसूत्रितां योजयेद्बुधः ॥ २७४

nirvikalpe parāmarśe śāmbhavopāyanāmani / pañcāśadbhedatāṃ pūrvasūtritāṃ yojayedbudhaḥ // 274

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धरामेवाविकल्पेन स्वात्मनि प्रतिबिम्बिताम् । पश्यन्भैरवतां याति जलादिष्वप्ययं विधिः ॥ २७५

dharāmevāvikalpena svātmani pratibimbitām / paśyanbhairavatāṃ yāti jalādiṣvapyayaṃ vidhiḥ // 275

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावदन्ते परं तत्त्वं समस्तावरणोर्ध्वगम् । व्यापि स्वतन्त्रं सर्वज्ञं यच्छिवं परिकल्पितम् ॥ २७६

yāvadante paraṃ tattvaṃ samastāvaraṇordhvagam / vyāpi svatantraṃ sarvajñaṃ yacchivaṃ parikalpitam // 276

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदप्यकल्पितोदारसंविद्दर्पणबिम्बितम् । पश्यन्विकल्पविकलो भैरवीभवति स्वयम् ॥ २७७

tadapyakalpitodārasaṃviddarpaṇabimbitam / paśyanvikalpavikalo bhairavībhavati svayam // 277

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा रक्तं पुरः पश्यन्निर्विकल्पकसंविदा । तत्तद्द्वारनिरंशैकघटसंवित्तिसुस्थितः ॥ २७८

yathā raktaṃ puraḥ paśyannirvikalpakasaṃvidā / tattaddvāraniraṃśaikaghaṭasaṃvittisusthitaḥ // 278

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्वद्धरादिकैकैकसंघातसमुदायतः । परामृशन्स्वमात्मानं पूर्ण एवावभासते ॥ २७९

tadvaddharādikaikaikasaṃghātasamudāyataḥ / parāmṛśansvamātmānaṃ pūrṇa evāvabhāsate // 279

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मत्त एवोदितमिदं मय्येव प्रतिबिम्बितम् । मदभिन्नमिदं चेति त्रिधोपायः स शाम्भवः ॥ २८०

matta evoditamidaṃ mayyeva pratibimbitam / madabhinnamidaṃ ceti tridhopāyaḥ sa śāmbhavaḥ // 280

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सृष्टेः स्थितेः संहृतेश्च तदेतत्सूत्रणं कृतम् । यत्र स्थितं यतश्चेति तदाह स्पन्दशासने ॥ २८१

sṛṣṭeḥ sthiteḥ saṃhṛteśca tadetatsūtraṇaṃ kṛtam / yatra sthitaṃ yataśceti tadāha spandaśāsane // 281

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतावतैव ह्यैश्वर्य संविदः ख्यापितं परम् । विश्वात्मकत्वं चेत्यन्यल्लक्षणं किं नु कथ्यताम् ॥ २८२

etāvataiva hyaiśvarya saṃvidaḥ khyāpitaṃ param / viśvātmakatvaṃ cetyanyallakṣaṇaṃ kiṃ nu kathyatām // 282

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वात्मन्येव चिदाकाशे विश्वमस्म्यवभासयन् । स्रष्टा विश्वात्मक इति प्रथया भैरवात्मता ॥ २८३

svātmanyeva cidākāśe viśvamasmyavabhāsayan / sraṣṭā viśvātmaka iti prathayā bhairavātmatā // 283

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षडध्वजातं निखिलं मय्येव प्रतिबिम्बितम् । स्थितिकर्ताहमस्मीति स्फुटेयं विश्वरूपता ॥ २८४

ṣaḍadhvajātaṃ nikhilaṃ mayyeva pratibimbitam / sthitikartāhamasmīti sphuṭeyaṃ viśvarūpatā // 284

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदोदितमहाबोधज्वालाजटिलतात्मनि । विश्वं द्रवति मय्येतदिति पश्यन्प्रशाम्यति ॥ २८५

sadoditamahābodhajvālājaṭilatātmani / viśvaṃ dravati mayyetaditi paśyanpraśāmyati // 285

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्तचित्रसद्गर्भसंसारस्वप्नसद्मनः । प्लोषकः शिव एवाहमित्युल्लासी हुताशनः ॥ २८६

anantacitrasadgarbhasaṃsārasvapnasadmanaḥ / ploṣakaḥ śiva evāhamityullāsī hutāśanaḥ // 286

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगत्सर्वं मत्तः प्रभवति विभेदेन बहुधा तथाप्येतद्रूढं मयि विगलिते त्वत्र न परः । तदित्थं यः सृष्टिस्थितिविलयभेकीकृतिवशादनंशं पश्येत्स स्फुरति हि तुरीयं पदभितः ॥ २८७

jagatsarvaṃ mattaḥ prabhavati vibhedena bahudhā tathāpyetadrūḍhaṃ mayi vigalite tvatra na paraḥ / taditthaṃ yaḥ sṛṣṭisthitivilayabhekīkṛtivaśādanaṃśaṃ paśyetsa sphurati hi turīyaṃ padabhitaḥ // 287

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदस्मिन्परमोपाये शाम्भवाद्वैतशालिनि । के प्येव यान्ति विश्वासं पस्मेशेन भाविताः ॥ २८८

tadasminparamopāye śāmbhavādvaitaśālini / ke pyeva yānti viśvāsaṃ pasmeśena bhāvitāḥ // 288

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नानं व्रतं देहशुद्धिर्धारणा मन्त्रयोजना । अध्वक्लृप्तिर्यागविधिर्होमजप्यसमाधयः ॥ २८९

snānaṃ vrataṃ dehaśuddhirdhāraṇā mantrayojanā / adhvaklṛptiryāgavidhirhomajapyasamādhayaḥ // 289

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यादिकल्पना कापि नात्र भेदेन युज्यते । परानुग्रहकारित्वमत्रस्थस्य स्फुटं स्थितम् ॥ २९०

ityādikalpanā kāpi nātra bhedena yujyate / parānugrahakāritvamatrasthasya sphuṭaṃ sthitam // 290

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि तादृगनुग्राह्यो दैशिकस्योपसर्पति । अथासौ तादृशो न स्याद्भवभक्त्या च भावितः ॥ २९१

yadi tādṛganugrāhyo daiśikasyopasarpati / athāsau tādṛśo na syādbhavabhaktyā ca bhāvitaḥ // 291

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं चाराधयते भावितादृशानुग्रहेरितः । तदा विचित्रं दीक्षादिविधिं शिक्षेत कोविंदः ॥ २९२

taṃ cārādhayate bhāvitādṛśānugraheritaḥ / tadā vicitraṃ dīkṣādividhiṃ śikṣeta koviṃdaḥ // 292

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भाविन्यो पि ह्युपासास्ता स्त्रैवायान्ति निष्ठितिम् । एतन्मयत्वं परमं प्राप्यं निर्वर्ण्यतेशिवम् ॥ २९३

bhāvinyo pi hyupāsāstā straivāyānti niṣṭhitim / etanmayatvaṃ paramaṃ prāpyaṃ nirvarṇyateśivam // 293

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति कथितमिदं सुविस्तरं परमं शाम्भवमात्मवेदनम् ॥ २९४अ

iti kathitamidaṃ suvistaraṃ paramaṃ śāmbhavamātmavedanam // 294a

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.