Abhinavagupta: Tantraloka 4

अथ शाक्तमुपायमण्डलं कथयामः परमात्मसंविदे ॥ १ब्

atha śāktamupāyamaṇḍalaṃ kathayāmaḥ paramātmasaṃvide // 1b

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्तराह्निकोक्ते स्मिन्स्वभावे पारमेश्वरे । प्रविविक्षुर्विकल्पस्य कुर्यात्संस्कारमञ्जसा ॥ २

anantarāhnikokte sminsvabhāve pārameśvare / pravivikṣurvikalpasya kuryātsaṃskāramañjasā // 2

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकल्पः संस्कृतः सूते विकल्पं स्वात्मसंस्कृतम् । स्वतुल्यं सो पि सो प्यन्यं सो प्यन्यं सदृशात्मकम् ॥ ३

vikalpaḥ saṃskṛtaḥ sūte vikalpaṃ svātmasaṃskṛtam / svatulyaṃ so pi so pyanyaṃ so pyanyaṃ sadṛśātmakam // 3

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्ष्वेव विकल्पेषु यः संस्कारः क्रमादसौ । अस्फुटः स्फुटताभावी प्रस्फुटन्स्फुटितात्मकः ॥ ४

caturṣveva vikalpeṣu yaḥ saṃskāraḥ kramādasau / asphuṭaḥ sphuṭatābhāvī prasphuṭansphuṭitātmakaḥ // 4

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स्फुटतरो यावदन्ते स्फुटतमो भवेत् । अस्फुटादौ विकल्पे च भेदो प्यस्त्यान्तरालिकः ॥ ५

tataḥ sphuṭataro yāvadante sphuṭatamo bhavet / asphuṭādau vikalpe ca bhedo pyastyāntarālikaḥ // 5

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स्फुटतमोदारताद्रूप्यपरिवृंहिता । संविदभ्येति विमलामविकल्पस्वरूपताम् ॥ ६

tataḥ sphuṭatamodāratādrūpyaparivṛṃhitā / saṃvidabhyeti vimalāmavikalpasvarūpatām // 6

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतश्च भैरवीयं यत्तेजः संवित्स्वभावकम् । भूयो भूयो विमृशतां जायते तत्स्फुटात्मता ॥ ७

ataśca bhairavīyaṃ yattejaḥ saṃvitsvabhāvakam / bhūyo bhūyo vimṛśatāṃ jāyate tatsphuṭātmatā // 7

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु संवित्पराम्रष्ट्री परामर्शमयी स्वतः । परामृश्या कथं ताथारूप्यसृष्टौ तु सा जडा ॥ ८

nanu saṃvitparāmraṣṭrī parāmarśamayī svataḥ / parāmṛśyā kathaṃ tāthārūpyasṛṣṭau tu sā jaḍā // 8

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उच्यते स्वात्मसंवित्तिः स्वभावादेव निर्भरा । नास्यामपास्यं नाधेयं किंचिदित्युदितं पुरा ॥ ९

ucyate svātmasaṃvittiḥ svabhāvādeva nirbharā / nāsyāmapāsyaṃ nādheyaṃ kiṃcidityuditaṃ purā // 9

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं तु दुर्घटकारित्वात्स्वाच्छन्द्यान्निर्मलादसौ । स्वात्मप्रच्छादनक्रीडापण्डितः परमेश्वरः ॥ १०

kiṃ tu durghaṭakāritvātsvācchandyānnirmalādasau / svātmapracchādanakrīḍāpaṇḍitaḥ parameśvaraḥ // 10

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनावृत्ते स्वरूपे पि यदात्माच्छादनं विभोः । सैव माया यतो भेद एतावान्विश्ववृत्तिकः ॥ ११

anāvṛtte svarūpe pi yadātmācchādanaṃ vibhoḥ / saiva māyā yato bheda etāvānviśvavṛttikaḥ // 11

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथाभासनमेवास्य द्वैतमुक्तं महेशितुः । तद्द्वयापासनेनायं परामर्शो भिधीयते ॥ १२

tathābhāsanamevāsya dvaitamuktaṃ maheśituḥ / taddvayāpāsanenāyaṃ parāmarśo bhidhīyate // 12

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्भेदपादपस्यास्य मूलं कृन्तन्ति कोविदाः । धारारूढेन सत्तर्ककुठारेणेति निश्चयः ॥ १३

durbhedapādapasyāsya mūlaṃ kṛntanti kovidāḥ / dhārārūḍhena sattarkakuṭhāreṇeti niścayaḥ // 13

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तामेनां भावनामाहुः सर्वकामदुघां बुधाः । स्फुटयेद्वस्तु यापेतं मनोस्थपदादपि ॥ १४

tāmenāṃ bhāvanāmāhuḥ sarvakāmadughāṃ budhāḥ / sphuṭayedvastu yāpetaṃ manosthapadādapi // 14

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीपूर्वशास्त्रे तत्प्रोक्तं तर्को योगाङ्गमुत्तमम् । हेयाद्यालोचनात्तस्मात्तत्र यत्नः प्रशस्यते ॥ १५

śrīpūrvaśāstre tatproktaṃ tarko yogāṅgamuttamam / heyādyālocanāttasmāttatra yatnaḥ praśasyate // 15

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मार्गे चेतः स्थिरीभूतं हेये पि विषयेच्छया । प्रेर्य तेन नयेत्तावद्यावत्पदमनामयम् ॥ १६

mārge cetaḥ sthirībhūtaṃ heye pi viṣayecchayā / prerya tena nayettāvadyāvatpadamanāmayam // 16

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मार्गो त्र मोक्षोपायः स हेयः शास्त्रान्तरोदितः । विषिणोति निबध्नाति येच्छा नियतिसंगतम् ॥ १७

mārgo tra mokṣopāyaḥ sa heyaḥ śāstrāntaroditaḥ / viṣiṇoti nibadhnāti yecchā niyatisaṃgatam // 17

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रागतत्त्वं तयोक्तं यत् तेन तत्रानुरज्यते । यथा साम्राज्यसंभोगं दृष्ट्वादृष्ट्वाथबाधमे ॥ १८

rāgatattvaṃ tayoktaṃ yat tena tatrānurajyate / yathā sāmrājyasaṃbhogaṃ dṛṣṭvādṛṣṭvāthabādhame // 18

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोगे रज्येत दुर्बुद्धिस्तद्वन्मोक्षे पि रागतः । स एवांशक इत्युक्तः स्वभावाख्यः स तु स्फुटम् ॥ १९

bhoge rajyeta durbuddhistadvanmokṣe pi rāgataḥ / sa evāṃśaka ityuktaḥ svabhāvākhyaḥ sa tu sphuṭam // 19

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिद्ध्यङ्गमिति मोक्षाय प्रत्यूह इति कोविदाः । शिवशासनमाहात्म्यं विदन्नप्यत एव हि ॥ २०

siddhyaṅgamiti mokṣāya pratyūha iti kovidāḥ / śivaśāsanamāhātmyaṃ vidannapyata eva hi // 20

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैष्णवाध्येषु रज्येत मूढो रागेण रञ्जितः । यतस्तावति सा तस्य वामाख्या शक्तिरैश्वरी ॥ २१

vaiṣṇavādhyeṣu rajyeta mūḍho rāgeṇa rañjitaḥ / yatastāvati sā tasya vāmākhyā śaktiraiśvarī // 21

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाञ्चरात्रिकवैरिञ्चसौगतादेर्विजृम्भते । दृष्टाः साम्राज्यसंभोगं निन्दन्तः के पि वालिशाः ॥ २२

pāñcarātrikavairiñcasaugatādervijṛmbhate / dṛṣṭāḥ sāmrājyasaṃbhogaṃ nindantaḥ ke pi vāliśāḥ // 22

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तु संतोषतः स्वेषु भोगेष्वाशीःप्रवर्तनात् । एवंचिद्भैरवावेशनिन्दातत्परमानसाः ॥ २३

na tu saṃtoṣataḥ sveṣu bhogeṣvāśīḥpravartanāt / evaṃcidbhairavāveśanindātatparamānasāḥ // 23

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवन्त्यतिसुघोराभिः शक्तिभिः पातिता यतः । तेन शांभवमाहात्म्यं जानन्यः शासनान्तरे ॥ २४

bhavantyatisughorābhiḥ śaktibhiḥ pātitā yataḥ / tena śāṃbhavamāhātmyaṃ jānanyaḥ śāsanāntare // 24

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आश्वस्तो नोत्तरीतव्यं तेन भेदमहार्णवात् । श्रीकामिकायां प्रोक्तं च पाशप्रकरणे स्फुटम् ॥ २५

āśvasto nottarītavyaṃ tena bhedamahārṇavāt / śrīkāmikāyāṃ proktaṃ ca pāśaprakaraṇe sphuṭam // 25

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेदसांख्यपुराणज्ञाः पाञ्चरात्रपरायणाः । ये केचिदृषयो धीराः शास्त्रान्तरपरायणाः ॥ २६

vedasāṃkhyapurāṇajñāḥ pāñcarātraparāyaṇāḥ / ye kecidṛṣayo dhīrāḥ śāstrāntaraparāyaṇāḥ // 26

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बौद्धार्हताद्याः सर्वे ते विद्यारागेण रञ्जिताः । मायापाशेन बद्धत्वाच्छिवदीक्षां न विन्दते ॥ २७

bauddhārhatādyāḥ sarve te vidyārāgeṇa rañjitāḥ / māyāpāśena baddhatvācchivadīkṣāṃ na vindate // 27

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रागशब्देन च प्रोक्तं रागतत्त्वं नियामकम् । मायीये तच्च तं तस्मिञ्छास्त्रे नियमयेदिति ॥ २८

rāgaśabdena ca proktaṃ rāgatattvaṃ niyāmakam / māyīye tacca taṃ tasmiñchāstre niyamayediti // 28

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मोक्षो पि वैष्णवादेर्यः स्वसंकल्पेन भावितः । परप्रकृतिसायुज्यं यद्वाप्यानन्दरूपता ॥ २९

mokṣo pi vaiṣṇavāderyaḥ svasaṃkalpena bhāvitaḥ / paraprakṛtisāyujyaṃ yadvāpyānandarūpatā // 29

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशुद्धचित्तमात्रं वा दीपवत्संततिक्षयः । स सवेद्यापवेद्यात्मप्रलयाकलतामयः ॥ ३०

viśuddhacittamātraṃ vā dīpavatsaṃtatikṣayaḥ / sa savedyāpavedyātmapralayākalatāmayaḥ // 30

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं प्राप्यापि चिरं कालं तद्गोगाभोगभुक्ततः । तत्तत्त्वप्रलयान्ते तु तदूर्ध्वां सृष्टिमागतः ॥ ३१

taṃ prāpyāpi ciraṃ kālaṃ tadgogābhogabhuktataḥ / tattattvapralayānte tu tadūrdhvāṃ sṛṣṭimāgataḥ // 31

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रत्वमेति संबोधादनन्तेशेन कल्पितात् । एतच्चाग्रे तनिष्याम इत्यास्तां तावदत्र तत् ॥ ३२

mantratvameti saṃbodhādananteśena kalpitāt / etaccāgre taniṣyāma ityāstāṃ tāvadatra tat // 32

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनाज्ञजनताक्लृप्तप्रवादैर्यो विडम्बितः । असद्गुरौ रूढचित्स मायापाशेन रञ्जितः ॥ ३३

tenājñajanatāklṛptapravādairyo viḍambitaḥ / asadgurau rūḍhacitsa māyāpāśena rañjitaḥ // 33

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो पि सत्तर्कयोगेन नीयते सद्गुरुं प्रति । सत्तर्कः शुद्धविद्यैव सा चेच्छा परमेशितुः ॥ ३४

so pi sattarkayogena nīyate sadguruṃ prati / sattarkaḥ śuddhavidyaiva sā cecchā parameśituḥ // 34

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीपूर्वशास्त्रे तेनोक्तं स यियासुः शिवेच्छया । भुक्तिमुक्तिप्रसिद्ध्यर्थं नीयते सद्गुरुं प्रति ॥ ३५

śrīpūrvaśāstre tenoktaṃ sa yiyāsuḥ śivecchayā / bhuktimuktiprasiddhyarthaṃ nīyate sadguruṃ prati // 35

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्तिपातस्तु तत्रैष क्रमिकः संप्रवर्तते । स्थित्वा यो सद्गुरौ शास्त्रान्तरे वा सत्पथं श्रितः ॥ ३६

śaktipātastu tatraiṣa kramikaḥ saṃpravartate / sthitvā yo sadgurau śāstrāntare vā satpathaṃ śritaḥ // 36

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरुशास्त्रगते सत्त्वे सत्त्वे चात्र विभेदकम् । शक्तिपातस्य वैचित्र्यं पुरस्तात्प्रविविच्यते ॥ ३७

guruśāstragate sattve sattve cātra vibhedakam / śaktipātasya vaicitryaṃ purastātpravivicyate // 37

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्तं स्वच्छन्दशास्त्रे तत् वैष्णवाद्यान्प्रवादिनः । सर्वान्भ्रमयते माया सामोक्षे मोक्षलिप्सया ॥ ३८

uktaṃ svacchandaśāstre tat vaiṣṇavādyānpravādinaḥ / sarvānbhramayate māyā sāmokṣe moKṣalipsayā // 38

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्तु रूढो पि तत्रोद्यत्परामर्शविशारदः । स शुद्धविद्यामाहात्म्याच्छक्तिपातपवित्रितः ॥ ३९

yastu rūḍho pi tatrodyatparāmarśaviśāradaḥ / sa śuddhavidyāmāhātmyācchaktipātapavitritaḥ // 39

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरोहत्येव सन्मार्गं प्रत्यूहपरिवर्जितः । स तावत्कस्यचित्तर्कः स्वत एव प्रवर्तते ॥ ४०

ārohatyeva sanmārgaṃ pratyūhaparivarjitaḥ / sa tāvatkasyacittarkaḥ svata eva pravartate // 40

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च सांसिद्धिकः शास्त्रे प्रोक्तः स्वप्रत्ययात्मकः । किरणायां यदप्युक्तं गुरुतः शास्त्रतः स्वतः ॥ ४१

sa ca sāṃsiddhikaḥ śāstre proktaḥ svapratyayātmakaḥ / kiraṇāyāṃ yadapyuktaṃ gurutaḥ śāstrataḥ svataḥ // 41

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रोत्तरोत्तरं मुख्यं पूर्वपूर्व उपायकः । यस्य स्वतो यं सत्तर्कः सर्वत्रैवाधिकारवान् ॥ ४२

tatrottarottaraṃ mukhyaṃ pūrvapūrva upāyakaḥ / yasya svato yaṃ sattarkaḥ sarvatraivādhikāravān // 42

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिषिक्तः स्वसंवित्तिदेवीभिर्दीक्षितश्च सः । स एव सर्वाचार्याणां मध्ये मुख्यः प्रकीर्तितः ॥ ४३

abhiṣiktaḥ svasaṃvittidevībhirdīkṣitaśca saḥ / sa eva sarvācāryāṇāṃ madhye mukhyaḥ prakīrtitaḥ // 43

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्संनिधाने नान्येषु कल्पितेष्वधिकारिता । स समस्तं च शास्त्रार्थं सत्तर्कादेव मन्यते ॥ ४४

tatsaṃnidhāne nānyeṣu kalpiteṣvadhikāritā / sa samastaṃ ca śāstrārthaṃ sattarkādeva manyate // 44

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्धविद्या हि तन्नास्ति सत्यं यद्यन्न भासयेत् । सर्वशास्त्रार्थवेत्तृत्वमकस्माच्चास्य जायते ॥ ४५

śuddhavidyā hi tannāsti satyaṃ yadyanna bhāsayet / sarvaśāstrārthavettṛtvamakasmāccāsya jāyate // 45

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति श्रीपूववाक्ये तद्+अकस्मादिति-शब्दतः । लोकाप्रसिद्धो यो हेतुः सो कस्मादिति कथ्यते ॥ ४६

iti śrīpūvavākye tad+akasmāditi-śabdataḥ / lokāprasiddho yo hetuḥ so kasmāditi kathyate // 46

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स चैष परमेशानशुद्धविद्याविजृम्भतम् । अस्य भोदाश्च बहवो निर्भित्तिः सहभित्तिकः ॥ ४७

sa caiṣa parameśānaśuddhavidyāvijṛmbhatam / asya bhodāśca bahavo nirbhittiḥ sahabhittikaḥ // 47

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वगो ंशगतः सो पि मुख्यामुख्यांशनिष्ठितः । भित्तिः परोपजीवित्वं परा प्रज्ञाथ तत्कृतिः ॥ ४८

sarvago ṃśagataḥ so pi mukhyāmukhyāṃśaniṣṭhitaḥ / bhittiḥ paropajīvitvaṃ parā prajñātha tatkṛtiḥ // 48

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदृष्टमण्डलो प्येवं यः कश्चिद्वेत्ति तत्त्वतः । स सिद्धिभाग्भवेन्नित्यं स योगी स च दीक्षितः ॥ ४९

adṛṣṭamaṇḍalo pyevaṃ yaḥ kaścidvetti tattvataḥ / sa siddhibhāgbhavennityaṃ sa yogī sa ca dīkṣitaḥ // 49

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं यो वेत्ति तत्त्वेन तस्य निर्वाणगामिनी । दीक्षा भवेदिति प्रोक्तं तच्छ्रीत्रिंशकशासने ॥ ५०

evaṃ yo vetti tattvena tasya nirvāṇagāminī / dīkṣā bhavediti proktaṃ tacchrītriṃśakaśāsane // 50

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकल्पितो गुरुर्ज्ञयः सांसिद्धिक इति स्मृतः । यस्तु तद्रूपभागात्मभावनातः परं विना ॥ ५१

akalpito gururjñayaḥ sāṃsiddhika iti smṛtaḥ / yastu tadrūpabhāgātmabhāvanātaḥ paraṃ vinā // 51

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शास्त्रवित्स गुरुः शास्त्रे प्रोक्तो कल्पितकल्पकः । तस्यापि भेदा उत्कृष्टमध्यमन्दाद्युपायतः ॥ ५२

śāstravitsa guruḥ śāstre prokto kalpitakalpakaḥ / tasyāpi bhedā utkṛṣṭamadhyamandādyupāyataḥ // 52

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावनातो थ वा ध्यानाज्जपात्स्वप्नाद्व्रताद्धुतेः । प्राप्नोत्यकल्पितोदारमभिषेकं महामतिः ॥ ५३

bhāvanāto tha vā dhyānājjapātsvapnādvratāddhuteḥ / prāpnotyakalpitodāramabhiṣekaṃ mahāmatiḥ // 53

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीमद्वाजसनीये श्रीवीरे श्रीब्रह्मयामले । श्रीसिद्धायामिदं धात्रा प्रोक्तमन्यत्र च स्फुटम् ॥ ५४

śrīmadvājasanīye śrīvīre śrībrahmayāmale / śrīsiddhāyāmidaṃ dhātrā proktamanyatra ca sphuṭam // 54

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य स्वेच्छाप्रवृत्तत्वात्कारणानन्ततेष्यते । कदाचिद्भक्तियोगेन कर्मणा विद्ययापि वा ॥ ५५

tasya svecchāpravṛttatvātkāraṇānantateṣyate / kadācidbhaktiyogena karmaṇā vidyayāpi vā // 55

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानधर्मोपदेशेन मन्त्रैर्वा दीक्षयापि वा । एवमाद्यैरनेकैश्च प्रकारैः परमेश्वरः ॥ ५६

jñānadharmopadeśena mantrairvā dīkṣayāpi vā / evamādyairanekaiśca prakāraiḥ parameśvaraḥ // 56

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संसारिणो नुगृह्णाति विश्वस्य जगतः पतिः । मातृमण्डलसंबोधात्संस्कारात्तपसः प्रिये ॥ ५७

saṃsāriṇo nugṛhṇāti viśvasya jagataḥ patiḥ / mātṛmaṇḍalasaṃbodhātsaṃskārāttapasaḥ priye // 57

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्यानाद्योगाज्जपाज्ज्ञानान्मन्त्राराधनातो व्रतात् । संप्राप्यं कुलसामान्यं ज्ञानं कौलिकसिद्धिदम् ॥ ५८

dhyānādyogājjapājjñānānmantrārādhanāto vratāt / saṃprāpyaṃ kulasāmānyaṃ jñānaṃ kaulikasiddhidam // 58

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्त्वज्ञानात्मकं साध्यं यत्र यत्रैव दृश्यते । स एव हि गुरुस्तत्र हेतुजालं प्रकल्प्यताम् ॥ ५९

tattvajñānātmakaṃ sādhyaṃ yatra yatraiva dṛśyate / sa eva hi gurustatra hetujālaṃ prakalpyatām // 59

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्त्वज्ञानादृते नान्यल्लक्षणं ब्रह्मयामले । तत्रैव चोक्तं सेवायां कृतायामविकल्पतः ॥ ६०

tattvajñānādṛte nānyallakṣaṇaṃ brahmayāmale / tatraiva coktaṃ sevāyāṃ kṛtāyāmavikalpataḥ // 60

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साधकस्य न चेत्सिद्धिः किं कार्यमिति चोदिते । आत्मीयमस्य संज्ञानक्रमेण स्वात्मदीक्षणम् ॥ ६१

sādhakasya na cetsiddhiḥ kiṃ kāryamiti codite / ātmīyamasya saṃjñānakrameṇa svātmadīkṣaṇam // 61

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सस्फुरत्वप्रसिद्ध्यर्थं ततः साध्यं प्रसिद्ध्यति । अनेन स्वात्मविज्ञानं सस्फुरत्वप्रसाधकम् ॥ ६२

sasphuratvaprasiddhyarthaṃ tataḥ sādhyaṃ prasiddhyati / anena svātmavijñānaṃ sasphuratvaprasādhakam // 62

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्तं मुख्यतयाचार्यो भवेद्यदि न सस्फुरः । तत्रैव च पुनः श्रीमद्रक्ताराधनकर्मणि ॥ ६३

uktaṃ mukhyatayācāryo bhavedyadi na sasphuraḥ / tatraiva ca punaḥ śrīmadraktārādhanakarmaṇi // 63

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधिं प्रोक्तं सदा कुर्वन्मासेनाचार्य उच्यते । पक्षेण साधको र्धार्धात्पुत्रकः समयी तथा ॥ ६४

vidhiṃ proktaṃ sadā kurvanmāsenācārya ucyate / pakṣeṇa sādhako rdhārdhātputrakaḥ samayī tathā // 64

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीक्षयेज्जपयोगेन रक्तादेवी क्रमाद्यतः । गुरोरलाभे प्रोक्तस्य विधिमेतं समाचरेत् ॥ ६५

dīkṣayejjapayogena raktādevī kramādyataḥ / guroralābhe proktasya vidhimetaṃ samācaret // 65

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मते च पुस्तकाद्विद्याध्ययने दोष ईदृशः । उक्तो यस्तेन तद्दोषाभावे सौ न निषिद्धता ॥ ६६

mate ca pustakādvidyādhyayane doṣa īdṛśaḥ / ukto yastena taddoṣābhāve sau na niṣiddhatā // 66

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रद्रव्यादिगुप्तत्वे फलं किमिति चोदिते । पुस्तकाधीतविद्या ये दीक्षासमयवर्जिताः ॥ ६७

mantradravyādiguptatve phalaṃ kimiti codite / pustakādhītavidyā ye dīkṣāsamayavarjitāḥ // 67

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तामसाः परहिंसादि वश्यादि च चरन्त्यलम् । न च तत्त्वं विदुस्तेन दोषभाज इति स्फुटम् ॥ ६८

tāmasāḥ parahiṃsādi vaśyādi ca carantyalam / na ca tattvaṃ vidustena doṣabhāja iti sphuṭam // 68

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वं पदयुगं वाच्यमन्योन्यं हेतुहेतुमत् । यस्तु शास्त्रं विना नैति शुद्धविद्याख्यसंविदम् ॥ ६९

pūrvaṃ padayugaṃ vācyamanyonyaṃ hetuhetumat / yastu śāstraṃ vinā naiti śuddhavidyākhyasaṃvidam // 69

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरोः स शास्त्रमन्विच्छुस्तदुक्तं क्रममाचरेत् । येन केनाप्युपायेन गुरुमाराध्य भक्तितः ॥ ७०

guroḥ sa śāstramanvicchustaduktaṃ kramamācaret / yena kenāpyupāyena gurumārādhya bhaktitaḥ // 70

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्दीक्षाक्रमयोगेन शास्त्रार्थं वेत्त्यसौ ततः । अभिषेकं समासाद्य यो भवेत्स तु कल्पितः ॥ ७१

taddīkṣākramayogena śāstrārthaṃ vettyasau tataḥ / abhiṣekaṃ samāsādya yo bhavetsa tu kalpitaḥ // 71

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्नप्यशेषपाशौघविनिवर्तनकोविदः । यो यथाक्रमयोगेन कस्मिंश्चिच्छास्त्रवस्तुनि ॥ ७२

sannapyaśeṣapāśaughavinivartanakovidaḥ / yo yathākramayogena kasmiṃścicchāstravastuni // 72

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आकस्मिकं ब्रजेद्बोधं कल्पिताकल्पितो हि सः । तस्य यो कल्पितो भागः स तु श्रेष्ठमः स्मृतः ॥ ७३

ākasmikaṃ brajedbodhaṃ kalpitākalpito hi saḥ / tasya yo kalpito bhāgaḥ sa tu śreṣṭhamaḥ smṛtaḥ // 73

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्कर्षः शुद्धविद्यांशतारतम्यकृतो यतः । यथा भेदेनादिसिद्धाच्छिवान्मुक्तशिवा ह्यधः ॥ ७४

utkarṣaḥ śuddhavidyāṃśatāratamyakṛto yataḥ / yathā bhedenādisiddhācchivānmuktaśivā hyadhaḥ // 74

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा सांसिद्धिकज्ञानादाहृतज्ञानिनो धमाः । तत्संनिधौ नाधिकारस्तेषां मुक्तशिवात्मवत् ॥ ७५

tathā sāṃsiddhikajñānādāhṛtajñānino dhamāḥ / tatsaṃnidhau nādhikārasteṣāṃ muktaśivātmavat // 75

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं तु तूष्णीं-स्थितिर्यद्वा कृत्यं तदनुवर्तनम् । यस्त्वकल्पितरूपो पि संवाददृढताकृते ॥ ७६

kiṃ tu tūṣṇīṃ-sthitiryadvā kṛtyaṃ tadanuvartanam / yastvakalpitarūpo pi saṃvādadṛḍhatākṛte // 76

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यतो लब्धसंस्कारः स साक्षाद्भैरवो गुरुः । यतः शास्त्रक्रमात्तज्ज्ञगुरुप्रज्ञानुशीलनात् ॥ ७७

anyato labdhasaṃskāraḥ sa sākṣādbhairavo guruḥ / yataḥ śāstrakramāttajjñaguruprajñānuśīlanāt // 77

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मप्रत्ययितं ज्ञानं पूर्णत्वाद्भैरवायते । तेन श्रीकिरणोक्तं यद्गुरुतः शास्त्रतः स्वतः ॥ ७८

ātmapratyayitaṃ jñānaṃ pūrṇatvādbhairavāyate / tena śrīkiraṇoktaṃ yadgurutaḥ śāstrataḥ svataḥ // 78

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिप्रत्ययमिदं ज्ञानमिति यच्च निशाटने । तत्संघातविपर्यासविग्रहैर्भासते तथा ॥ ७९

tripratyayamidaṃ jñānamiti yacca niśāṭane / tatsaṃghātaviparyāsavigrahairbhāsate tathā // 79

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करणस्य विचित्रत्वाद्विचित्रामेव तां छिदम् । कर्तुं वासीं च टङ्कं च क्रकचं चापि गृह्णते ॥ ८०

karaṇasya vicitratvādvicitrāmeva tāṃ chidam / kartuṃ vāsīṃ ca ṭaṅkaṃ ca krakacaṃ cāpi gṛhṇate // 80

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावच्च छेदनं ह्येकं तथैवाद्याभिसंधितः । इत्थमेव मितौ वाच्यं करणस्य स्वकं वपुः ॥ ८१

tāvacca chedanaṃ hyekaṃ tathaivādyābhisaṃdhitaḥ / itthameva mitau vācyaṃ karaṇasya svakaṃ vapuḥ // 81

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न स्वतन्त्रं स्वतो मानं कुर्यादधिगमं हठात् । प्रमात्राश्वासपर्यन्तो यतो धिगम उच्यते ॥ ८२

na svatantraṃ svato mānaṃ kuryādadhigamaṃ haṭhāt / pramātrāśvāsaparyanto yato dhigama ucyate // 82

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आश्वासश्च विचित्रो सौ शक्तिपातवशात्तथा । प्रमिते पि प्रमाणानामवकाशो स्त्यतः स्फुटः ॥ ८३

āśvāsaśca vicitro sau śaktipātavaśāttathā / pramite pi pramāṇānāmavakāśo styataḥ sphuṭaḥ // 83

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा दृष्ट्वा समाश्लिष्य चिरं संचर्व्य चेतसा । प्रिया यैः परितुष्येत किं ब्रूमः किल तान्प्रति ॥ ८४

dṛṣṭvā dṛṣṭvā samāśliṣya ciraṃ saṃcarvya cetasā / priyā yaiḥ parituṣyeta kiṃ brūmaḥ kila tānprati // 84

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थं च मानसंप्लुत्यामपि नाधिगते गतिः । न व्यर्थता नानवस्था नान्योन्याश्रयतापि च ॥ ८५

itthaṃ ca mānasaṃplutyāmapi nādhigate gatiḥ / na vyarthatā nānavasthā nānyonyāśrayatāpi ca // 85

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं योगाङ्गमियति तर्क एव न चापरम् । अन्तरन्तः परामर्शपाटवातिशयाय सः ॥ ८६

evaṃ yogāṅgamiyati tarka eva na cāparam / antarantaḥ parāmarśapāṭavātiśayāya saḥ // 86

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहिंसा सत्यमस्तेयब्रह्मचर्यापरिग्रहाः । इति पञ्च यमाः साक्षात्संवित्तौ नोपयोगिनः ॥ ८७

ahiṃsā satyamasteyabrahmacaryāparigrahāḥ / iti pañca yamāḥ sākṣātsaṃvittau nopayoginaḥ // 87

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपःप्रभृतयो ये च नियमा यत्तथासनम् । प्राणायामाश्च ये सर्वमेतद्बाह्यविजृम्भितम् ॥ ८८

tapaḥprabhṛtayo ye ca niyamā yattathāsanam / prāṇāyāmāśca ye sarvametadbāhyavijṛmbhitam // 88

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीमद्वीरावलौ चोक्तं बोधमात्रे शिवात्मके । चित्तप्रलयबन्धेन प्रलीने शशिभास्करे ॥ ८९

śrīmadvīrāvalau coktaṃ bodhamātre śivātmake / cittapralayabandhena pralīne śaśibhāskare // 89

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्ते च द्वादशे भागे जीवादित्ये स्वबोधके । मोक्षः स एव कथितः प्राणायामो निरर्थकः ॥ ९०

prāpte ca dvādaśe bhāge jīvāditye svabodhake / mokṣaḥ sa eva kathitaḥ prāṇāyāmo nirarthakaḥ // 90

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राणायामो न कर्तव्यः शरीरं येन पीड्यते । रहस्यं वेत्ति यो यत्र स मुक्तः स च मोचकः ॥ ९१

prāṇāyāmo na kartavyaḥ śarīraṃ yena pīḍyate / rahasyaṃ vetti yo yatra sa muktaḥ sa ca mocakaḥ // 91

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्याहारश्च नामायमर्थेभ्यो क्षधियां हि यः । अनिबद्धस्य बन्धस्य तदन्तः किल कीलनम् ॥ ९२

pratyāhāraśca nāmāyamarthebhyo kṣadhiyāṃ hi yaḥ / anibaddhasya bandhasya tadantaḥ kila kīlanam // 92

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तस्य विषये क्वापि बन्धनं धारणात्मकम् । तत्सदृग्ज्ञानसंतानो ध्यानमस्तमिता परम् ॥ ९३

cittasya viṣaye kvāpi bandhanaṃ dhāraṇātmakam / tatsadṛgjñānasaṃtāno dhyānamastamitā param // 93

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा तु ज्ञेयतादात्म्यमेव संविदि जायते । ग्राह्यग्रहणताद्वैतशून्यतेयं समाहितिः ॥ ९४

yadā tu jñeyatādātmyameva saṃvidi jāyate / grāhyagrahaṇatādvaitaśūnyateyaṃ samāhitiḥ // 94

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदेषा धारणाध्यानसमाधित्रितयी पराम् । संविदं प्रति नो कंचिदुपयोगं समश्नुते ॥ ९५

tadeṣā dhāraṇādhyānasamādhitritayī parām / saṃvidaṃ prati no kaṃcidupayogaṃ samaśnute // 95

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योगाङ्गता यमादेस्तु समाध्यन्तस्य वर्ण्यते । स्वपूर्वपूर्वोपायत्वादन्त्यतर्कोपयोगतः ॥ ९६

yogāṅgatā yamādestu samādhyantasya varṇyate / svapūrvapūrvopāyatvādantyatarkopayogataḥ // 96

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तः संविदि रूढं हि तद्द्वारा प्राणदेहयोः । बुद्धौ वार्प्यं तदभ्यासान्नैष न्यायस्तु संविदि ॥ ९७

antaḥ saṃvidi rūḍhaṃ hi taddvārā prāṇadehayoḥ / buddhau vārpyaṃ tadabhyāsānnaiṣa nyāyastu saṃvidi // 97

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वास्मद्दृशि प्राणधीदेहादेरपि स्फुटम् । सर्वात्मकत्वात्तत्रस्थो प्यभ्यासो न्यव्यपोहनम् ॥ ९८

atha vāsmaddṛśi prāṇadhīdehāderapi sphuṭam / sarvātmakatvāttatrastho pyabhyāso nyavyapohanam // 98

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देह उत्प्लुतिसंपातधर्मोज्जिगमिषारसात् । उत्प्लाव्यते तद्विपक्षपाताशङ्काव्यपोहनात् ॥ ९९

deha utplutisaṃpātadharmojjigamiṣārasāt / utplāvyate tadvipakṣapātāśaṅkāvyapohanāt // 99

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरुवाक्यपरामर्शसदृशे स्वविमर्शने । प्रबुद्धे तद्विपक्षाणां व्युदासः पाठचिन्तने ॥ १००

guruvākyaparāmarśasadṛśe svavimarśane / prabuddhe tadvipakṣāṇāṃ vyudāsaḥ pāṭhacintane // 100

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नह्यस्य गुरुणा शक्यं स्वं ज्ञानं शब्द एव वा । धियि रोपयितुं तेन स्वप्रबोधक्रमो ध्रुवम् ॥ १०१

nahyasya guruṇā śakyaṃ svaṃ jñānaṃ śabda eva vā / dhiyi ropayituṃ tena svaprabodhakramo dhruvam // 101

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत एव स्वप्नकाले श्रुते तत्रापि वस्तुनि । तादात्म्यभावनायोगो न फलाय न भण्यते ॥ १०२

ata eva svapnakāle śrute tatrāpi vastuni / tādātmyabhāvanāyogo na phalāya na bhaṇyate // 102

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संकेतानादरे शब्दनिष्ठमामर्शनं पठिः । तदादरे तदर्थस्तु चिन्तेति परिचर्च्यताम् ॥ १०३

saṃketānādare śabdaniṣṭhamāmarśanaṃ paṭhiḥ / tadādare tadarthastu cinteti paricarcyatām // 103

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदद्वयायां संवित्तावभ्यासो नुपयोगवान् । केवलं द्वैतमालिन्यशङ्कानिर्मूलनाय सः ॥ १०४

tadadvayāyāṃ saṃvittāvabhyāso nupayogavān / kevalaṃ dvaitamālinyaśaṅkānirmūlanāya saḥ // 104

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वैतशङ्काश्च तर्केण तर्क्यन्त इति वर्णितम् । तत्तर्कसाधनायास्तु यमादेरप्युपायता ॥ १०५

dvaitaśaṅkāśca tarkeṇa tarkyanta iti varṇitam / tattarkasādhanāyāstu yamāderapyupāyatā // 105

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्तं श्रीपूर्वशस्त्रे च न द्वैतं नापि चाद्वयम् । लिङ्गपूजादिकं सर्वमित्युपक्रम्य शंभुना ॥ १०६

uktaṃ śrīpūrvaśastre ca na dvaitaṃ nāpi cādvayam / liṅgapūjādikaṃ sarvamityupakramya śaṃbhunā // 106

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विहितं सर्वमेवात्र प्रतिषिद्धमथापि वा । प्राणायामादिकैरङ्गैर्योगाः स्युः कृत्त्रिमा यतः ॥ १०७

vihitaṃ sarvamevātra pratiṣiddhamathāpi vā / prāṇāyāmādikairaṅgairyogāḥ syuḥ kṛttrimā yataḥ // 107

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्तेनाकृतकस्यास्य कलां नार्घन्ति षोडशीम् । किं त्वेतदत्र देवेशि नियमेन विधीयते ॥ १०८

tattenākṛtakasyāsya kalāṃ nārghanti ṣoḍaśīm / kiṃ tvetadatra deveśi niyamena vidhīyate // 108

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्त्वे चेतः स्थिरं कार्यं तच्च यस्य यथास्त्विति । एवं द्वैतपरामर्शनाशाय परमेश्वरः ॥ १०९

tattve cetaḥ sthiraṃ kāryaṃ tacca yasya yathāstviti / evaṃ dvaitaparāmarśanāśāya parameśvaraḥ // 109

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वचित्स्वभावममलमामृशन्ननिशं स्थितः । यः स्वभावपरामर्श इन्द्रियार्थाद्युपायतः ॥ ११०

kvacitsvabhāvamamalamāmṛśannaniśaṃ sthitaḥ / yaḥ svabhāvaparāmarśa indriyārthādyupāyataḥ // 110

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विनैव तन्मुखो न्यो वा स्वातन्त्र्यात्तद्विकल्पनम् । तच्च स्वच्छस्वतन्त्रात्मरत्ननिर्भासिनि स्फुटम् ॥ १११

vinaiva tanmukho nyo vā svātantryāttadvikalpanam / tacca svacchasvatantrātmaratnanirbhāsini sphuṭam // 111

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावौघे भेदसंधातृ स्वात्मनो नैशमुच्यते । तदेव तु समस्तार्थनिर्भरात्मैकगोचरम् ॥ ११२

bhāvaughe bhedasaṃdhātṛ svātmano naiśamucyate / tadeva tu samastārthanirbharātmaikagocaram // 112

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्धविद्यात्मकं सर्वमेवेदमहमित्यलम् । इदं विकल्पनं शुद्धविद्यारूपं स्फुटात्मकम् ॥ ११३

śuddhavidyātmakaṃ sarvamevedamahamityalam / idaṃ vikalpanaṃ śuddhavidyārūpaṃ sphuṭātmakam // 113

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिहन्तीह मायीयं विकल्पं भेदभावकम् । शुद्धविद्यापरामर्शो यः स एव त्वनेकधा ॥ ११४

pratihantīha māyīyaṃ vikalpaṃ bhedabhāvakam / śuddhavidyāparāmarśo yaḥ sa eva tvanekadhā // 114

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नानशुद्ध्यर्चनाहोमध्यानजप्यादियोगतः । विश्वमेतत्स्वसंवित्तिरसनिर्भरितं रसात् ॥ ११५

snānaśuddhyarcanāhomadhyānajapyādiyogataḥ / viśvametatsvasaṃvittirasanirbharitaṃ rasāt // 115

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आविश्य शुद्धो निखिलं तर्पयेदध्वमण्लम् । उल्लासिबोधहुतभुग्दग्धविश्वेन्धनोदिते ॥ ११६

āviśya śuddho nikhilaṃ tarpayedadhvamaṇlam / ullāsibodhahutabhugdagdhaviśvendhanodite // 116

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सितभस्मनि देहस्य मज्जनं स्नानमुच्यते । इत्थं च विहितस्नानस्तर्पितानन्तदेवतः ॥ ११७

sitabhasmani dehasya majjanaṃ snānamucyate / itthaṃ ca vihitasnānastarpitānantadevataḥ // 117

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो पि देहारम्भीणि तत्त्वानि परिशोधयेत् । शिवात्मकेष्वप्येतेषु बुद्धिर्या व्यतिरेकिणी ॥ ११८

tato pi dehārambhīṇi tattvāni pariśodhayet / śivātmakeṣvapyeteṣu buddhiryā vyatirekiṇī // 118

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सैवाशुद्धिः पराख्याता शुद्धिस्तद्धीविमर्दनम् । एवं स्वदेहं बोधैकपात्रं गलितभेदकम् ॥ ११९

saivāśuddhiḥ parākhyātā śuddhistaddhīvimardanam / evaṃ svadehaṃ bodhaikapātraṃ galitabhedakam // 119

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्यन्संवित्तिमात्रत्वे स्वतन्त्रे तिष्ठति प्रभुः । यत्किंचिन्मानसाह्लादि यत्र क्वापीन्द्रियस्थितौ ॥ १२०

paśyansaṃvittimātratve svatantre tiṣṭhati prabhuḥ / yatkiṃcinmānasāhlādi yatra kvāpīndriyasthitau // 120

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.