Library·Abhinavagupta: Tantraloka·4
योज्यते ब्रह्मसद्धाम्नि पूजोपकरणं हि तत् । पूजा नाम विभिन्नस्य भावौघस्यापि संगतिः ॥ १२१
yojyate brahmasaddhāmni pūjopakaraṇaṃ hi tat / pūjā nāma vibhinnasya bhāvaughasyāpi saṃgatiḥ // 121
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वतन्त्रविमलानन्तभैरवीयचिदात्मना । तथाहि संविदेवेयमन्तर्बाह्योभयात्मना ॥ १२२
svatantravimalānantabhairavīyacidātmanā / tathāhi saṃvideveyamantarbāhyobhayātmanā // 122
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वातन्त्र्याद्वर्तमानैव परामर्शस्वरूपिणी । स च द्वादशधा तत्र सर्वमन्तर्भवेद्यतः ॥ १२३
svātantryādvartamānaiva parāmarśasvarūpiṇī / sa ca dvādaśadhā tatra sarvamantarbhavedyataḥ // 123
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्य एव हि सोमात्मा स च विश्वमयः स्थितः । कलाद्वादशकात्मैव तत्संवित्परमार्थतः ॥ १२४
sūrya eva hi somātmā sa ca viśvamayaḥ sthitaḥ / kalādvādaśakātmaiva tatsaṃvitparamārthataḥ // 124
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा च मातरि विज्ञाने माने करणगोचरे । मेये चतुर्विधं भाति रूपमाश्रित्य सर्वदा ॥ १२५
sā ca mātari vijñāne māne karaṇagocare / meye caturvidhaṃ bhāti rūpamāśritya sarvadā // 125
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुद्धसंविन्मयी प्राच्ये ज्ञाने शब्दनरूपिणी । करणे ग्रहणाकारा यतः श्रीयोगसंचरे ॥ १२६
śuddhasaṃvinmayī prācye jñāne śabdanarūpiṇī / karaṇe grahaṇākārā yataḥ śrīyogasaṃcare // 126
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये चक्षुर्मण्डले श्वेते प्रत्यक्षे परमेश्वरि । षोडशारं द्वादशारं तत्रस्थं चक्रमुत्तमम् ॥ १२७
ye cakṣurmaṇḍale śvete pratyakṣe parameśvari / ṣoḍaśāraṃ dvādaśāraṃ tatrasthaṃ cakramuttamam // 127
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिवारणवद्रक्ते तद्बहिर्ये तदुच्यते । द्वितीयं मध्यगे ये ते कृष्णश्वेते च मण्डले ॥ १२८
prativāraṇavadrakte tadbahirye taducyate / dvitīyaṃ madhyage ye te kṛṣṇaśvete ca maṇḍale // 128
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदन्तर्ये स्थिते शुद्धे भिन्नाञ्जनसमप्रभे । चतुर्दले तु ते ज्ञेये अग्नीषोमात्मके प्रिये ॥ १२९
tadantarye sthite śuddhe bhinnāñjanasamaprabhe / caturdale tu te jñeye agnīṣomātmake priye // 129
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मिथुनत्वे स्थिते ये च चक्रे द्वे परमेश्वरि । संमीलनोन्मीलनं ते अन्योन्यं विदधातके ॥ १३०
mithunatve sthite ye ca cakre dve parameśvari / saṃmīlanonmīlanaṃ te anyonyaṃ vidadhātake // 130
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा योनिश्च लिङ्गं च संयोगात्स्रवतो मृतम् । तथामृताग्निसंयोगाद्द्रवतस्ते न संशयः ॥ १३१
yathā yoniśca liṅgaṃ ca saṃyogātsravato mṛtam / tathāmṛtāgnisaṃyogāddravataste na saṃśayaḥ // 131
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्चक्रपीडनाद्रात्रौ ज्योतिर्भात्यर्कसोमगम् । तां दृष्ट्वा परमां ज्योत्स्नां कालज्ञानं प्रवर्तते ॥ १३२
taccakrapīḍanādrātrau jyotirbhātyarkasomagam / tāṃ dṛṣṭvā paramāṃ jyotsnāṃ kālajñānaṃ pravartate // 132
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहस्रारं भवेच्चक्रं ताभ्यामुपरि संस्थितम् । ततश्चक्रात्समुद्भूतं ब्रह्माण्डं तदुदाहृतम् ॥ १३३
sahasrāraṃ bhaveccakraṃ tābhyāmupari saṃsthitam / tataścakrātsamudbhūtaṃ brahmāṇḍaṃ tadudāhṛtam // 133
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रस्थां मुञ्चते धारां सोमो ह्यग्निप्रदीपितः । सृजतीत्थं जगत्सर्वमात्मन्यात्मन्यनन्तकम् ॥ १३४
tatrasthāṃ muñcate dhārāṃ somo hyagnipradīpitaḥ / sṛjatītthaṃ jagatsarvamātmanyātmanyanantakam // 134
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षोडशद्वादशाराभ्यामष्टारेष्वथ सर्वशः । एवं क्रमेण सर्वत्र चक्रेष्वमृतमुत्तमम् ॥ १३५
ṣoḍaśadvādaśārābhyāmaṣṭāreṣvatha sarvaśaḥ / evaṃ krameṇa sarvatra cakreṣvamṛtamuttamam // 135
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोमः स्रवति यावच्च पञ्चानां चक्रपद्धतिः । तत्पुनः पिबति प्रीत्या हंसो हंस इति स्फुरन् ॥ १३६
somaḥ sravati yāvacca pañcānāṃ cakrapaddhatiḥ / tatpunaḥ pibati prītyā haṃso haṃsa iti sphuran // 136
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सकृद्यस्य तु संश्रुत्या पुण्यपापैर्न लिप्यते । पञ्चारे सविकारो थ भूत्वा सोमस्रुतामृतात् ॥ १३७
sakṛdyasya tu saṃśrutyā puṇyapāpairna lipyate / pañcāre savikāro tha bhūtvā somasrutāmṛtāt // 137
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धावति त्रिरसाराणि गुह्यचक्राण्यसौ विभुः । यतो जातं जगल्लीनं यत्र च स्वकलीलया ॥ १३८
dhāvati trirasārāṇi guhyacakrāṇyasau vibhuḥ / yato jātaṃ jagallīnaṃ yatra ca svakalīlayā // 138
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रानन्दश्च सर्वस्य ब्रह्मचारी च तत्परः । तत्र सिद्धिश्च मुक्तिश्च समं संप्राप्यते द्वयम् ॥ १३९
tatrānandaśca sarvasya brahmacārī ca tatparaḥ / tatra siddhiśca muktiśca samaṃ saṃprāpyate dvayam // 139
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत ऊर्ध्वं पुनर्याति यावद्ब्रह्मात्मकं पदम् । अग्नीषोमौ समौ तत्र सृज्येते चात्मनात्मनि ॥ १४०
ata ūrdhvaṃ punaryāti yāvadbrahmātmakaṃ padam / agnīṣomau samau tatra sṛjyete cātmanātmani // 140
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रस्थस्तापितः सोमो द्वेधा जङ्घे व्यवस्थितः । अधस्तं पातयेदग्निरमृतं स्रवति क्षणात् ॥ १४१
tatrasthastāpitaḥ somo dvedhā jaṅghe vyavasthitaḥ / adhastaṃ pātayedagniramṛtaṃ sravati kṣaṇāt // 141
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुल्फजान्वादिषु व्यक्तं कुटिलार्कप्रदीपिता । सा शक्तिस्तापिता भूयः पञ्चारादिक्रमं सृजेत् ॥ १४२
gulphajānvādiṣu vyaktaṃ kuṭilārkapradīpitā / sā śaktistāpitā bhūyaḥ pañcārādikramaṃ sṛjet // 142
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं श्रोत्रे पि विज्ञेयं यावत्पादान्तगोचरम् । पादाङ्गुष्ठात्समारभ्य यावद्ब्रह्माण्डदर्शनम् ॥ १४३
evaṃ śrotre pi vijñeyaṃ yāvatpādāntagocaram / pādāṅguṣṭhātsamārabhya yāvadbrahmāṇḍadarśanam // 143
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यजानन्नैव योगी जानन्विश्वप्रभुर्भवेत् । ज्वलन्निवासौ ब्रह्माद्यैर्दृश्यते परमेश्वरः ॥ १४४
ityajānannaiva yogī jānanviśvaprabhurbhavet / jvalannivāsau brahmādyairdṛśyate parameśvaraḥ // 144
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्र तात्पर्यतः प्रोक्तमक्षे क्रमचतुष्टयम् । एकैकत्र यतस्तेन द्वादशात्मकतोदिता ॥ १४५
atra tātparyataḥ proktamakṣe kramacatuṣṭayam / ekaikatra yatastena dvādaśātmakatoditā // 145
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न व्याख्यातं तु निर्भज्य यतो तिसरहस्यकम् । मेये पि देवी तिष्ठन्ती मासराश्यादिरूपिणी ॥ १४६
na vyākhyātaṃ tu nirbhajya yato tisarahasyakam / meye pi devī tiṣṭhantī māsarāśyādirūpiṇī // 146
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत एषा स्थिता संविदन्तर्बाह्योभयात्मना । स्वयं निर्भास्य तत्रान्यद्भासयन्तीव भासते ॥ १४७
ata eṣā sthitā saṃvidantarbāhyobhayātmanā / svayaṃ nirbhāsya tatrānyadbhāsayantīva bhāsate // 147
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततश्च प्रागियं शुद्धा तथाभासनसोत्सुका । सृष्टिं कलयते देवी तन्नाम्नागम उच्यते ॥ १४८
tataśca prāgiyaṃ śuddhā tathābhāsanasotsukā / sṛṣṭiṃ kalayate devī tannāmnāgama ucyate // 148
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा भासितवस्त्वंशरञ्जनां सा बहिर्मुखी । स्ववृत्तिचक्रेण समं ततो पि कलयन्त्यलम् ॥ १४९
tathā bhāsitavastvaṃśarañjanāṃ sā bahirmukhī / svavṛtticakreṇa samaṃ tato pi kalayantyalam // 149
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थितिरेषैव भावस्य तामन्तर्मुखतारसात् । संजिहीर्षुः स्थितेर्नाशं कलयन्ती निरुच्यते ॥ १५०
sthitireṣaiva bhāvasya tāmantarmukhatārasāt / saṃjihīrṣuḥ sthiternāśaṃ kalayantī nirucyate // 150
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो पि संहाररसे पूर्णे विघ्नकरीं स्वयम् । शङ्कां यमात्मिकां भागे सूते संहरते पि च ॥ १५१
tato pi saṃhārarase pūrṇe vighnakarīṃ svayam / śaṅkāṃ yamātmikāṃ bhāge sūte saṃharate pi ca // 151
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संहृत्य शङ्कां शङ्क्यार्थवर्जं वा भावमण्डले । संहृतिं कलयत्येव स्वात्मवह्नौ विलापनात् ॥ १५२
saṃhṛtya śaṅkāṃ śaṅkyārthavarjaṃ vā bhāvamaṇḍale / saṃhṛtiṃ kalayatyeva svātmavahnau vilāpanāt // 152
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विलापनात्मिकां तां च भावसंहृतिमात्मनि । आमृशत्येव येनैषा मया ग्रस्तमिति स्फुरेत् ॥ १५३
vilāpanātmikāṃ tāṃ ca bhāvasaṃhṛtimātmani / āmṛśatyeva yenaiṣā mayā grastamiti sphuret // 153
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संहार्योपाधिरेतस्याः स्वस्वभावो हि संविदः । निरुपाधिनि संशुद्धे संविद्रूपेषस्तमीयते ॥ १५४
saṃhāryopādhiretasyāḥ svasvabhāvo hi saṃvidaḥ / nirupādhini saṃśuddhe saṃvidrūpeṣastamīyate // 154
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विलापिते पि भावौघे कंचिद्भावं तदैव सा । आश्यानयेद्य एवास्ते शङ्का संस्काररूपकः ॥ १५५
vilāpite pi bhāvaughe kaṃcidbhāvaṃ tadaiva sā / āśyānayedya evāste śaṅkā saṃskārarūpakaḥ // 155
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुभाशुभतया सो यं सोष्यते फलसंपदम् । पूर्वं हि भोगात्पश्चाद्वा शङ्केयं व्यवतिष्ठते ॥ १५६
śubhāśubhatayā so yaṃ soṣyate phalasaṃpadam / pūrvaṃ hi bhogātpaścādvā śaṅkeyaṃ vyavatiṣṭhate // 156
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यदाश्यानितमपि तदैव द्रावयेदियम् । प्रायश्चित्तादिकर्मभ्यो ब्रह्महत्यादिकर्मवत् ॥ १५७
anyadāśyānitamapi tadaiva drāvayediyam / prāyaścittādikarmabhyo brahmahatyādikarmavat // 157
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रोधनाद्द्रावणाद्रूपमित्थं कलयते चितिः । तदपि द्रावयेदेव तदप्याश्यानयेदथ ॥ १५८
rodhanāddrāvaṇādrūpamitthaṃ kalayate citiḥ / tadapi drāvayedeva tadapyāśyānayedatha // 158
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थं भोग्ये पि संभुक्ते सति तत्करणान्यपि । संहरन्ती कलयते द्वादशैवाहमात्मनि ॥ १५९
itthaṃ bhogye pi saṃbhukte sati tatkaraṇānyapi / saṃharantī kalayate dvādaśaivāhamātmani // 159
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मबुद्ध्यक्षवर्गो हि बुद्ध्यन्तो द्वादशात्मकः । प्रकाशकत्वात्सूर्यात्मा भिन्ने वस्तुनि जृम्भते ॥ १६०
karmabuddhyakṣavargo hi buddhyanto dvādaśātmakaḥ / prakāśakatvātsūryātmā bhinne vastuni jṛmbhate // 160
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहंकारस्तु करणमभिमानैकसाधनम् । अविच्छिन्नपरामर्शी लीयते तेन तत्र सः ॥ १६१
ahaṃkārastu karaṇamabhimānaikasādhanam / avicchinnaparāmarśī līyate tena tatra saḥ // 161
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाहि खङ्गपाशादेः करणस्य विभेदिनः । अभेदिनि स्वहस्तादौ लयस्तद्वदयं विधिः ॥ १६२
yathāhi khaṅgapāśādeḥ karaṇasya vibhedinaḥ / abhedini svahastādau layastadvadayaṃ vidhiḥ // 162
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनेन्द्रियौघमार्तण्डमण्डलं कलयेत्स्वयम् । संविद्देवी स्वतन्त्रत्वात्कल्पिते हंकृतात्मनि ॥ १६३
tenendriyaughamārtaṇḍamaṇḍalaṃ kalayetsvayam / saṃviddevī svatantratvātkalpite haṃkṛtātmani // 163
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स एव परमादित्यः पूर्णकल्पस्त्रयोदशः । करणत्वात्प्रयात्येव कर्तरि प्रलयं स्फुटम् ॥ १६४
sa eva paramādityaḥ pūrṇakalpastrayodaśaḥ / karaṇatvātprayātyeva kartari pralayaṃ sphuṭam // 164
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्ता च द्विविधः प्रोक्तः कल्पिताकल्पितात्मकः । कल्पितो देहबुद्ध्यादिव्यवच्छेदेन चर्चितः ॥ १६५
kartā ca dvividhaḥ proktaḥ kalpitākalpitātmakaḥ / kalpito dehabuddhyādivyavacchedena carcitaḥ // 165
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालाग्निरुद्रसंज्ञास्य शास्त्रेषु परिभाषिता । कालो व्यवच्छित्तद्युक्तो वह्निर्भोक्ता यतः स्मृतः ॥ १६६
kālāgnirudrasaṃjñāsya śāstreṣu paribhāṣitā / kālo vyavacchittadyukto vahnirbhoktā yataḥ smṛtaḥ // 166
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संसाराक्लृप्तिक्लृप्तिभ्यां रोधनाद्द्रावणात्प्रभुः । अनिवृत्तपशूभावस्तत्राहंकृत्प्रलीयते ॥ १६७
saṃsārāklṛptiklṛptibhyāṃ rodhanāddrāvaṇātprabhuḥ / anivṛttapaśūbhāvastatrāhaṃkṛtpralīyate // 167
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो पि कल्पितवृत्तित्वाद्विश्वाभेदैकशालिनि । विकासिनि महाकाले लीयते हमिदंमये ॥ १६८
so pi kalpitavṛttitvādviśvābhedaikaśālini / vikāsini mahākāle līyate hamidaṃmaye // 168
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतस्यां स्वात्मसंवित्ताविदं सर्वमहं विभुः । इति प्रविकसद्रूपा संवित्तिरवभासते ॥ १६९
etasyāṃ svātmasaṃvittāvidaṃ sarvamahaṃ vibhuḥ / iti pravikasadrūpā saṃvittiravabhāsate // 169
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो न्तःस्थितसर्वात्मभावभोगोपरागिणी । परिपूर्णापि संवित्तिरकुले धाम्नि लीयते ॥ १७०
tato ntaḥsthitasarvātmabhāvabhogoparāgiṇī / paripūrṇāpi saṃvittirakule dhāmni līyate // 170
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रमातृवर्गो मानौघः प्रमाश्च बहुधा स्थिताः । मेयौघ इति यत्सर्वमत्र चिन्मात्रमेव तत् ॥ १७१
pramātṛvargo mānaughaḥ pramāśca bahudhā sthitāḥ / meyaugha iti yatsarvamatra cinmātrameva tat // 171
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इयतीं रूपवैचित्रीमाश्रयन्त्याः स्वसंविदः । स्वाच्छन्द्यमनपेक्षं यत्सा परा परमेश्वरी ॥ १७२
iyatīṃ rūpavaicitrīmāśrayantyāḥ svasaṃvidaḥ / svācchandyamanapekṣaṃ yatsā parā parameśvarī // 172
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इमाः प्रागुक्तकलनास्तद्विजृम्भोच्यते यतः । क्षेपो ज्ञानं च संख्यानं गतिर्नाद इति क्रमात् ॥ १७३
imāḥ prāguktakalanāstadvijṛmbhocyate yataḥ / kṣepo jñānaṃ ca saṃkhyānaṃ gatirnāda iti kramāt // 173
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वात्मनो भेदनं क्षेपो भेदितस्याविकल्पनम् । ज्ञानं विकल्पः संख्यानमन्यतो व्यतिभेदनात् ॥ १७४
svātmano bhedanaṃ kṣepo bheditasyāvikalpanam / jñānaṃ vikalpaḥ saṃkhyānamanyato vyatibhedanāt // 174
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गतिः स्वरूपारोहित्वं प्रतिबिम्बवदेव यत् । नादः स्वात्मपरामर्शशेषता तद्विलोपनात् ॥ १७५
gatiḥ svarūpārohitvaṃ pratibimbavadeva yat / nādaḥ svātmaparāmarśaśeṣatā tadvilopanāt // 175
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति पञ्चविधामेनां कलनां कुर्वती परा । देवी काली तथा कालकर्षिणी चेति कथ्यते ॥ १७६
iti pañcavidhāmenāṃ kalanāṃ kurvatī parā / devī kālī tathā kālakarṣiṇī ceti kathyate // 176
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातृसद्भावसंज्ञास्यास्तेनोक्ता यत्प्रमातृषु । एतावदन्तसंवित्तौ प्रमातृत्वं स्फुटीभवेत् ॥ १७७
mātṛsadbhāvasaṃjñāsyāstenoktā yatpramātṛṣu / etāvadantasaṃvittau pramātṛtvaṃ sphuṭībhavet // 177
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वामेश्वरीति-शब्देन प्रोक्ता श्रीनिशिसंचरे । इत्थं द्वादशधा संवित्तिष्ठन्ती विश्वमातृषु ॥ १७८
vāmeśvarīti-śabdena proktā śrīniśisaṃcare / itthaṃ dvādaśadhā saṃvittiṣṭhantī viśvamātṛṣu // 178
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकैवेति न को प्यस्याः क्रमस्य नियमः क्वचित् । क्रमाभावान्न युगपत्तदभावात्क्रमो पि न ॥ १७९
ekaiveti na ko pyasyāḥ kramasya niyamaḥ kvacit / kramābhāvānna yugapattadabhāvātkramo pi na // 179
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमाक्रमकथातीतं संवित्तत्त्वं सुनिर्मलम् । तदस्याः संविदो देव्या यत्र क्वापि प्रवर्तनम् ॥ १८०
kramākramakathātītaṃ saṃvittattvaṃ sunirmalam / tadasyāḥ saṃvido devyā yatra kvāpi pravartanam // 180
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र तादात्म्ययोगेन पूजा पूर्णैव वर्तते । परामर्शस्वभावत्वादेतस्या यः स्वयं ध्वनिः ॥ १८१
tatra tādātmyayogena pūjā pūrṇaiva vartate / parāmarśasvabhāvatvādetasyā yaḥ svayaṃ dhvaniḥ // 181
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सदोदितः स एवोक्तः परमं हृदयं महत् । हृदये स्वविमर्शो सौ द्राविताशेषविश्वकः ॥ १८२
sadoditaḥ sa evoktaḥ paramaṃ hṛdayaṃ mahat / hṛdaye svavimarśo sau drāvitāśeṣaviśvakaḥ // 182
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भावग्रहादिपर्यन्तभावी सामान्यसंज्ञकः । स्पन्दः स कथ्यते शास्त्रे स्वात्मन्युच्छलनात्मकः ॥ १८३
bhāvagrahādiparyantabhāvī sāmānyasaṃjñakaḥ / spandaḥ sa kathyate śāstre svātmanyucchalanātmakaḥ // 183
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किंचिच्चलनमेतावदनन्यस्फुरणं हि यत् । ऊर्मिरेषा विबोधाब्धेर्न संविदनया विना ॥ १८४
kiṃciccalanametāvadananyasphuraṇaṃ hi yat / ūrmireṣā vibodhābdherna saṃvidanayā vinā // 184
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निस्तरङ्गतरङ्गादिवृत्तिरेव हि सिन्धुता । सारमेतत्समस्तस्य यच्चित्सारं जडं जगत् ॥ १८५
nistaraṅgataraṅgādivṛttireva hi sindhutā / sārametatsamastasya yaccitsāraṃ jaḍaṃ jagat // 185
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदधीनप्रतिष्ठत्वात्तत्सारं हृदयं महत् । तथा हि सदिदं ब्रह्ममूलं मायाण्डसंज्ञितम् ॥ १८६
tadadhīnapratiṣṭhatvāttatsāraṃ hṛdayaṃ mahat / tathā hi sadidaṃ brahmamūlaṃ māyāṇḍasaṃjñitam // 186
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इच्छाज्ञानक्रियारोहं विना नैव सदुच्यते । तच्छक्तित्रितयारोहाद्भैरवीये चिदात्मनि ॥ १८७
icchājñānakriyārohaṃ vinā naiva saducyate / tacchaktitritayārohādbhairavīye cidātmani // 187
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विसृज्यते हि तत्तस्माद्बहिर्वाथ विसृज्यते । एवं सद्रूपतैवैषां सतां शक्तित्रयात्मताम् ॥ १८८
visṛjyate hi tattasmādbahirvātha visṛjyate / evaṃ sadrūpataivaiṣāṃ satāṃ śaktitrayātmatām // 188
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विसर्गं परबोधेन समाक्षिप्यैव वर्तते । तत्सदेव बहीरूपं प्राग्बोधाग्निविलापितम् ॥ १८९
visargaṃ parabodhena samākṣipyaiva vartate / tatsadeva bahīrūpaṃ prāgbodhāgnivilāpitam // 189
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तर्नदत्परामर्शशेषीभूतं ततो प्यलम् । खात्मत्वमेव संप्राप्तं शक्तित्रितयगोचरात् ॥ १९०
antarnadatparāmarśaśeṣībhūtaṃ tato pyalam / khātmatvameva saṃprāptaṃ śaktitritayagocarāt // 190
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदनात्मकतामेत्य संहारात्मनि लीयते । इदं संहारहृदयं प्राच्यं सृष्टौ च हृन्मतम् ॥ १९१
vedanātmakatāmetya saṃhārātmani līyate / idaṃ saṃhārahṛdayaṃ prācyaṃ sṛṣṭau ca hṛnmatam // 191
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद्रूपपरामर्शमकृत्रिममनाबिलम् । अहमित्याहुरेषैव प्रकाशस्य प्रकाशता ॥ १९२
etadrūpaparāmarśamakṛtrimamanābilam / ahamityāhureṣaiva prakāśasya prakāśatā // 192
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद्वीर्यं हि सर्वेषां मन्त्राणां हृदयात्मकम् । विनानेन जडास्ते स्युर्जीवा इव विना हृदा ॥ १९३
etadvīryaṃ hi sarveṣāṃ mantrāṇāṃ hṛdayātmakam / vinānena jaḍāste syurjīvā iva vinā hṛdā // 193
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकृत्रिमैतद्धृदयारूढो यत्किंचिदाचरेत् । प्राण्याद्वा मृशते वापि स सर्वो स्य जपो मतः ॥ १९४
akṛtrimaitaddhṛdayārūḍho yatkiṃcidācaret / prāṇyādvā mṛśate vāpi sa sarvo sya japo mataḥ // 194
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदेव स्वेच्छया सृष्टिस्वाभाव्याद्बहिरन्तरा । निर्मीयते तदेवास्य ध्यानं स्यात्पारमार्थिकम् ॥ १९५
yadeva svecchayā sṛṣṭisvābhāvyādbahirantarā / nirmīyate tadevāsya dhyānaṃ syātpāramārthikam // 195
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निराकारे हि चिद्धाम्नि विश्वाकृतिमये सति । फलार्थिनां काचिदेव ध्येयत्वेनाकृतिः स्थिता ॥ १९६
nirākāre hi ciddhāmni viśvākṛtimaye sati / phalārthināṃ kācideva dhyeyatvenākṛtiḥ sthitā // 196
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा ह्यभेदात्पूर्णे पि भावे जलमुपाहरन् । अन्याकृत्यपहानेन घटमर्थयते रसात् ॥ १९७
yathā hyabhedātpūrṇe pi bhāve jalamupāharan / anyākṛtyapahānena ghaṭamarthayate rasāt // 197
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैव परमेशाननियतिप्रविजृम्भणात् । काचिदेवाकृतिः कांचित् सूते फलविकल्पनाम् ॥ १९८
tathaiva parameśānaniyatipravijṛmbhaṇāt / kācidevākṛtiḥ kāṃcit sūte phalavikalpanām // 198
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्तु संपूर्णहृदयो न फलं नाम वाञ्छति । तस्य विश्वाकृतिर्देवी सा चावच्छेदवर्जनात् ॥ १९९
yastu saṃpūrṇahṛdayo na phalaṃ nāma vāñchati / tasya viśvākṛtirdevī sā cāvacchedavarjanāt // 199
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुले योगिन उद्रिक्तभैरवीयपरासवात् । घूर्णितस्य स्थितिर्देहे मुद्रा या काचिदेव सा ॥ २००
kule yogina udriktabhairavīyaparāsavāt / ghūrṇitasya sthitirdehe mudrā yā kācideva sā // 200
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तरिन्धनसंभारमनपेक्ष्यैव नित्यशः । जाज्वलीत्यखिलाक्षौघप्रसृतोग्रशिखः शिखी ॥ २०१
antarindhanasaṃbhāramanapekṣyaiva nityaśaḥ / jājvalītyakhilākṣaughaprasṛtograśikhaḥ śikhī // 201
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बोधाग्नौ तादृशे भावा विशन्तस्तस्य सन्महः । उद्रेचयन्तो गच्छन्ति होमकर्मनिमित्तताम् ॥ २०२
bodhāgnau tādṛśe bhāvā viśantastasya sanmahaḥ / udrecayanto gacchanti homakarmanimittatām // 202
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यं कंचित्परमेशानशक्तिपातपवित्रितम् । पुरोभाव्य स्वयं तिष्ठेदुक्तवद्दीक्षितस्तु सः ॥ २०३
yaṃ kaṃcitparameśānaśaktipātapavitritam / purobhāvya svayaṃ tiṣṭheduktavaddīkṣitastu saḥ // 203
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जप्यादौ होमपर्यन्ते यद्यप्येकैककर्मणि । उदेति रूढिः परमा तथापीत्थं निरूपितम् ॥ २०४
japyādau homaparyante yadyapyekaikakarmaṇi / udeti rūḍhiḥ paramā tathāpītthaṃ nirūpitam // 204
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाहि तत्र तत्राश्वः समनिम्नोन्नतादिषु । चित्रे देशे वाह्यमानो यातीच्छामात्रकल्पिताम् ॥ २०५
yathāhi tatra tatrāśvaḥ samanimnonnatādiṣu / citre deśe vāhyamāno yātīcchāmātrakalpitām // 205
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा संविद्विचित्राभिः शान्तघोरतरादिभिः । भङ्गीभिरभितो द्वैतं त्याजिता भैरवायते ॥ २०६
tathā saṃvidvicitrābhiḥ śāntaghoratarādibhiḥ / bhaṅgībhirabhito dvaitaṃ tyājitā bhairavāyate // 206
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा पुरःस्थे मुकुरे निजं वक्त्रं विभावयन् । भूयो भूयस्तदेकात्म वक्त्रं वेत्ति निजात्मनः ॥ २०७
yathā puraḥsthe mukure nijaṃ vaktraṃ vibhāvayan / bhūyo bhūyastadekātma vaktraṃ vetti nijātmanaḥ // 207
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा विकल्पमुकुरे ध्यानपूजार्चनात्मनि । आत्मानं भैरवं पश्यन्नचिरात्तन्मयीभवेत् ॥ २०८
tathā vikalpamukure dhyānapūjārcanātmani / ātmānaṃ bhairavaṃ paśyannacirāttanmayībhavet // 208
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्मयीभवनं नाम प्राप्तिः सानुत्तरात्मनि । पूर्णत्वस्य परा काष्ठा सेत्यत्र न फलान्तरम् ॥ २०९
tanmayībhavanaṃ nāma prāptiḥ sānuttarātmani / pūrṇatvasya parā kāṣṭhā setyatra na phalāntaram // 209
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फलं सर्वमपूर्णत्वे तत्र तत्र प्रकल्पितम् । अकल्पिते हि पूर्णत्वे फलमन्यत्किमुच्यताम् ॥ २१०
phalaṃ sarvamapūrṇatve tatra tatra prakalpitam / akalpite hi pūrṇatve phalamanyatkimucyatām // 210
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष यागविधिः को पि कस्यापि हृदि वर्तते । यस्य प्रसीदेच्चिच्चक्रं द्रागपश्चिमजन्मनः ॥ २११
eṣa yāgavidhiḥ ko pi kasyāpi hṛdi vartate / yasya prasīdecciccakraṃ drāgapaścimajanmanaḥ // 211
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्र यागे गतो रूढिं कैवल्यमधिगच्छति । लोकैरालोक्यमानो हि देहबन्धविधौ स्थितः ॥ २१२
atra yāge gato rūḍhiṃ kaivalyamadhigacchati / lokairālokyamāno hi dehabandhavidhau sthitaḥ // 212
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्र नाथः समाचारं पटले ष्टादशे भ्यधात् । नात्र शुद्धिर्न चाशुद्धिर्न भक्ष्यादिविचारणम् ॥ २१३
atra nāthaḥ samācāraṃ paṭale ṣṭādaśe bhyadhāt / nātra śuddhirna cāśuddhirna bhakṣyādivicāraṇam // 213
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न द्वैतं नापि चाद्वैतं लिङ्गपूजादिकं न च । न चापि तत्परित्यागो निष्परिग्रहतापि वा ॥ २१४
na dvaitaṃ nāpi cādvaitaṃ liṅgapūjādikaṃ na ca / na cāpi tatparityāgo niṣparigrahatāpi vā // 214
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सपरिग्रहता वापि जटाभस्मादिसंग्रहः । तत्त्यागो न व्रतादीनां चरणाचरणं च यत् ॥ २१५
saparigrahatā vāpi jaṭābhasmādisaṃgrahaḥ / tattyāgo na vratādīnāṃ caraṇācaraṇaṃ ca yat // 215
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षेत्रादिसंप्रवेशश्च समयादिप्रपालनम् । परस्वरूपलिङ्गादि नामगोत्रादिकं च यत् ॥ २१६
kṣetrādisaṃpraveśaśca samayādiprapālanam / parasvarūpaliṅgādi nāmagotrādikaṃ ca yat // 216
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नास्मिन्विधीयते किंचिन्न चापि प्रतिषिध्यते । विहितं सर्वमेवात्र प्रतिषिद्धमथापि च ॥ २१७
nāsminvidhīyate kiṃcinna cāpi pratiṣidhyate / vihitaṃ sarvamevātra pratiṣiddhamathāpi ca // 217
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं त्वेतदत्र देवेशि नियमेन विधीयते । तत्त्वे चेतः स्थिरीकार्यं सुप्रसन्नेन योगिना ॥ २१८
kiṃ tvetadatra deveśi niyamena vidhīyate / tattve cetaḥ sthirīkāryaṃ suprasannena yoginā // 218
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्च यस्य यथैव स्यात्स तथैव समाचरेत् । तत्त्वे निश्चलचित्तस्तु भुञ्जानो विषयानपि ॥ २१९
tacca yasya yathaiva syātsa tathaiva samācaret / tattve niścalacittastu bhuñjāno viṣayānapi // 219
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न संस्पृश्येत दोषैः स पद्मपत्रमिवाम्भसा । विषापहारिमन्त्रादिसंनद्धो भक्षयन्नपि ॥ २२०
na saṃspṛśyeta doṣaiḥ sa padmapatramivāmbhasā / viṣāpahārimantrādisaṃnaddho bhakṣayannapi // 220
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषं न मुह्यते तेन तद्वद्योगी महामतिः । अशुद्धं हि कथं नाम देहाद्यं पाञ्चभौतिकम् ॥ २२१
viṣaṃ na muhyate tena tadvadyogī mahāmatiḥ / aśuddhaṃ hi kathaṃ nāma dehādyaṃ pāñcabhautikam // 221
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकाशतातिरिक्ते किं शुद्ध्यशुद्धी हि वस्तुनः । अशुद्धस्य च भावस्य शुद्धिः स्यात्तादृशैव किम् ॥ २२२
prakāśatātirikte kiṃ śuddhyaśuddhī hi vastunaḥ / aśuddhasya ca bhāvasya śuddhiḥ syāttādṛśaiva kim // 222
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्योन्याश्रयवैयर्थ्यानवस्था इत्थमत्र हि । पृथिवी जलतः शुद्ध्येज्जलं धरणितस्तथा ॥ २२३
anyonyāśrayavaiyarthyānavasthā itthamatra hi / pṛthivī jalataḥ śuddhyejjalaṃ dharaṇitastathā // 223
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्योन्याश्रयता सेयमशुद्धत्वे प्ययं क्रमः । अशुद्धाज्जलतः शुद्ध्येद्धरेति व्यर्थता भवेत् ॥ २२४
anyonyāśrayatā seyamaśuddhatve pyayaṃ kramaḥ / aśuddhājjalataḥ śuddhyeddhareti vyarthatā bhavet // 224
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायुतो वारिणो वायोस्तेजसस्तस्य वान्यतः । बहुरूपादिका मन्त्राः पावनात्तेषु शुद्धता ॥ २२५
vāyuto vāriṇo vāyostejasastasya vānyataḥ / bahurūpādikā mantrāḥ pāvanātteṣu śuddhatā // 225
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्राः स्वभावतः शुद्धा यदि ते पि न किं तथा । शिवात्मता तेषु शुद्धिर्यदि तत्रापि सा न किम् ॥ २२६
mantrāḥ svabhāvataḥ śuddhā yadi te pi na kiṃ tathā / śivātmatā teṣu śuddhiryadi tatrāpi sā na kim // 226
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिवात्मत्वापरिज्ञानं न मन्त्रेषु धरादिवत् । ते तेन शुद्धा इति चेत्तज्ज्ञप्तिस्तर्हि शुद्धता ॥ २२७
śivātmatvāparijñānaṃ na mantreṣu dharādivat / te tena śuddhā iti cettajjñaptistarhi śuddhatā // 227
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योगिनं प्रति सा चास्ति भावेष्विति विशुद्धता । ननु चोदनया शुद्ध्यशुद्ध्यादिकविनिश्चयः ॥ २२८
yoginaṃ prati sā cāsti bhāveṣviti viśuddhatā / nanu codanayā śuddhyaśuddhyādikaviniścayaḥ // 228
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थमस्तु तथाप्येषा चोदनैव शिवोदिता । का स्यात्सतीति चेदेतदन्यत्र प्रवितानितम् ॥ २२९
itthamastu tathāpyeṣā codanaiva śivoditā / kā syātsatīti cedetadanyatra pravitānitam // 229
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैदिक्या बाधितेयं चेद्विपरीतं न किं भवेत् । सम्यक्चेन्मन्यसे बाधो विशिष्टविषयत्वतः ॥ २३०
vaidikyā bādhiteyaṃ cedviparītaṃ na kiṃ bhavet / samyakcenmanyase bādho viśiṣṭaviṣayatvataḥ // 230
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपवादेन कर्तव्यः सामान्यविहिते विधौ । शुद्ध्यशुद्धी च सामान्यविहिते तत्त्वबोधिनि ॥ २३१
apavādena kartavyaḥ sāmānyavihite vidhau / śuddhyaśuddhī ca sāmānyavihite tattvabodhini // 231
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुंसि ते बाधिते एव तथा चात्रेति वर्णितम् । नार्थवादादिशङ्का च वाक्ये माहेश्वरे भवेत् ॥ २३२
puṃsi te bādhite eva tathā cātreti varṇitam / nārthavādādiśaṅkā ca vākye māheśvare bhavet // 232
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अबुद्धिपूर्वं हि तथा संस्थिते सततं भवेत् । व्योमादिरूपे निगमे शङ्का मिथ्यार्थतां प्रति ॥ २३३
abuddhipūrvaṃ hi tathā saṃsthite satataṃ bhavet / vyomādirūpe nigame śaṅkā mithyārthatāṃ prati // 233
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनवच्छिन्नविज्ञानवैश्वरूप्यसुनिर्भरः । शास्त्रात्मना स्थितो देवो मिथ्यात्वं क्वापि नार्हति ॥ २३४
anavacchinnavijñānavaiśvarūpyasunirbharaḥ / śāstrātmanā sthito devo mithyātvaṃ kvāpi nārhati // 234
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इच्छावान्भावरूपेण यथा तिष्ठासुरीश्वरः । तत्स्वरूपाभिधानेन तिष्ठासुः स तथा स्थितः ॥ २३५
icchāvānbhāvarūpeṇa yathā tiṣṭhāsurīśvaraḥ / tatsvarūpābhidhānena tiṣṭhāsuḥ sa tathā sthitaḥ // 235
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थवादो पि यत्रान्यविध्यादिमुखमीक्षते । तत्रास्त्वसत्यः स्वातन्त्र्ये स एव तु विधायकः ॥ २३६
arthavādo pi yatrānyavidhyādimukhamīkṣate / tatrāstvasatyaḥ svātantrye sa eva tu vidhāyakaḥ // 236
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विधिवाक्यान्तरे गच्छन्नङ्गभावमथापि वा । न निरर्थकं एवायं संनिधेर्गजडादिवत् ॥ २३७
vidhivākyāntare gacchannaṅgabhāvamathāpi vā / na nirarthakaṃ evāyaṃ saṃnidhergajaḍādivat // 237
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वार्थप्रत्यायनं चास्य स्वसंवित्त्यैव भासते । तदपह्नवनं कर्तुं शक्यं विधिनिषेधयोः ॥ २३८
svārthapratyāyanaṃ cāsya svasaṃvittyaiva bhāsate / tadapahnavanaṃ kartuṃ śakyaṃ vidhiniṣedhayoḥ // 238
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युक्तिश्चात्रास्ति वाक्येषु स्वसंविच्चाप्यबाधिता । या समग्रार्थमाणिक्यतत्त्वनिश्चयकारिणी ॥ २३९
yuktiścātrāsti vākyeṣu svasaṃviccāpyabādhitā / yā samagrārthamāṇikyatattvaniścayakāriṇī // 239
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृतदेहे थ देहोत्थे या चाशुद्धिः प्रकीर्तिता । अन्यत्र नेति बुद्ध्यन्तामशुद्धं संविदश्च्युतम् ॥ २४०
mṛtadehe tha dehotthe yā cāśuddhiḥ prakīrtitā / anyatra neti buddhyantāmaśuddhaṃ saṃvidaścyutam // 240
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.