Abhinavagupta: Tantraloka 4

संवित्तादात्म्यमापन्नं सर्वं शुद्धमतः स्थितम् । श्रीमद्वीरावलौ चोक्तं शुद्ध्यशुद्धिनिरूपणे ॥ २४१

saṃvittādātmyamāpannaṃ sarvaṃ śuddhamataḥ sthitam / śrīmadvīrāvalau coktaṃ śuddhyaśuddhinirūpaṇe // 241

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेषां वाहको जीवो नास्ति किंचिदजीवकम् । यत्किंचिज्जीवरहितमशुद्धं तद्विजानत ॥ २४२

sarveṣāṃ vāhako jīvo nāsti kiṃcidajīvakam / yatkiṃcijjīvarahitamaśuddhaṃ tadvijānata // 242

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद्यत्संविदो नातिदूरे तच्छुद्विमावहेत् । अविकल्पेन भावेन मुनयो पि तथाभवन् ॥ २४३

tasmādyatsaṃvido nātidūre tacchudvimāvahet / avikalpena bhāvena munayo pi tathābhavan // 243

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोकसंरक्षणार्थं तु तत्तत्त्वं तैः प्रगोपितम् । बहिः सत्स्वपि भावेषु शुद्ध्यशुद्धी न नीलवत् ॥ २४४

lokasaṃrakṣaṇārthaṃ tu tattattvaṃ taiḥ pragopitam / bahiḥ satsvapi bhāveṣu śuddhyaśuddhī na nīlavat // 244

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमातृधर्म एवायं चिदैक्यानैक्यवेदनात् । यदि वा वस्तुधर्मो पि मात्रपेक्षानिबन्धनः ॥ २४५

pramātṛdharma evāyaṃ cidaikyānaikyavedanāt / yadi vā vastudharmo pi mātrapekṣānibandhanaḥ // 245

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सौत्रामण्यां सुरा होतुः शुद्धान्यस्य विपर्ययः । अनेन चोदनानां च स्ववाक्यैरपि बाधनम् ॥ २४६

sautrāmaṇyāṃ surā hotuḥ śuddhānyasya viparyayaḥ / anena codanānāṃ ca svavākyairapi bādhanam // 246

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वचित्संदर्शितं ब्रह्महत्याविधिनिषेधवत् । भक्ष्यादिविधयो प्येनं न्यायमाश्रित्य चर्चिताः ॥ २४७

kvacitsaṃdarśitaṃ brahmahatyāvidhiniṣedhavat / bhakṣyādividhayo pyenaṃ nyāyamāśritya carcitāḥ // 247

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वज्ञानोत्तरादौ च भाषते स्म महेश्वरः । नरर्षिदेवद्रुहिणविष्णुरुद्राद्युदीरितम् ॥ २४८

sarvajñānottarādau ca bhāṣate sma maheśvaraḥ / nararṣidevadruhiṇaviṣṇurudrādyudīritam // 248

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तरोत्तरवैशिष्ट्यात् पूर्वपूर्वप्रबाधकम् । न शैवं वैष्णवैर्वाक्यैर्बाधनीयं कदाचन ॥ २४९

uttarottaravaiśiṣṭyāt pūrvapūrvaprabādhakam / na śaivaṃ vaiṣṇavairvākyairbādhanīyaṃ kadācana // 249

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैष्णवं ब्रह्मसंभूतैर्नेत्यादि परिचर्चयेत् । बाधते यो वैपरीत्यात्समूढः पापभाग्भवेत् ॥ २५०

vaiṣṇavaṃ brahmasaṃbhūtairnetyādi paricarcayet / bādhate yo vaiparītyātsamūḍhaḥ pāpabhāgbhavet // 250

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मान्मुख्यतया स्कन्द लोकधर्मान्न चाचरेत् । नान्यशास्त्रसमुद्दिष्टं स्रोतस्युक्तं निजे चरेत् ॥ २५१

tasmānmukhyatayā skanda lokadharmānna cācaret / nānyaśāstrasamuddiṣṭaṃ srotasyuktaṃ nije caret // 251

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यतो यद्यपि देवेन वेदाद्यपि निरूपितम् । तथापि किल संकोचभावाभावविकल्पतः ॥ २५२

yato yadyapi devena vedādyapi nirūpitam / tathāpi kila saṃkocabhāvābhāvavikalpataḥ // 252

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संकोचतारतम्येन पाशवं ज्ञानमीरितम् । विकासतारतम्येन पतिज्ञानं तु बाधकम् ॥ २५३

saṃkocatāratamyena pāśavaṃ jñānamīritam / vikāsatāratamyena patijñānaṃ tu bādhakam // 253

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं द्वैतमिदं नेति परस्परनिषेधतः । मायीयभेदक्लृप्तं तत्स्यादकाल्पनिके कथम् ॥ २५४

idaṃ dvaitamidaṃ neti parasparaniṣedhataḥ / māyīyabhedaklṛptaṃ tatsyādakālpanike katham // 254

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्तं भर्गशिखायां च मृत्युकालकलादिकम् । द्वैताद्वैतविकल्पोत्थं ग्रसते कृतधीरिति ॥ २५५

uktaṃ bhargaśikhāyāṃ ca mṛtyukālakalādikam / dvaitādvaitavikalpotthaṃ grasate kṛtadhīriti // 255

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिद्धान्ते लिङ्गपूजोक्ता विश्वाध्वमयताविदे । कुलादिषु निषिद्धासौ देहे विश्वात्मताविदे ॥ २५६

siddhānte liṅgapūjoktā viśvādhvamayatāvide / kulādiṣu niṣiddhāsau dehe viśvātmatāvide // 256

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इह सर्वात्मके कस्मात्तद्विधिप्रतिषेधने । नियमानुप्रवेशेन तादात्म्यप्रतिपत्तये ॥ २५७

iha sarvātmake kasmāttadvidhipratiṣedhane / niyamānupraveśena tādātmyapratipattaye // 257

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जटादि कौले त्यागो स्य सुखोपायोपदेशतः । व्रतचर्या च मन्त्रार्थतादात्म्यप्रतिपत्तये ॥ २५८

jaṭādi kaule tyāgo sya sukhopāyopadeśataḥ / vratacaryā ca mantrārthatādātmyapratipattaye // 258

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्निषेधस्तु मन्त्रार्थसार्वात्म्यप्रतिपत्तये । क्षेत्रपीठोपपीठेषु प्रवेशो विघ्नशान्तये ॥ २५९

tanniṣedhastu mantrārthasārvātmyapratipattaye / kṣetrapīṭhopapīṭheṣu praveśo vighnaśāntaye // 259

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्राद्याराधकस्याथ तल्लाभायोपदिश्यते । क्षेत्रादिगमनाभावविधिस्तु स्वात्मनस्तथा ॥ २६०

mantrādyārādhakasyātha tallābhāyopadiśyate / kṣetrādigamanābhāvavidhistu svātmanastathā // 260

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैश्वरूप्येण पूर्णत्वं ज्ञातुमित्यपि वर्णितम् । समयाचारसद्भावः पाल्यत्वेनोपदिश्यते ॥ २६१

vaiśvarūpyeṇa pūrṇatvaṃ jñātumityapi varṇitam / samayācārasadbhāvaḥ pālyatvenopadiśyate // 261

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भेदप्राणतया तत्तत्त्यागात्तत्त्वविशुद्धये । समयादिनिषेधस्तु मतशास्त्रेषु कथ्यते ॥ २६२

bhedaprāṇatayā tattattyāgāttattvaviśuddhaye / samayādiniṣedhastu mataśāstreṣu kathyate // 262

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्मर्यादं स्वसंबोधं संपूर्णं बुद्ध्यतामिति । परकीयमिदं रूपं ध्येयमेतत्तु मे निजम् ॥ २६३

nirmaryādaṃ svasaṃbodhaṃ saṃpūrṇaṃ buddhyatāmiti / parakīyamidaṃ rūpaṃ dhyeyametattu me nijam // 263

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्वालादिलिङ्गं चान्यस्य कपालादि तु मे निजम् । आदिशब्दात्तपश्चर्यावेलातिथ्यादि कथ्यते ॥ २६४

jvālādiliṅgaṃ cānyasya kapālādi tu me nijam / ādiśabdāttapaścaryāvelātithyādi kathyate // 264

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाम शक्तिशिवाद्यन्तमेतस्य मम नान्यथा । गोत्रं च गुरुसंतानो मठिकाकुलशब्दितः ॥ २६५

nāma śaktiśivādyantametasya mama nānyathā / gotraṃ ca gurusaṃtāno maṭhikākulaśabditaḥ // 265

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीसंततिस्त्र्यम्बकाख्या तदर्धामर्दसंज्ञिता । इत्थमर्धचतस्रो त्र मठिकाः शांकरे क्रमे ॥ २६६

śrīsaṃtatistryambakākhyā tadardhāmardasaṃjñitā / itthamardhacatasro tra maṭhikāḥ śāṃkare krame // 266

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युगक्रमेण कूर्माद्या मीनान्ता सिद्धसंततिः । आदिशब्देन च घरं पल्ली पीठोपपीठकम् ॥ २६७

yugakrameṇa kūrmādyā mīnāntā siddhasaṃtatiḥ / ādiśabdena ca gharaṃ pallī pīṭhopapīṭhakam // 267

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुद्रा छुम्मेति तेषां च विधानं स्वपरस्थितम् । तादात्म्यप्रतिपत्त्यै हि स्वं संतानं समाश्रयेत् ॥ २६८

mudrā chummeti teṣāṃ ca vidhānaṃ svaparasthitam / tādātmyapratipattyai hi svaṃ saṃtānaṃ samāśrayet // 268

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुञ्जीत पूजयेच्चक्रं परसंतानिना नहि । एतच्च मतशास्त्रेषु निषिद्धं खण्डना यतः ॥ २६९

bhuñjīta pūjayeccakraṃ parasaṃtāninā nahi / etacca mataśāstreṣu niṣiddhaṃ khaṇḍanā yataḥ // 269

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अखण्डे पि परे तत्त्वे भेदेनानेन जायते । एवं क्षेत्रप्रवेशादि संताननियमान्ततः ॥ २७०

akhaṇḍe pi pare tattve bhedenānena jāyate / evaṃ kṣetrapraveśādi saṃtānaniyamāntataḥ // 270

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नास्मिन्विधीयते तद्धि साक्षान्नौपयिकं शिवे । न तस्य च निषोधो य न्न तत्तत्त्वस्य खण्डनम् ॥ २७१

nāsminvidhīyate taddhi sākṣānnaupayikaṃ śive / na tasya ca niṣodho ya nna tattattvasya khaṇḍanam // 271

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्वात्मनो हि नाथस्य स्वस्मिन्रूपे विकल्पितौ । विधिर्निषेधो वा शक्तौ न स्वरूपस्य खण्डने ॥ २७२

viśvātmano hi nāthasya svasminrūpe vikalpitau / vidhirniṣedho vā śaktau na svarūpasya khaṇḍane // 272

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परतत्त्वप्रवेशे तु यमेव निकटं यदा । उपायं वेत्ति स ग्राह्यस्तदा त्याज्यो थ वा क्वचित् ॥ २७३

paratattvapraveśe tu yameva nikaṭaṃ yadā / upāyaṃ vetti sa grāhyastadā tyājyo tha vā kvacit // 273

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न यन्त्रणात्र कार्येति प्रोक्तं श्रीत्रिकशासने । समता सर्वदेवानामोवल्लीमन्त्रवर्णयोः ॥ २७४

na yantraṇātra kāryeti proktaṃ śrītrikaśāsane / samatā sarvadevānāmovallīmantravarṇayoḥ // 274

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगमनां गतीनां च सर्वं शिवमयं यतः । स ह्यखण्डितसद्भावं शिवतत्त्वं प्रपश्यति ॥ २७५

āgamanāṃ gatīnāṃ ca sarvaṃ śivamayaṃ yataḥ / sa hyakhaṇḍitasadbhāvaṃ śivatattvaṃ prapaśyati // 275

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो ह्यखण्डितसद्भावमात्मतत्त्वं प्रपद्यते । केतकीकुसुमसौरभे भृशं भृङ्ग एव रसिको न मक्षिका । भैरवीयपरमाद्वयार्चने को पि रज्यति महेशचोदितः ॥ २७६

yo hyakhaṇḍitasadbhāvamātmatattvaṃ prapadyate / ketakīkusumasaurabhe bhṛśaṃ bhṛṅga eva rasiko na makṣikā / bhairavīyaparamādvayārcane ko pi rajyati maheśacoditaḥ // 276

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्मिंश्च योगे विश्रान्तिं कुर्वतां भवडम्बरः । हिमानीव महाग्रीष्मे स्वयमेव विलीयते ॥ २७७

asmiṃśca yoge viśrāntiṃ kurvatāṃ bhavaḍambaraḥ / himānīva mahāgrīṣme svayameva vilīyate // 277

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अलं वातिप्रसङ्गेन भूयसातिप्रपञ्चिते । योग्यो भिनवगुप्तो स्मिन्को पि यागविधौ बुधः ॥ २७८

alaṃ vātiprasaṅgena bhūyasātiprapañcite / yogyo bhinavagupto sminko pi yāgavidhau budhaḥ // 278

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यनुत्तरपदप्रविकासे शाक्तमौपयिकमद्य विविक्तम् ॥ २७९अ

ityanuttarapadapravikāse śāktamaupayikamadya viviktam // 279a

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.