Abhinavagupta: Tantraloka 5

आणवेन विधिना परधाम प्रेप्सतामथ निरूप्यत एतत् ॥ १ब्

āṇavena vidhinā paradhāma prepsatāmatha nirūpyata etat // 1b

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकल्पस्यैव संस्कारे जाते निष्प्रतियोगिनि । अभीष्टे वस्तुनि प्राप्तिर्निश्चिता भोगमोक्षयोः ॥ २

vikalpasyaiva saṃskāre jāte niṣpratiyogini / abhīṣṭe vastuni prāptirniścitā bhogamokṣayoḥ // 2

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकल्पः कस्यचित्स्वात्मस्वातन्त्र्यादेव सुस्थिरः । उपायान्तरसापेक्ष्यवियोगेनैव जायते ॥ ३

vikalpaḥ kasyacitsvātmasvātantryādeva susthiraḥ / upāyāntarasāpekṣyaviyogenaiva jāyate // 3

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित्तु विकल्पो सौ स्वात्मसंस्करणं प्रति । उपायान्तरसापेक्षस्तत्रोक्तः पूर्वको विधिः ॥ ४

kasyacittu vikalpo sau svātmasaṃskaraṇaṃ prati / upāyāntarasāpekṣastatroktaḥ pūrvako vidhiḥ // 4

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकल्पो नाम चिन्मात्रस्वभावो यद्यपि स्थितः । तथापि निश्चयात्मासावणोः स्वातन्त्र्ययोजकः ॥ ५

vikalpo nāma cinmātrasvabhāvo yadyapi sthitaḥ / tathāpi niścayātmāsāvaṇoḥ svātantryayojakaḥ // 5

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निश्चयो बहुधा चैष तत्रोपायाश्च भेदिनः । अणुशब्देन ते चोक्ता दूरान्तिकविभेदतः ॥ ६

niścayo bahudhā caiṣa tatropāyāśca bhedinaḥ / aṇuśabdena te coktā dūrāntikavibhedataḥ // 6

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र बुद्धौ तथा प्राणे देहे चापि प्रमातरि । अपारमार्थिके प्यस्मिन् परमार्थः प्रकाशते ॥ ७

tatra buddhau tathā prāṇe dehe cāpi pramātari / apāramārthike pyasmin paramārthaḥ prakāśate // 7

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यतः प्रकाशाच्चिन्मात्रात् प्राणाद्यव्यतिरेकवत् । तस्यैव तु स्वतन्त्रत्वाद्द्विगुणं जडचिद्वपुः ॥ ८

yataḥ prakāśāccinmātrāt prāṇādyavyatirekavat / tasyaiva tu svatantratvāddviguṇaṃ jaḍacidvapuḥ // 8

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्तं त्रैशिरसे चैतद्देव्यै चन्द्रार्धमौलिना । जीवः शक्तिः शिवस्यैव सर्वत्रैव स्थितापि सा ॥ ९

uktaṃ traiśirase caitaddevyai candrārdhamaulinā / jīvaḥ śaktiḥ śivasyaiva sarvatraiva sthitāpi sā // 9

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वरूपप्रत्यये रूढा ज्ञानस्योन्मीलनात्परा । तस्य चिद्रूपतां सत्यां स्वातन्त्र्योल्लासकल्पनात् ॥ १०

svarūpapratyaye rūḍhā jñānasyonmīlanātparā / tasya cidrūpatāṃ satyāṃ svātantryollāsakalpanāt // 10

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्यञ्जडात्मताभागं तिरोधायाद्वयो भवेत् । तत्र स्वातन्त्र्यदृष्ट्या वा दर्पणे मुखबिम्बवत् ॥ ११

paśyañjaḍātmatābhāgaṃ tirodhāyādvayo bhavet / tatra svātantryadṛṣṭyā vā darpaṇe mukhabimbavat // 11

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशुद्धं निजचैतन्यं निश्चिनोत्यतदात्मकम् । बुद्धिप्राणादितो भिन्नं चैतन्यं निश्चितं बलात् ॥ १२

viśuddhaṃ nijacaitanyaṃ niścinotyatadātmakam / buddhiprāṇādito bhinnaṃ caitanyaṃ niścitaṃ balāt // 12

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यतस्तदभिन्नं स्यात्तस्यान्योन्यविभेदतः । विश्वरूपाविभेदित्वं शुद्धत्वादेव जायते ॥ १३

satyatastadabhinnaṃ syāttasyānyonyavibhedataḥ / viśvarūpāvibheditvaṃ śuddhatvādeva jāyate // 13

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निष्ठितैकस्फुरन्मूर्तेर्मूर्त्यन्तरविरोधतः । अन्तः संविदि सत्सर्वं यद्यप्यपरथा धियि ॥ १४

niṣṭhitaikasphuranmūrtermūrtyantaravirodhataḥ / antaḥ saṃvidi satsarvaṃ yadyapyaparathā dhiyi // 14

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राणे देहे थवा कस्मात्संक्रामेत्केन वा कथम् । तथापि निर्विकल्पे स्मिन्विकल्पो नास्ति तं विना ॥ १५

prāṇe dehe thavā kasmātsaṃkrāmetkena vā katham / tathāpi nirvikalpe sminvikalpo nāsti taṃ vinā // 15

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्टे प्यदृष्टकल्पत्वं विकल्पेन तु निश्चयः । बुद्धिप्राणशरीरेषु पारमेश्वर्यमञ्जसा ॥ १६

dṛṣṭe pyadṛṣṭakalpatvaṃ vikalpena tu niścayaḥ / buddhiprāṇaśarīreṣu pārameśvaryamañjasā // 16

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकल्प्यं शून्यरूपे न प्रमातरि विकल्पनम् । बुद्धिर्ध्यानमयी तत्र प्राण उच्चारणात्मकः ॥ १७

vikalpyaṃ śūnyarūpe na pramātari vikalpanam / buddhirdhyānamayī tatra prāṇa uccāraṇātmakaḥ // 17

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उच्चारणं च प्राणाद्या व्यानान्ताः पञ्च वृत्तयः । आद्या तु प्राणनाभिख्यापरोच्चारात्मिका भवेत् ॥ १८

uccāraṇaṃ ca prāṇādyā vyānāntāḥ pañca vṛttayaḥ / ādyā tu prāṇanābhikhyāparoccārātmikā bhavet // 18

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरीरस्याक्षविषयैतत्पिण्डत्वेन संस्थितिः । तत्र ध्यानमयं तावदनुत्तरमिहोच्यते ॥ १९

śarīrasyākṣaviṣayaitatpiṇḍatvena saṃsthitiḥ / tatra dhyānamayaṃ tāvadanuttaramihocyate // 19

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः प्रकाशः स्वतन्त्रो यं चित्स्वभावो हृदि स्थितः । सर्वतत्त्वमयः प्रोक्तमेतच्च त्रिशिरोमते ॥ २०

yaḥ prakāśaḥ svatantro yaṃ citsvabhāvo hṛdi sthitaḥ / sarvatattvamayaḥ proktametacca triśiromate // 20

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदलीसंपुटाकारं सबाह्याभ्यन्तरान्तरम् । ईक्षते हृदयान्तःस्थं तत्पुष्पमिव तत्त्ववित् ॥ २१

kadalīsaṃpuṭākāraṃ sabāhyābhyantarāntaram / īkṣate hṛdayāntaḥsthaṃ tatpuṣpamiva tattvavit // 21

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोमसूर्याग्निसंघट्टं तत्र ध्यायेदनन्यधीः । तद्ध्यानारणिसंक्षोभान्महाभैरवहव्यभुक् ॥ २२

somasūryāgnisaṃghaṭṭaṃ tatra dhyāyedananyadhīḥ / taddhyānāraṇisaṃkṣobhānmahābhairavahavyabhuk // 22

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृदयाख्ये महाकुण्डे जाज्वलन् स्फीततां व्रजेत् । तस्य शक्तिमतः स्फीतशक्तेर्भैरवतेजसः ॥ २३

hṛdayākhye mahākuṇḍe jājvalan sphītatāṃ vrajet / tasya śaktimataḥ sphītaśakterbhairavatejasaḥ // 23

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातृमानप्रमेयाख्यं धामाभेदेन भावयेत् । वह्न्यर्कसोमशक्तीनां तदेव त्रितयं भवेत् ॥ २४

mātṛmānaprameyākhyaṃ dhāmābhedena bhāvayet / vahnyarkasomaśaktīnāṃ tadeva tritayaṃ bhavet // 24

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परा परापरा चेयमपरा च सदोदिता । सृष्टिसंस्थितिसंहारैस्तासां प्रत्येकतस्त्रिधा ॥ २५

parā parāparā ceyamaparā ca sadoditā / sṛṣṭisaṃsthitisaṃhāraistāsāṃ pratyekatastridhā // 25

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्थं चानवच्छिन्नं रूपमासामकल्पितम् । एवं द्वादश ता देव्यः सूर्यबिम्बवदास्थिताः ॥ २६

caturthaṃ cānavacchinnaṃ rūpamāsāmakalpitam / evaṃ dvādaśa tā devyaḥ sūryabimbavadāsthitāḥ // 26

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकैकमासां वह्न्यर्कसोमतच्छान्तिभासनम् । एतदानुत्तरं चक्रं हृदयाच्चक्षुरादिभिः ॥ २७

ekaikamāsāṃ vahnyarkasomatacchāntibhāsanam / etadānuttaraṃ cakraṃ hṛdayāccakṣurādibhiḥ // 27

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्योमभिर्निःसरत्येव तत्तद्विषयगोचरे । तच्चक्रभाभिस्तत्रार्थे सृष्टिस्थितिलयक्रमात् ॥ २८

vyomabhirniḥsaratyeva tattadviṣayagocare / taccakrabhābhistatrārthe sṛṣṭisthitilayakramāt // 28

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोमसूर्याग्निभासात्म रूपं समवतिष्ठते । एवं शब्दादिविषये श्रोत्रादिव्योमवर्त्मना ॥ २९

somasūryāgnibhāsātma rūpaṃ samavatiṣṭhate / evaṃ śabdādiviṣaye śrotrādivyomavartmanā // 29

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चक्रेणानेन पतता तादात्म्यं परिभावयेत् । अनेन क्रमयोगेन यत्र यत्र पतत्यदः ॥ ३०

cakreṇānena patatā tādātmyaṃ paribhāvayet / anena kramayogena yatra yatra patatyadaḥ // 30

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चक्रं सर्वात्मकं तत्तत्सार्वभौममहीशवत् । इत्थं विश्वाध्वपटलमयत्नेनैव लीयते ॥ ३१

cakraṃ sarvātmakaṃ tattatsārvabhaumamahīśavat / itthaṃ viśvādhvapaṭalamayatnenaiva līyate // 31

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भैरवीयमहाचक्रे संवित्तिपरिवारिते । ततः संस्कारमात्रेण विश्वस्यापि परिक्षये ॥ ३२

bhairavīyamahācakre saṃvittiparivārite / tataḥ saṃskāramātreṇa viśvasyāpi parikṣaye // 32

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वात्मोच्छलत्तया भ्राम्यच्चक्रं संचिन्तयेन्महत् । ततस्तद्दाह्यविलयात् तत्संस्कारपरिक्षयात् ॥ ३३

svātmocchalattayā bhrāmyaccakraṃ saṃcintayenmahat / tatastaddāhyavilayāt tatsaṃskāraparikṣayāt // 33

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रशाम्यद्भावयेच्चक्रं ततः शान्तं ततः शमम् । अनेन ध्यानयोगेन विश्वं चक्रे विलीयते ॥ ३४

praśāmyadbhāvayeccakraṃ tataḥ śāntaṃ tataḥ śamam / anena dhyānayogena viśvaṃ cakre vilīyate // 34

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्संविदि ततः संविद्विलीनार्थैव भासते । चित्स्वाभाव्यात् ततो भूयः सृष्टिर्यच्चिन्महेश्वरी ॥ ३५

tatsaṃvidi tataḥ saṃvidvilīnārthaiva bhāsate / citsvābhāvyāt tato bhūyaḥ sṛṣṭiryaccinmaheśvarī // 35

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं प्रतिक्षणं विश्वं स्वसंविदि विलापयन् । विसृजंश्च ततो भूयः शश्वद्भैरवतां व्रजेत् ॥ ३६

evaṃ pratikṣaṇaṃ viśvaṃ svasaṃvidi vilāpayan / visṛjaṃśca tato bhūyaḥ śaśvadbhairavatāṃ vrajet // 36

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं त्रिशूलात् प्रभृति चतुष्पञ्चारकक्रमात् । पञ्चाशदरपर्यन्तं चक्रं योगी विभावयेत् ॥ ३७

evaṃ triśūlāt prabhṛti catuṣpañcārakakramāt / pañcāśadaraparyantaṃ cakraṃ yogī vibhāvayet // 37

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुष्षष्टिशतारं वा सहस्रारमथापि वा । असंख्यारसहस्रं वा चक्रं ध्यायेदनन्यधीः ॥ ३८

catuṣṣaṣṭiśatāraṃ vā sahasrāramathāpi vā / asaṃkhyārasahasraṃ vā cakraṃ dhyāyedananyadhīḥ // 38

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संविन्नाथस्य महतो देवस्योल्लासिसंविदः । नैवास्ति काचित्कलना विश्वशक्तेर्महेशितुः ॥ ३९

saṃvinnāthasya mahato devasyollāsisaṃvidaḥ / naivāsti kācitkalanā viśvaśaktermaheśituḥ // 39

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्तयो स्य जगत् कृत्स्नं शक्तिमांस्तु महेश्वरः । इति माङ्गलशास्त्रे तु श्रीश्रीकण्ठो न्यरूपयत् ॥ ४०

śaktayo sya jagat kṛtsnaṃ śaktimāṃstu maheśvaraḥ / iti māṅgalaśāstre tu śrīśrīkaṇṭho nyarūpayat // 40

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्येतत् प्रथमोपायरूपं ध्यानं न्यरूपयत् । श्रीशंभुनाथो मे तुष्टस्तस्मै श्रीसुमतिप्रभुः ॥ ४१

ityetat prathamopāyarūpaṃ dhyānaṃ nyarūpayat / śrīśaṃbhunātho me tuṣṭastasmai śrīsumatiprabhuḥ // 41

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनयैव दिशान्यानि ध्यानान्यपि समाश्रयेत् । अनुत्तरोपायधुरां यान्यायान्ति क्रमं विना ॥ ४२

anayaiva diśānyāni dhyānānyapi samāśrayet / anuttaropāyadhurāṃ yānyāyānti kramaṃ vinā // 42

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्राणस्य या वृत्तिः प्राणनाद्या निरूपिता । तदुपायतया ब्रूमो नुत्तरप्रविकासनम् ॥ ४३

atha prāṇasya yā vṛttiḥ prāṇanādyā nirūpitā / tadupāyatayā brūmo nuttarapravikāsanam // 43

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निजानन्दे प्रमात्रंशमात्रे हृदि पुरा स्थितः । शून्यतामात्रविश्रान्तेर्निरानन्दं विभावयेत् ॥ ४४

nijānande pramātraṃśamātre hṛdi purā sthitaḥ / śūnyatāmātraviśrānternirānandaṃ vibhāvayet // 44

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राणोदये प्रमेये तु परानन्दं विभावयेत् । तत्रानन्तप्रमेयांशपूरणापाननिर्वृतः ॥ ४५

prāṇodaye prameye tu parānandaṃ vibhāvayet / tatrānantaprameyāṃśapūraṇāpānanirvṛtaḥ // 45

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परानन्दगतस्तिष्ठेदपानशशिशोभितः । ततो नन्तस्फुरन्मेयसंघट्टैकान्तनिर्वृतः ॥ ४६

parānandagatastiṣṭhedapānaśaśiśobhitaḥ / tato nantasphuranmeyasaṃghaṭṭaikāntanirvṛtaḥ // 46

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समानभूमिमागत्य ब्रह्मानन्दमयो भवेत् । ततो पि मानमेयौघकलनाग्रासतत्परः ॥ ४७

samānabhūmimāgatya brahmānandamayo bhavet / tato pi mānameyaughakalanāgrāsatatparaḥ // 47

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदानवह्नौ विश्रान्तो महानन्दं विभावयत् । तत्र विश्रान्तिमभ्येत्य शाम्यत्यस्मिन्महार्चिषि ॥ ४८

udānavahnau viśrānto mahānandaṃ vibhāvayat / tatra viśrāntimabhyetya śāmyatyasminmahārciṣi // 48

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरुपाधिर्महाव्याप्तिर्व्यानाख्योपाधिवर्जिता । तदा खलु चिदानन्दो यो जडानुपबृंहितः ॥ ४९

nirupādhirmahāvyāptirvyānākhyopādhivarjitā / tadā khalu cidānando yo jaḍānupabṛṃhitaḥ // 49

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नह्यत्र संस्थितिः कापि विभक्ता जडरूपिणः । यत्र को पि व्यवच्छेदो नास्ति यद्विश्वतः स्फुरत् ॥ ५०

nahyatra saṃsthitiḥ kāpi vibhaktā jaḍarūpiṇaḥ / yatra ko pi vyavacchedo nāsti yadviśvataḥ sphurat // 50

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदनाहतसंवित्ति परमामृतबृंहितम् । यत्रास्ति भावनादीनां न मुख्या कापि संगतिः ॥ ५१

yadanāhatasaṃvitti paramāmṛtabṛṃhitam / yatrāsti bhāvanādīnāṃ na mukhyā kāpi saṃgatiḥ // 51

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदेव जगदानन्दमस्मभ्यं शंभुरूचिवान् । तत्र विश्रान्तिराधेया हृदयोच्चारयोगतः ॥ ५२

tadeva jagadānandamasmabhyaṃ śaṃbhurūcivān / tatra viśrāntirādheyā hṛdayoccārayogataḥ // 52

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

या तत्र सम्यग्विश्रान्तिः सानुत्तरमयी स्थितिः । इत्येतद्धृदयाद्येकस्वभावे पि स्वधामनि ॥ ५३

yā tatra samyagviśrāntiḥ sānuttaramayī sthitiḥ / ityetaddhṛdayādyekasvabhāve pi svadhāmani // 53

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षट्प्राणोच्चारजं रूपमथ व्याप्त्या तदुच्यते । प्राणदण्डप्रयोगेन पूर्वापरसमीकृतेः ॥ ५४

ṣaṭprāṇoccārajaṃ rūpamatha vyāptyā taducyate / prāṇadaṇḍaprayogena pūrvāparasamīkṛteḥ // 54

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुष्किकाम्बुजालम्बिलम्बिकासौधमाश्रयेत् । त्रिशूलभूमिं क्रान्त्वातो नाडित्रितयसङ्गताम् ॥ ५५

catuṣkikāmbujālambilambikāsaudhamāśrayet / triśūlabhūmiṃ krāntvāto nāḍitritayasaṅgatām // 55

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इच्छाज्ञानक्रियाशक्तिसमत्वे प्रविशेत् सुधीः । एकां विकासिनीं भूयस्त्वसंकोचां विकस्वराम् ॥ ५६

icchājñānakriyāśaktisamatve praviśet sudhīḥ / ekāṃ vikāsinīṃ bhūyastvasaṃkocāṃ vikasvarām // 56

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रयेद्भ्रूबिन्दुनादान्तशक्तिसोपानमालिकाम् । तत्रोर्ध्वकुण्डलीभूमौ स्पन्दनोदरसुन्दरः ॥ ५७

śrayedbhrūbindunādāntaśaktisopānamālikām / tatrordhvakuṇḍalībhūmau spandanodarasundaraḥ // 57

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विसर्गस्तत्र विश्राम्येन्मत्स्योदरदशाजुषि । रासभी वडवा यद्वत्स्वधामानन्दमन्दिरम् ॥ ५८

visargastatra viśrāmyenmatsyodaradaśājuṣi / rāsabhī vaḍavā yadvatsvadhāmānandamandiram // 58

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकाससंकोचमयं प्रविश्य हृदि हृष्यति । तद्वन्मुहुर्लीनसृष्टभावव्रातसुनिर्भराम् ॥ ५९

vikāsasaṃkocamayaṃ praviśya hṛdi hṛṣyati / tadvanmuhurlīnasṛṣṭabhāvavrātasunirbharām // 59

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रयेद्विकाससंकोचरूढभैरवयामलाम् । एकीकृतमहामूलशूलवैसर्गिके हृदि ॥ ६०

śrayedvikāsasaṃkocarūḍhabhairavayāmalām / ekīkṛtamahāmūlaśūlavaisargike hṛdi // 60

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परस्मिन्नेति विश्रान्तिं सर्वापूरणयोगतः । अत्र तत्पूर्णवृत्त्यैव विश्वावेशमयं स्थितम् ॥ ६१

parasminneti viśrāntiṃ sarvāpūraṇayogataḥ / atra tatpūrṇavṛttyaiva viśvāveśamayaṃ sthitam // 61

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकाशस्यात्मविश्रान्तावहमित्येव दृश्यताम् । अनुत्तरविमर्शे प्राग्व्यापारादिविवर्जिते ॥ ६२

prakāśasyātmaviśrāntāvahamityeva dṛśyatām / anuttaravimarśe prāgvyāpārādivivarjite // 62

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिद्विमर्शपराहंकृत् प्रथमोल्लासिनी स्फुरेत् । तत उद्योगसक्तेन स द्वादशकलात्मना ॥ ६३

cidvimarśaparāhaṃkṛt prathamollāsinī sphuret / tata udyogasaktena sa dvādaśakalātmanā // 63

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्येणाभासयेद्भावं पूरयेदथ चर्चयेत् । अथेन्दुः षोडशकलो विसर्गग्रासमन्थरः ॥ ६४

sūryeṇābhāsayedbhāvaṃ pūrayedatha carcayet / athenduḥ ṣoḍaśakalo visargagrāsamantharaḥ // 64

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संजीवन्यमृतं बोधवह्नौ विसृजति स्फुरन् । इच्छाज्ञानक्रियाशक्तिसूक्ष्मरन्ध्रस्रुगग्रगम् ॥ ६५

saṃjīvanyamṛtaṃ bodhavahnau visṛjati sphuran / icchājñānakriyāśaktisūkṣmarandhrasrugagragam // 65

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदेवम[तद]मृतं दिव्यं संविद्देवीषु तर्पकम् । विसर्गामृतमेतावद् बोधाख्ये हुतभोजिनि ॥ ६६

tadevama[tada]mṛtaṃ divyaṃ saṃviddevīṣu tarpakam / visargāmṛtametāvad bodhākhye hutabhojini // 66

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विसृष्टं चेद्भवेत्सर्वं हुतं षोढाध्वमण्डलम् । यतो नुत्तरनाथस्य विसर्गः कुलनायिका । तत्क्षोभः कादिहान्तं तत्प्रसरस्तत्त्वपद्धतिः ॥ ६७

visṛṣṭaṃ cedbhavetsarvaṃ hutaṃ ṣoḍhādhvamaṇḍalam / yato nuttaranāthasya visargaḥ kulanāyikā / tatkṣobhaḥ kādihāntaṃ tatprasarastattvapaddhatiḥ // 67

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अंअ इति कुलेश्वर्या सहितो हि कुलेशिता । परो विसर्गविश्लेषस्तन्मयं विश्वमुच्यते ॥ ६८

aṃa iti kuleśvaryā sahito hi kuleśitā / paro visargaviśleṣastanmayaṃ viśvamucyate // 68

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वित्प्राणगुणदेहान्तर्बहिर्द्रव्यमयीमिमाम् । अर्चयेज्जुहुयाद्ध्यायेदित्थं संजीवनीं कलाम् ॥ ६९

vitprāṇaguṇadehāntarbahirdravyamayīmimām / arcayejjuhuyāddhyāyeditthaṃ saṃjīvanīṃ kalām // 69

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनन्दनाडीयुगलस्पन्दनावहितौ स्थितः । एनां विसर्गनिःष्यन्दसौधभूमिं प्रपद्यते ॥ ७०

ānandanāḍīyugalaspandanāvahitau sthitaḥ / enāṃ visarganiḥṣyandasaudhabhūmiṃ prapadyate // 70

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शाक्ते क्षोभे कुलावेशे सर्वनाड्यग्रगोचरे । व्याप्तौ सर्वात्मसंकोचे हृदयं प्रविशेत्सुधीः ॥ ७१

śākte kṣobhe kulāveśe sarvanāḍyagragocare / vyāptau sarvātmasaṃkoce hṛdayaṃ praviśetsudhīḥ // 71

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोमसूर्यकलाजालपरस्परनिघर्षतः । अग्नीषोमात्मके धाम्नि विसर्गानन्द उन्मिषेत् ॥ ७२

somasūryakalājālaparasparanigharṣataḥ / agnīṣomātmake dhāmni visargānanda unmiṣet // 72

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अलं रहस्यकथया गुप्तमेतत्स्वभावतः । योगिनीहृदयं तत्र विश्रान्तः स्यात्कृती बुधः ॥ ७३

alaṃ rahasyakathayā guptametatsvabhāvataḥ / yoginīhṛdayaṃ tatra viśrāntaḥ syātkṛtī budhaḥ // 73

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हानादानतिरस्कारवृत्तौ रूढिमुपागतः । अभेदवृत्तितः पश्येद्विश्वं चितिचमत्कृतेः ॥ ७४

hānādānatiraskāravṛttau rūḍhimupāgataḥ / abhedavṛttitaḥ paśyedviśvaṃ citicamatkṛteḥ // 74

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्थक्रियार्थितादैन्यं त्यक्त्वा बाह्यान्तरात्मनि । खरूपे निर्वृतिं प्राप्य फुल्लां नाददशां श्रयेत् ॥ ७५

arthakriyārthitādainyaṃ tyaktvā bāhyāntarātmani / kharūpe nirvṛtiṃ prāpya phullāṃ nādadaśāṃ śrayet // 75

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वक्त्रमन्तस्तया सम्यक् संविदः प्रविकासयेत् । संविदक्षमरुच्चक्रं ज्ञेयाभिन्नं ततो भवेत् ॥ ७६

vaktramantastayā samyak saṃvidaḥ pravikāsayet / saṃvidakṣamaruccakraṃ jñeyābhinnaṃ tato bhavet // 76

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तज्ज्ञेयं संविदाख्येन वह्निना प्रविलीयते । विलीनं तत् त्रिकोणे स्मिञ्शक्तिवह्नौ विलीयते ॥ ७७

tajjñeyaṃ saṃvidākhyena vahninā pravilīyate / vilīnaṃ tat trikoṇe smiñśaktivahnau vilīyate // 77

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र संवेदनोदारबिन्दुसत्तासुनिर्वृतः । संहारबीजविश्रान्तो योगी परमयो भवेत् ॥ ७८

tatra saṃvedanodārabindusattāsunirvṛtaḥ / saṃhārabījaviśrānto yogī paramayo bhavet // 78

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तर्बाह्ये द्वये वापि सामान्येतरसुन्दरः । संवित्स्पन्दस्त्रिशक्त्यात्मा संकोचप्रविकासवान् ॥ ७९

antarbāhye dvaye vāpi sāmānyetarasundaraḥ / saṃvitspandastriśaktyātmā saṃkocapravikāsavān // 79

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असंकोचविकासो पि तदाभासनतस्तथा । अन्तर्लक्ष्यो बहिर्दृष्टिः परमं पदमश्नुते ॥ ८०

asaṃkocavikāso pi tadābhāsanatastathā / antarlakṣyo bahirdṛṣṭiḥ paramaṃ padamaśnute // 80

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स्वातन्त्र्यनिर्मेये विचित्रार्थक्रियाकृति । विमर्शनं विशेषाख्यः स्पन्द औन्मुख्यसंज्ञितः ॥ ८१

tataḥ svātantryanirmeye vicitrārthakriyākṛti / vimarśanaṃ viśeṣākhyaḥ spanda aunmukhyasaṃjñitaḥ // 81

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र विश्रान्तिमागच्छेद्यद्वीर्यं मन्त्रमण्डले । शान्त्यादिसिद्धयस्तत्तद्रूपतादात्म्यतो यतः ॥ ८२

tatra viśrāntimāgacchedyadvīryaṃ mantramaṇḍale / śāntyādisiddhayastattadrūpatādātmyato yataḥ // 82

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्यो यश्चाक्षसंघो यं बोधस्वातन्त्र्यसंज्ञकः । सो निमीलित एवैतत् कुर्यात्स्वात्ममयं जगत् ॥ ८३

divyo yaścākṣasaṃgho yaṃ bodhasvātantryasaṃjñakaḥ / so nimīlita evaitat kuryātsvātmamayaṃ jagat // 83

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महासाहससंयोगविलीनाखिलवृत्तिकः । पुञ्जीभूते स्वरश्म्योघे निर्भरीभूय तिष्ठति ॥ ८४

mahāsāhasasaṃyogavilīnākhilavṛttikaḥ / puñjībhūte svaraśmyoghe nirbharībhūya tiṣṭhati // 84

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकिचिच्चिन्तकस्तत्र स्पष्टदृग्याति संविदम् । यद्विस्फुलिङ्गाः संसारभस्मदाहैकहेतवः ॥ ८५

akiciccintakastatra spaṣṭadṛgyāti saṃvidam / yadvisphuliṅgāḥ saṃsārabhasmadāhaikahetavaḥ // 85

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदुक्तं परमेशेन त्रिशिरोभैरवागमे । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि मन्त्रभूम्यां प्रवेशनम् ॥ ८६

taduktaṃ parameśena triśirobhairavāgame / śṛṇu devi pravakṣyāmi mantrabhūmyāṃ praveśanam // 86

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्यनाड्योर्ध्वगमनं तद्धर्मप्राप्तिलक्षणम् । विसर्गान्तपदातीतं प्रान्तकोटिनिरूपितम् ॥ ८७

madhyanāḍyordhvagamanaṃ taddharmaprāptilakṣaṇam / visargāntapadātītaṃ prāntakoṭinirūpitam // 87

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधःप्रवाहसंरोधादूर्ध्वक्षेपविवर्जनात् । महाप्रकाशमुदयज्ञानव्यक्तिप्रदायकम् ॥ ८८

adhaḥpravāhasaṃrodhādūrdhvakṣepavivarjanāt / mahāprakāśamudayajñānavyaktipradāyakam // 88

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुभूय परे धाम्नि मात्रावृत्त्या पुरं विशेत् । निस्तरङ्गावतीर्णा सा वृत्तिरेका शिवात्मिका ॥ ८९

anubhūya pare dhāmni mātrāvṛttyā puraṃ viśet / nistaraṅgāvatīrṇā sā vṛttirekā śivātmikā // 89

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुष्षड्द्विर्द्विगुणितचक्रषट्कसमुज्ज्वला । तत्स्थं [त्स्थो] विचारयेत् खं खं खस्थं खस्थेन संविशेत् ॥ ९०

catuṣṣaḍdvirdviguṇitacakraṣaṭkasamujjvalā / tatsthaṃ [tstho] vicārayet khaṃ khaṃ khasthaṃ khasthena saṃviśet // 90

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खं खं त्यक्त्वा खमारुह्य खस्थं खं चोच्चरेदिति । खमध्यास्याधिकारेण पदस्थाश्चिन्मरीचयः ॥ ९१

khaṃ khaṃ tyaktvā khamāruhya khasthaṃ khaṃ coccarediti / khamadhyāsyādhikāreṇa padasthāścinmarīcayaḥ // 91

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावयेद्भावमन्तःस्थं भावस्थो भावनिःस्पृहः । भावाभावगती रुद्ध्वा भावाभावावरोधदृक् ॥ ९२

bhāvayedbhāvamantaḥsthaṃ bhāvastho bhāvaniḥspṛhaḥ / bhāvābhāvagatī ruddhvā bhāvābhāvāvarodhadṛk // 92

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्माणुकुलमूलानि शक्तिर्भूतिश्चिती रतिः । शक्तित्रयं द्रष्टृदृश्योपरक्तं तद्विवर्जितम् ॥ ९३

ātmāṇukulamūlāni śaktirbhūtiścitī ratiḥ / śaktitrayaṃ draṣṭṛdṛśyoparaktaṃ tadvivarjitam // 93

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत्खं दशधा प्रोक्तमुच्चारोच्चारलक्षणम् । धामस्थं धाममध्यस्थं धामोदरपुटीकृतम् ॥ ९४

etatkhaṃ daśadhā proktamuccāroccāralakṣaṇam / dhāmasthaṃ dhāmamadhyasthaṃ dhāmodarapuṭīkṛtam // 94

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धाम्ना तु बोधयेद्धाम धाम धामान्तगं कुरु । तद्धाम धामगत्या तु भेद्यं धामान्तमान्तरम् ॥ ९५

dhāmnā tu bodhayeddhāma dhāma dhāmāntagaṃ kuru / taddhāma dhāmagatyā tu bhedyaṃ dhāmāntamāntaram // 95

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भेदोपभेदभेदेन भेदः कार्यस्तु मध्यतः । इति प्रवेशोपायो यमाणवः परिकीर्तितः ॥ ९६

bhedopabhedabhedena bhedaḥ kāryastu madhyataḥ / iti praveśopāyo yamāṇavaḥ parikīrtitaḥ // 96

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीमहेश्वरनाथेन यो हृत्स्थेन ममोदितः । श्रीब्रह्मयामले चोक्तं श्रीमान् रावो दशात्मकः ॥ ९७

śrīmaheśvaranāthena yo hṛtsthena mamoditaḥ / śrībrahmayāmale coktaṃ śrīmān rāvo daśātmakaḥ // 97

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थूलः सूक्ष्मः परो हृद्यः कण्ठ्यस्तालव्य एव च । सर्वतश्च विभुर्यो सौ विभुत्वपददायकः ॥ ९८

sthūlaḥ sūkṣmaḥ paro hṛdyaḥ kaṇṭhyastālavya eva ca / sarvataśca vibhuryo sau vibhutvapadadāyakaḥ // 98

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जितरावो महायोगी संक्रामेत्परदेहगः । परां च विन्दति व्याप्तिं प्रत्यहं ह्यभ्यसेत तम् ॥ ९९

jitarāvo mahāyogī saṃkrāmetparadehagaḥ / parāṃ ca vindati vyāptiṃ pratyahaṃ hyabhyaseta tam // 99

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावद्यावदरावे सा रावाल्लीयेत राविणी । अत्र भावनया देहगतोपायैः परे पथि ॥ १००

tāvadyāvadarāve sā rāvāllīyeta rāviṇī / atra bhāvanayā dehagatopāyaiḥ pare pathi // 100

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विविक्षोः पूर्णतास्पर्शात्प्रागानन्दः प्रजायते । ततो पि विद्युदापातसदृशे देहवर्जिते ॥ १०१

vivikṣoḥ pūrṇatāsparśātprāgānandaḥ prajāyate / tato pi vidyudāpātasadṛśe dehavarjite // 101

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धाम्नि क्षणं समावेशादुद्भवः प्रस्फुटं प्लुतिः । जलपांसुवदभ्यस्तसंविद्देहैक्यहानितः ॥ १०२

dhāmni kṣaṇaṃ samāveśādudbhavaḥ prasphuṭaṃ plutiḥ / jalapāṃsuvadabhyastasaṃviddehaikyahānitaḥ // 102

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वबलाक्रमणाद्देहशैथिल्यात् कम्पमाप्नुयात् । गलिते देहतादात्म्यनिश्चये न्तर्भुखत्वतः ॥ १०३

svabalākramaṇāddehaśaithilyāt kampamāpnuyāt / galite dehatādātmyaniścaye ntarbhukhatvataḥ // 103

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निद्रायते पुरा यावन्न रूढः संविदात्मनि । ततः सत्यपदे रूढो विश्वात्मत्वेन संविदम् ॥ १०४

nidrāyate purā yāvanna rūḍhaḥ saṃvidātmani / tataḥ satyapade rūḍho viśvātmatvena saṃvidam // 104

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संविदन् घूर्णते घूर्णिर्महाव्याप्तिर्यतः स्मृता । आत्मन्यनात्माभिमतौ सत्यामेव ह्यनात्मनि ॥ १०५

saṃvidan ghūrṇate ghūrṇirmahāvyāptiryataḥ smṛtā / ātmanyanātmābhimatau satyāmeva hyanātmani // 105

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्माभिमानो देहादौ बन्धो मुक्तिस्तु तल्लयः । आदावनात्मन्यात्मत्वे लीने लब्धे निजात्मनि ॥ १०६

ātmābhimāno dehādau bandho muktistu tallayaḥ / ādāvanātmanyātmatve līne labdhe nijātmani // 106

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मन्यनात्मतानाशे महाव्याप्तिः प्रवर्तते । आनन्द उद्भवः कम्पो निन्द्रा घूर्णिश्च पञ्चकम् ॥ १०७

ātmanyanātmatānāśe mahāvyāptiḥ pravartate / ānanda udbhavaḥ kampo nindrā ghūrṇiśca pañcakam // 107

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तमत एव श्रीमालिनीविजयोत्तरे । प्रदर्शिते स्मिन्नानन्दप्रभृतौ पञ्चके यदा ॥ १०८

ityuktamata eva śrīmālinīvijayottare / pradarśite sminnānandaprabhṛtau pañcake yadā // 108

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योगी विशेत्तदा तत्तच्चक्रेशत्वं हठाद्व्रजेत् । यथा सर्वेशिना बोधेनाक्रान्तापि तनुः क्वचित् ॥ १०९

yogī viśettadā tattaccakreśatvaṃ haṭhādvrajet / yathā sarveśinā bodhenākrāntāpi tanuḥ kvacit // 109

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किंचित्कर्तुं प्रभवति चक्षुषा रूपसंविदम् । तथैव चक्रे कुत्रापि प्रवेशात्को पि संभवेत् ॥ ११०

kiṃcitkartuṃ prabhavati cakṣuṣā rūpasaṃvidam / tathaiva cakre kutrāpi praveśātko pi saṃbhavet // 110

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनन्दचक्रं वह्न्यश्रि कन्द उद्भव उच्यते । कम्पो हृत्तालु निद्रा च घूर्णिः स्यादूर्ध्वकुण्डली ॥ १११

ānandacakraṃ vahnyaśri kanda udbhava ucyate / kampo hṛttālu nidrā ca ghūrṇiḥ syādūrdhvakuṇḍalī // 111

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच्च स्फुटमेवोक्तं श्रीमन्त्रैशिरसे मते । एवं प्रदर्शितोच्चारविश्रान्तिहृदयं परम् ॥ ११२

etacca sphuṭamevoktaṃ śrīmantraiśirase mate / evaṃ pradarśitoccāraviśrāntihṛdayaṃ param // 112

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्तदव्यक्तलिङ्गं नृशिवशक्त्यविभागवत् । अत्र विश्वमिदं लीनमत्रान्तःस्थं च गम्यते ॥ ११३

yattadavyaktaliṅgaṃ nṛśivaśaktyavibhāgavat / atra viśvamidaṃ līnamatrāntaḥsthaṃ ca gamyate // 113

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं तल्लक्षणं पूर्णशक्तिभैरवसंविदः । देहगाध्वसमुन्मेषे समावेशस्तु यः स्फुटः ॥ ११४

idaṃ tallakṣaṇaṃ pūrṇaśaktibhairavasaṃvidaḥ / dehagādhvasamunmeṣe samāveśastu yaḥ sphuṭaḥ // 114

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहन्ताच्छादितोन्मेषिभावेदंभावयुक् स च । व्यक्ताव्यक्तमिदं लिङ्गं मन्त्रवीर्यं परापरम् ॥ ११५

ahantācchāditonmeṣibhāvedaṃbhāvayuk sa ca / vyaktāvyaktamidaṃ liṅgaṃ mantravīryaṃ parāparam // 115

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरशक्तिसमुन्मेषि शिवरूपाद्विभेदितम् । यन्न्यक्कृतशिवाहन्तासमावेशं विभेदवत् ॥ ११६

naraśaktisamunmeṣi śivarūpādvibheditam / yannyakkṛtaśivāhantāsamāveśaṃ vibhedavat // 116

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशेषस्पन्दरूपं तद् व्यक्तं लिङ्गं चिदात्मकम् । व्यक्तात्सिद्धिप्रसवो व्यक्ताव्यक्ताद्द्वयं विमोक्षश्च । अव्यक्ताद्बलमाद्यं परस्य नानुत्तरे त्वियं चर्चा ॥ ११७

viśeṣaspandarūpaṃ tad vyaktaṃ liṅgaṃ cidātmakam / vyaktātsiddhiprasavo vyaktāvyaktāddvayaṃ vimokṣaśca / avyaktādbalamādyaṃ parasya nānuttare tviyaṃ carcā // 117

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्माख्यं यद्व्यक्तं नरलिङ्गं तत्र विश्वमर्पयतः । व्यक्ताव्यक्तं तस्माद्गलिते तस्मिंस्तदव्यक्तम् ॥ ११८

ātmākhyaṃ yadvyaktaṃ naraliṅgaṃ tatra viśvamarpayataḥ / vyaktāvyaktaṃ tasmādgalite tasmiṃstadavyaktam // 118

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनात्मलिङ्गमेतत् परमे शिवशक्त्यणुस्वभावमये । अव्यक्ते विश्राम्यति नानुत्तरधामगा त्वियं चर्चा ॥ ११९

tenātmaliṅgametat parame śivaśaktyaṇusvabhāvamaye / avyakte viśrāmyati nānuttaradhāmagā tviyaṃ carcā // 119

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकस्य स्पन्दनस्यैषा त्रैधं भेदव्यवस्थितिः । अत्र लिङ्गे सदा तिष्ठेत् पूजाविश्रान्तितत्परः ॥ १२०

ekasya spandanasyaiṣā traidhaṃ bhedavyavasthitiḥ / atra liṅge sadā tiṣṭhet pūjāviśrāntitatparaḥ // 120

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.