भौतिकत्वमतो प्यस्तु नियमाद्विषयेष्वलम् । अहं शृणोमि पश्यामि जिघ्रामीत्यादिसंविदि ॥ २४१
bhautikatvamato pyastu niyamādviṣayeṣvalam / ahaṃ śṛṇomi paśyāmi jighrāmītyādisaṃvidi // 241
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Abhinavagupta: Tantraloka·9
Abhinavagupta: Tantraloka 9
अहंतानुगमादाहंकारिकत्वं स्फुटं स्थितम् । करणत्वमतो युक्तं कर्त्रशस्पृक्त्वयोगतः ॥ २४२
ahaṃtānugamādāhaṃkārikatvaṃ sphuṭaṃ sthitam / karaṇatvamato yuktaṃ kartraśaspṛktvayogataḥ // 242
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्तुर्विभिन्नं करणं प्रेर्यत्वात् करणं कुतः । करणान्तरवाञ्छायां भवेत्तत्रानवस्थितिः ॥ २४३
karturvibhinnaṃ karaṇaṃ preryatvāt karaṇaṃ kutaḥ / karaṇāntaravāñchāyāṃ bhavettatrānavasthitiḥ // 243
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् स्वातन्त्र्ययोगेन कर्ता स्वं भेदयन् वपुः । कर्माशस्पर्शिनं स्वांशं करणीकुरुते स्वयम् ॥ २४४
tasmāt svātantryayogena kartā svaṃ bhedayan vapuḥ / karmāśasparśinaṃ svāṃśaṃ karaṇīkurute svayam // 244
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करणीकृततत्स्वांशतन्मयीभावनावशात् । करणीकुरुते त्यन्तव्यतिरिक्तं कुठारवत् ॥ २४५
karaṇīkṛtatatsvāṃśatanmayībhāvanāvaśāt / karaṇīkurute tyantavyatiriktaṃ kuṭhāravat // 245
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनाशुद्धैव विद्यास्य सामान्यं करणं पुरा । ज्ञप्तौ कृतौ तु सामान्यं कला करणमुच्यते ॥ २४६
tenāśuddhaiva vidyāsya sāmānyaṃ karaṇaṃ purā / jñaptau kṛtau tu sāmānyaṃ kalā karaṇamucyate // 246
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननु श्रीमन्मतङ्गादौ कलायाः कर्तृतोदिता । तस्यां सत्यां हि विद्याद्याः करणत्वार्हताजुषः ॥ २४७
nanu śrīmanmataṅgādau kalāyāḥ kartṛtoditā / tasyāṃ satyāṃ hi vidyādyāḥ karaṇatvārhatājuṣaḥ // 247
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उच्यते कर्तृतैवोक्ता करणत्वे प्रयोजिका । तया विना तु नान्येषां करणानां स्थितिर्यतः ॥ २४८
ucyate kartṛtaivoktā karaṇatve prayojikā / tayā vinā tu nānyeṣāṃ karaṇānāṃ sthitiryataḥ // 248
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतो सामान्यकरणवर्गात् तत्र पृथक् कृता । विद्यां विना हि नान्येषां करणानां निजा स्थितिः ॥ २४९
ato sāmānyakaraṇavargāt tatra pṛthak kṛtā / vidyāṃ vinā hi nānyeṣāṃ karaṇānāṃ nijā sthitiḥ // 249
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलां विना न तस्याश्च कर्तृत्वे ज्ञातृता यतः । कलाविद्ये ततः पुंसो मुख्यं तत्करणं विदुः ॥ २५०
kalāṃ vinā na tasyāśca kartṛtve jñātṛtā yataḥ / kalāvidye tataḥ puṃso mukhyaṃ tatkaraṇaṃ viduḥ // 250
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत एव विहीने पि बुद्धिकर्मेन्द्रियैः क्वचित् । अन्धे पङ्गौ रूपगतिप्रकाशो न न भासते ॥ २५१
ata eva vihīne pi buddhikarmendriyaiḥ kvacit / andhe paṅgau rūpagatiprakāśo na na bhāsate // 251
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किंतु सामान्यकरणबलाद्वेद्ये पि तादृशि । रूपसामान्य एवान्धः प्रतिपत्तिं प्रपद्यते ॥ २५२
kiṃtu sāmānyakaraṇabalādvedye pi tādṛśi / rūpasāmānya evāndhaḥ pratipattiṃ prapadyate // 252
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत एव त्वहंकारात् तन्मात्रस्पर्शिनो धिकम् । कर्मेन्द्रियाणि वाक्पाणिपायूपस्थाङ्घ्रि जज्ञिरे ॥ २५३
tata eva tvahaṃkārāt tanmātrasparśino dhikam / karmendriyāṇi vākpāṇipāyūpasthāṅghri jajñire // 253
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वच्म्याददे त्यजाम्याशु विसृजामि व्रजामि च । इति याहंक्रिया कार्यक्षमा कर्मेन्द्रियं तु तत् ॥ २५४
vacmyādade tyajāmyāśu visṛjāmi vrajāmi ca / iti yāhaṃkriyā kāryakṣamā karmendriyaṃ tu tat // 254
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन च्छिन्नकरस्यास्ति हस्तः कर्मेन्द्रियात्मकः । तस्य प्रधानाधिष्ठानं परं पञ्चाङ्गुलिः करः ॥ २५५
tena cchinnakarasyāsti hastaḥ karmendriyātmakaḥ / tasya pradhānādhiṣṭhānaṃ paraṃ pañcāṅguliḥ karaḥ // 255
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुखेनापि यदादानं तत्र यत् करणं स्थितम् । स पाणिरेव करणं विना किं संभवेत् क्रिया ॥ २५६
mukhenāpi yadādānaṃ tatra yat karaṇaṃ sthitam / sa pāṇireva karaṇaṃ vinā kiṃ saṃbhavet kriyā // 256
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथाभावे तु बुद्ध्यक्षैरपि किं स्यात्प्रयोजनम् । दर्शनं करणापेक्षं क्रियात्वादिति चोच्यते ॥ २५७
tathābhāve tu buddhyakṣairapi kiṃ syātprayojanam / darśanaṃ karaṇāpekṣaṃ kriyātvāditi cocyate // 257
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परैर्गमौ तु करणं नेष्यते चेति विस्मयः । गमनोत्क्षेपणादीनि मुख्यं कर्मोपलम्भनम् ॥ २५८
parairgamau tu karaṇaṃ neṣyate ceti vismayaḥ / gamanotkṣepaṇādīni mukhyaṃ karmopalambhanam // 258
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनर्गुणः क्रिया त्वेषा वैयाकरणदर्शने । क्रिया करणपूर्वेति व्याप्त्या करणपूर्वकम् ॥ २५९
punarguṇaḥ kriyā tveṣā vaiyākaraṇadarśane / kriyā karaṇapūrveti vyāptyā karaṇapūrvakam // 259
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानं नादानमित्येतत् स्फुटमान्ध्यविजृम्भितम् । तस्मात् कर्मेन्द्रियाण्याहुस्त्वग्वद्व्याप्तॄणि मुख्यतः ॥ २६०
jñānaṃ nādānamityetat sphuṭamāndhyavijṛmbhitam / tasmāt karmendriyāṇyāhustvagvadvyāptṝṇi mukhyataḥ // 260
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्स्थाने वृत्तिमन्तीति मतङ्गे गुरवो मम । नन्वन्यान्यपि कर्माणि सन्ति भूयांसि तत्कृते ॥ २६१
tatsthāne vṛttimantīti mataṅge guravo mama / nanvanyānyapi karmāṇi santi bhūyāṃsi tatkṛte // 261
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करणान्यपि वाच्यानि तथा चाक्षेष्वनिष्ठितिः । नन्वेतत् खेटपालाद्यैर्निराकारि न कर्मणाम् ॥ २६२
karaṇānyapi vācyāni tathā cākṣeṣvaniṣṭhitiḥ / nanvetat kheṭapālādyairnirākāri na karmaṇām // 262
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्साधनं तदक्षं स्यात् किंतु कस्यापि कर्मणः । एतन्नास्मत्कृतप्रश्नतृष्णासंतापशान्तये ॥ २६३
yatsādhanaṃ tadakṣaṃ syāt kiṃtu kasyāpi karmaṇaḥ / etannāsmatkṛtapraśnatṛṣṇāsaṃtāpaśāntaye // 263
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नह्यस्वच्छमितप्रायैर्जलैस्तृप्यन्ति बर्हिणः । उच्यते श्रीमतादिष्टं शंभुनात्र ममोत्तरम् ॥ २६४
nahyasvacchamitaprāyairjalaistṛpyanti barhiṇaḥ / ucyate śrīmatādiṣṭaṃ śaṃbhunātra mamottaram // 264
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वच्छसंवेदनोदारविकलाप्रबलीकृतम् । इह कर्मानुसंधानभेदादेकं विभिद्यते ॥ २६५
svacchasaṃvedanodāravikalāprabalīkṛtam / iha karmānusaṃdhānabhedādekaṃ vibhidyate // 265
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रानुसंधिः पञ्चात्मा पञ्च कर्मेन्द्रियाण्यतः । त्यागायादानसंपत्त्यै द्वयाय द्वितयं विना ॥ २६६
tatrānusaṃdhiḥ pañcātmā pañca karmendriyāṇyataḥ / tyāgāyādānasaṃpattyai dvayāya dvitayaṃ vinā // 266
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वरूपविश्रान्तिकृते चतुर्धा कर्म यद्बहिः । पायुपाण्यङ्घ्रिजननं करणं तच्चतुर्विधम् ॥ २६७
svarūpaviśrāntikṛte caturdhā karma yadbahiḥ / pāyupāṇyaṅghrijananaṃ karaṇaṃ taccaturvidham // 267
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तं प्राणाश्रयं यत्तु कर्मात्र करणं हि वाक् । उक्ताः समासतश्चैषां चित्राः कार्येषु वृत्तयः ॥ २६८
antaṃ prāṇāśrayaṃ yattu karmātra karaṇaṃ hi vāk / uktāḥ samāsataścaiṣāṃ citrāḥ kāryeṣu vṛttayaḥ // 268
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेतद्व्यतिरिक्तं हि न कर्म क्वापि दृश्यते । तत्कस्यार्थे प्रकल्प्येयमिन्द्रियाणामनिष्ठितिः ॥ २६९
tadetadvyatiriktaṃ hi na karma kvāpi dṛśyate / tatkasyārthe prakalpyeyamindriyāṇāmaniṣṭhitiḥ // 269
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत्कर्तव्यचक्रं तदसांकर्येण कुर्वते । अक्षाणि सहवृत्त्या तु बुद्ध्यन्ते संकरं जडाः ॥ २७०
etatkartavyacakraṃ tadasāṃkaryeṇa kurvate / akṣāṇi sahavṛttyā tu buddhyante saṃkaraṃ jaḍāḥ // 270
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उक्त इन्द्रियवर्गो यमहंकारात् तु राजसात् । तमःप्रधानाहंकाराद् भोक्त्रंशच्छादनात्मनः ॥ २७१
ukta indriyavargo yamahaṃkārāt tu rājasāt / tamaḥpradhānāhaṃkārād bhoktraṃśacchādanātmanaḥ // 271
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूतादिनाम्नस्तन्मात्रपञ्चकं भूतकारणम् । मनोबुद्ध्यक्षकर्माक्षवर्गस्तन्मात्रवर्गकः ॥ २७२
bhūtādināmnastanmātrapañcakaṃ bhūtakāraṇam / manobuddhyakṣakarmākṣavargastanmātravargakaḥ // 272
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यत्र राजसाहंकृद्योगः संश्लेषको द्वये । अन्ये त्वाहुर्मनो जातं राजसाहंकृतेर्यतः ॥ २७३
ityatra rājasāhaṃkṛdyogaḥ saṃśleṣako dvaye / anye tvāhurmano jātaṃ rājasāhaṃkṛteryataḥ // 273
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समस्तेन्द्रियसंचारचतुरं लघु वेगवत् । अन्ये तु सात्त्विकात् स्वान्तं बुद्धिकर्मेन्द्रियाणि तु ॥ २७४
samastendriyasaṃcāracaturaṃ laghu vegavat / anye tu sāttvikāt svāntaṃ buddhikarmendriyāṇi tu // 274
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजसाद्ग्राहकग्राह्यभागस्पर्शीनि मन्वते । खेटपालास्तु मन्यन्ते कर्मेन्द्रियगणः स्फुटम् ॥ २७५
rājasādgrāhakagrāhyabhāgasparśīni manvate / kheṭapālāstu manyante karmendriyagaṇaḥ sphuṭam // 275
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजसाहंकृतेर्जातो रजसः कर्मता यतः । श्रीपूर्वशास्त्रे तु मनो राजसात् सात्त्विकात्पुनः ॥ २७६
rājasāhaṃkṛterjāto rajasaḥ karmatā yataḥ / śrīpūrvaśāstre tu mano rājasāt sāttvikātpunaḥ // 276
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रियाणि समस्तानि युक्तं चैतद्विभाति नः । तथाहि बाह्यवृत्तीनामक्षाणां वृत्तिभासने ॥ २७७
indriyāṇi samastāni yuktaṃ caitadvibhāti naḥ / tathāhi bāhyavṛttīnāmakṣāṇāṃ vṛttibhāsane // 277
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आलोचने शक्तिरन्तर्योजने मनसः पुनः । उक्तं च गुरुणा कुर्यान्मनो नुव्यवसायि सत् ॥ २७८
ālocane śaktirantaryojane manasaḥ punaḥ / uktaṃ ca guruṇā kuryānmano nuvyavasāyi sat // 278
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्द्वयालम्बना मातृव्यापारात्मक्रिया इति । तान्मात्रस्तु गणो ध्वान्तप्रधानाया अहंकृतेः ॥ २७९
taddvayālambanā mātṛvyāpārātmakriyā iti / tānmātrastu gaṇo dhvāntapradhānāyā ahaṃkṛteḥ // 279
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्राविवादः सर्वस्य ग्राह्योपक्रम एव हि । पृथिव्यां सौरभान्यादिविचित्रे गन्धमण्डले ॥ २८०
atrāvivādaḥ sarvasya grāhyopakrama eva hi / pṛthivyāṃ saurabhānyādivicitre gandhamaṇḍale // 280
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्सामान्यं हि गन्धत्वं गन्धतन्मात्रनाम तत् । व्यापकं तत एवोक्तं सहेतुत्वात्तु न ध्रुवम् ॥ २८१
yatsāmānyaṃ hi gandhatvaṃ gandhatanmātranāma tat / vyāpakaṃ tata evoktaṃ sahetutvāttu na dhruvam // 281
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वकारणे तिरोभूतिर्ध्वसो यत्तेन नाध्रुवम् । एवं रसादिशब्दान्ततन्मात्रेष्वपि योजना ॥ २८२
svakāraṇe tirobhūtirdhvaso yattena nādhruvam / evaṃ rasādiśabdāntatanmātreṣvapi yojanā // 282
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशेषाणां यतो वश्यं दशा प्रागविशेषिणी । क्षुभितं शब्दतन्मात्रं चित्राकाराः श्रतीर्दधत् ॥ २८३
viśeṣāṇāṃ yato vaśyaṃ daśā prāgaviśeṣiṇī / kṣubhitaṃ śabdatanmātraṃ citrākārāḥ śratīrdadhat // 283
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नभः शब्दो वकाशात्मा वाच्याध्याससहो यतः । तदेतत्स्पर्शतन्मात्रयोगात् प्रक्षोभमागतम् ॥ २८४
nabhaḥ śabdo vakāśātmā vācyādhyāsasaho yataḥ / tadetatsparśatanmātrayogāt prakṣobhamāgatam // 284
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायुतामेति तेनात्र शब्दस्पर्शोभयात्मता । अन्ये त्वाहुर्ध्वनिः खैकगुणस्तदपि युज्यते ॥ २८५
vāyutāmeti tenātra śabdasparśobhayātmatā / anye tvāhurdhvaniḥ khaikaguṇastadapi yujyate // 285
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यतो वायुर्निजं रूपं लभते न विनाम्बरात् । उत्तरोत्तरभूतेषु पूर्वपूर्वस्थितिर्यतः ॥ २८६
yato vāyurnijaṃ rūpaṃ labhate na vināmbarāt / uttarottarabhūteṣu pūrvapūrvasthitiryataḥ // 286
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत एव मरुद्व्योम्नोरवियोगो मिथः स्मृतः । शब्दस्पर्शौ तु रूपेण समं प्रक्षोभमागतौ ॥ २८७
tata eva marudvyomnoraviyogo mithaḥ smṛtaḥ / śabdasparśau tu rūpeṇa samaṃ prakṣobhamāgatau // 287
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेजस्तत्त्वं त्रिभिर्धर्मैः प्राहुः पूर्ववदेव तत् । तैस्त्रिभिः सरसैरापः सगन्धैर्भूरिति क्रमः ॥ २८८
tejastattvaṃ tribhirdharmaiḥ prāhuḥ pūrvavadeva tat / taistribhiḥ sarasairāpaḥ sagandhairbhūriti kramaḥ // 288
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र प्रत्यक्षतः सिद्धो धरादिगुणसंचयः । नहि गन्धादिधर्मौघव्यतिरिक्ता विभाति भूः ॥ २८९
tatra pratyakṣataḥ siddho dharādiguṇasaṃcayaḥ / nahi gandhādidharmaughavyatiriktā vibhāti bhūḥ // 289
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा गुणगुणिद्वैतवादिनामेकमप्यदः । चित्रं रूपं पटे भाति क्रमाद्धर्मास्तथा भुवि ॥ २९०
yathā guṇaguṇidvaitavādināmekamapyadaḥ / citraṃ rūpaṃ paṭe bhāti kramāddharmāstathā bhuvi // 290
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा च विस्तृते वस्त्रे युगपद्भाति चित्रता । तथैव योगिनां धर्मसामस्त्येनावभाति भूः ॥ २९१
yathā ca vistṛte vastre yugapadbhāti citratā / tathaiva yogināṃ dharmasāmastyenāvabhāti bhūḥ // 291
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धादिशब्दपर्यन्तचित्ररूपा धरा ततः । उपायभेदाद्भात्येषा क्रमाक्रमविभागतः ॥ २९२
gandhādiśabdaparyantacitrarūpā dharā tataḥ / upāyabhedādbhātyeṣā kramākramavibhāgataḥ // 292
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत एव क्रमव्यक्तिकृतो धीभेद उच्यते । षष्ठीप्रयोगो धीभेदाद्भेद्यभेदकता तथा ॥ २९३
tata eva kramavyaktikṛto dhībheda ucyate / ṣaṣṭhīprayogo dhībhedādbhedyabhedakatā tathā // 293
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन धर्मातिरिक्तो त्र धर्मी नाम न कश्चन । तत्रानेकप्रकाराः स्युर्गन्धरूपरसाः क्षितौ ॥ २९४
tena dharmātirikto tra dharmī nāma na kaścana / tatrānekaprakārāḥ syurgandharūparasāḥ kṣitau // 294
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संस्पर्शः पाकजो नुष्णाशीतः शब्दो विचित्रकः । शौक्ल्यं माधुर्यशीतत्वे चित्राः शब्दाश्च वारिणि ॥ २९५
saṃsparśaḥ pākajo nuṣṇāśītaḥ śabdo vicitrakaḥ / śauklyaṃ mādhuryaśītatve citrāḥ śabdāśca vāriṇi // 295
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्लभास्वरतोष्णत्वं चित्राः शब्दाश्च पावके । अपाकजश्चाशीतोष्णो ध्वनिश्चित्रश्च मारुते ॥ २९६
śuklabhāsvaratoṣṇatvaṃ citrāḥ śabdāśca pāvake / apākajaścāśītoṣṇo dhvaniścitraśca mārute // 296
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्णात्मको ध्वनिः शब्दप्रतिबिम्बान्यथाम्बरे । यत्तु न स्पर्शवद्धर्मः शब्द इत्यादि भण्यते ॥ २९७
varṇātmako dhvaniḥ śabdapratibimbānyathāmbare / yattu na sparśavaddharmaḥ śabda ityādi bhaṇyate // 297
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काणादैस्तत्स्वप्रतीतिविरुद्धं केन गृह्यताम् । पटहे ध्वनिरित्येव भात्यबाधितमेव यत् ॥ २९८
kāṇādaistatsvapratītiviruddhaṃ kena gṛhyatām / paṭahe dhvanirityeva bhātyabādhitameva yat // 298
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च हेतुत्वमात्रेण तदादानत्ववेदनात् । श्रोत्रं चास्मन्मते हंकृत्कारणं तत्र तत्र तत् ॥ २९९
na ca hetutvamātreṇa tadādānatvavedanāt / śrotraṃ cāsmanmate haṃkṛtkāraṇaṃ tatra tatra tat // 299
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृत्तिभागीति तद्देशं शब्दं गृह्णात्यलं तथा । यस्त्वाह श्रोत्रमाकाशं कर्णसंयोगभेदितम् ॥ ३००
vṛttibhāgīti taddeśaṃ śabdaṃ gṛhṇātyalaṃ tathā / yastvāha śrotramākāśaṃ karṇasaṃyogabheditam // 300
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्दजः शब्द आगत्य शब्दबुद्धिं प्रसूयते । तस्य मन्दे पि मुरजध्वनावाकर्णके सति ॥ ३०१
śabdajaḥ śabda āgatya śabdabuddhiṃ prasūyate / tasya mande pi murajadhvanāvākarṇake sati // 301
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमुत्र श्रुतिरेषेति दूरे संवेदनं कथम् । नहि शब्दजशब्दस्य दूरादूररवोदितेः ॥ ३०२
amutra śrutireṣeti dūre saṃvedanaṃ katham / nahi śabdajaśabdasya dūrādūraravoditeḥ // 302
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रोत्राकाशगतस्यास्ति दूरादूरस्वभावता । न चासौ प्रथमः शब्दस्तावद्व्यापीति युज्यते ॥ ३०३
śrotrākāśagatasyāsti dūrādūrasvabhāvatā / na cāsau prathamaḥ śabdastāvadvyāpīti yujyate // 303
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रस्थैः सह तीव्रात्मा श्रूयमाणस्त्वनेन तु । कथं श्रूयेत मन्दःसन्नहि धर्मान्तराश्रयः ॥ ३०४
tatrasthaiḥ saha tīvrātmā śrūyamāṇastvanena tu / kathaṃ śrūyeta mandaḥsannahi dharmāntarāśrayaḥ // 304
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच्चान्यैरपाकारि बहुधेति वृथा पुनः । नायस्तं पतिताघातदाने को हि न पण्डितः ॥ ३०५
etaccānyairapākāri bahudheti vṛthā punaḥ / nāyastaṃ patitāghātadāne ko hi na paṇḍitaḥ // 305
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमीषां तु धरादीनां यावांस्तत्त्वगणः पुरा । गुणाधिकतया तिष्ठन् व्याप्ता तावान् प्रकाशते ॥ ३०६
amīṣāṃ tu dharādīnāṃ yāvāṃstattvagaṇaḥ purā / guṇādhikatayā tiṣṭhan vyāptā tāvān prakāśate // 306
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याप्यव्यापकता यैषा तत्त्वानां दर्शिता किल । सा गुणाधिक्यतः सिद्धा न हेतुत्वान्न लाघवात् ॥ ३०७
vyāpyavyāpakatā yaiṣā tattvānāṃ darśitā kila / sā guṇādhikyataḥ siddhā na hetutvānna lāghavāt // 307
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहेतुनापि रागो हि व्याप्तो विद्यादिना स्फुटम् । तद्विना न भवेद्यत्तद्व्याप्तमित्युच्यते यतः ॥ ३०८
ahetunāpi rāgo hi vyāpto vidyādinā sphuṭam / tadvinā na bhavedyattadvyāptamityucyate yataḥ // 308
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न लाघवं च नामास्ति किंचिदत्र स्वदर्शने । गुणाधिक्यादतो ज्ञेया व्याप्यव्यापकता स्फुटा ॥ ३०९
na lāghavaṃ ca nāmāsti kiṃcidatra svadarśane / guṇādhikyādato jñeyā vyāpyavyāpakatā sphuṭā // 309
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो हि यस्माद्गुणोत्कृष्टः स तस्मादूर्ध्व उच्यते । ऊर्ध्वता व्याप्तृता श्रीमन्मालिनीविजये स्फुटा ॥ ३१०
yo hi yasmādguṇotkṛṣṭaḥ sa tasmādūrdhva ucyate / ūrdhvatā vyāptṛtā śrīmanmālinīvijaye sphuṭā // 310
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः शिवत्वात्प्रभृति प्रकाशतास्वरूपमादाय निजात्मनि ध्रुवम् । समस्ततत्त्वावलिधर्मसंचयैर्विभाति भूर्व्याप्तृतया स्थितैरलम् ॥ ३११
ataḥ śivatvātprabhṛti prakāśatāsvarūpamādāya nijātmani dhruvam / samastatattvāvalidharmasaṃcayairvibhāti bhūrvyāptṛtayā sthitairalam // 311
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं जलादेरपि शक्तितत्त्वपर्यन्तधाम्नो वपुरस्ति तादृक् । किं तूत्तरं शक्तितयैव तत्त्वं पूर्व तु तद्धर्मतयेति भेदः ॥ ३१२
evaṃ jalāderapi śaktitattvaparyantadhāmno vapurasti tādṛk / kiṃ tūttaraṃ śaktitayaiva tattvaṃ pūrva tu taddharmatayeti bhedaḥ // 312
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुत्तरप्रक्रियायां वैतत्येन प्रदर्शितम् । एतत् तस्मात् ततः पश्येद्विस्तरार्थी विवेचकः ॥ ३१३
anuttaraprakriyāyāṃ vaitatyena pradarśitam / etat tasmāt tataḥ paśyedvistarārthī vivecakaḥ // 313
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तत्त्वस्यरूपस्य कृतं सम्यक् प्रकाशनम् ॥ ३१४
iti tattvasyarūpasya kṛtaṃ samyak prakāśanam // 314
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.