इति । तत्र ह्यदयव्ययशून्यत्वान्नास्त्यात्मेति विभावयन्नात्माभिनिवेशं परित्यज्य तद्विविक्तस्कन्धादिकं प्रतीत्यसमुत्पन्नम् उदयव्ययधर्मकं समुपलभ्य नीलतद्धियोः सहोपलभ्भनियमाच्चित्तमात्रमेवेदं न बाह्यार्थो ऽस्तीति मनसिकुर्वन् अपरित्यक्तग्राहकाकारचित्ताभिनिवेशो बाह्यार्थाभिनिवेशं तिरस्कृत्य ग्राह्याभावे ग्राहकाभाव इति निध्यायंस्तामपि ग्राहकाकारलक्षणां विज्ञप्तिमात्रतामवधूय अद्वयज्ञानमेव केवलं भावतो भावरूपमिति निश्चित्य तदपि प्रतीत्यसमुत्पन्नत्वान्मायानिःस्वभावं तत्त्वतो ऽपगतैकान्तभावाभावादिपरामर्शरूपमिति भावयन् भावनाबलनिष्पत्तौ केषाञ्चिन्मणिरूप्यादिज्ञानवद् उत्सारितसकलभ्रान्तिनिमित्ताया मायोपमात्मप्रतिभासधियो निर्विकल्पायाः कथञ्चित् प्रत्यात्मवेद्यायाः समुत्पादे ज्ञेयावरणं सम्यग् योगी प्रजह्यात् । अन्यथा परैः सर्वदा आकाशस्य द्रव्याभावमात्ररूपधारणवद् अनाधेयानपनेयस्वरूपधारणाद् धर्माणां क्षणिकानां ज्ञानमात्ररूपाणां ज्ञेयलक्षणानाञ्च यदि परमार्थतो विद्यमानता स्यात् तदा प्रतिपक्षभावनया आकाशस्येव तेषां न किञ्चित् क्रियते । अतो भावाभिनिवेशविपर्यासाविनिवृत्या यद् भगवतः सर्वथाः ज्ञेयावरणप्रहाणं धर्माणाञ्च यत्सत्तोपगम्यते परैः तत्परस्परविरुद्धार्थाभ्युपगमे विस्मयस्थानीयं भवेत् । इत्येवं भावपक्षं निराकृत्य निःस्वभावपक्षदृढीकारेण मुमुक्षुभिरिदमेवाङ्गीकर्त्तव्यमित्यन्तरश्लोकेन स्थानपक्षमाह - नापनेयमतः किञ्चित् पक्षेप्तव्यं न किञ्चन । द्रष्टव्यं भूततो भूतं भूतदर्शी विमुच्यते
iti / tatra hyadayavyayaśūnyatvānnāstyātmeti vibhāvayannātmābhiniveśaṃ parityajya tadviviktaskandhādikaṃ pratītyasamutpannam udayavyayadharmakaṃ samupalabhya nīlataddhiyoḥ sahopalabhbhaniyamāccittamātramevedaṃ na bāhyārtho 'stīti manasikurvan aparityaktagrāhakākāracittābhiniveśo bāhyārthābhiniveśaṃ tiraskṛtya grāhyābhāve grāhakābhāva iti nidhyāyaṃstāmapi grāhakākāralakṣaṇāṃ vijñaptimātratāmavadhūya advayajñānameva kevalaṃ bhāvato bhāvarūpamiti niścitya tadapi pratītyasamutpannatvānmāyāniḥsvabhāvaṃ tattvato 'pagataikāntabhāvābhāvādiparāmarśarūpamiti bhāvayan bhāvanābalaniṣpattau keṣāñcinmaṇirūpyādijñānavad utsāritasakalabhrāntinimittāyā māyopamātmapratibhāsadhiyo nirvikalpāyāḥ kathañcit pratyātmavedyāyāḥ samutpāde jñeyāvaraṇaṃ samyag yogī prajahyāt / anyathā paraiḥ sarvadā ākāśasya dravyābhāvamātrarūpadhāraṇavad anādheyānapaneyasvarūpadhāraṇād dharmāṇāṃ kṣaṇikānāṃ jñānamātrarūpāṇāṃ jñeyalakṣaṇānāñca yadi paramārthato vidyamānatā syāt tadā pratipakṣabhāvanayā ākāśasyeva teṣāṃ na kiñcit kriyate / ato bhāvābhiniveśaviparyāsāvinivṛtyā yad bhagavataḥ sarvathāḥ jñeyāvaraṇaprahāṇaṃ dharmāṇāñca yatsattopagamyate paraiḥ tatparasparaviruddhārthābhyupagame vismayasthānīyaṃ bhavet / ityevaṃ bhāvapakṣaṃ nirākṛtya niḥsvabhāvapakṣadṛḍhīkāreṇa mumukṣubhiridamevāṅgīkarttavyamityantaraślokena sthānapakṣamāha - nāpaneyamataḥ kiñcit pakṣeptavyaṃ na kiñcana / draṣṭavyaṃ bhūtato bhūtaṃ bhūtadarśī vimucyate
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.