Library·Aitareya Āraṇyaka (Ṛgveda)·2·2.2
एष इमं लोकम् अभ्यार्चत् पुरुषरूपेण य एष तपति प्राणो वाव तद् अभ्यार्चत् प्राणो ह्य् एष य एष तपति
eṣa imaṃ lokam abhyārcat puruṣarūpeṇa ya eṣa tapati prāṇo vāva tad abhyārcat prāṇo hy eṣa ya eṣa tapati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं शतं वर्षाण्य् अभ्यार्चत् तस्माच्छतं वर्षाणि पुरुषायुषो भवन्ति तं यच् छतं वर्षाण्य् अभ्यार्चत् तस्माच्छतर्चिनस् तस्माच् छतर्चिन इत्य् आचक्षत एतम् एव सन्तम्
taṃ śataṃ varṣāṇy abhyārcat tasmācchataṃ varṣāṇi puruṣāyuṣo bhavanti taṃ yac chataṃ varṣāṇy abhyārcat tasmācchatarcinas tasmāc chatarcina ity ācakṣata etam eva santam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स इदं सर्वं मध्यतो दधे यद् इदं किञ्च स यद् इदं सर्वं मध्यतो दधे यद् इदं किञ्च तस्मान् माध्यमास् तस्मान् माध्यमा इत्य् आचक्षत एतम् एव सन्तम्
sa idaṃ sarvaṃ madhyato dadhe yad idaṃ kiñca sa yad idaṃ sarvaṃ madhyato dadhe yad idaṃ kiñca tasmān mādhyamās tasmān mādhyamā ity ācakṣata etam eva santam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणो वै गृत्सो ऽपानो मदः स यत् प्राणो गृत्सो ऽपानो मदस् तस्माद् गृत्समदस् तस्माद् गृत्समद इत्य् आचक्षत एतम् एव सन्तम्
prāṇo vai gṛtso 'pāno madaḥ sa yat prāṇo gṛtso 'pāno madas tasmād gṛtsamadas tasmād gṛtsamada ity ācakṣata etam eva santam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्येदं विश्वं मित्रम् आसीद् यद् इदं किञ्च तद् यद् अस्येदं विश्वं मित्रम् आसीद् यद् इदं किञ्च तस्माद् विश्वामित्रस् तस्माद् विश्वामित्र इत्य् आचक्षत एतम् एव सन्तम्
tasyedaṃ viśvaṃ mitram āsīd yad idaṃ kiñca tad yad asyedaṃ viśvaṃ mitram āsīd yad idaṃ kiñca tasmād viśvāmitras tasmād viśvāmitra ity ācakṣata etam eva santam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं देवा अब्रुवन्न् अयं वै नः सर्वेषां वाम इति तं यद् देवा अब्रुवन्न् अयं वै नः सर्वेषां वाम इति तस्माद् वामदेवस् तस्माद् वामदेव इत्य् आचक्षत एतम् एव सन्तम्
taṃ devā abruvann ayaṃ vai naḥ sarveṣāṃ vāma iti taṃ yad devā abruvann ayaṃ vai naḥ sarveṣāṃ vāma iti tasmād vāmadevas tasmād vāmadeva ity ācakṣata etam eva santam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स इदं सर्वं पाप्मनो ऽत्रायत यद् इदं किञ्च स यद् इदं सर्वं पाप्मनो ऽत्रायत यद् इदं किञ्च तस्माद् अत्रयस् तस्माद् अत्रय इत्य् आचक्षत एतम् एव सन्तम्
sa idaṃ sarvaṃ pāpmano 'trāyata yad idaṃ kiñca sa yad idaṃ sarvaṃ pāpmano 'trāyata yad idaṃ kiñca tasmād atrayas tasmād atraya ity ācakṣata etam eva santam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष उ एव बिभ्रद्वाजः प्रजा वै वाजस् ता एष बिभर्ति यद् बिभर्ति तस्माद् भरद्वाजस् तस्माद् भरद्वाज इत्य् आचक्षत एतम् एव सन्तम्
eṣa u eva bibhradvājaḥ prajā vai vājas tā eṣa bibharti yad bibharti tasmād bharadvājas tasmād bharadvāja ity ācakṣata etam eva santam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं देवा अब्रुवन्न् अयं वै नः सर्वेषां वसिष्ठ इति तं यद् देवा अब्रुवन्न् अयं वै नः सर्वेषां वसिष्ठ इति तस्माद् वसिष्ठस् तस्माद् वसिष्ठ इत्य् आचक्षत एतम् एव सन्तम्
taṃ devā abruvann ayaṃ vai naḥ sarveṣāṃ vasiṣṭha iti taṃ yad devā abruvann ayaṃ vai naḥ sarveṣāṃ vasiṣṭha iti tasmād vasiṣṭhas tasmād vasiṣṭha ity ācakṣata etam eva santam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स इदं सर्वम् अभिप्रागाद् यद् इदं किञ्च स यद् इदं सर्वम् अभिप्रागाद् यद् इदं किञ्च तस्मात् प्रगाथास् तस्मात् प्रगाथा इत्य् आचक्षत एतम् एव सन्तम्
sa idaṃ sarvam abhiprāgād yad idaṃ kiñca sa yad idaṃ sarvam abhiprāgād yad idaṃ kiñca tasmāt pragāthās tasmāt pragāthā ity ācakṣata etam eva santam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स इदं सर्वम् अभ्यपवयत यद् इदं किञ्च स यद् इदं सर्वम् अभ्यपवयत यद् इदं किञ्च तस्मात् पावमान्यस् तस्मात् पावमान्य इत्य् आचक्षत एतम् एव सन्तम्
sa idaṃ sarvam abhyapavayata yad idaṃ kiñca sa yad idaṃ sarvam abhyapavayata yad idaṃ kiñca tasmāt pāvamānyas tasmāt pāvamānya ity ācakṣata etam eva santam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽब्रवीद् अहम् इदं सर्वम् असानि यच् च क्षुद्रं यच् च महद् इति ते क्षुद्रसूक्ताश् चाभवन् महासूक्ताश् च तस्मात् क्षुद्रसूक्तास् तस्मात् क्षुद्रसूक्ता इत्य् आचक्षत एतम् एव सन्तम्
so 'bravīd aham idaṃ sarvam asāni yac ca kṣudraṃ yac ca mahad iti te kṣudrasūktāś cābhavan mahāsūktāś ca tasmāt kṣudrasūktās tasmāt kṣudrasūktā ity ācakṣata etam eva santam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूक्तं बतावोचतेति तत् सूक्तम् अभवत् तस्मात् सूक्तं तस्मात् सूक्तम् इत्य् आचक्षत एतम् एव सन्तम्
sūktaṃ batāvocateti tat sūktam abhavat tasmāt sūktaṃ tasmāt sūktam ity ācakṣata etam eva santam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष वा ऋग् एष ह्य् एभ्यः सर्वेभ्यो भूतेभ्यो ऽर्चत स यद् एभ्यः सर्वेभ्यो भूतेभ्यो ऽर्चत तस्माद् ऋक् तस्माद् ऋग् इत्य् आचक्षत एतम् एव सन्तम्
eṣa vā ṛg eṣa hy ebhyaḥ sarvebhyo bhūtebhyo 'rcata sa yad ebhyaḥ sarvebhyo bhūtebhyo 'rcata tasmād ṛk tasmād ṛg ity ācakṣata etam eva santam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष वा अर्धर्च एष ह्य् एभ्यः सर्वेभ्यो ऽर्धेभ्यो ऽर्चत स यद् एभ्यः सर्वेभ्यो ऽर्धेभ्यो ऽर्चत तस्माद् अर्धर्चस् तस्माद् अर्धर्च इत्य् आचक्षत एतम् एव सन्तम्
eṣa vā ardharca eṣa hy ebhyaḥ sarvebhyo 'rdhebhyo 'rcata sa yad ebhyaḥ sarvebhyo 'rdhebhyo 'rcata tasmād ardharcas tasmād ardharca ity ācakṣata etam eva santam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष वै पदम् एष हीमानि सर्वाणि भूतानि पादि स यद् इमानि सर्वाणि भूतानि पादि तस्मात् पदं तस्मात् पदम् इत्य् आचक्षत एतम् एव सन्तम्
eṣa vai padam eṣa hīmāni sarvāṇi bhūtāni pādi sa yad imāni sarvāṇi bhūtāni pādi tasmāt padaṃ tasmāt padam ity ācakṣata etam eva santam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष वा अक्षरम् एष ह्य् एभ्यः सर्वेभ्यो भूतेभ्यः क्षरति न चैनम् अतिक्षरन्ति स यद् एभ्यः सर्वेभ्यो भूतेभ्यः क्षरति न चैनम् अतिक्षरन्ति तस्माद् अक्षरं तस्माद् अक्षरम् इत्य् आचक्षत एतम् एव सन्तम्
eṣa vā akṣaram eṣa hy ebhyaḥ sarvebhyo bhūtebhyaḥ kṣarati na cainam atikṣaranti sa yad ebhyaḥ sarvebhyo bhūtebhyaḥ kṣarati na cainam atikṣaranti tasmād akṣaraṃ tasmād akṣaram ity ācakṣata etam eva santam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ता वा एताः सर्वा ऋचः सर्वे वेदाः सर्वे घोषा एकैव व्याहृतिः प्राण एव प्राण ऋच इत्य् एव विद्यात्
tā vā etāḥ sarvā ṛcaḥ sarve vedāḥ sarve ghoṣā ekaiva vyāhṛtiḥ prāṇa eva prāṇa ṛca ity eva vidyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्वामित्रं ह्य् एतद् अहः शंसिष्यन्तम् इन्द्र उपनिषसाद
viśvāmitraṃ hy etad ahaḥ śaṃsiṣyantam indra upaniṣasāda
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स हान्नम् इत्य् अभिव्याहृत्य बृहतीसहस्रं शशंस तेनेन्द्रस्य प्रियं धामोपेयाय
sa hānnam ity abhivyāhṛtya bṛhatīsahasraṃ śaśaṃsa tenendrasya priyaṃ dhāmopeyāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् इन्द्र उवाच ऋषे प्रियं वै मे धामोपागाः स वा ऋषे द्वितीयं शंसेति
tam indra uvāca ṛṣe priyaṃ vai me dhāmopāgāḥ sa vā ṛṣe dvitīyaṃ śaṃseti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स हान्नम् इत्य् एवाभिव्याहृत्य बृहतीसहस्रं शशंस तेनेन्द्रस्य प्रियं धामोपेयाय
sa hānnam ity evābhivyāhṛtya bṛhatīsahasraṃ śaśaṃsa tenendrasya priyaṃ dhāmopeyāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् इन्द्र उवाच ऋषे प्रियं वै मे धामोपागाः स वा ऋषे तृतीयं शंसेति
tam indra uvāca ṛṣe priyaṃ vai me dhāmopāgāḥ sa vā ṛṣe tṛtīyaṃ śaṃseti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स हान्नम् इत्य् एवाभिव्याहृत्य बृहतीसहस्रं शशंस तेनेन्द्रस्य प्रियं धामोपेयाय
sa hānnam ity evābhivyāhṛtya bṛhatīsahasraṃ śaśaṃsa tenendrasya priyaṃ dhāmopeyāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् इन्द्र उवाच ऋषे प्रियं वै मे धामोपागा वरं ते ददामीति
tam indra uvāca ṛṣe priyaṃ vai me dhāmopāgā varaṃ te dadāmīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स होवाच त्वाम् एव जानीयाम् इति
sa hovāca tvām eva jānīyām iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् इन्द्र उवाच प्राणो वा अहम् अस्म्य् ऋषे प्राणस् त्वं प्राणः सर्वाणि भूतानि प्राणो ह्य् एष य एष तपति स एतेन रूपेण सर्वा दिशो विष्टो ऽस्मि तस्य मे ऽन्नं मित्रं दक्षिणं तद् वैश्वामित्रम् एष तपन्न् एवास्मीति होवाच
tam indra uvāca prāṇo vā aham asmy ṛṣe prāṇas tvaṃ prāṇaḥ sarvāṇi bhūtāni prāṇo hy eṣa ya eṣa tapati sa etena rūpeṇa sarvā diśo viṣṭo 'smi tasya me 'nnaṃ mitraṃ dakṣiṇaṃ tad vaiśvāmitram eṣa tapann evāsmīti hovāca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् वा इदं बृहतीसहस्रं सम्पन्नं तस्य तानि व्यञ्जनानि तच्छरीरं यो घोषः स आत्मा य ऊष्माणः स प्राणः
tad vā idaṃ bṛhatīsahasraṃ sampannaṃ tasya tāni vyañjanāni taccharīraṃ yo ghoṣaḥ sa ātmā ya ūṣmāṇaḥ sa prāṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद्ध स्म वै तद् विद्वान् वसिष्ठो वसिष्ठो बभूव तत एतन् नामधेयं लेभे
etaddha sma vai tad vidvān vasiṣṭho vasiṣṭho babhūva tata etan nāmadheyaṃ lebhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् उ हैवेन्द्रो विश्वामित्राय प्रोवाचैतद् उ हैवेन्द्रो भरद्वाजाय प्रोवाच तस्मात् स तेन बन्धुना यज्ञेषु हूयते
etad u haivendro viśvāmitrāya provācaitad u haivendro bharadvājāya provāca tasmāt sa tena bandhunā yajñeṣu hūyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् वा इदं बृहतीसहस्रं सम्पन्नं तस्य वा एतस्य बृहतीसहस्रस्य सम्पन्नस्य षट्त्रिंशतम् अक्षराणां सहस्राणि भवन्ति तावन्ति शतसंवत्सरस्याह्नां सहस्राणि भवन्ति व्यञ्जनैर् एव रात्रीर् आप्नुवन्ति स्वरैर् अहानि
tad vā idaṃ bṛhatīsahasraṃ sampannaṃ tasya vā etasya bṛhatīsahasrasya sampannasya ṣaṭtriṃśatam akṣarāṇāṃ sahasrāṇi bhavanti tāvanti śatasaṃvatsarasyāhnāṃ sahasrāṇi bhavanti vyañjanair eva rātrīr āpnuvanti svarair ahāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् वा इदं बृहतीसहस्रं सम्पन्नं तस्य वा एतस्य बृहतीसहस्रस्य सम्पन्नस्य परस्तात् प्रज्ञामयो देवतामयो ब्रह्ममयो ऽमृतमयः सम्भूय देवता अप्येति य एवं वेद
tad vā idaṃ bṛhatīsahasraṃ sampannaṃ tasya vā etasya bṛhatīsahasrasya sampannasya parastāt prajñāmayo devatāmayo brahmamayo 'mṛtamayaḥ sambhūya devatā apyeti ya evaṃ veda
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् यो ऽहं सो ऽसौ यो ऽसौ सो ऽहम्
tad yo 'haṃ so 'sau yo 'sau so 'ham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् उक्तम् ऋषिणा
tad uktam ṛṣiṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्य आत्मा जगतस् तस्थुषश् चेति
sūrya ātmā jagatas tasthuṣaś ceti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् उ हैवोपेक्षेतोपेक्षेत
etad u haivopekṣetopekṣeta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.