प्राणा वै द्विदेवत्या एकपात्रा गृह्यन्ते तस्मात्प्राणा एकनामानो द्विपात्रा हूयन्ते तस्मात्प्राणा द्वंद्वम्। येनैवाध्वर्युर्यजुषा प्रयच्छति तेन होता प्रतिगृह्णाति। एष वसुः पुरुवसुरिह वसुः पुरुवसुर्मयि वसुः पुरूवसुर्वाक्या वाचं मे पाहीत्यैन्द्रवायव भक्षयतीति। उपहूता वाक्सह प्राणेनोप मां वाक्सह प्राणेन ह्वयतामुपहूता ऋषयो दैव्यासस्तनूपावानस्तन्वस्तपोजा उप मामृषयो दैव्यासो ह्वयन्तां तनूपावानस्तन्वस्तपोजा इति। प्राणा वा ऋषयो देव्यासस्तनूपावानस्तन्वसत्पोजास्तानेव तदुपह्वयते। एष वसुर्विदद्वसुरिह वसुर्विदद्वसुर्मयि वसुर्विदद्वसुश्चक्षुष्पाश्चक्षुर्मे पाहीति मैत्रावरुणं भक्षयत्युपहूतं चक्षुः सह मनसोप मां चक्षुः सह मनसा ह्वयतामुपहूता ऋषयो दैव्यासस्तनूपावानस्तन्वस्तपोजा उप मामृषयो दैव्यासो ह्वयन्ता तनूपावानस्तन्वस्तपोजा इति प्राणा वा ऋषयो दैव्यासस्तनूपावानस्तन्वस्तपोजास्तानेव तदुपह्वयते। एष वसुः संयद्वसुरिह वसुः संयद्वसुर्मयि वसुः संयद्वसुः श्रोत्रपाः श्रोत्रं मे पाहीत्याश्विनं भक्षयत्युपहूतं श्रोत्रं सहाऽऽत्मना ह्वयतामुपहूता ऋषयो दैव्यासस्तनूपावानस्तन्वस्तपोजा उप मामृषयो दैव्यासो ह्वयन्तां तनूपावानस्तन्वस्तपोजा इति प्राणा वा ऋषयो दैव्यासस्तनूपावानस्तन्वस्तपोजास्तानेव तदुपह्वयते। पुरस्तात्प्रत्यञ्चमैन्द्रवायवं भक्षयति तस्मात्पुरस्तात्प्राणापानौ पुरस्तात्प्रत्यञ्चं मैत्रावरुणं भक्षयति तस्मात्पुरस्तातच्चक्षुषी सर्वतः परिहारमाश्विनं भक्षयति तस्मान्मनुष्याश्च पशवश्च सर्वतो वाचं वदन्तीं शृण्वन्ति॥2.27॥ (9.3) (57) प्राणा वै द्विदेवत्या अनवानं द्विदेवत्यान्यजेत्प्राणानां संतत्यै प्राणानामव्यवच्छेदाय। प्राणा वै द्विदेवत्या न द्विदेवत्यानामनुवषट्कुर्यात्। यद्द्विदेवत्यानामनुवषट्कुर्यादसंस्थितान्प्राणान्संस्थापयेत्संस्था वा एषा यदनुवषट्कारो य एनं तत्र ब्रूयादसंस्थितान्प्राणान्समतिष्ठिपत्प्राण एनं हास्यतीति शश्वत्तथा स्यात्तस्मान्न द्विदेवत्यानामनुवषट्कुर्यात्। तदाहुर्द्विरागूर्य मैत्रावरुणो द्विः प्रेष्यति सकृदागू्र्य होता द्विर्वषट्करोति का होतुरागूरिति। प्राणा वै द्विदेवत्या आगूर्वज्रस्तद्यदत्र होताऽन्तरेणाऽऽगुरेताऽऽगुरा वज्रेण यजमानस्य प्राणान्वीयाद्य एनं तत्र ब्रूयादागुरा वज्रेण यजमानस्य प्राणान्व्यगात्प्राण एनं हास्यतीति शश्वत्तथा स्यात्तस्मात्तत्र होता ऽन्तरेण नाऽऽगुरेत। अथो मनो वै यज्ञस्य मैत्रावरुणो वाग्यज्ञस्य होता मनसा वा इषिता वाग्वदति यां ह्यन्यमना वाचं वदत्यसुर्या वै सा वागदेवजुष्टा तद्यदेवात्र मैत्रावरुणो द्विरागुरते सैव होतुरागूः॥2.28॥ (9.4) (58) प्राणा वा ऋतुयाजास्तद्यदृतुयाजैश्चारन्ति प्राणानेव तद्यजमाने दधति षळ् ऋतुनेति यजन्ति प्राणमेव तद्यजमाने दधति चत्वार ऋतुभिरिति यजन्त्यपानमेव तद्यजमाने दधति द्विर्ऋतुनेत्युपरिष्टाद्व्यानमेव तद्यजमाने दधति स वा अयम्प्राणस्त्रेधा विहितः प्राणोऽपानो व्यान इति तद्यदृतुन ऋतुभिर्ऋतुनेति यजन्ति प्राणानां संतत्यै प्राणानामव्यवच्छेदाय प्राणा वा ऋतुयाजा नर्तुयाजानामनुवषट्कुर्यादसंस्थिता वा ऋतव एकैक एव यदृतुयाजानामनुवषट्कुर्यादसंस्थितानृतून्संस्थापयेत्संस्था वा एषा यदनुवषट्कारो य एनं तत्र ब्रूयादसंस्थितानृतून्समतिष्ठिपद्दुष्षमं भविष्यतीति शश्वत्तथा स्यात्तस्मान्नर्तुयाजानामनुवषट्कुर्यात्
prāṇā vai dvidevatyā ekapātrā gṛhyante tasmātprāṇā ekanāmāno dvipātrā hūyante tasmātprāṇā dvaṃdvam| yenaivādhvaryuryajuṣā prayacchati tena hotā pratigṛhṇāti| eṣa vasuḥ puruvasuriha vasuḥ puruvasurmayi vasuḥ purūvasurvākyā vācaṃ me pāhītyaindravāyava bhakṣayatīti| upahūtā vāksaha prāṇenopa māṃ vāksaha prāṇena hvayatāmupahūtā ṛṣayo daivyāsastanūpāvānastanvastapojā upa māmṛṣayo daivyāso hvayantāṃ tanūpāvānastanvastapojā iti| prāṇā vā ṛṣayo devyāsastanūpāvānastanvasatpojāstāneva tadupahvayate| eṣa vasurvidadvasuriha vasurvidadvasurmayi vasurvidadvasuścakṣuṣpāścakṣurme pāhīti maitrāvaruṇaṃ bhakṣayatyupahūtaṃ cakṣuḥ saha manasopa māṃ cakṣuḥ saha manasā hvayatāmupahūtā ṛṣayo daivyāsastanūpāvānastanvastapojā upa māmṛṣayo daivyāso hvayantā tanūpāvānastanvastapojā iti prāṇā vā ṛṣayo daivyāsastanūpāvānastanvastapojāstāneva tadupahvayate| eṣa vasuḥ saṃyadvasuriha vasuḥ saṃyadvasurmayi vasuḥ saṃyadvasuḥ śrotrapāḥ śrotraṃ me pāhītyāśvinaṃ bhakṣayatyupahūtaṃ śrotraṃ sahā''tmanā hvayatāmupahūtā ṛṣayo daivyāsastanūpāvānastanvastapojā upa māmṛṣayo daivyāso hvayantāṃ tanūpāvānastanvastapojā iti prāṇā vā ṛṣayo daivyāsastanūpāvānastanvastapojāstāneva tadupahvayate| purastātpratyañcamaindravāyavaṃ bhakṣayati tasmātpurastātprāṇāpānau purastātpratyañcaṃ maitrāvaruṇaṃ bhakṣayati tasmātpurastātaccakṣuṣī sarvataḥ parihāramāśvinaṃ bhakṣayati tasmānmanuṣyāśca paśavaśca sarvato vācaṃ vadantīṃ śṛṇvanti||2.27|| (9.3) (57) prāṇā vai dvidevatyā anavānaṃ dvidevatyānyajetprāṇānāṃ saṃtatyai prāṇānāmavyavacchedāya| prāṇā vai dvidevatyā na dvidevatyānāmanuvaṣaṭkuryāt| yaddvidevatyānāmanuvaṣaṭkuryādasaṃsthitānprāṇānsaṃsthāpayetsaṃsthā vā eṣā yadanuvaṣaṭkāro ya enaṃ tatra brūyādasaṃsthitānprāṇānsamatiṣṭhipatprāṇa enaṃ hāsyatīti śaśvattathā syāttasmānna dvidevatyānāmanuvaṣaṭkuryāt| tadāhurdvirāgūrya maitrāvaruṇo dviḥ preṣyati sakṛdāgūrya hotā dvirvaṣaṭkaroti kā hoturāgūriti| prāṇā vai dvidevatyā āgūrvajrastadyadatra hotā'ntareṇā''guretā''gurā vajreṇa yajamānasya prāṇānvīyādya enaṃ tatra brūyādāgurā vajreṇa yajamānasya prāṇānvyagātprāṇa enaṃ hāsyatīti śaśvattathā syāttasmāttatra hotā 'ntareṇa nā''gureta| atho mano vai yajñasya maitrāvaruṇo vāgyajñasya hotā manasā vā iṣitā vāgvadati yāṃ hyanyamanā vācaṃ vadatyasuryā vai sā vāgadevajuṣṭā tadyadevātra maitrāvaruṇo dvirāgurate saiva hoturāgūḥ||2.28|| (9.4) (58) prāṇā vā ṛtuyājāstadyadṛtuyājaiścāranti prāṇāneva tadyajamāne dadhati ṣal̤ ṛtuneti yajanti prāṇameva tadyajamāne dadhati catvāra ṛtubhiriti yajantyapānameva tadyajamāne dadhati dvirṛtunetyupariṣṭādvyānameva tadyajamāne dadhati sa vā ayamprāṇastredhā vihitaḥ prāṇo'pāno vyāna iti tadyadṛtuna ṛtubhirṛtuneti yajanti prāṇānāṃ saṃtatyai prāṇānāmavyavacchedāya prāṇā vā ṛtuyājā nartuyājānāmanuvaṣaṭkuryādasaṃsthitā vā ṛtava ekaika eva yadṛtuyājānāmanuvaṣaṭkuryādasaṃsthitānṛtūnsaṃsthāpayetsaṃsthā vā eṣā yadanuvaṣaṭkāro ya enaṃ tatra brūyādasaṃsthitānṛtūnsamatiṣṭhipadduṣṣamaṃ bhaviṣyatīti śaśvattathā syāttasmānnartuyājānāmanuvaṣaṭkuryāt
Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.