बृहच्च वा इदमग्रे रथंतरं चाऽऽस्तां वाक्च वै तन्मनश्चाऽऽस्तां वाग्वै रथंतरं मनो बृहत्तद्बृहत्पूर्वं ससृजानं रथंतरमत्यमन्यत तद्रथंतरं गर्भमधत्त तद्वैरूपमसृजत। ते द्वे भूत्वा रथंतरं च वैरूपं च बृहदत्यमन्येतां तद्बृहद्गर्भमधत्त तद्वैराजमसृजत। ते द्वे भूत्वा बृहच्च वैराजं च रथंतरं च वैरूपं चात्यमन्येतां तद्रथंतरं गर्भमधत्त तच्छाक्वरमसृजत। तानि त्रीणि भूत्वा रथंतरं च वैरूपं च शाक्वरं च बृहच् वैराजं चात्यमन्यन्त तद्बृहद्गर्भमधत्त तद्रैवतमसृजत। तानि त्रीण्यन्यानि त्रीण्यन्यानि षड्पृष्ठान्यासन्। तानि ह तर्हि त्रीणि च्छन्दांसि षट्पृष्ठानि नोदाप्नुवन्सा गायत्री गर्भमधत्त साऽनुष्टुभमसृजत त्रिष्टुब्गर्भमधत्त सा पङ्क्तिमसृजत जगती गर्भमधत्त साऽतिच्छन्दसमसृजत तानि त्रीण्यन्यानि त्रीण्यन्यानि षट्छन्दांस्यासन्षट्पृष्ठानि तानि तथाऽकल्पन्त कल्पते यज्ञोऽपि। तस्यै जनतायै कल्पते यत्रैवमेतां छन्दसां च पृष्ठानां च कलृप्तिं विद्वान्दीक्षते दीक्षते॥4.28॥ (19.6) (149) अग्निर्वै देवता प्रथममहर्वहति त्रिवृत्स्तोमो रथंतरं साम गायत्री छन्दो यथादेवतमेनेन यथास्तोमं यथासाम यथाछन्दसं राध्नोति य एवं वेद यद्वा एति च प्रेति च तत्प्रथमस्याह्नो रूपं यद्युक्तवद्यद्रथवद्यदाशुमद्यत्पिबवद्यत्प्रथमे पदे देवता निरुच्यते यदयं लोकोऽभ्युदितो यद्राथंतरं यद्गायत्रं यत्करिष्यदेतानि वै प्रथमस्याह्नो रूपाण्युपप्रयन्तो अध्वरमिति प्रथमस्याह्न आज्यम्भवति प्रेति प्रथमेऽहनि प्रथमस्याह्नो रूपं वायवा याहि दर्शतेति प्रउगमेति प्रथमेऽहनि प्रथमस्याह्नो रूपमा त्वा रथं यथोतय इदं वसो सुतमन्ध इति मरुत्वतीयस्य प्रतिपदनुचरौ रथवच्च पिबवच्च प्रथमेऽहनि प्रथमस्याह्नो रूपमिन्द्र नेदीय एदिहीतीन्द्र निहवः प्रगाथः प्रथमे पदे देवता निरुच्यते प्रथमेऽहनि प्रथमस्याह्नो रूपं प्रैतु ब्रह्मणस्पतिरिति ब्राह्मणस्पत्यः प्रेति प्रथमेऽहनि प्रथमस्याह्नो रूपमग्निर्नेता त्वं सोम क्रतुभिः पिन्वन्त्यप इति धाय्याः प्रथमेषु पदेषु देवता निरुच्यन्ते प्रथमेऽहनि प्रथमस्याह्नो रूपं प्र वा इन्द्राय बृहत इति मरुत्वतीयः प्रगाथः प्रेति प्रथमेऽहनि प्रथमस्याह्नो रूपमा यात्विन्द्रोऽवस उप न इति सूक्तमेति प्रथमेऽहनि प्रथमस्याह्नो रूपमभि त्वा शूर नोनुमोऽभि त्वा पूर्वपीतय इति रथंतरं पृष्ठं भवति राथंतरेऽहनि प्रथमेऽहनि प्रथमस्याह्नो रूपं यद्वावान पुरुतमं पुराषाळ् इति धाय्या वृत्रहेन्द्रो नामान्यप्रा इत्येति प्रथमेऽहनि प्रथमस्याह्नो रूपं पिबा सुतस्य रसिन इति सामप्रगाथः पिबवान्प्रथमेऽहनि प्रथमस्याह्नो रूपं त्यमू षु वाजिनं देवजूतमिति तार्क्ष्यं पुरस्तात्सूक्तस्य शंसति स्वस्त्ययनं वै तार्क्ष्यः स्वस्तितायै स्वस्त्ययनमेव तत्कुरुते स्वस्ति संवत्सरस्य पारमश्नुते य एवं वेद
bṛhacca vā idamagre rathaṃtaraṃ cā''stāṃ vākca vai tanmanaścā''stāṃ vāgvai rathaṃtaraṃ mano bṛhattadbṛhatpūrvaṃ sasṛjānaṃ rathaṃtaramatyamanyata tadrathaṃtaraṃ garbhamadhatta tadvairūpamasṛjata| te dve bhūtvā rathaṃtaraṃ ca vairūpaṃ ca bṛhadatyamanyetāṃ tadbṛhadgarbhamadhatta tadvairājamasṛjata| te dve bhūtvā bṛhacca vairājaṃ ca rathaṃtaraṃ ca vairūpaṃ cātyamanyetāṃ tadrathaṃtaraṃ garbhamadhatta tacchākvaramasṛjata| tāni trīṇi bhūtvā rathaṃtaraṃ ca vairūpaṃ ca śākvaraṃ ca bṛhac vairājaṃ cātyamanyanta tadbṛhadgarbhamadhatta tadraivatamasṛjata| tāni trīṇyanyāni trīṇyanyāni ṣaḍpṛṣṭhānyāsan| tāni ha tarhi trīṇi cchandāṃsi ṣaṭpṛṣṭhāni nodāpnuvansā gāyatrī garbhamadhatta sā'nuṣṭubhamasṛjata triṣṭubgarbhamadhatta sā paṅktimasṛjata jagatī garbhamadhatta sā'ticchandasamasṛjata tāni trīṇyanyāni trīṇyanyāni ṣaṭchandāṃsyāsanṣaṭpṛṣṭhāni tāni tathā'kalpanta kalpate yajño'pi| tasyai janatāyai kalpate yatraivametāṃ chandasāṃ ca pṛṣṭhānāṃ ca kalṛptiṃ vidvāndīkṣate dīkṣate||4.28|| (19.6) (149) agnirvai devatā prathamamaharvahati trivṛtstomo rathaṃtaraṃ sāma gāyatrī chando yathādevatamenena yathāstomaṃ yathāsāma yathāchandasaṃ rādhnoti ya evaṃ veda yadvā eti ca preti ca tatprathamasyāhno rūpaṃ yadyuktavadyadrathavadyadāśumadyatpibavadyatprathame pade devatā nirucyate yadayaṃ loko'bhyudito yadrāthaṃtaraṃ yadgāyatraṃ yatkariṣyadetāni vai prathamasyāhno rūpāṇyupaprayanto adhvaramiti prathamasyāhna ājyambhavati preti prathame'hani prathamasyāhno rūpaṃ vāyavā yāhi darśateti praugameti prathame'hani prathamasyāhno rūpamā tvā rathaṃ yathotaya idaṃ vaso sutamandha iti marutvatīyasya pratipadanucarau rathavacca pibavacca prathame'hani prathamasyāhno rūpamindra nedīya edihītīndra nihavaḥ pragāthaḥ prathame pade devatā nirucyate prathame'hani prathamasyāhno rūpaṃ praitu brahmaṇaspatiriti brāhmaṇaspatyaḥ preti prathame'hani prathamasyāhno rūpamagnirnetā tvaṃ soma kratubhiḥ pinvantyapa iti dhāyyāḥ prathameṣu padeṣu devatā nirucyante prathame'hani prathamasyāhno rūpaṃ pra vā indrāya bṛhata iti marutvatīyaḥ pragāthaḥ preti prathame'hani prathamasyāhno rūpamā yātvindro'vasa upa na iti sūktameti prathame'hani prathamasyāhno rūpamabhi tvā śūra nonumo'bhi tvā pūrvapītaya iti rathaṃtaraṃ pṛṣṭhaṃ bhavati rāthaṃtare'hani prathame'hani prathamasyāhno rūpaṃ yadvāvāna purutamaṃ purāṣāl̤ iti dhāyyā vṛtrahendro nāmānyaprā ityeti prathame'hani prathamasyāhno rūpaṃ pibā sutasya rasina iti sāmapragāthaḥ pibavānprathame'hani prathamasyāhno rūpaṃ tyamū ṣu vājinaṃ devajūtamiti tārkṣyaṃ purastātsūktasya śaṃsati svastyayanaṃ vai tārkṣyaḥ svastitāyai svastyayanameva tatkurute svasti saṃvatsarasya pāramaśnute ya evaṃ veda
Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.