उत्तराङ्गिरसम् प्रथमो ऽध्यायः विश्वरूपं नमस्कृत्य देवं त्रिभुवनेश्वरम् । धर्मस्य दर्शनार्थाय अङ्गिरा इदमब्रवीत्
uttarāṅgirasam prathamo 'dhyāyaḥ viśvarūpaṃ namaskṛtya devaṃ tribhuvaneśvaram / dharmasya darśanārthāya aṅgirā idamabravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ त्रयाणां वक्ष्यामि प्रमाणं विधिमादितः । धर्मस्य पर्षदश्चैव प्रायश्चित्तक्रमस्य च
atha trayāṇāṃ vakṣyāmi pramāṇaṃ vidhimāditaḥ / dharmasya parṣadaścaiva prāyaścittakramasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रायश्चित्तं चतुष्पादं विहितं धर्मकर्तृभिः । परिषद्दशधा प्रोक्ता त्रिविधा वा समासतः
prāyaścittaṃ catuṣpādaṃ vihitaṃ dharmakartṛbhiḥ / pariṣaddaśadhā proktā trividhā vā samāsataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रमाणाभिहितं यत्तु सर्वमङ्गिरसा तदा । अप्रमेयप्रमाणस्य दुःखेनाधिगमो भवेत्
pramāṇābhihitaṃ yattu sarvamaṅgirasā tadā / aprameyapramāṇasya duḥkhenādhigamo bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपस्थानव्रनादेशचर्याशुद्धिप्रकाशनम्
upasthānavranādeśacaryāśuddhiprakāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स धर्मस्तु कृतो ज्ञेयः स्वाधिष्ठानक एव वै । चतुर्भिः साधनैश्चैव धर्मः प्रोक्तः सनातनः
sa dharmastu kṛto jñeyaḥ svādhiṣṭhānaka eva vai / caturbhiḥ sādhanaiścaiva dharmaḥ proktaḥ sanātanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा पूर्वमुदाहार्य यथोक्तं धर्मकर्तृभिः । पश्चात्कार्यानुसारेण शक्त्या कुर्युरनुग्रहम्
kṛtvā pūrvamudāhārya yathoktaṃ dharmakartṛbhiḥ / paścātkāryānusāreṇa śaktyā kuryuranugraham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्पूर्वमृषिभिः प्रोक्तं धर्मशास्त्रमनुत्तमम् । तत्प्रमाणं तु सर्वेषां लोकधर्मानुवर्णनम्
yatpūrvamṛṣibhiḥ proktaṃ dharmaśāstramanuttamam / tatpramāṇaṃ tu sarveṣāṃ lokadharmānuvarṇanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न हि तेषामतिक्रम्य वचनानि महात्मनाम् । प्रज्ञानैरपि विद्वद्भिः शक्यमन्यत्प्रभाषितुम्
na hi teṣāmatikramya vacanāni mahātmanām / prajñānairapi vidvadbhiḥ śakyamanyatprabhāṣitum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वाभिप्रायकृतं कर्म विधिविज्ञानवर्जितम् । क्रीडाकर्मेव बालानां तत्सर्वं स्यान्निरर्थकम्
svābhiprāyakṛtaṃ karma vidhivijñānavarjitam / krīḍākarmeva bālānāṃ tatsarvaṃ syānnirarthakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वितीयो ऽध्यायः अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि चोपस्थानस्य लक्षणम् । उपस्थितो हि न्यायेन व्रतादेशनमर्हति
dvitīyo 'dhyāyaḥ ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi copasthānasya lakṣaṇam / upasthito hi nyāyena vratādeśanamarhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सद्यो निःसंशयः पापो न भुञ्जीतानुपस्थितः । भुञ्जानो वर्धयेत् पापं परिषद्यत्र वर्तते
sadyo niḥsaṃśayaḥ pāpo na bhuñjītānupasthitaḥ / bhuñjāno vardhayet pāpaṃ pariṣadyatra vartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संशये न तु भोक्तव्यं यावत्कार्यविनिश्चयः । प्रमाणेनैव कर्तव्यं यावदाशासनं तथा
saṃśaye na tu bhoktavyaṃ yāvatkāryaviniścayaḥ / pramāṇenaiva kartavyaṃ yāvadāśāsanaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा पापं न गूहेत गूह्यमानं तु वर्धते । स्वल्पं वाथ प्रभूतं वा धर्मविद्भ्यो निवेदयेत्
kṛtvā pāpaṃ na gūheta gūhyamānaṃ tu vardhate / svalpaṃ vātha prabhūtaṃ vā dharmavidbhyo nivedayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते हि पापकृतां वैद्या बोद्धारश्चैव पाप्मनाम् । दुःखस्यैव यथा वैद्याः सिद्धिमन्तो रुजायताम्
te hi pāpakṛtāṃ vaidyā boddhāraścaiva pāpmanām / duḥkhasyaiva yathā vaidyāḥ siddhimanto rujāyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रायश्चित्ते समुत्पन्ने श्रीमान् सत्यपरायणः । मृदुरार्जवसंपन्नः शुद्धिं यायाद्द्विजः सदा
prāyaścitte samutpanne śrīmān satyaparāyaṇaḥ / mṛdurārjavasaṃpannaḥ śuddhiṃ yāyāddvijaḥ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सचेलं वाग्यतः स्नात्वा क्लिन्नवासाः समाहितः । क्षत्रियो वाथ वैश्यो वा ततः परिषदं व्रजेत्
sacelaṃ vāgyataḥ snātvā klinnavāsāḥ samāhitaḥ / kṣatriyo vātha vaiśyo vā tataḥ pariṣadaṃ vrajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपस्थानं ततः शीघ्रम् अर्तिमान् धरणीं व्रजन् । गात्रैश्च शिरसा चैव न च किंचिदुदाहरेत्
upasthānaṃ tataḥ śīghram artimān dharaṇīṃ vrajan / gātraiśca śirasā caiva na ca kiṃcidudāharet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्ते प्रणिपातेन दृष्ट्वा तं समुपस्थितम् । विप्राः पृच्छन्ति यत्कार्यम् उपवेश्यासने शुभे
tataste praṇipātena dṛṣṭvā taṃ samupasthitam / viprāḥ pṛcchanti yatkāryam upaveśyāsane śubhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं ते कार्यं किमर्थं वा किं वा मृगयसे द्विज । पर्षदि ब्रूहि तत्सर्वं यत्कार्यं हितमात्मनः
kiṃ te kāryaṃ kimarthaṃ vā kiṃ vā mṛgayase dvija / parṣadi brūhi tatsarvaṃ yatkāryaṃ hitamātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्याङ्गिरसधर्मशास्त्रे परिषदुपस्थानं नाम द्वितीयो ऽध्यायः तृतीयो ऽध्यायः सत्येन द्योतते राजा सत्येन द्योतते रविः । सत्येन द्योतते वह्निः सत्ये सर्वं प्रतिष्ठितम्
ityāṅgirasadharmaśāstre pariṣadupasthānaṃ nāma dvitīyo 'dhyāyaḥ tṛtīyo 'dhyāyaḥ satyena dyotate rājā satyena dyotate raviḥ / satyena dyotate vahniḥ satye sarvaṃ pratiṣṭhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूर्भुवःस्वस्त्रयोलोकास् ते ऽपि सत्ये प्रतिष्ठिताः । अस्माकं चैव सर्वेषां सत्यमेव परा गतिः
bhūrbhuvaḥsvastrayolokās te 'pi satye pratiṣṭhitāḥ / asmākaṃ caiva sarveṣāṃ satyameva parā gatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि चेद्वक्ष्यते सत्यं नियतं प्राप्यते सुखम् । यद्गृहीतो ह्यसत्येन न च शुध्येत कर्हिचित्
yadi cedvakṣyate satyaṃ niyataṃ prāpyate sukham / yadgṛhīto hyasatyena na ca śudhyeta karhicit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्येनैव विशुध्यन्ति शुद्धिकामाश्च मानवाः । तस्मात्प्रब्रूहि यत्सत्यम् आदिमध्यावसानकम्
satyenaiva viśudhyanti śuddhikāmāśca mānavāḥ / tasmātprabrūhi yatsatyam ādimadhyāvasānakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं तैः समनुज्ञातः सत्यं ब्रूयादशेषतः । तस्मिन्निवेदिते कार्ये ऽपसार्यो यस्तु कार्यवान्
evaṃ taiḥ samanujñātaḥ satyaṃ brūyādaśeṣataḥ / tasminnivedite kārye 'pasāryo yastu kāryavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन्नुत्सारिते पापे यथावद्धर्मपाठकाः । ते तथा तत्र कल्पेयुर् विमृशन्तः परस्परम्
tasminnutsārite pāpe yathāvaddharmapāṭhakāḥ / te tathā tatra kalpeyur vimṛśantaḥ parasparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आप्तधर्मेषु यत्प्रोक्तं यच्च सानुग्रहं भवेत् । परिषत् संपदश्चैव कार्याणां च बलाबलम्
āptadharmeṣu yatproktaṃ yacca sānugrahaṃ bhavet / pariṣat saṃpadaścaiva kāryāṇāṃ ca balābalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्य देशं च कालं च यच्च कार्यान्तरं भवेत् । परिषच्चिन्त्य तत्सर्वं प्रायश्चित्तं विनिर्दिशेत्
prāpya deśaṃ ca kālaṃ ca yacca kāryāntaraṃ bhavet / pariṣaccintya tatsarvaṃ prāyaścittaṃ vinirdiśet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेषां निश्चितं यत्स्याद् यच्च प्राणान्न पातयेत् । आहूय श्रावयेदेको यः परिषन्नियोजितः
sarveṣāṃ niścitaṃ yatsyād yacca prāṇānna pātayet / āhūya śrāvayedeko yaḥ pariṣanniyojitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्तद्यत्नेन कर्तव्यम् अन्यथा ते वृथा भवेत्
tattadyatnena kartavyam anyathā te vṛthā bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा च ते भवेच्चीर्णं तदा शुद्धिप्रकाशनम् । कार्यं सर्वप्रयत्नेन न शक्त्या विप्रपूजितम्
yadā ca te bhaveccīrṇaṃ tadā śuddhiprakāśanam / kāryaṃ sarvaprayatnena na śaktyā viprapūjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्याङ्गिरसधर्मशास्त्रे प्रायश्चित्तविधानं नाम तृतीयो ऽध्यायः चतुर्थो ऽध्यायः प्रायो नाम तपः प्रोक्तं चित्तं निश्चय उच्यते । तपोनिश्चयसंयोगात् प्रायश्चित्तमिति स्मृतम्
ityāṅgirasadharmaśāstre prāyaścittavidhānaṃ nāma tṛtīyo 'dhyāyaḥ caturtho 'dhyāyaḥ prāyo nāma tapaḥ proktaṃ cittaṃ niścaya ucyate / taponiścayasaṃyogāt prāyaścittamiti smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रायश्चित्तसमं चित्तं चारयित्वा प्रदीयते । पर्षदा क्रियते यत्तत् प्रायश्चित्तमिति स्मृतम्
prāyaścittasamaṃ cittaṃ cārayitvā pradīyate / parṣadā kriyate yattat prāyaścittamiti smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चत्वारो वा त्रयो वापि वेदवेदाग्निहोत्रिणः । ये तु सम्यक्स्थिता विप्राः कार्याकार्यविनिश्चिताः
catvāro vā trayo vāpi vedavedāgnihotriṇaḥ / ye tu samyaksthitā viprāḥ kāryākāryaviniścitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकविंशतिभिश्चान्यैः पार्षदत्वं समागतैः
ekaviṃśatibhiścānyaiḥ pārṣadatvaṃ samāgataiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सावित्रीमात्रसारैस्तु चीर्णवेदव्रतैर्द्विजैः । यतीनामात्मविद्यानां ध्यायिनामात्मवेदिनाम् । शिरोव्रतैश्च स्नातानाम् एको ऽपि परिषद्भवेत्
sāvitrīmātrasāraistu cīrṇavedavratairdvijaiḥ / yatīnāmātmavidyānāṃ dhyāyināmātmavedinām / śirovrataiśca snātānām eko 'pi pariṣadbhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं पूर्वं मयाप्युक्तं तेषां ये ये परे परे । स्ववृत्या परितुष्टानां परिषत्त्वमुदाहृतम्
evaṃ pūrvaṃ mayāpyuktaṃ teṣāṃ ye ye pare pare / svavṛtyā parituṣṭānāṃ pariṣattvamudāhṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषां लघुषु कार्येषु मध्यमेषु च मध्यमा । महापातकचिन्तासु शतशो भूय एव वा
eṣāṃ laghuṣu kāryeṣu madhyameṣu ca madhyamā / mahāpātakacintāsu śataśo bhūya eva vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत ऊर्ध्वं तु ये विप्राः केवलं नामधारकाः । परिषत्त्वं न तेष्वस्ति सहस्रगुणितेष्वपि
ata ūrdhvaṃ tu ye viprāḥ kevalaṃ nāmadhārakāḥ / pariṣattvaṃ na teṣvasti sahasraguṇiteṣvapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जन्मशारीरविद्याभिर् आचारेण श्रुतेन च । धर्मेण च यथोक्तेन ब्राह्मणत्वं विधीयते
janmaśārīravidyābhir ācāreṇa śrutena ca / dharmeṇa ca yathoktena brāhmaṇatvaṃ vidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्रकर्म यथानेकैर् अङ्गैरुन्मील्यते शनैः । ब्राह्मण्यमपि तद्वत्स्यात् संस्कारैर्मन्त्रपूर्वकैः
citrakarma yathānekair aṅgairunmīlyate śanaiḥ / brāhmaṇyamapi tadvatsyāt saṃskārairmantrapūrvakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्याङ्गिरसधर्मशास्त्रे परिषल्लक्षणं नाम चतुर्थो ऽध्यायः पञ्चमो ऽध्यायः चातुर्वेद्यो विकल्पी चे अङ्गविद्धर्मपाठकः । त्रयश्चाश्रमिणो मुख्या पर्षदेषा दशावरा
ityāṅgirasadharmaśāstre pariṣallakṣaṇaṃ nāma caturtho 'dhyāyaḥ pañcamo 'dhyāyaḥ cāturvedyo vikalpī ce aṅgaviddharmapāṭhakaḥ / trayaścāśramiṇo mukhyā parṣadeṣā daśāvarā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्णामपि वेदानां पारगा ये द्विजोत्तमाः । स्वैः स्वैरङ्गैर्विनाप्येते चातुर्वेद्या इति स्मृताः
caturṇāmapi vedānāṃ pāragā ye dvijottamāḥ / svaiḥ svairaṅgairvināpyete cāturvedyā iti smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मम्य पर्षदश्चैव प्रायश्चित्तक्रमस्य च । त्रयाणां यः प्रमाणज्ञः स विकल्पी भवेद्द्विजः
dharmamya parṣadaścaiva prāyaścittakramasya ca / trayāṇāṃ yaḥ pramāṇajñaḥ sa vikalpī bhaveddvijaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्दे छन्दसि कल्पे च शिक्षायां चैव निश्चयः । ज्योतिषामयने चैव सनिरुक्ते ऽङ्गविद्भवेत्
śabde chandasi kalpe ca śikṣāyāṃ caiva niścayaḥ / jyotiṣāmayane caiva sanirukte 'ṅgavidbhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदविद्याव्रतस्नातः कुलशीलसमन्वितः । अनेकधर्मशास्त्रज्ञः पठ्यते धर्मपाठकः
vedavidyāvratasnātaḥ kulaśīlasamanvitaḥ / anekadharmaśāstrajñaḥ paṭhyate dharmapāṭhakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मचर्याश्रमादूर्ध्वम् आश्रमाद्वृद्ध उच्यते । एषामेव तु वृद्धानां य एते संप्रकीर्तिताः
brahmacaryāśramādūrdhvam āśramādvṛddha ucyate / eṣāmeva tu vṛddhānāṃ ya ete saṃprakīrtitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिषद्ब्राह्मणानां च राज्ञां सा द्विगुणा स्मृता । वैश्यानां त्रिगुणा चैव पर्षद्वच्च व्रतं स्मृतम्
pariṣadbrāhmaṇānāṃ ca rājñāṃ sā dviguṇā smṛtā / vaiśyānāṃ triguṇā caiva parṣadvacca vrataṃ smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणो ब्राह्मणानां तु क्षत्रियाणां तु पाठकः । वैश्यानां चैव यो प्रष्टा त एव व्रतदाः स्मृताः
brāhmaṇo brāhmaṇānāṃ tu kṣatriyāṇāṃ tu pāṭhakaḥ / vaiśyānāṃ caiva yo praṣṭā ta eva vratadāḥ smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अगुरुः क्षत्रियाणां तु वैश्यानां चाप्ययाजकः । प्रायश्चित्तं समादिश्य तप्तकृच्छ्रं समाचरेत्
aguruḥ kṣatriyāṇāṃ tu vaiśyānāṃ cāpyayājakaḥ / prāyaścittaṃ samādiśya taptakṛcchraṃ samācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमुद्दिश्य वर्णेषु क्षत्रियादिषु दर्शनम् । प्रवृत्तानां तु वक्ष्यामि प्रायश्चित्तमनुत्तमम्
evamuddiśya varṇeṣu kṣatriyādiṣu darśanam / pravṛttānāṃ tu vakṣyāmi prāyaścittamanuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूद्रः कालेन शुध्येत गोब्राह्मणहिते रतः । दानैर्वाप्युपवासैर्वा द्विजशुश्रूषणे रतः
śūdraḥ kālena śudhyeta gobrāhmaṇahite rataḥ / dānairvāpyupavāsairvā dvijaśuśrūṣaṇe rataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि वा मार्गमालम्ब्य क्षत्रधर्मेषु तिष्ठतः । अन्तरा ब्राह्मणं कृत्वा ततो ऽस्य व्रतमादिशेत्
api vā mārgamālambya kṣatradharmeṣu tiṣṭhataḥ / antarā brāhmaṇaṃ kṛtvā tato 'sya vratamādiśet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माच्छूद्रं समासाद्य तथा धर्मपथे स्थितः । प्रायश्चित्तं प्रदातव्यं धर्मवेदविवर्जितम्
tasmācchūdraṃ samāsādya tathā dharmapathe sthitaḥ / prāyaścittaṃ pradātavyaṃ dharmavedavivarjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आपन्नो येन वा धर्मो व्रतं वा येन तुष्यति । ब्राह्मणानां प्रसादेन संतार्यः सर्व एव हि
āpanno yena vā dharmo vrataṃ vā yena tuṣyati / brāhmaṇānāṃ prasādena saṃtāryaḥ sarva eva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्याङ्गिरसधर्मशास्त्रे प्रायश्चित्तनियन्तुकथनं नाम पञ्चमो ऽध्यायः षष्ठो ऽध्यायः पणे तु पर्षपकल्पस्य कल्पस्य परिषद्बलम् । कारिणश्चाप्युपस्थानं बलं सम्यङ्निवेदितम्
ityāṅgirasadharmaśāstre prāyaścittaniyantukathanaṃ nāma pañcamo 'dhyāyaḥ ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ paṇe tu parṣapakalpasya kalpasya pariṣadbalam / kāriṇaścāpyupasthānaṃ balaṃ samyaṅniveditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकल्पा परिषद्यत्र कल्पो वा परिषद्विना । कार्यं वाप्यन्यथोक्तं वा शुद्धिस्तत्रास्य दुर्लभा
akalpā pariṣadyatra kalpo vā pariṣadvinā / kāryaṃ vāpyanyathoktaṃ vā śuddhistatrāsya durlabhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिषत्कल्पतो कार्या यथा सर्वे बलीयसः । भवन्ति न तथा पापं तस्मिन् योगे ऽवतीर्यते
pariṣatkalpato kāryā yathā sarve balīyasaḥ / bhavanti na tathā pāpaṃ tasmin yoge 'vatīryate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमेतत्समासाद्य तद्योगं च प्रणश्यति । महत्यां चाम्भसि क्षिप्तं यथाल्पलवणं तथा
evametatsamāsādya tadyogaṃ ca praṇaśyati / mahatyāṃ cāmbhasi kṣiptaṃ yathālpalavaṇaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद्योगप्रधानाय कार्याणि परिशोधने । तद्द्रव्यं कर्णसंयोगाद् वक्त्राणामिव शोधने
etadyogapradhānāya kāryāṇi pariśodhane / taddravyaṃ karṇasaṃyogād vaktrāṇāmiva śodhane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्पापं शाम्यमानस्य कर्तुर्धर्मेण शास्त्रतः । तद्वद्वच्छति कार्त्स्न्येन भागशः प्रब्रवीमि ते
yatpāpaṃ śāmyamānasya karturdharmeṇa śāstrataḥ / tadvadvacchati kārtsnyena bhāgaśaḥ prabravīmi te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तःप्रच्छन्नपापानां शास्ता वैवस्वतो यमः
antaḥpracchannapāpānāṃ śāstā vaivasvato yamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरू राजा यमो वापि शास्ता धर्मेण युज्यते । शास्ता समुच्यते पापाद् आहतो भयतः शुभम्
gurū rājā yamo vāpi śāstā dharmeṇa yujyate / śāstā samucyate pāpād āhato bhayataḥ śubham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रायश्चित्ते यदा चीर्णे ब्राह्मणे दग्धकिल्बिषे । धर्मं पृच्छामि तत्त्वेन तत्पापं क्व नु तिष्ठति
prāyaścitte yadā cīrṇe brāhmaṇe dagdhakilbiṣe / dharmaṃ pṛcchāmi tattvena tatpāpaṃ kva nu tiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैव गच्छति कर्तारं नैव गच्छति पार्षदम् । मारुतार्कांशुसंयोगाज् जलवत्संप्रशीर्यते
naiva gacchati kartāraṃ naiva gacchati pārṣadam / mārutārkāṃśusaṃyogāj jalavatsaṃpraśīryate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां त्रेताग्निना दग्धं पावकस्य तु धीमतः । नश्यते नात्र संदेहः सूर्यदृष्टिर्हिमं यथा
teṣāṃ tretāgninā dagdhaṃ pāvakasya tu dhīmataḥ / naśyate nātra saṃdehaḥ sūryadṛṣṭirhimaṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रब्रूयात्पक्षतो यच्च बाह्यं यच्चापि पर्षदः । गच्छतस्तावुभौ मूढौ नरकं तेन कर्मणा
prabrūyātpakṣato yacca bāhyaṃ yaccāpi parṣadaḥ / gacchatastāvubhau mūḍhau narakaṃ tena karmaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अजानन् यस्तु विब्रूयाज् जानन्वाप्यन्यथा वदेत् । उभयोर्हि तयोर्दोषः पक्षयोरुभयोरपि
ajānan yastu vibrūyāj jānanvāpyanyathā vadet / ubhayorhi tayordoṣaḥ pakṣayorubhayorapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अजानानां च दात्ःणाम् अदत्ःणां च जानताम् । एवं भवेन्महादोषस् तस्माज्ज्ञात्वा वदेत्सदा
ajānānāṃ ca dātḥṇām adatḥṇāṃ ca jānatām / evaṃ bhavenmahādoṣas tasmājjñātvā vadetsadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्पापं शतधा भूत्वा दात्ःनेवोपतिष्ठति
tatpāpaṃ śatadhā bhūtvā dātḥnevopatiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये तु सम्यक्स्थिता विप्रा धर्मवेदाङ्गपारगाः । शक्तास्ते तारणे तेषाम् आत्मनो ऽनुग्रहस्य च
ye tu samyaksthitā viprā dharmavedāṅgapāragāḥ / śaktāste tāraṇe teṣām ātmano 'nugrahasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्याङ्गिरसधर्मशास्त्रे प्रायश्चित्ताचारकथनं नाम षष्ठो ऽध्यायः सप्तमो ऽध्यायः आर्तानां मार्गमाणानां प्रायश्चितानि ये द्विजाः । जानन्तो न प्रयच्छन्ति ते च यान्ति समं तु तैः
ityāṅgirasadharmaśāstre prāyaścittācārakathanaṃ nāma ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ saptamo 'dhyāyaḥ ārtānāṃ mārgamāṇānāṃ prāyaścitāni ye dvijāḥ / jānanto na prayacchanti te ca yānti samaṃ tu taiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मादार्तं समासाद्य ब्राह्मणं तु विशेषतः । जानद्भिः पर्षदः पन्था न हातव्यः पराङ्मुखैः
tasmādārtaṃ samāsādya brāhmaṇaṃ tu viśeṣataḥ / jānadbhiḥ parṣadaḥ panthā na hātavyaḥ parāṅmukhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रायश्चित्तं वक्तव्यम् तस्य कार्ये व्रतादेशः प्रमाणार्थं हि दातृभिः । अज्ञानादुपदेष्टव्यः क्रमशः सर्व एव वा
prāyaścittaṃ vaktavyam tasya kārye vratādeśaḥ pramāṇārthaṃ hi dātṛbhiḥ / ajñānādupadeṣṭavyaḥ kramaśaḥ sarva eva vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भयादभ्युत्तरेत्कश्चिद् भयार्तं ब्राह्मणं क्वचित् । एवं पापात्समुद्धृत्य तेन तुल्यफलो भवेत्
bhayādabhyuttaretkaścid bhayārtaṃ brāhmaṇaṃ kvacit / evaṃ pāpātsamuddhṛtya tena tulyaphalo bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रायश्चित्तं न दातव्यं जानद्भिरपि च द्विजैः
prāyaścittaṃ na dātavyaṃ jānadbhirapi ca dvijaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माज्जनैः प्रदातव्यम् अनुज्ञाप्य च पर्षदम् । न चान्येषु प्रजल्पत्सु चैवं धर्मो न हीयते
tasmājjanaiḥ pradātavyam anujñāpya ca parṣadam / na cānyeṣu prajalpatsu caivaṃ dharmo na hīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पातकेषु शतं पर्षत् सहस्रं महदादिषु । उपपापेषु पञ्चाशत् स्वल्पं स्वल्पेषु निश्चयः
pātakeṣu śataṃ parṣat sahasraṃ mahadādiṣu / upapāpeṣu pañcāśat svalpaṃ svalpeṣu niścayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चमहापातकिनः ब्रह्महा स्वर्णहारी च सुरापो गुरुतल्पगः । एतैः संयुज्यते यो ऽन्यः पतितैः सह पञ्चमः
pañcamahāpātakinaḥ brahmahā svarṇahārī ca surāpo gurutalpagaḥ / etaiḥ saṃyujyate yo 'nyaḥ patitaiḥ saha pañcamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पतिताः नारीपुरुषहन्ता च कन्यादूषी गवां च हा । चत्वारः पतिता प्रोक्ता यथा वै ब्रह्महादयः । उपपातकास्त्वसंख्यातास् ते च गोघ्नादयस्तथा
patitāḥ nārīpuruṣahantā ca kanyādūṣī gavāṃ ca hā / catvāraḥ patitā proktā yathā vai brahmahādayaḥ / upapātakāstvasaṃkhyātās te ca goghnādayastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भोक्त्ःणां समतां याति तिर्यग्योनिं च गच्छति
bhoktḥṇāṃ samatāṃ yāti tiryagyoniṃ ca gacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूद्रान्नभोजने यस्तु वेदमधीयानो भुङ्क्ते शूद्रान्नमेव च । शूद्रे वेदफलं याति शूद्रत्वं च स गच्छति
śūdrānnabhojane yastu vedamadhīyāno bhuṅkte śūdrānnameva ca / śūdre vedaphalaṃ yāti śūdratvaṃ ca sa gacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूद्रं प्रशस्य स्वस्तिवचने घ्रात्वा पीत्वा निरीक्ष्याथ स्पृष्ट्वा च प्रतिगृह्य च । प्रशस्य स्वस्ति चेत्युक्त्वा भोक्ता एव न संशयः
śūdraṃ praśasya svastivacane ghrātvā pītvā nirīkṣyātha spṛṣṭvā ca pratigṛhya ca / praśasya svasti cetyuktvā bhoktā eva na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते दोषा भवन्तीह शूद्रान्नस्य परिग्रहे । अनुग्रहं तु वक्ष्यामि मनुना चोदितं पुरा
ete doṣā bhavantīha śūdrānnasya parigrahe / anugrahaṃ tu vakṣyāmi manunā coditaṃ purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आमं वा यदि वा पक्वं शूद्रान्नमुपसेवते । किल्बिषं भुञ्जते भोक्ता यश्च विप्रः पुरोहितः
āmaṃ vā yadi vā pakvaṃ śūdrānnamupasevate / kilbiṣaṃ bhuñjate bhoktā yaśca vipraḥ purohitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिगृह्यान्येभ्यो दातव्यम् गुरुवह्न्यतिथीनां तु भृत्यानां तु विशेषतः । प्रतिगृह्य प्रदातव्यं न भुञ्जीत स्वयं ततः
pratigṛhyānyebhyo dātavyam guruvahnyatithīnāṃ tu bhṛtyānāṃ tu viśeṣataḥ / pratigṛhya pradātavyaṃ na bhuñjīta svayaṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जपतो जुह्वतो वापि गतिरूर्ध्वं न विद्यते
japato juhvato vāpi gatirūrdhvaṃ na vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षण्मासं भुक्तौ षण्मासानथ यो भुङ्क्ते शूद्रस्यान्नं निरन्तरम् । जीवन्नेव भवेच्छूद्रो मृतः श्वा चाभिजायते
ṣaṇmāsaṃ bhuktau ṣaṇmāsānatha yo bhuṅkte śūdrasyānnaṃ nirantaram / jīvanneva bhavecchūdro mṛtaḥ śvā cābhijāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकृत्वैव निवृत्तिं यः शूद्रान्नान्म्रियते द्विजः । आहिताग्निर्विशेषेण स शूद्रगतिभाग्भवेत्
akṛtvaiva nivṛttiṃ yaḥ śūdrānnānmriyate dvijaḥ / āhitāgnirviśeṣeṇa sa śūdragatibhāgbhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्वान्नवर्ज विप्रेभ्यो गोधान्यं क्षत्रियादपि । वैश्यात्तु सर्वधान्यानि शद्राद्धान्यं न किंचन
pakvānnavarja viprebhyo godhānyaṃ kṣatriyādapi / vaiśyāttu sarvadhānyāni śadrāddhānyaṃ na kiṃcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनूदकं तु तत्सर्वं गन्धमाल्यविवर्जितम् । यथा वर्णेषु यद्दत्तं प्रतिगृह्णीत वै द्विजः
anūdakaṃ tu tatsarvaṃ gandhamālyavivarjitam / yathā varṇeṣu yaddattaṃ pratigṛhṇīta vai dvijaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्त क्षेत्रगतं धान्यं खले वा कण एव वा । सार्वकालं गृहीतव्यं शूद्रादप्यङ्गिरो ऽब्रवीत्
yatta kṣetragataṃ dhānyaṃ khale vā kaṇa eva vā / sārvakālaṃ gṛhītavyaṃ śūdrādapyaṅgiro 'bravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्पात्रे समनुज्ञातं दुग्धं यच्छुचिना भवेत् । यथा चौपधिकृत्यं स्याद् दध्ना वा पयसापि वा
satpātre samanujñātaṃ dugdhaṃ yacchucinā bhavet / yathā caupadhikṛtyaṃ syād dadhnā vā payasāpi vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पात्रेभ्यो ऽपि तथा ग्राह्यं शूद्रेभ्यः प्राकृतादपि । शूद्रवेश्मनि विप्राणां क्षीरं वा यदि वा दधि
pātrebhyo 'pi tathā grāhyaṃ śūdrebhyaḥ prākṛtādapi / śūdraveśmani viprāṇāṃ kṣīraṃ vā yadi vā dadhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्न्यगारे गवां गोष्ठे नदीविप्रगृहेषु च
agnyagāre gavāṃ goṣṭhe nadīvipragṛheṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कूपस्थाने तथारण्ये पेयं चैव पयो दधि । आमं मांसं दधि घृतं धान्यं क्षीरमयौषधम्
kūpasthāne tathāraṇye peyaṃ caiva payo dadhi / āmaṃ māṃsaṃ dadhi ghṛtaṃ dhānyaṃ kṣīramayauṣadham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुडो रसस्तथोदश्विद्भोज्यान्येतानि नित्यशः । अशृतं चारनालं च ताम्बूलं सक्तवस्तिलाः
guḍo rasastathodaśvidbhojyānyetāni nityaśaḥ / aśṛtaṃ cāranālaṃ ca tāmbūlaṃ saktavastilāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फलानि पिण्याकमथो ग्राह्यमौषधमेव च । अप्रणोद्यानि मेध्यानि प्रतिग्राह्याणि नित्यशः
phalāni piṇyākamatho grāhyamauṣadhameva ca / apraṇodyāni medhyāni pratigrāhyāṇi nityaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूतके तु यदा विप्रो ब्रह्मचारी विशेषतः । पिबेत्पानीयमज्ञानाद् भुङक्ते वा संस्पृशेत वा
sūtake tu yadā vipro brahmacārī viśeṣataḥ / pibetpānīyamajñānād bhuṅakte vā saṃspṛśeta vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पानीयपाने कुर्वीत पञ्चगव्यस्य प्राशनम् । त्रिरात्रोपोषणं भुङ्क्ते स्पर्शे स्नानं विधीयते
pānīyapāne kurvīta pañcagavyasya prāśanam / trirātropoṣaṇaṃ bhuṅkte sparśe snānaṃ vidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशरात्रं पिवेद्वज्रं ब्राह्मणो ब्राह्मणस्य तु
daśarātraṃ pivedvajraṃ brāhmaṇo brāhmaṇasya tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षत्रियस्यार्धमाप्तं तु विशः पञ्चाधिकं तथा । शूद्रस्यैव तु भुक्त्वान्नं त्रिभिर्मासैर्व्यपोहति
kṣatriyasyārdhamāptaṃ tu viśaḥ pañcādhikaṃ tathā / śūdrasyaiva tu bhuktvānnaṃ tribhirmāsairvyapohati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आहिताग्निस्त्रिरात्रेण ब्रह्मक्षत्रविशामपि । पञ्चरात्रं चरेद्भुक्त्वा श्रोत्रियस्याग्निहोत्रिणः
āhitāgnistrirātreṇa brahmakṣatraviśāmapi / pañcarātraṃ caredbhuktvā śrotriyasyāgnihotriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत ऊर्ध्वं तु स्नातानां मासाशौचं न विद्यते । दीक्षितानां च सर्वेषां राज्ञां सर्वनिधेस्तथा
ata ūrdhvaṃ tu snātānāṃ māsāśaucaṃ na vidyate / dīkṣitānāṃ ca sarveṣāṃ rājñāṃ sarvanidhestathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा चान्येष्वभोज्येषु व्यहमेवं समाचरेत् । अनापत्सु चरेद्भैक्ष्यं सिद्धं वस्तु गृहे वसन्
tathā cānyeṣvabhojyeṣu vyahamevaṃ samācaret / anāpatsu caredbhaikṣyaṃ siddhaṃ vastu gṛhe vasan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशरात्रं चरेद्वज्रम् आपत्सु च त्र्यहं चरेत् । पतितानां च सर्वेषां भुक्त्वा चान्द्रायणं चरेत्
daśarātraṃ caredvajram āpatsu ca tryahaṃ caret / patitānāṃ ca sarveṣāṃ bhuktvā cāndrāyaṇaṃ caret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिमासदिनं हृष्टम् अन्यथा पतितो भवेत् । प्रतिसंवत्सरं वापि श्रोत्रियस्य भवेदिदम्
pratimāsadinaṃ hṛṣṭam anyathā patito bhavet / pratisaṃvatsaraṃ vāpi śrotriyasya bhavedidam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ससत्रे दानधर्मे च पक्वमन्नं तु गर्हितम् । पञ्चरात्रं चरेद्वज्रं षडहं मध्यमाचरेत्
sasatre dānadharme ca pakvamannaṃ tu garhitam / pañcarātraṃ caredvajraṃ ṣaḍahaṃ madhyamācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याधितस्य दरिद्रस्य कुटुम्बात्प्रच्युतस्य च । अध्वानं वा प्रयातस्य भैक्ष्यचर्या विधीयते
vyādhitasya daridrasya kuṭumbātpracyutasya ca / adhvānaṃ vā prayātasya bhaikṣyacaryā vidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहस्थस्तु द्विरात्रं वाप्य् एकाहं वाग्निहोत्रवान्
gṛhasthastu dvirātraṃ vāpy ekāhaṃ vāgnihotravān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाभेरूर्ध्वं तु दष्टस्य तदेव द्विगुणं भवेत् । तदेव द्विगुणं वक्त्रे मूर्ध्नि चेव चतुर्गुणम्
nābherūrdhvaṃ tu daṣṭasya tadeva dviguṇaṃ bhavet / tadeva dviguṇaṃ vaktre mūrdhni ceva caturguṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत ऊर्ध्वं तु यत्स्नातः स्नानेनैव विशुध्यति । सर्वेष्वेवावकाशेषु तदा प्रव्रजितः स्वयम्
ata ūrdhvaṃ tu yatsnātaḥ snānenaiva viśudhyati / sarveṣvevāvakāśeṣu tadā pravrajitaḥ svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अव्रती सव्रती वापि शुना दष्टस्तथा द्विजः । दृष्टाग्निं हूयमानं तु सद्य एव शुचिर्भवेत्
avratī savratī vāpi śunā daṣṭastathā dvijaḥ / dṛṣṭāgniṃ hūyamānaṃ tu sadya eva śucirbhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणी तु शुना दष्टा सोमे दृष्टिं निपातयेत् । यदा न दृश्यते सोमः प्रायश्चित्तं कथं भवेत्
brāhmaṇī tu śunā daṣṭā some dṛṣṭiṃ nipātayet / yadā na dṛśyate somaḥ prāyaścittaṃ kathaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यां दिशं तु गतः सोमस् तां दिशं तु विलोकयेत् । सोममार्गेण सा पूता पञ्चगव्येन शुध्यति
yāṃ diśaṃ tu gataḥ somas tāṃ diśaṃ tu vilokayet / somamārgeṇa sā pūtā pañcagavyena śudhyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्याङ्गिरसधर्मशास्त्रे अभक्ष्यभक्षणप्रायश्चित्तविधिर्नाम नवमो ऽध्यायः दशमो ऽध्यायः दण्डादूर्ध्वं तु यत्नेन प्रहरेत्तु निपातयेत् । द्विगुणं गोव्रतं तस्य प्रायश्चित्तं विधीयते
ityāṅgirasadharmaśāstre abhakṣyabhakṣaṇaprāyaścittavidhirnāma navamo 'dhyāyaḥ daśamo 'dhyāyaḥ daṇḍādūrdhvaṃ tu yatnena praharettu nipātayet / dviguṇaṃ govrataṃ tasya prāyaścittaṃ vidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सार्द्रश्च सपलाशश्च दण्ड इत्यभिधीयते
sārdraśca sapalāśaśca daṇḍa ityabhidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गवां रोधनादिना मरणे रोधने बन्धने वापि योजने वा गवां रुजा । उत्पन्ने मरणे वापि निमित्तं तत्र विद्यते
gavāṃ rodhanādinā maraṇe rodhane bandhane vāpi yojane vā gavāṃ rujā / utpanne maraṇe vāpi nimittaṃ tatra vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पादमेकं चरेद्रोधे द्वौ पादौ बन्धने चरेत् । योजनं पादहीनं स्याच् चरेत्सर्वं निपातने
pādamekaṃ caredrodhe dvau pādau bandhane caret / yojanaṃ pādahīnaṃ syāc caretsarvaṃ nipātane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुशकाशैस्तु बध्नीयाद् ऊर्ध्वं दक्षिणतोमुखम् । पाशलग्ने तथा दाहे प्रायश्चित्तं न विद्यते
kuśakāśaistu badhnīyād ūrdhvaṃ dakṣiṇatomukham / pāśalagne tathā dāhe prāyaścittaṃ na vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.