Āyurvedamahodadhau annapānavidhi 3

अथ शृतोदकस्य गुणाः कफे पादावशेषं तु पानीयं लघु दीपनम् । दिवाशृतं तु यत् तोयं रात्रौ तद् गुरुतां व्रजेत् ॥ शृतं शीतं त्रिदोषघ्नम् उषितं तच् च दोषकृत् । तत् पादशेषं दोषघ्नं अर्धहीनं तु वातजित्

atha śṛtodakasya guṇāḥ kaphe pādāvaśeṣaṃ tu pānīyaṃ laghu dīpanam / divāśṛtaṃ tu yat toyaṃ rātrau tad gurutāṃ vrajet // śṛtaṃ śītaṃ tridoṣaghnam uṣitaṃ tac ca doṣakṛt / tat pādaśeṣaṃ doṣaghnaṃ ardhahīnaṃ tu vātajit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रात्रौ शृतं तु दिवसे गुरुत्वम् अपि गच्छति । अथ पार्श्वशूलादौ शीताम्बुपाननिषेधः पार्श्वशूले प्रतिश्याये वातरोगे गलग्रहे

rātrau śṛtaṃ tu divase gurutvam api gacchati / atha pārśvaśūlādau śītāmbupānaniṣedhaḥ pārśvaśūle pratiśyāye vātaroge galagrahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आध्माने स्तिमिते कोष्ठे सद्यःशुद्धे नवज्वरे । हिक्कायां स्नेहपित्ते च शीताम्बु परिवर्जयेत्

ādhmāne stimite koṣṭhe sadyaḥśuddhe navajvare / hikkāyāṃ snehapitte ca śītāmbu parivarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ गुल्मादौ अल्पजलपानविधिः गुल्मार्शोग्नहणीक्षये च जठरे मन्दानलाध्मातके शोफे पाण्डुगलग्रहे च जगदे (व्रणगदे) मोहे (मेहे) च नेत्रामये । वातारुच्यतिसारके कफयुते कुष्ठप्रतिश्यायके उष्णं वारि सुशीतलं शृतहिमं स्वल्पं प्रपेयं जलम्

atha gulmādau alpajalapānavidhiḥ gulmārśognahaṇīkṣaye ca jaṭhare mandānalādhmātake śophe pāṇḍugalagrahe ca jagade (vraṇagade) mohe (mehe) ca netrāmaye / vātārucyatisārake kaphayute kuṣṭhapratiśyāyake uṣṇaṃ vāri suśītalaṃ śṛtahimaṃ svalpaṃ prapeyaṃ jalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वारिणः प्रशंसा । क्वचिद् उष्णं क्वचिच् छीतं क्वचित् क्वथितशीतलम् । क्वचिद् भेषजसंयुक्तं क्वचिद् वारि निवार्यते च्फ़्। राजनिघण्टु १४।८० ॥ तृषितो मोहम् आयाति मोहात् प्राणान् विमुञ्चति । तस्मात् स्वल्पं च दातव्यं न क्वचिद् वारि वार्यते

atha vāriṇaḥ praśaṃsā / kvacid uṣṇaṃ kvacic chītaṃ kvacit kvathitaśītalam / kvacid bheṣajasaṃyuktaṃ kvacid vāri nivāryate cf. Rājanighaṇṭu 14.80 // tṛṣito moham āyāti mohāt prāṇān vimuñcati / tasmāt svalpaṃ ca dātavyaṃ na kvacid vāri vāryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पानीयं प्राणिनां प्राणा विश्वम् एव हि तन् मयम् । अतो ऽत्यन्तविधाने ऽपि न क्वचिद् वारि वार्यते

pānīyaṃ prāṇināṃ prāṇā viśvam eva hi tan mayam / ato 'tyantavidhāne 'pi na kvacid vāri vāryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूर्छापित्तोष्णदाहेषु विधरे (पित्तरक्ते) मदात्यये । भ्रमक्लमपरीतेषु तमके वारि शीतलम् ॥ पिबेद् घटसहस्राणि यावन्नास्तमितो रविः । अस्तं गते दिवानाथे बिन्दुर् एको घटायते

mūrchāpittoṣṇadāheṣu vidhare (pittarakte) madātyaye / bhramaklamaparīteṣu tamake vāri śītalam // pibed ghaṭasahasrāṇi yāvannāstamito raviḥ / astaṃ gate divānāthe bindur eko ghaṭāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.