इति द्राक्षा ॥ अथ मातुलिङ्गगुणाः ॥ चकृ (त्वक्) तिक्ता कटुका कफक्रिमिहरा स्निग्धानिलध्वंसिनी मांसं बृंहणवातपित्तशमनं वृष्यं महादुर्जरम् । अम्लं केसरम् अग्निवृद्धिजननं सश्वासकासापहं हिध्माच्छर्दितृषास्यजाड्यहरणं तन् मातुलिङ्गोद्भवम्
iti drākṣā // atha mātuliṅgaguṇāḥ // cakṛ (tvak) tiktā kaṭukā kaphakrimiharā snigdhāniladhvaṃsinī māṃsaṃ bṛṃhaṇavātapittaśamanaṃ vṛṣyaṃ mahādurjaram / amlaṃ kesaram agnivṛddhijananaṃ saśvāsakāsāpahaṃ hidhmāccharditṛṣāsyajāḍyaharaṇaṃ tan mātuliṅgodbhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिक्ता स्निग्धा भवति कटुका मातुलिंगस्य सा त्वक् मध्यं स्निग्धं च (हरति) मधुरं बृंहणं वातपित्ते । मांसं भिन्नं (स्निग्धं) भवति लघु तत् केसरं कासहिध्मा श्वासश्लेष्मानिल जठरजिद् गुल्मशूल्मा (ला) निलघ्नम्
tiktā snigdhā bhavati kaṭukā mātuliṃgasya sā tvak madhyaṃ snigdhaṃ ca (harati) madhuraṃ bṛṃhaṇaṃ vātapitte / māṃsaṃ bhinnaṃ (snigdhaṃ) bhavati laghu tat kesaraṃ kāsahidhmā śvāsaśleṣmānila jaṭharajid gulmaśūlmā (lā) nilaghnam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिन्धू (त्थे) च्छेन घनागमे (च) वसितया काले शरत्संज्ञके हेमन्ते लवणार्द्रहिङ्गुमरिचैः सिद्धार्थचूर्णान्वितम् । एतैस् तैः शिशिरे मधाव् अपि युतं ग्रीष्मे गुडेनान्वितं वैद्यैर् भूमिप सालु (मातु) लिंगम् उदितं सर्वर्तुसाधारणम्
sindhū (tthe) cchena ghanāgame (ca) vasitayā kāle śaratsaṃjñake hemante lavaṇārdrahiṅgumaricaiḥ siddhārthacūrṇānvitam / etais taiḥ śiśire madhāv api yutaṃ grīṣme guḍenānvitaṃ vaidyair bhūmipa sālu (mātu) liṃgam uditaṃ sarvartusādhāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ जम्बीरम् ॥ जम्बीरम् अम्लं रसतो विपाके वातापहं पित्तकफप्रदं च । अन्नस्य पार्वन्व (कं त्व) चिरेण कुर्यात् सुरोचनं वह्निविवर्धनं च
atha jambīram // jambīram amlaṃ rasato vipāke vātāpahaṃ pittakaphapradaṃ ca / annasya pārvanva (kaṃ tva) cireṇa kuryāt surocanaṃ vahnivivardhanaṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कटुकमधुरम् अम्लं सुप्रतीतं रसेषु रुचिकरम् उदराग्नेर् दीपनं वातहारि । निहत (हरति) कफसमीरौ पित्तम् आहन्ति वीर्यं करणफलम् इतीदं वातपित्तं विपक्वम्
kaṭukamadhuram amlaṃ supratītaṃ raseṣu rucikaram udarāgner dīpanaṃ vātahāri / nihata (harati) kaphasamīrau pittam āhanti vīryaṃ karaṇaphalam itīdaṃ vātapittaṃ vipakvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निम्बूफलं रोचकम् अग्निवृद्धिं करोति पित्तं च सवातरक्तम् । अचाक्षुषं श्लेष्मकरं विशेषात् भुक्तान्नपाकं कुरुते च सद्यः
nimbūphalaṃ rocakam agnivṛddhiṃ karoti pittaṃ ca savātaraktam / acākṣuṣaṃ śleṣmakaraṃ viśeṣāt bhuktānnapākaṃ kurute ca sadyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निम्बुकं क्रिमिसमूहनाशनं तीक्ष्णम् अम्लमुदरापहं स्मृतम् । वातपित्तकफशूलताहितं नष्टधान्यरुचिरोचकप्रदम्
nimbukaṃ krimisamūhanāśanaṃ tīkṣṇam amlamudarāpahaṃ smṛtam / vātapittakaphaśūlatāhitaṃ naṣṭadhānyarucirocakapradam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ नारङ्गफलम् ॥ नारङ्गस्य फलं बलं च कुरुते सुस्वादु हृद्यं लघु श्रेष्ठं वह्निकरं विदाहशमनं भुक्तान्नपक्तिप्रदम् । सर्वारोचकनाशनं श्रमहरं वातापहं पुष्टिदं भुक्त्वापि प्रतिभक्षितं न कुरुते किंचिद् विकारं नृणाम्
atha nāraṅgaphalam // nāraṅgasya phalaṃ balaṃ ca kurute susvādu hṛdyaṃ laghu śreṣṭhaṃ vahnikaraṃ vidāhaśamanaṃ bhuktānnapaktipradam / sarvārocakanāśanaṃ śramaharaṃ vātāpahaṃ puṣṭidaṃ bhuktvāpi pratibhakṣitaṃ na kurute kiṃcid vikāraṃ nṛṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईषद्रसे मधुरशीतलम् अम्लतिक्तं वीर्योद्गमाच् छमनदीपनपाचनं च आर्वेदयति (?) कफपित्तहरं विपाके नारङ्गकं फलम् उदारधियो मुनीन्द्राः
īṣadrase madhuraśītalam amlatiktaṃ vīryodgamāc chamanadīpanapācanaṃ ca ārvedayati (?) kaphapittaharaṃ vipāke nāraṅgakaṃ phalam udāradhiyo munīndrāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ मधुकर्कटी ॥ सुस्वादु पाके रसतश् च रक्तपित्तप्रकोपं विलयन्ति मान्द्ये (?) । दाहज्वरं नाशयतीति नित्यं प्राहुश् च वैद्या मधुकर्कटी च
atha madhukarkaṭī // susvādu pāke rasataś ca raktapittaprakopaṃ vilayanti māndye (?) / dāhajvaraṃ nāśayatīti nityaṃ prāhuś ca vaidyā madhukarkaṭī ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ मोचाफलम् ॥ मोचं स्वादुरसं विपाकमधुरं वीर्येण शीतं जडं पित्तघ्नं त्व् अनिलापहं गुरुतरं पथ्यं न मन्दे ऽनले । सद्यो भुक्तविवर्धनं क्लमहरं तृष्णापहं शान्तिदं दीप्ताग्नेः सुखदं कफामयहरं संतर्पणं प्राणिनाम्
atha mocāphalam // mocaṃ svādurasaṃ vipākamadhuraṃ vīryeṇa śītaṃ jaḍaṃ pittaghnaṃ tv anilāpahaṃ gurutaraṃ pathyaṃ na mande 'nale / sadyo bhuktavivardhanaṃ klamaharaṃ tṛṣṇāpahaṃ śāntidaṃ dīptāgneḥ sukhadaṃ kaphāmayaharaṃ saṃtarpaṇaṃ prāṇinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ नालिकेरीफलम् ॥ स्निग्धं स्वादुरसं विपाकमधुरं हृद्यं जरं(ड) दुर्जरं पित्तघ्नं क्रिमिवर्धनं मदकरं वातामयध्वंसनम् । आमश्लेष्मविकोपनं प्रशमनं वह्नेर् भ्रमध्वंसनं कन्दर्पस्य बलं ददाति नितरां तन् नालिकेरीफलम् नालिकेरोदकम् ॥ सुस्वादुवृष्यलघुदीपनरूक्षशीतं तद्वातपित्तहरवस्तिविशुद्धिहेतुः । स्यान् नारिकेलसलिलं शशिकान्ति पथ्यं पित्तज्वरस्य विषहारि वदन्ति वैद्याः
atha nālikerīphalam // snigdhaṃ svādurasaṃ vipākamadhuraṃ hṛdyaṃ jaraṃ(ḍa) durjaraṃ pittaghnaṃ krimivardhanaṃ madakaraṃ vātāmayadhvaṃsanam / āmaśleṣmavikopanaṃ praśamanaṃ vahner bhramadhvaṃsanaṃ kandarpasya balaṃ dadāti nitarāṃ tan nālikerīphalam nālikerodakam // susvāduvṛṣyalaghudīpanarūkṣaśītaṃ tadvātapittaharavastiviśuddhihetuḥ / syān nārikelasalilaṃ śaśikānti pathyaṃ pittajvarasya viṣahāri vadanti vaidyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ भव्यफलम् ॥ भव्यं भव्यतरं स्वादु किञ्चिद् अम्लं सुरोचनम् । वातघ्नं सुखवैरस्यनाशनं वह्निदीपनम्
atha bhavyaphalam // bhavyaṃ bhavyataraṃ svādu kiñcid amlaṃ surocanam / vātaghnaṃ sukhavairasyanāśanaṃ vahnidīpanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ आमलकीफलम ॥ करमर (?) हन्ति (वातं तद् अम्लत्वात्) वातदम्लं चात्पित्तं माधुर्यशैत्य् अतः । कफं रुक्षकपायं (यत्वात् फलं धात्र्यास् त्रिदोषजित्)
atha āmalakīphalama // karamara (?) hanti (vātaṃ tad amlatvāt) vātadamlaṃ cātpittaṃ mādhuryaśaity ataḥ / kaphaṃ rukṣakapāyaṃ (yatvāt phalaṃ dhātryās tridoṣajit)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
च्फ़्। भावमिश्र: भावप्रकाशः ४१ ॥॥॥॥॥॥॥॥॥ तथा किंचित् स्वादुरसं विपाकमधुरं दोषत्रयध्वंसनम् । मूत्रव्याधिहरं प्रमेहशमनं विष्टम्भविच्छेदनम् भुक्ताभूक्तहितं सदामृतरसं पथ्यं च धात्रीफलम्
cf. Bhāvamiśra: Bhāvaprakāśaḥ 41 .................. tathā kiṃcit svādurasaṃ vipākamadhuraṃ doṣatrayadhvaṃsanam / mūtravyādhiharaṃ pramehaśamanaṃ viṣṭambhavicchedanam bhuktābhūktahitaṃ sadāmṛtarasaṃ pathyaṃ ca dhātrīphalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूक्षं स्वादु कषायम् अम्लकटुकं स्निग्धं सुसे (?) रोचनं चक्षुष्यं बलवर्णदं धृतिकरं वृष्यं च बुद्धिप्रदम् । कण्डूकुष्ठविनाशनं ज्वरहरं तृड्दाहतापापहं जातं किंबहुना त्रिदोषशमनं धात्रीफलं प्राणिनाम्
rūkṣaṃ svādu kaṣāyam amlakaṭukaṃ snigdhaṃ suse (?) rocanaṃ cakṣuṣyaṃ balavarṇadaṃ dhṛtikaraṃ vṛṣyaṃ ca buddhipradam / kaṇḍūkuṣṭhavināśanaṃ jvaraharaṃ tṛḍdāhatāpāpahaṃ jātaṃ kiṃbahunā tridoṣaśamanaṃ dhātrīphalaṃ prāṇinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिधाफले (धात्रीफलं) दिनं (तद्विनि) हन्ति मेहान् अरोचकादीन् विविधान् विकारान् । अम्लं च (म्लत्व) माधुर्यकषायतः क्रमात् दोषत्रयघ्नं लघु शीतवीर्यम्
tridhāphale (dhātrīphalaṃ) dinaṃ (tadvini) hanti mehān arocakādīn vividhān vikārān / amlaṃ ca (mlatva) mādhuryakaṣāyataḥ kramāt doṣatrayaghnaṃ laghu śītavīryam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राचीनामलकफलम् ॥ पानी य (?) मलकं (प्राचीनामलकं) वृष्यं स्वादु हृद्यं कफापहम् । शीतलं वृष(ष्य)म् आयुष्यं दाहज्वरहरं परम्
prācīnāmalakaphalam // pānī ya (?) malakaṃ (prācīnāmalakaṃ) vṛṣyaṃ svādu hṛdyaṃ kaphāpaham / śītalaṃ vṛṣa(ṣya)m āyuṣyaṃ dāhajvaraharaṃ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ आम्रफलम् ॥ बालं पित्तकफास्रवातजननं बधा (द्धा)स्थि तादृग्विधं पक्वं स्वादुरसं त्रिदोषशमनं क्षीणाङ्गपुष्टिप्रदम् । धातोर् वृद्धिकरं विपाकमधुरं संतर्पणं कान्तिदं तृष्णाशोषनिवारणं रुचिकरं आप्लं (म्रं) फलेषूत्तमम्
atha āmraphalam // bālaṃ pittakaphāsravātajananaṃ badhā (ddhā)sthi tādṛgvidhaṃ pakvaṃ svādurasaṃ tridoṣaśamanaṃ kṣīṇāṅgapuṣṭipradam / dhātor vṛddhikaraṃ vipākamadhuraṃ saṃtarpaṇaṃ kāntidaṃ tṛṣṇāśoṣanivāraṇaṃ rucikaraṃ āplaṃ (mraṃ) phaleṣūttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सन्तर्पणीयः सकलेन्द्रियाणां बलप्रदो वृष्यतमश् च हृद्यः । स्त्रीषु प्रहर्षं विपुलं ददाति फलाधिराजः सहकार एव
santarpaṇīyaḥ sakalendriyāṇāṃ balaprado vṛṣyatamaś ca hṛdyaḥ / strīṣu praharṣaṃ vipulaṃ dadāti phalādhirājaḥ sahakāra eva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आम्रं पाकस्य काले मधुरम् इह रसेनेषद् अम्लं च हृद्यं रेतोवृद्धिं विधत्ते शमयति पवनं पाचनं दीपनं च । आनन्दं संदधाति प्रतिदिशति बलं वीर्यतः सुश्रुताद्याः विख्याताः सर्वलोके ह्य् अतिजनितकफं दुर्जरं कीर्तयन्ति
āmraṃ pākasya kāle madhuram iha raseneṣad amlaṃ ca hṛdyaṃ retovṛddhiṃ vidhatte śamayati pavanaṃ pācanaṃ dīpanaṃ ca / ānandaṃ saṃdadhāti pratidiśati balaṃ vīryataḥ suśrutādyāḥ vikhyātāḥ sarvaloke hy atijanitakaphaṃ durjaraṃ kīrtayanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत् कामिन्यधरोवृषं (ष्ठसं)भृतम् इति ख्यातं विशिष्टैर् बुद्धैः यद् दैत्यप्रमुखैः प्रयत्ननिरतैः कृष्टं सुरैः सागरात् । यन् नानारुचिभिः स्वभावसदृशं ख्यातं च मिथ्यैव तत् पीयूषं विधिनाथ संशयहरं सृष्टं रसालात्मकम्
yat kāminyadharovṛṣaṃ (ṣṭhasaṃ)bhṛtam iti khyātaṃ viśiṣṭair buddhaiḥ yad daityapramukhaiḥ prayatnanirataiḥ kṛṣṭaṃ suraiḥ sāgarāt / yan nānārucibhiḥ svabhāvasadṛśaṃ khyātaṃ ca mithyaiva tat pīyūṣaṃ vidhinātha saṃśayaharaṃ sṛṣṭaṃ rasālātmakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ कपित्थफलम् ॥ आमं कण्ठहरं कपित्थम् अधिकं जिह्वाजडत्वप्रदं तद् दोषत्रयकोपनं विषहरं संग्राहकं रोचकम् । पक्वं श्वासवमिक्लमश्रमतृषाहिध्मापनोदक्षमं सर्वं ग्राहि विषापहं च कथितं सेव्यं ततः सर्वदा
atha kapitthaphalam // āmaṃ kaṇṭhaharaṃ kapittham adhikaṃ jihvājaḍatvapradaṃ tad doṣatrayakopanaṃ viṣaharaṃ saṃgrāhakaṃ rocakam / pakvaṃ śvāsavamiklamaśramatṛṣāhidhmāpanodakṣamaṃ sarvaṃ grāhi viṣāpahaṃ ca kathitaṃ sevyaṃ tataḥ sarvadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फणास ॥ दुर्जरो मधुराम्लश् च वातपित्तप्रणाशनः । वातपित्तहरश् चैव गुरुर् मन्दाग्निकारकः
phaṇāsa // durjaro madhurāmlaś ca vātapittapraṇāśanaḥ / vātapittaharaś caiva gurur mandāgnikārakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधुरा बृंहणी वृष्या पित्तला त्वक् त्रुटिप्रदा । पित्तघ्नी स्वादुहृद्या च मञ्जेत्य् आहुर् गुणोत्तमाः
madhurā bṛṃhaṇī vṛṣyā pittalā tvak truṭipradā / pittaghnī svāduhṛdyā ca mañjety āhur guṇottamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कषायमधुरो रूक्षः कटुकः श्लेष्मकारकः । संग्राहिदुर्जरो जिह्वाग्राह्यकारी जडो गरुः
kaṣāyamadhuro rūkṣaḥ kaṭukaḥ śleṣmakārakaḥ / saṃgrāhidurjaro jihvāgrāhyakārī jaḍo garuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
टेंबरु ॥ अथ करमर्दगुणाः ॥ करमर्दो ऽतिमधुरः सुपक्वो ऽम्लरसस् तथा । वातपित्तप्रशमनः श्लेष्मक्रिमिविनाशनः
ṭeṃbaru // atha karamardaguṇāḥ // karamardo 'timadhuraḥ supakvo 'mlarasas tathā / vātapittapraśamanaḥ śleṣmakrimivināśanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.