Library·Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha·1·1.13·1.13.4

Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha 1.13.4

AsS 1.13.4

मिथ्यायोगो व्याधिमुखानाम्। रजस्वलागमनमलक्ष्मीमुखानाम्। ब्रह्मचर्यमायुष्याणम्। परदारगमनमनायुष्याणाम्। अयथाप्राणमारम्भः प्राणोपरोधिनाम्। विषादो रोगवर्द्धनानाम्। हर्षः प्रीणनानाम्। शोकः शोषणानाम्। आश्वासो बलकराणाम्। निर्वृतिः पुष्टिकराणाम्। पुष्टिः स्वप्नकराणाम्। स्वप्नः तन्द्रीकराणाम्। सर्वरसाभ्यासो बलकराणाम्। एकरसाभ्यासो दौर्बल्यारोचकान्यतमदोषप्रकोपकराणाम्। गर्भशल्यमाहार्याणाम्। अग्निरामस्तम्भशीतशूलोद्वेष्टकप्रशमनानाम्। अजीर्णमुद्धार्याणाम्। बालो मृदुभेषजार्हाणाम्। वृद्धो याप्यानाम्। गर्भिणी तीक्ष्णौषधव्यवायव्यायामवर्जनीयानाम्। सौमनस्यं गर्भधारणानाम्। असौमनस्यं दुःखजनानाम्। सन्निपातो दुश्चिकित्स्यानाम्। आमविषमचिकित्स्यानाम्। ज्वरः शीघ्ररोगाणाम्। कुष्ठं दीर्घरोगाणाम्। राजयक्ष्मा रोगसमूहानाम्। प्रमेहोऽनुषङ्गिणाम्। जलौकसोऽनुशस्त्राणाम्। बस्तिर्यन्त्राणाम्। हिमवानौषधभूमीनाम्। सोम औषधीनाम्। मरुभूमिरारोग्यदेशानाम्। आनूपभूमिरहितदेशानाम्। निर्देशकारित्वमातुरगुणानाम्। अनिर्देशकारित्वमरिष्टानाम्। भिषक्चिकित्साङ्गानाम्। सिद्धिर्वैद्याङ्गानाम्। नास्तिको वर्ज्यानाम्। लौल्यं क्लेशकराणाम्। आत्मवत्तोपकारिणाम्। शास्त्रसहितस्तर्कः साधकानाम्। दृष्टकर्मता निस्संशयकराणाम्। असमर्थता भयंकराणाम्। तद्विद्यसम्भाषा बुद्धिवर्द्धनानाम्। आचार्यः शास्त्राधिगमहेतूनाम्। आयुर्वेदोऽमृतानाम्। सद्वैद्यद्वेषः प्राणत्यागहेतूनाम्। सद्वचनमनुष्ठेयानाम्। वायुः प्राणसंज्ञाप्रदानहेतूनाम्। सर्वसन्यासः सुखानामिति। तत्रोदकाग्निमृद्भृष्टलोष्टप्रसादतक्राभ्यासरक्तावसेकैरण्डतैलाभ्यासोष्ट्रीक्षीरमदनफलमद्याक्षेपैकरसगर्भिणीनामेकैकस्मात् समुदायाच्च निर्द्धारणम्। पुष्करमूलादीनां तु समुदायादेवेति॥

mithyāyogo vyādhimukhānām| rajasvalāgamanamalakṣmīmukhānām| brahmacaryamāyuṣyāṇam| paradāragamanamanāyuṣyāṇām| ayathāprāṇamārambhaḥ prāṇoparodhinām| viṣādo rogavarddhanānām| harṣaḥ prīṇanānām| śokaḥ śoṣaṇānām| āśvāso balakarāṇām| nirvṛtiḥ puṣṭikarāṇām| puṣṭiḥ svapnakarāṇām| svapnaḥ tandrīkarāṇām| sarvarasābhyāso balakarāṇām| ekarasābhyāso daurbalyārocakānyatamadoṣaprakopakarāṇām| garbhaśalyamāhāryāṇām| agnirāmastambhaśītaśūlodveṣṭakapraśamanānām| ajīrṇamuddhāryāṇām| bālo mṛdubheṣajārhāṇām| vṛddho yāpyānām| garbhiṇī tīkṣṇauṣadhavyavāyavyāyāmavarjanīyānām| saumanasyaṃ garbhadhāraṇānām| asaumanasyaṃ duḥkhajanānām| sannipāto duścikitsyānām| āmaviṣamacikitsyānām| jvaraḥ śīghrarogāṇām| kuṣṭhaṃ dīrgharogāṇām| rājayakṣmā rogasamūhānām| prameho'nuṣaṅgiṇām| jalaukaso'nuśastrāṇām| bastiryantrāṇām| himavānauṣadhabhūmīnām| soma auṣadhīnām| marubhūmirārogyadeśānām| ānūpabhūmirahitadeśānām| nirdeśakāritvamāturaguṇānām| anirdeśakāritvamariṣṭānām| bhiṣakcikitsāṅgānām| siddhirvaidyāṅgānām| nāstiko varjyānām| laulyaṃ kleśakarāṇām| ātmavattopakāriṇām| śāstrasahitastarkaḥ sādhakānām| dṛṣṭakarmatā nissaṃśayakarāṇām| asamarthatā bhayaṃkarāṇām| tadvidyasambhāṣā buddhivarddhanānām| ācāryaḥ śāstrādhigamahetūnām| āyurvedo'mṛtānām| sadvaidyadveṣaḥ prāṇatyāgahetūnām| sadvacanamanuṣṭheyānām| vāyuḥ prāṇasaṃjñāpradānahetūnām| sarvasanyāsaḥ sukhānāmiti| tatrodakāgnimṛdbhṛṣṭaloṣṭaprasādatakrābhyāsaraktāvasekairaṇḍatailābhyāsoṣṭrīkṣīramadanaphalamadyākṣepaikarasagarbhiṇīnāmekaikasmāt samudāyācca nirddhāraṇam| puṣkaramūlādīnāṃ tu samudāyādeveti||

Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/AsS/1.13.4

Cite as: Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha 1.13.4, in HREEM (hreem.cc/library/AsS/1.13.4), after Sanskrit Wikisource: अष्टाङ्गसंग्रहः (26 pages; revision ids 41698, 40279, 40280 …, full list in….

Edition, numbering and licence

Sanskrit Wikisource: अष्टाङ्गसंग्रहः (26 pages; revision ids 41698, 40279, 40280 …, full list in content/corpus/wikisource cache) — Reference = sthāna.adhyāya.unit, the units as the page labels them (sthāna 1 sūtra, 2 śārīra, 3 nidāna, 4 cikitsita, 5 kalpa, 6 uttara). 1 unit whose number repeats one already read was left out.

Sanskrit Wikisource (sa.wikisource.org): the texts are public domain; page markup CC BY-SA 4.0. Devanagari as given on the page; IAST generated mechanically.

More about this text