Library·Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha·1·1.15·1.15.2

Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha 1.15.2

AsS 1.15.2

आनन्त्यादौषधानामामयानां चानन्ता एव कषायाः। ये तु सुतरामुपयोगवन्तः प्रकर्षवर्तिनो वा ते जीवनीयादिसंज्ञाः। प्रत्येकं दशकषायसंयोगात् पञ्चचत्वारिंशन्महाकषाया वक्ष्यन्ते। तत्प्रतिपत्यर्थमेव मन्दबुद्धीनाम्। बुद्धिमतामुदाहरणामात्रप्रदर्शनार्थम्। शक्यं हि बुद्धिमद्भिः स्वादुशीतस्निग्धादीन् जीवन्त्यादिषु साधारणान् गुणानालोच्य क्षीरेक्षुद्राक्षाक्षोडविदारीकन्दादिष्वपि तद्गुणेषु जीवनीयादित्वमवधारयितुम्। यथोक्तानुसरणमेव तु श्रेयो मन्दबुद्धेरिति। व्यस्ताश्च ते चत्वारि पञ्चाशदधिकानि तदभिधानान्येव। यद्यपि तानि तान्येव द्रव्याणीति द्रव्यसङ्करः कषायेषु तथापि न संज्ञाविरोधः। एकस्यापि बहुकार्यनिर्वर्तनात्। तत्र लवणवर्ज्या रसाः कल्पनायां कषाया इत्युचयन्ते। तद्योनित्वात्। लवणस्य यतो निर्यासादिकल्पनानामसम्भवः। पृथगुपयोगोपकाररहितत्वाच्च नैरथक्यमिति॥

ānantyādauṣadhānāmāmayānāṃ cānantā eva kaṣāyāḥ| ye tu sutarāmupayogavantaḥ prakarṣavartino vā te jīvanīyādisaṃjñāḥ| pratyekaṃ daśakaṣāyasaṃyogāt pañcacatvāriṃśanmahākaṣāyā vakṣyante| tatpratipatyarthameva mandabuddhīnām| buddhimatāmudāharaṇāmātrapradarśanārtham| śakyaṃ hi buddhimadbhiḥ svāduśītasnigdhādīn jīvantyādiṣu sādhāraṇān guṇānālocya kṣīrekṣudrākṣākṣoḍavidārīkandādiṣvapi tadguṇeṣu jīvanīyāditvamavadhārayitum| yathoktānusaraṇameva tu śreyo mandabuddheriti| vyastāśca te catvāri pañcāśadadhikāni tadabhidhānānyeva| yadyapi tāni tānyeva dravyāṇīti dravyasaṅkaraḥ kaṣāyeṣu tathāpi na saṃjñāvirodhaḥ| ekasyāpi bahukāryanirvartanāt| tatra lavaṇavarjyā rasāḥ kalpanāyāṃ kaṣāyā ityucayante| tadyonitvāt| lavaṇasya yato niryāsādikalpanānāmasambhavaḥ| pṛthagupayogopakārarahitatvācca nairathakyamiti||

Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/AsS/1.15.2

Cite as: Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha 1.15.2, in HREEM (hreem.cc/library/AsS/1.15.2), after Sanskrit Wikisource: अष्टाङ्गसंग्रहः (26 pages; revision ids 41698, 40279, 40280 …, full list in….

Edition, numbering and licence

Sanskrit Wikisource: अष्टाङ्गसंग्रहः (26 pages; revision ids 41698, 40279, 40280 …, full list in content/corpus/wikisource cache) — Reference = sthāna.adhyāya.unit, the units as the page labels them (sthāna 1 sūtra, 2 śārīra, 3 nidāna, 4 cikitsita, 5 kalpa, 6 uttara). 1 unit whose number repeats one already read was left out.

Sanskrit Wikisource (sa.wikisource.org): the texts are public domain; page markup CC BY-SA 4.0. Devanagari as given on the page; IAST generated mechanically.

More about this text