अथातो दोषोपक्रमणीयमध्यायं व्याख्यास्याम इति हस्माहुरात्रेयो महर्षयः।
वातस्योपक्रमः स्नेहः स्वेदो मृदूनि स्निग्धोष्णमधुराम्ललवणानि संशोधनान्यभ्यवहार्याणि चाभ्यङ्गपूर्वमुपनाहनोपवेष्टनोन्मर्दनपरिषेकावगाहसंवाहन पीडनानि वित्रासनविध्मापनविस्मरणानि सुरासवविधानं स्नेहाश्चानेकयोनयो दीपनीयपाचनीयवातहरविरेचनीयद्रव्योपहितास्तथा शतपाकसहस्रपाकाः सर्वशः प्रयोगार्था बस्तयो बस्तिनियमो विशेषतस्तैलं मांसरसोऽनुवासनानि सुखशीलता स्त्रीसम्पर्कवर्ज्यश्च हैमन्तो विधिः॥
athāto doṣopakramaṇīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāma iti hasmāhurātreyo maharṣayaḥ|
vātasyopakramaḥ snehaḥ svedo mṛdūni snigdhoṣṇamadhurāmlalavaṇāni saṃśodhanānyabhyavahāryāṇi cābhyaṅgapūrvamupanāhanopaveṣṭanonmardanapariṣekāvagāhasaṃvāhana pīḍanāni vitrāsanavidhmāpanavismaraṇāni surāsavavidhānaṃ snehāścānekayonayo dīpanīyapācanīyavātaharavirecanīyadravyopahitāstathā śatapākasahasrapākāḥ sarvaśaḥ prayogārthā bastayo bastiniyamo viśeṣatastailaṃ māṃsaraso'nuvāsanāni sukhaśīlatā strīsamparkavarjyaśca haimanto vidhiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्तस्य सर्पिष्पानं सर्पिषा स्नेहनमधोदोषहरणं मधुरतिक्तकषायाणामौषधाभ्यवहार्याणामुपयोगो मृदुसुरभिशीतहृद्यानां गन्धानामुपसेवा परमशिशिरसुरभिसलिलमज्जनम्।
मनोऽनुकूलसंस्पर्शसुखानां मुक्तामणिवैडूर्याश्मगर्भशङ्खशिलापद्मरागचन्द्रकान्तकान्ततरतरलावलीनां भ्रमरत्रासितसहस्रपत्रासितोत्पल कदलीदलनवमालिकाकुन्दमल्लिकादिविविधवर्णप्रसूनविरचितानां स्रजां च धारणमुरसा।
क्षणे क्षणे चाग्र्यचन्दनप्रियङ्गुकालेयकमृणालकर्पूरसुगन्धिशीतस्वच्छगन्धवारिभिः सकमलकुमुदकुवलयैर्भूमितलकवाटवातायनहर्म्यभित्तीनामभिप्रोक्षणम्।
श्रुतिसुखमृदुमधुरमनोऽनुगानां गीतवादित्राणामभ्युदयानां च श्रवणम्।
अयन्त्रणैः समानविषयवेषचरितैरुत्सवोत्सवतरान्योन्यदर्शनैः सुहृद्भिः सहासनम्।
अनृतवचनविरहस्वभावसुरभितरवदनकुड्मलानां नातिस्पष्टाभिधायिनामनुपचारमधुरकोमलोल्लापानां प्रियाणामपत्यकानां सदयमाश्लेषः।
निर्दयं च तनुतरमृदुसुरभिनिवसनाभिर्मल्लिकामुकुलानुकारिमुक्ताफलप्रायालङ्काराभिः सहचरीनिनादसञ्जल्पोपजनितौत्सुक्यकलहंसानुनादितनूपुररशनाकलापशिञ्जितानुगमनसम्मुग्धमुग्धस्निग्धमृदुवचनाभिर्निजजघननिबिडकुचयुगलालङ्कारभारोद्वहनश्रमश्वसनकम्पितमध्यमुकुलितलोचनोत्पलाभिः किञ्चिद्विगलितनवयौवनाभिः प्रियङ्गसङ्गमात्रातिमात्रसुखास्वादविस्रंस्यमानांशुकैककालोपजातव्रीडावैलक्ष्यप्रगल्भतावैक्लव्यहर्षविषादविस्मयस्मितकोपप्रसादसाध्वसस्रस्तस्विन्नसर्वाङ्गद्रवीकृतहिमाङ्गरागाभिः समस्तदेहहृदयप्रह्लादकारिणीभिर्विलासवतीभिश्चतुरङ्गमिवानङ्गबलमङ्गैस्तनुभिरपि समुद्वहन्तीभिरङ्गनाभिराश्लेषः।
सकलरजनीकरकरनिकरावकीर्णशिशिरतराणि भवनतलसलिलपुलिनानि।
अतिसितसिकतोपास्तृततलमनोककाययन्त्रप्रवृत्तीवमलसलिलधारं धारागृहम्।
सागरानुकारितोयाशयोपतीरसुनिविष्टकुसुमितबहुविटपपृथुतुङ्गविविधतरतटरुहतरुनिवहबहलच्छायोपसञ्छन्नं घवलरक्तनीलनीरजरजोव्याप्तसमस्तजलविपुलसिकतिलतलोपकल्पितं दोलायमानगणतिथपृथुदृतिकलशसरणकरकस्रवदुदकप्रवाहाहितमृत्सौरभभूतलैकदेशं प्रलम्बमानाम्रजम्बूकदम्बविदुलनिचुलादिकिसलयमञ्जरीस्तबकप्रत्युप्तपटालिकं मुहुर्मुहुः पुरुषप्रयत्नप्रेरितघटमुखोद्गीर्णोशीरचन्दनानुविद्धावलग्नपतितशेष मुक्ताफलायमानजललवमुछ्रायविस्तारवदनिषिद्धदूरविस्तृतशीतवातप्रवेशमत्यर्थसन्तताम्बुशीतशीकराभिषेकप्रतिहतसन्तापदाहमोहश्रमक्लमपिपासमतिशयप्राप्तरामणीयकं हिमाचलस्पर्द्धिशैत्यमम्बुधरकाललीलाविडम्बि कायमानम्।
प्रफुल्लपद्मोत्पलपुण्डरीकसौगन्धिककोकनदशतपत्रपरागरागानुरञ्जितजलचरविहगगणकलनिनदरम्या दीर्घिकाः मधुपानलोभनिलीयमानालिकुलचलितलताप्रताननिपतितविविधकुसुमनिचयशयनरचनासव्यापारमृदुपवनान्युपवनानि।
विशेषतस्तु घृतं पयो विरेचनानि सौम्याः सर्वे भावाः दिवास्वप्नवर्ज्यश्च ग्रैष्मो विधिः॥
pittasya sarpiṣpānaṃ sarpiṣā snehanamadhodoṣaharaṇaṃ madhuratiktakaṣāyāṇāmauṣadhābhyavahāryāṇāmupayogo mṛdusurabhiśītahṛdyānāṃ gandhānāmupasevā paramaśiśirasurabhisalilamajjanam|
mano'nukūlasaṃsparśasukhānāṃ muktāmaṇivaiḍūryāśmagarbhaśaṅkhaśilāpadmarāgacandrakāntakāntatarataralāvalīnāṃ bhramaratrāsitasahasrapatrāsitotpala kadalīdalanavamālikākundamallikādivividhavarṇaprasūnaviracitānāṃ srajāṃ ca dhāraṇamurasā|
kṣaṇe kṣaṇe cāgryacandanapriyaṅgukāleyakamṛṇālakarpūrasugandhiśītasvacchagandhavāribhiḥ sakamalakumudakuvalayairbhūmitalakavāṭavātāyanaharmyabhittīnāmabhiprokṣaṇam|
śrutisukhamṛdumadhuramano'nugānāṃ gītavāditrāṇāmabhyudayānāṃ ca śravaṇam|
ayantraṇaiḥ samānaviṣayaveṣacaritairutsavotsavatarānyonyadarśanaiḥ suhṛdbhiḥ sahāsanam|
anṛtavacanavirahasvabhāvasurabhitaravadanakuḍmalānāṃ nātispaṣṭābhidhāyināmanupacāramadhurakomalollāpānāṃ priyāṇāmapatyakānāṃ sadayamāśleṣaḥ|
nirdayaṃ ca tanutaramṛdusurabhinivasanābhirmallikāmukulānukārimuktāphalaprāyālaṅkārābhiḥ sahacarīninādasañjalpopajanitautsukyakalahaṃsānunāditanūpuraraśanākalāpaśiñjitānugamanasammugdhamugdhasnigdhamṛduvacanābhirnijajaghananibiḍakucayugalālaṅkārabhārodvahanaśramaśvasanakampitamadhyamukulitalocanotpalābhiḥ kiñcidvigalitanavayauvanābhiḥ priyaṅgasaṅgamātrātimātrasukhāsvādavisraṃsyamānāṃśukaikakālopajātavrīḍāvailakṣyapragalbhatāvaiklavyaharṣaviṣādavismayasmitakopaprasādasādhvasasrastasvinnasarvāṅgadravīkṛtahimāṅgarāgābhiḥ samastadehahṛdayaprahlādakāriṇībhirvilāsavatībhiścaturaṅgamivānaṅgabalamaṅgaistanubhirapi samudvahantībhiraṅganābhirāśleṣaḥ|
sakalarajanīkarakaranikarāvakīrṇaśiśiratarāṇi bhavanatalasalilapulināni|
atisitasikatopāstṛtatalamanokakāyayantrapravṛttīvamalasaliladhāraṃ dhārāgṛham|
sāgarānukāritoyāśayopatīrasuniviṣṭakusumitabahuviṭapapṛthutuṅgavividhatarataṭaruhatarunivahabahalacchāyopasañchannaṃ ghavalaraktanīlanīrajarajovyāptasamastajalavipulasikatilatalopakalpitaṃ dolāyamānagaṇatithapṛthudṛtikalaśasaraṇakarakasravadudakapravāhāhitamṛtsaurabhabhūtalaikadeśaṃ pralambamānāmrajambūkadambavidulaniculādikisalayamañjarīstabakapratyuptapaṭālikaṃ muhurmuhuḥ puruṣaprayatnapreritaghaṭamukhodgīrṇośīracandanānuviddhāvalagnapatitaśeṣa muktāphalāyamānajalalavamuchrāyavistāravadaniṣiddhadūravistṛtaśītavātapraveśamatyarthasantatāmbuśītaśīkarābhiṣekapratihatasantāpadāhamohaśramaklamapipāsamatiśayaprāptarāmaṇīyakaṃ himācalasparddhiśaityamambudharakālalīlāviḍambi kāyamānam|
praphullapadmotpalapuṇḍarīkasaugandhikakokanadaśatapatraparāgarāgānurañjitajalacaravihagagaṇakalaninadaramyā dīrghikāḥ madhupānalobhanilīyamānālikulacalitalatāpratānanipatitavividhakusumanicayaśayanaracanāsavyāpāramṛdupavanānyupavanāni|
viśeṣatastu ghṛtaṃ payo virecanāni saumyāḥ sarve bhāvāḥ divāsvapnavarjyaśca graiṣmo vidhiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्लेष्मणः पुनर्विधिविहितानि तीक्ष्णानि संशोधनानि रूक्षप्रायाण्यभ्यवहार्याणि कटुतिक्तकषायोपहितानि तीक्ष्णानि दीर्घकालस्थितानि हृद्यानि मद्यानि धावनलङ्घनप्लवनजागरणानियुद्धयुद्धव्यवायव्यायामरूक्षोन्मर्दनस्नानोच्छादनानि।
विशेषतः क्षौद्रं यूषो वमनानि सर्वशश्चोपवासः सधूमगण्डूषः सुखप्रतिषेधः सुखार्थमेव वासन्तिको विधिरिति।
भवन्ति चात्र॥
śleṣmaṇaḥ punarvidhivihitāni tīkṣṇāni saṃśodhanāni rūkṣaprāyāṇyabhyavahāryāṇi kaṭutiktakaṣāyopahitāni tīkṣṇāni dīrghakālasthitāni hṛdyāni madyāni dhāvanalaṅghanaplavanajāgaraṇāniyuddhayuddhavyavāyavyāyāmarūkṣonmardanasnānocchādanāni|
viśeṣataḥ kṣaudraṃ yūṣo vamanāni sarvaśaścopavāsaḥ sadhūmagaṇḍūṣaḥ sukhapratiṣedhaḥ sukhārthameva vāsantiko vidhiriti|
bhavanti cātra||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपक्रमः पृथग्दोषान् योऽयमुद्दिश्य कीर्तितः।
संसर्गसन्निपातेषु तं यथास्वं विकल्पयेत्॥
upakramaḥ pṛthagdoṣān yo'yamuddiśya kīrtitaḥ|
saṃsargasannipāteṣu taṃ yathāsvaṃ vikalpayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रैष्मः प्रायो मरुत्पित्ते वासन्तः कफमारुते।
मरुतो योगवाहित्वात् कफपित्ते तु शारदः॥
graiṣmaḥ prāyo marutpitte vāsantaḥ kaphamārute|
maruto yogavāhitvāt kaphapitte tu śāradaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योज्याः पट्वम्लमधुरा वायौ क्रुद्धे रसाःक्रमात्।
पित्ते पित्तस्ततः स्वादुः कषायश्च रसो हितः॥
yojyāḥ paṭvamlamadhurā vāyau kruddhe rasāḥkramāt|
pitte pittastataḥ svāduḥ kaṣāyaśca raso hitaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कटुकः प्राक् ततस्तिक्तः कषायोऽन्ते कफामये॥
kaṭukaḥ prāk tatastiktaḥ kaṣāyo'nte kaphāmaye||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चयप्रकोपप्रशमा वायोर्ग्रीष्मादिषु त्रिषु।
वर्षादिषु तु पित्तस्य श्लेष्मणेः शिशिरादिषु॥
cayaprakopapraśamā vāyorgrīṣmādiṣu triṣu|
varṣādiṣu tu pittasya śleṣmaṇeḥ śiśirādiṣu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चीयते लघुरूक्षाभिरोषधीभिः समीरणः।
तद्विधस्तद्विधे देहे कालस्यौष्ण्यान्न कुप्यति॥
cīyate laghurūkṣābhiroṣadhībhiḥ samīraṇaḥ|
tadvidhastadvidhe dehe kālasyauṣṇyānna kupyati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्भिरम्लविपाकाभिरोषधीभिश्च तादृशम्।
पित्तं याति चयं कोपं न तु कालस्य शैत्यतः॥
adbhiramlavipākābhiroṣadhībhiśca tādṛśam|
pittaṃ yāti cayaṃ kopaṃ na tu kālasya śaityataḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चीयते स्निग्धशीताभिरुदकौषधिभिः कफः।
तुल्येऽपि काले देहे च स्कन्नत्वान्न प्रकुप्यति॥
cīyate snigdhaśītābhirudakauṣadhibhiḥ kaphaḥ|
tulye'pi kāle dehe ca skannatvānna prakupyati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति कालस्वभावोऽयम् आहारादिवशात् पुनः।
चयादीन् यान्ति सद्योऽपि दोषाः कालेऽपि वा न तु॥
iti kālasvabhāvo'yam āhārādivaśāt punaḥ|
cayādīn yānti sadyo'pi doṣāḥ kāle'pi vā na tu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याप्नोति सहसा देहमापादतलमस्तकम्।
निवर्तते तु कुपितो मलोऽल्पाल्पं जलौघवत्॥
vyāpnoti sahasā dehamāpādatalamastakam|
nivartate tu kupito malo'lpālpaṃ jalaughavat||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चय एव जयेद्दोषं कुपितं त्वविरोधयन्।
सर्वकोपे बलीयांसं शेषदोषाविरोधतः॥
caya eva jayeddoṣaṃ kupitaṃ tvavirodhayan|
sarvakope balīyāṃsaṃ śeṣadoṣāvirodhataḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमान्मरुत्पित्तकफान् सर्वत्र सदृशे बले।
वातादीनां यथापूर्वं यतः स्वाभाविकं बलम्॥
kramānmarutpittakaphān sarvatra sadṛśe bale|
vātādīnāṃ yathāpūrvaṃ yataḥ svābhāvikaṃ balam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊचे पराशरोऽप्यर्थममुमेव प्रमाणयन्।
यथोपन्यासतः प्राप्तमादौ दोषभिषग्जितम्॥
ūce parāśaro'pyarthamamumeva pramāṇayan|
yathopanyāsataḥ prāptamādau doṣabhiṣagjitam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नेतृभङ्गेन दृष्टो हि समं सैन्यपराजयः॥
netṛbhaṅgena dṛṣṭo hi samaṃ sainyaparājayaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थानतः केचिदिच्छन्ति प्राक् तावच्छ्लेष्मणो वधम्।
शिरस्युरसि कण्ठे च प्रलिप्तेऽन्नरुचिः कुतः॥
sthānataḥ kecidicchanti prāk tāvacchleṣmaṇo vadham|
śirasyurasi kaṇṭhe ca pralipte'nnaruciḥ kutaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदभावे कथं भोज्यपानद्रव्यावचारणम्।
असत्यभ्यवहारे च कुतो दोषविनिग्रहः॥
tadabhāve kathaṃ bhojyapānadravyāvacāraṇam|
asatyabhyavahāre ca kuto doṣavinigrahaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मादादौ कफो घात्यः कायद्वारार्गलो हि सः।
मध्यस्थायि यतः पित्तमाशुकारि च चिन्त्यते॥
tasmādādau kapho ghātyaḥ kāyadvārārgalo hi saḥ|
madhyasthāyi yataḥ pittamāśukāri ca cintyate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतो वातसखस्यास्य कुर्यात्तदनु निग्रहम्।
अत एव च पित्तादिःकफान्तोऽन्यैःक्रमःस्मृतः॥
ato vātasakhasyāsya kuryāttadanu nigraham|
ata eva ca pittādiḥkaphānto'nyaiḥkramaḥsmṛtaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुश्रुतश्च न सर्वत्र मतमेतत् ब्रवीति तु।
जयेज्ज्वरेऽतिसारेच क्रमात् पित्तकफानिलान्॥
suśrutaśca na sarvatra matametat bravīti tu|
jayejjvare'tisāreca kramāt pittakaphānilān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रायेण तापात्मतया ज्वरे तेजो विशिष्यते।
विशश्च सरणं पित्तात्तथा च मृदुकोष्ठता॥
prāyeṇa tāpātmatayā jvare tejo viśiṣyate|
viśaśca saraṇaṃ pittāttathā ca mṛdukoṣṭhatā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यचानुबलःश्लेष्मा गौरवापक्तिजाड्यकृत्।
वायुश्च वर्द्धतेऽवश्यं यात्स्वहस्सु तयोःक्षये॥
tasyacānubalaḥśleṣmā gauravāpaktijāḍyakṛt|
vāyuśca varddhate'vaśyaṃ yātsvahassu tayoḥkṣaye||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्वरातिसारयोस्तस्मादेष दोषजये क्रमः॥
jvarātisārayostasmādeṣa doṣajaye kramaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कफपित्तानिलानन्ये क्रमादाहुस्तयोरपि।
यस्मादामाशयोत्क्लेशात् भूयिष्ठं तत्समुद्भवः॥
kaphapittānilānanye kramādāhustayorapi|
yasmādāmāśayotkleśāt bhūyiṣṭhaṃ tatsamudbhavaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमेणाद्येन तत्रापि प्रवृद्धान् स्वाश्रये स्थितान्।
स्वाश्रयेषु प्रदुष्टानां स्थितैव ह्याशुकारिता॥
krameṇādyena tatrāpi pravṛddhān svāśraye sthitān|
svāśrayeṣu praduṣṭānāṃ sthitaiva hyāśukāritā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विज्ञाय कर्मभिः स्वैः स्वैर्दोषोद्रेकं यथाबलम्।
भेषजं योजयेत्तत्तत् तन्त्रीकुर्यान्न तु क्रमम्॥
vijñāya karmabhiḥ svaiḥ svairdoṣodrekaṃ yathābalam|
bheṣajaṃ yojayettattat tantrīkuryānna tu kramam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रयोगः शमयेद् व्याधिं योन्यमन्यमुदीरयेत्।
नासौ विशुद्धः शुद्धस्तु शमयेद्यो न कोपयेत्॥
prayogaḥ śamayed vyādhiṃ yonyamanyamudīrayet|
nāsau viśuddhaḥ śuddhastu śamayedyo na kopayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रुद्धं मलमलं जेतुं नाल्पभावादुभावपि।
दोषा दोषात्मकत्वाच्च न समेऽपि परस्परम्॥
kruddhaṃ malamalaṃ jetuṃ nālpabhāvādubhāvapi|
doṣā doṣātmakatvācca na same'pi parasparam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीतद्रवाम्ललवणकट्वादिगुणतुल्यता।
दृष्टा मिथश्च दोषेषु नातोन्योन्यं जयन्ति ते॥
śītadravāmlalavaṇakaṭvādiguṇatulyatā|
dṛṣṭā mithaśca doṣeṣu nātonyonyaṃ jayanti te||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरम्भकं विरोधेऽपि मिथो यद्यत् गुणत्रयम्।
विश्वस्य दृष्टं युगपद्व्याधेर्दोषत्रयं तथा॥
ārambhakaṃ virodhe'pi mitho yadyat guṇatrayam|
viśvasya dṛṣṭaṃ yugapadvyādherdoṣatrayaṃ tathā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायुरामान्वयः सार्तिराध्मानकृदसञ्चरः।
दुर्गन्धमसितं पित्तं कटुकं बहलं गुरु॥
vāyurāmānvayaḥ sārtirādhmānakṛdasañcaraḥ|
durgandhamasitaṃ pittaṃ kaṭukaṃ bahalaṃ guru||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आविलस्तन्तुमांस्त्यानः प्रलेपी पिच्छिलः कफः।
विपर्यये तु पक्वत्वं तथा ताम्रं समेचकम्॥
āvilastantumāṃstyānaḥ pralepī picchilaḥ kaphaḥ|
viparyaye tu pakvatvaṃ tathā tāmraṃ samecakam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीतञ्च पित्तमच्छञ्च श्लेष्माच्छः पिण्डितोऽथवा।
विशदश्च सफेनश्च धवलो मधुरो रसे॥
pītañca pittamacchañca śleṣmācchaḥ piṇḍito'thavā|
viśadaśca saphenaśca dhavalo madhuro rase||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊष्मणोऽल्पबलत्वेन धातुमाद्यमपाचितम्।
दुष्टमामाशयगतं रसमामं प्रचक्षते॥
ūṣmaṇo'lpabalatvena dhātumādyamapācitam|
duṣṭamāmāśayagataṃ rasamāmaṃ pracakṣate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्ये दोषेभ्य एवातिदुष्टेभ्योऽन्योन्यमूर्च्छनात्।
कोद्रवेभ्यो विषस्येव वदन्त्यामस्य सम्भवम्॥
anye doṣebhya evātiduṣṭebhyo'nyonyamūrcchanāt|
kodravebhyo viṣasyeva vadantyāmasya sambhavam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आमेन तेन सम्पृक्ता दोषा दूष्याश्च दूषिताः।
समा इत्युपदिश्यन्ते ये च रोगास्तदुद्भवाः॥
āmena tena sampṛktā doṣā dūṣyāśca dūṣitāḥ|
samā ityupadiśyante ye ca rogāstadudbhavāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वदेहप्रविसृतान् सामान् दोषान् न निर्हरेत्।
लीनान् धातुष्वनुत्क्लिष्टान् फलादामाद्रसानिव॥
sarvadehapravisṛtān sāmān doṣān na nirharet|
līnān dhātuṣvanutkliṣṭān phalādāmādrasāniva||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आश्नयस्य हि नाशाय ते स्युर्दुर्निर्हरत्वतः।
पाचनैर्दीपनैःस्रेहैस्तान् स्वेदैश्चपरिष्कृतान्॥
āśnayasya hi nāśāya te syurdurnirharatvataḥ|
pācanairdīpanaiḥsrehaistān svedaiścapariṣkṛtān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोधयेच्छोधनैः काले यथासन्नं यथाबलम्।
हन्त्याशुयुक्तं वक्त्रेण द्रव्यमामाशयान्मलान्॥
śodhayecchodhanaiḥ kāle yathāsannaṃ yathābalam|
hantyāśuyuktaṃ vaktreṇa dravyamāmāśayānmalān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घ्राणेन चोर्ध्वजत्रूत्थान् पक्वाधानात् गुदेन तु।
उत्क्लिष्टानध ऊर्ध्वं वा न चामान् वहतः स्वयम्॥
ghrāṇena cordhvajatrūtthān pakvādhānāt gudena tu|
utkliṣṭānadha ūrdhvaṃ vā na cāmān vahataḥ svayam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धारयेदौषधैर्दोषान् विधृतास्ते हि कुर्वते।
रोगानुत्पादनिर्दिष्ठानतिस्थौल्यादिकान् गदान्॥
dhārayedauṣadhairdoṣān vidhṛtāste hi kurvate|
rogānutpādanirdiṣṭhānatisthaulyādikān gadān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रवृत्तान् प्रागतो दोषानुपेक्षेत हिताशिनः।
विबद्धान् पाचनैस्तैस्तैः पाचयन् निर्हरेत वा॥
pravṛttān prāgato doṣānupekṣeta hitāśinaḥ|
vibaddhān pācanaistaistaiḥ pācayan nirhareta vā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.