Library·Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha·1·1.29·1.29.16

Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha 1.29.16

AsS 1.29.16

दत्तमात्रे तु नस्ये कर्णललाटकेशभूमिगण्डमन्यास्कन्धपाणिपादतलान्यनुसुखं मर्दयेत्। शनैश्चोच्छिङ्खेत्। अनभ्यवहरंश्च वामदक्षिणपार्श्वयोरौषधं निष्ठीवेत्। सकफं हि तदभ्यवहृतमग्निमवसादयेत्। दोषं च संवर्धयेत्। एकपार्श्वनिष्ठीवनेन सर्वाः सिरा भेषजेन सम्यग्व्याप्यन्ते। पुनः पुनश्चैनं स्वेदयेदाभेषजदर्शनान्नोछिङ्खेन्निष्ठीवेच्चाततश्चैवमेव द्वितीयमंशमनुषेचयेत्तथा तृतीयं दोषादिबलेन वा। विरेचने त्ववपीडे दोषबलमपेक्ष्य पश्चात् स्नेहमनुषेचयेत्। निवृत्तनस्यं चैवमुन्निद्रमुत्तानं वाक्शतमात्रं शाययेत्। ततः पुनरप्युत्क्लिष्टदोषशेषोपशान्तये वैरेचनिकं यथार्हं वा धूमं पाययित्वोष्णोदकगण्डूषान् धारयेत्। अथास्य स्नेहोक्तमाचारमादिशेत्। अतिद्रवपानं च वर्जयेत्। पुनश्च तृतीयेऽहनि नस्यमवसेचयेत्। हिध्मास्वरोपघातमन्यास्तम्भापतानकेषु शिरसि चानिलार्त्याद्यभिभूते प्रत्यहं सायंप्रातरुभयकालं वा। अनेन विधिना पञ्च सप्त नव वा दिनानि दद्यादासम्यग्योगाद्वा॥

dattamātre tu nasye karṇalalāṭakeśabhūmigaṇḍamanyāskandhapāṇipādatalānyanusukhaṃ mardayet| śanaiścocchiṅkhet| anabhyavaharaṃśca vāmadakṣiṇapārśvayorauṣadhaṃ niṣṭhīvet| sakaphaṃ hi tadabhyavahṛtamagnimavasādayet| doṣaṃ ca saṃvardhayet| ekapārśvaniṣṭhīvanena sarvāḥ sirā bheṣajena samyagvyāpyante| punaḥ punaścainaṃ svedayedābheṣajadarśanānnochiṅkhenniṣṭhīveccātataścaivameva dvitīyamaṃśamanuṣecayettathā tṛtīyaṃ doṣādibalena vā| virecane tvavapīḍe doṣabalamapekṣya paścāt snehamanuṣecayet| nivṛttanasyaṃ caivamunnidramuttānaṃ vākśatamātraṃ śāyayet| tataḥ punarapyutkliṣṭadoṣaśeṣopaśāntaye vairecanikaṃ yathārhaṃ vā dhūmaṃ pāyayitvoṣṇodakagaṇḍūṣān dhārayet| athāsya snehoktamācāramādiśet| atidravapānaṃ ca varjayet| punaśca tṛtīye'hani nasyamavasecayet| hidhmāsvaropaghātamanyāstambhāpatānakeṣu śirasi cānilārtyādyabhibhūte pratyahaṃ sāyaṃprātarubhayakālaṃ vā| anena vidhinā pañca sapta nava vā dināni dadyādāsamyagyogādvā||

Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/AsS/1.29.16

Cite as: Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha 1.29.16, in HREEM (hreem.cc/library/AsS/1.29.16), after Sanskrit Wikisource: अष्टाङ्गसंग्रहः (26 pages; revision ids 41698, 40279, 40280 …, full list in….

Edition, numbering and licence

Sanskrit Wikisource: अष्टाङ्गसंग्रहः (26 pages; revision ids 41698, 40279, 40280 …, full list in content/corpus/wikisource cache) — Reference = sthāna.adhyāya.unit, the units as the page labels them (sthāna 1 sūtra, 2 śārīra, 3 nidāna, 4 cikitsita, 5 kalpa, 6 uttara). 1 unit whose number repeats one already read was left out.

Sanskrit Wikisource (sa.wikisource.org): the texts are public domain; page markup CC BY-SA 4.0. Devanagari as given on the page; IAST generated mechanically.

More about this text