अथातो दिनचर्यां नामाध्यायं व्याख्यास्यामः। इति ह स्माऽहुरात्रेयादयो महर्षयः॥
athāto dinacaryāṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smā'hurātreyādayo maharṣayaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha·1·1.3
Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha 1.3
ब्राह्मे मुहूर्ते उत्तिष्ठेज्जीर्णाजीर्णं निरूपयन्। रक्षार्थमायुषः स्वस्थो जातवेगः समुत्सृजेत्॥
brāhme muhūrte uttiṣṭhejjīrṇājīrṇaṃ nirūpayan| rakṣārthamāyuṣaḥ svastho jātavegaḥ samutsṛjet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदङ्मुखो मूत्रशकृद्दक्षिणाभिमुखो निशि। वाचं नियम्य प्रयतः संवीताङ्गोऽवगुण्ठितः॥
udaṅmukho mūtraśakṛddakṣiṇābhimukho niśi| vācaṃ niyamya prayataḥ saṃvītāṅgo'vaguṇṭhitaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रवर्त्तयेत् प्रचलितं न तु यत्नादुदीरयेत्। नामेध्यमार्गमृत्भस्मगोस्थानाकीर्णगोमये॥
pravarttayet pracalitaṃ na tu yatnādudīrayet| nāmedhyamārgamṛtbhasmagosthānākīrṇagomaye||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरान्तिकाग्निवल्मीकरम्योत्कृष्टचितिद्रुमे। न नारीपूज्यगोर्केन्दुवाय्वन्नाग्निजलं प्रति॥
purāntikāgnivalmīkaramyotkṛṣṭacitidrume| na nārīpūjyagorkenduvāyvannāgnijalaṃ prati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चातिरस्कृत्य महीं भयाशक्त्योस्तु कामतः। नवेगितोऽन्यकार्यः स्यान्नाजित्वासाध्यमामयम्॥
na cātiraskṛtya mahīṃ bhayāśaktyostu kāmataḥ| navegito'nyakāryaḥ syānnājitvāsādhyamāmayam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निःशल्यादुष्टमृत्पिण्डीपरिमृष्टमलायनः। अभ्युद्धृताभिः शुचिभिरद्भिर्मृद्भिश्च योजयेत्॥
niḥśalyāduṣṭamṛtpiṇḍīparimṛṣṭamalāyanaḥ| abhyuddhṛtābhiḥ śucibhiradbhirmṛdbhiśca yojayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लेपगन्धापहं शौचमनुत्पतिताबिन्दुभिः। स्पृष्ट्वा धातून् मलानश्रुवसाकेशनखांश्युच्तान्॥
lepagandhāpahaṃ śaucamanutpatitābindubhiḥ| spṛṣṭvā dhātūn malānaśruvasākeśanakhāṃśyuctān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नात्वा भोक्तुमना भुक्त्वा सुप्त्वा क्षुत्वा सुरार्च्चने। रथ्यामाक्रम्य चाचामेदुपविष्ट उदङ्मुखः॥
snātvā bhoktumanā bhuktvā suptvā kṣutvā surārccane| rathyāmākramya cācāmedupaviṣṭa udaṅmukhaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राङ्मुखो वा विविक्तस्थो न बहिर्जानु नान्यदृक्। अजल्पन्नुत्तरासङ्गी स्वच्छैरङ्गुष्ठमूलगैः॥
prāṅmukho vā viviktastho na bahirjānu nānyadṛk| ajalpannuttarāsaṅgī svacchairaṅguṣṭhamūlagaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नोद्धृतैर्नानतो नोर्ध्वं नाग्निपक्वैर्न्न पूतिभिः। न फेनबुल्बुदक्षारैर्नैकहस्तार्पितैर्जलैः॥
noddhṛtairnānato nordhvaṃ nāgnipakvairnna pūtibhiḥ| na phenabulbudakṣārairnaikahastārpitairjalaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाद्रैकपाणिर्न्नामेध्यहस्तपादो न शब्दवत्। वटासनार्कखदिरकरञ्जकरवीरजम्॥
nādraikapāṇirnnāmedhyahastapādo na śabdavat| vaṭāsanārkakhadirakarañjakaravīrajam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्जारिमेदापामार्गमालतीककुभोद्भवम्। कषायतिक्तकटुकं मूलमन्यदपीदृशम्॥
sarjārimedāpāmārgamālatīkakubhodbhavam| kaṣāyatiktakaṭukaṃ mūlamanyadapīdṛśam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विज्ञातवृक्षं क्षुण्णाग्रमृज्वग्रन्थि सुभूमिजम्। कनीन्यग्रसमस्थौल्यं सुकूर्च्चं द्वादशाङ्गुलम्॥
vijñātavṛkṣaṃ kṣuṇṇāgramṛjvagranthi subhūmijam| kanīnyagrasamasthaulyaṃ sukūrccaṃ dvādaśāṅgulam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रातर्भुक्त्वा च यतवाग्भक्षयेद्दन्तधावनम्। वाप्यत्रिवर्गत्रितयक्षौद्राक्तेन च घर्षयेत्॥
prātarbhuktvā ca yatavāgbhakṣayeddantadhāvanam| vāpyatrivargatritayakṣaudrāktena ca gharṣayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शनैस्तेन ततो दन्तान् दन्तमांसान्यबाधयन्। लिखेदनुसुखं जिह्वां जिह्वानिर्लेखनेन च॥
śanaistena tato dantān dantamāṃsānyabādhayan| likhedanusukhaṃ jihvāṃ jihvānirlekhanena ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथास्यमलवैरस्यगन्धा जिह्वास्यदन्तजाः। रुचिवैशद्यलघुता न भवन्ति भवन्ति च॥
tathāsyamalavairasyagandhā jihvāsyadantajāḥ| rucivaiśadyalaghutā na bhavanti bhavanti ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाद्यादजीर्णवमथुश्वासकासज्वरार्दिती। तृष्णास्यपाकहृन्नेत्रशिरःकर्णामयी च तत्॥
nādyādajīrṇavamathuśvāsakāsajvarārditī| tṛṣṇāsyapākahṛnnetraśiraḥkarṇāmayī ca tat||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैव श्लेष्मातकारिष्टबिभीतधवधन्वजान्। बिल्ववञ्चुलनिर्गुण्डीशिग्रुतिल्वकतिन्दुकान्॥
naiva śleṣmātakāriṣṭabibhītadhavadhanvajān| bilvavañculanirguṇḍīśigrutilvakatindukān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोविदारशमीपीलुपिप्पलेङ्गुदगुल्गुलून्। पारिभद्रकमम्लीकामोचक्यौ शाल्मलीं शणम्॥
kovidāraśamīpīlupippaleṅgudagulgulūn| pāribhadrakamamlīkāmocakyau śālmalīṃ śaṇam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वाद्वम्ललवणं शुष्कं सुषिरं पूति पिच्छिलम्। पालाशमासनं दन्तधावनं पादुके त्यजेत्॥
svādvamlalavaṇaṃ śuṣkaṃ suṣiraṃ pūti picchilam| pālāśamāsanaṃ dantadhāvanaṃ pāduke tyajet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दन्तान् पूर्वमधो घर्षेत् प्रातः सिञ्चेच्च लोचनं। तोयपूर्णमुखो ग्रीष्मशरदोः शीतवारिणा॥
dantān pūrvamadho gharṣet prātaḥ siñcecca locanaṃ| toyapūrṇamukho grīṣmaśaradoḥ śītavāriṇā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणम्य देवान् वृद्धांश्च मङ्गलाष्टशतं शुभम्। शृण्वन् काञ्चनविन्यस्तं सर्पिः पश्येदनन्तरम्॥
praṇamya devān vṛddhāṃśca maṅgalāṣṭaśataṃ śubham| śṛṇvan kāñcanavinyastaṃ sarpiḥ paśyedanantaram||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौवीरमञ्जनं नित्यं हितमक्ष्णोस्ततो भजेत्। लोचने तेन भवतो मनोज्ञे सूक्ष्मदर्शने॥
sauvīramañjanaṃ nityaṃ hitamakṣṇostato bhajet| locane tena bhavato manojñe sūkṣmadarśane||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यक्तत्रिवर्णे विमले सुस्निग्धघनपक्ष्मणी। चक्षुस्तेजोमयं तस्य विशेषात्च्छेलष्मतो भयम्॥
vyaktatrivarṇe vimale susnigdhaghanapakṣmaṇī| cakṣustejomayaṃ tasya viśeṣātcchelaṣmato bhayam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योजयेत्सप्तरात्रेऽस्मात् स्रावणाथ रसाञ्जनम्। अणुतैलं ततो नस्यं ततो गण्डूषधारणम्॥
yojayetsaptarātre'smāt srāvaṇātha rasāñjanam| aṇutailaṃ tato nasyaṃ tato gaṇḍūṣadhāraṇam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घनोन्नतप्रसन्नत्वक्रकन्धग्रीवास्यवक्षसः। सुगन्धिवदनाः स्निग्धनिस्वना विमलेन्द्रियाः॥
ghanonnataprasannatvakrakandhagrīvāsyavakṣasaḥ| sugandhivadanāḥ snigdhanisvanā vimalendriyāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्वलीपलितव्यङ्गा भवेयुर्नस्यशीलिनः। ओष्ठस्फुटनपारुष्यमुखशोषद्विजामयाः॥
nirvalīpalitavyaṅgā bhaveyurnasyaśīlinaḥ| oṣṭhasphuṭanapāruṣyamukhaśoṣadvijāmayāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न स्युः स्वरोपघाताश्च स्नेहगण्डूषधारणात्। खदिरक्षीरिवृक्षारिमेदाम्बुकवलग्रहः॥
na syuḥ svaropaghātāśca snehagaṇḍūṣadhāraṇāt| khadirakṣīrivṛkṣārimedāmbukavalagrahaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरोचकास्यवैरस्यमलपूतिप्रसेकजित्। सुखोष्णोदकगण्डूषैर्जायते वक्त्रलाघवम्॥
arocakāsyavairasyamalapūtiprasekajit| sukhoṣṇodakagaṇḍūṣairjāyate vaktralāghavam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रायोगिकं ततो धूमं गन्धमाल्यादि चाचरेत्। धूमादस्योर्ध्वजत्रूत्था न स्युर्वातकफामयाः॥
prāyogikaṃ tato dhūmaṃ gandhamālyādi cācaret| dhūmādasyordhvajatrūtthā na syurvātakaphāmayāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अञ्जनोत्क्लेशितं नस्यैः कवलैर्नावनेरितम्। धूमेन कवलोत्क्लिष्टं क्रमाद्वातकफं जयेत्॥
añjanotkleśitaṃ nasyaiḥ kavalairnāvaneritam| dhūmena kavalotkliṣṭaṃ kramādvātakaphaṃ jayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धमाल्यादिकं वृष्यमलक्ष्मीघ्नं प्रसाधनम्। वासो न धारयेज्जीर्णं मलिनं रक्तमुल्बणम्॥
gandhamālyādikaṃ vṛṣyamalakṣmīghnaṃ prasādhanam| vāso na dhārayejjīrṇaṃ malinaṃ raktamulbaṇam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माल्यं न लम्बं न बहिर्न रक्तं जलजाद्दते। नैव चान्येन विधृतं वस्त्रं पुष्पमुपानहौ॥
mālyaṃ na lambaṃ na bahirna raktaṃ jalajāddate| naiva cānyena vidhṛtaṃ vastraṃ puṣpamupānahau||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुचिवैशद्यसौगन्ध्यमिच्छन्वक्त्रेण धारयेत्। जातीलवङ्गकर्पूरकङ्कोलकटुकैः सह॥
rucivaiśadyasaugandhyamicchanvaktreṇa dhārayet| jātīlavaṅgakarpūrakaṅkolakaṭukaiḥ saha||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताम्बूलीनां किसलयं हृद्यं पूगफलान्वितम्। रक्तपित्तक्षतक्षीणरूक्षोत्कुपितचक्षुषाम्।
tāmbūlīnāṃ kisalayaṃ hṛdyaṃ pūgaphalānvitam| raktapittakṣatakṣīṇarūkṣotkupitacakṣuṣām|
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषमूर्च्छामदार्तानामपथ्यं शोषिणां च तत्। पथ्यं सुप्तोत्थिते भुक्ते स्नाते वान्ते च मानवे॥
viṣamūrcchāmadārtānāmapathyaṃ śoṣiṇāṃ ca tat| pathyaṃ suptotthite bhukte snāte vānte ca mānave||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विपत्रंएकं पूगं च सचूर्णखदिरं च तत्। उत्तिष्ठेत ततोत्यर्थमर्थेष्वर्थानुबन्धिषु॥
dvipatraṃekaṃ pūgaṃ ca sacūrṇakhadiraṃ ca tat| uttiṣṭheta tatotyarthamartheṣvarthānubandhiṣu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निन्दितं दीर्घमप्यायुरसन्निहितसाधनम्। कृषिं वाणिज्यां गोरक्षामुपायैर्गुणिनं नृपम्॥
ninditaṃ dīrghamapyāyurasannihitasādhanam| kṛṣiṃ vāṇijyāṃ gorakṣāmupāyairguṇinaṃ nṛpam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोकद्वयाविरुद्धां च धनार्थी संश्रयेत् क्रियाम्। मुक्तवेगश्च गमनस्वप्नाहारसभास्त्रियः॥
lokadvayāviruddhāṃ ca dhanārthī saṃśrayet kriyām| muktavegaśca gamanasvapnāhārasabhāstriyaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाणिनाऽलभ्य निष्क्रामेद्रत्नपूज्याज्यमङ्गलम्। सातपत्रपदत्राणो विचरेद्युगमात्रद्दक्॥
pāṇinā'labhya niṣkrāmedratnapūjyājyamaṅgalam| sātapatrapadatrāṇo vicaredyugamātraddak||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निशि चात्ययिके कार्ये दण्डी मौली सहायवान्। प्रावृत्य पर्यटेद्रात्रौ न प्रावृत्य शिरोऽहनि॥
niśi cātyayike kārye daṇḍī maulī sahāyavān| prāvṛtya paryaṭedrātrau na prāvṛtya śiro'hani||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चैत्यपूज्यध्वजाशस्तच्चायाभस्मतुषाशुचीन्। नाक्रामेच्छर्करालोष्टबलिस्नानभुवो न च॥
caityapūjyadhvajāśastaccāyābhasmatuṣāśucīn| nākrāmeccharkarāloṣṭabalisnānabhuvo na ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मध्याह्ने सन्ध्ययो रात्रावर्धरात्रे चतुष्पथम्। न सेवेत न शर्वर्यां वृक्षचैत्यं न चत्वरम्॥
madhyāhne sandhyayo rātrāvardharātre catuṣpatham| na seveta na śarvaryāṃ vṛkṣacaityaṃ na catvaram||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूनाटवीशून्यगृहश्मशानानि दिवाऽपि न। न हुंकुर्याच्छवं पूज्यं प्रशस्तान्मङ्गलानि च॥
sūnāṭavīśūnyagṛhaśmaśānāni divā'pi na| na huṃkuryācchavaṃ pūjyaṃ praśastānmaṅgalāni ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नापसव्यं परिक्रामेन्नेतराण्यनुदक्षिणम्। चतुष्पथं नमस्कुर्यात् प्रज्ञातांश्च वनस्पतीन्॥
nāpasavyaṃ parikrāmennetarāṇyanudakṣiṇam| catuṣpathaṃ namaskuryāt prajñātāṃśca vanaspatīn||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न व्यालव्याधिताशस्तैर्नादान्दक्षुत्पिपासितैः। न च्छिन्नपुच्छैर्नैकाक्षैगापृष्ठेन च न व्रजेत्॥
na vyālavyādhitāśastairnādāndakṣutpipāsitaiḥ| na cchinnapucchairnaikākṣaigāpṛṣṭhena ca na vrajet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाऽतिप्रगेऽतिसायं वा न नभोमध्यगे रवौ। नासन्निहितपानीयो नातितूर्णं न सन्ततम्॥
nā'tiprage'tisāyaṃ vā na nabhomadhyage ravau| nāsannihitapānīyo nātitūrṇaṃ na santatam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न शत्रुणा नाविदितैर्नैको नाधार्मिकैः सह। दद्याद्वर्त्माऽर्तवृद्धस्त्रीभारिचक्रद्विजन्मने॥
na śatruṇā nāviditairnaiko nādhārmikaiḥ saha| dadyādvartmā'rtavṛddhastrībhāricakradvijanmane||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्रानभोजनपानानि वाहेभ्यो न+आचरेत् पुरः। नदीं तरेन्न बाहुभ्यां नाग्निस्कन्धमभिव्रजेत्॥
srānabhojanapānāni vāhebhyo na+ācaret puraḥ| nadīṃ tarenna bāhubhyāṃ nāgniskandhamabhivrajet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाऽरोहोद्विषमं शैलं नावं संशयितां तरुम्। निपातयेन्न लोष्टेन न फलेन फलं द्रुमात्॥
nā'rohodviṣamaṃ śailaṃ nāvaṃ saṃśayitāṃ tarum| nipātayenna loṣṭena na phalena phalaṃ drumāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न वार्यमाणः प्रविशेन्नाद्वारेण ना च+आसने। स्वयं तिष्ठेत् परगृहे युक्तनिंद्रं न बोधयेत्॥
na vāryamāṇaḥ praviśennādvāreṇa nā ca+āsane| svayaṃ tiṣṭhet paragṛhe yuktaniṃdraṃ na bodhayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न+आचरेत् पाणिवाक्पादद्दङ्मेढ्रेदरचापलम्। त्रिः पक्षस्य कचश्मश्रुनखरोमाणि वर्धयेत्॥
na+ācaret pāṇivākpādaddaṅmeḍhredaracāpalam| triḥ pakṣasya kacaśmaśrunakharomāṇi vardhayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न स्वहस्तेन दन्तैर्वा स्नानं चानु समाचरेत्। अथ जातान्नपानेच्छो मारुतघ्नैः सुगन्धिभिः॥
na svahastena dantairvā snānaṃ cānu samācaret| atha jātānnapāneccho mārutaghnaiḥ sugandhibhiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथर्तुसंस्पर्शसुखैस्तैलैरभ्यङ्गमाचरेत्। अभ्यङ्गो वातहा पुष्टिस्वप्नदार्ढ्यबृहत्वकृत्॥
yathartusaṃsparśasukhaistailairabhyaṅgamācaret| abhyaṅgo vātahā puṣṭisvapnadārḍhyabṛhatvakṛt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दग्धभग्नक्षतरुजाक्लमश्रमजरापहः। रथाक्षचर्मघटवत् भवन्त्यभ्यङ्गतो गुणाः॥
dagdhabhagnakṣatarujāklamaśramajarāpahaḥ| rathākṣacarmaghaṭavat bhavantyabhyaṅgato guṇāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पर्शनेऽभ्याधिको वायुःस्पर्शनं च त्वगाश्रयम्। त्वच्यश्च परमभ्यङ्गो यस्मात्तं शीलयेदतः॥
sparśane'bhyādhiko vāyuḥsparśanaṃ ca tvagāśrayam| tvacyaśca paramabhyaṅgo yasmāttaṃ śīlayedataḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिरः श्रवणपादेषु तं विशेषेण शीलयेत्। स केश्यः शीलितो मूर्ध्नि कपालेन्दिर्यतर्पणः॥
śiraḥ śravaṇapādeṣu taṃ viśeṣeṇa śīlayet| sa keśyaḥ śīlito mūrdhni kapālendiryatarpaṇaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हनुमन्याशिरः कर्णशूलघ्नं कर्णपूरणम्। पादाभ्यङ्गस्तु तत्स्थैर्यनिद्राद्दष्टि प्रसादकृत्॥
hanumanyāśiraḥ karṇaśūlaghnaṃ karṇapūraṇam| pādābhyaṅgastu tatsthairyanidrāddaṣṭi prasādakṛt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पादसुप्तिश्रमस्तम्भसङ्कोचस्फुटनप्रणुत्। वर्ज्योभ्यङ्गः कफग्रस्तक्तसंशुद्ध्यजीर्णिभिः॥
pādasuptiśramastambhasaṅkocasphuṭanapraṇut| varjyobhyaṅgaḥ kaphagrastaktasaṃśuddhyajīrṇibhiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरीरायासजननं कर्म व्यायाम उच्यते। लाघवं कर्मसामर्थ्यं दीप्तोऽग्निर्मेदसः क्षयः॥
śarīrāyāsajananaṃ karma vyāyāma ucyate| lāghavaṃ karmasāmarthyaṃ dīpto'gnirmedasaḥ kṣayaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विभक्तघनगात्रत्वं व्यायामादुपजायते। वातपित्तामयी बालो वृद्धोऽजीर्णी च तं त्यजेत्॥
vibhaktaghanagātratvaṃ vyāyāmādupajāyate| vātapittāmayī bālo vṛddho'jīrṇī ca taṃ tyajet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्द्धशक्त्यानिषेव्यस्तु बलिभिः स्निग्धभोजिभिः। शीतकाले वसन्ते च मन्दमेव ततोऽन्यदा॥
arddhaśaktyāniṣevyastu balibhiḥ snigdhabhojibhiḥ| śītakāle vasante ca mandameva tato'nyadā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं कृत्वाऽनुसुखं देहं मर्द्दयेच्च समन्ततः। तृष्णा क्षयः प्रतमको रक्तपित्तं श्रमः क्लमः॥
taṃ kṛtvā'nusukhaṃ dehaṃ marddayecca samantataḥ| tṛṣṇā kṣayaḥ pratamako raktapittaṃ śramaḥ klamaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतिव्यायामतः कासो ज्वरश्च्छर्दिश्च जायते। व्यायामजागराध्वस्त्रीहास्यभाष्यादि साहसं॥
ativyāyāmataḥ kāso jvaraścchardiśca jāyate| vyāyāmajāgarādhvastrīhāsyabhāṣyādi sāhasaṃ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गजं सिंह इव+आकर्षन् भजन्नति विनश्यति। उद्वर्त्तनं कफहरं मेदसः प्रविलायनम्॥
gajaṃ siṃha iva+ākarṣan bhajannati vinaśyati| udvarttanaṃ kaphaharaṃ medasaḥ pravilāyanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थिरीकरणमङ्गानां त्वक्प्रसादकरं परम्। दीपनं वृष्यमायुष्यं स्नानमूर्जाबलप्रदम्॥
sthirīkaraṇamaṅgānāṃ tvakprasādakaraṃ param| dīpanaṃ vṛṣyamāyuṣyaṃ snānamūrjābalapradam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कण्डूमलश्रमस्वेदतन्द्रातृङ्दाहपाप्मजित्। उष्णाम्बुनाऽधःकायस्य परिषेको बलावहः॥
kaṇḍūmalaśramasvedatandrātṛṅdāhapāpmajit| uṣṇāmbunā'dhaḥkāyasya pariṣeko balāvahaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनैव तूत्तमाङ्गस्य बलहृत् केशचक्षुषाम्। नाऽनाप्लुत्य शिरः स्नायान्न जलेऽल्पे न शीतले॥
tenaiva tūttamāṅgasya balahṛt keśacakṣuṣām| nā'nāplutya śiraḥ snāyānna jale'lpe na śītale||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नोदकावतरणस्वप्नान् नग्नो न च+आचरेत्। पञ्चपिण्डाननुद्धृत्य न स्नायात् परवारिणि॥
nodakāvataraṇasvapnān nagno na ca+ācaret| pañcapiṇḍānanuddhṛtya na snāyāt paravāriṇi||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नात्मानमीक्षेत जले न तटस्थो जलाशयम्। न प्रतिस्फालयेदम्बु पाणिना चरणेन वा॥
nātmānamīkṣeta jale na taṭastho jalāśayam| na pratisphālayedambu pāṇinā caraṇena vā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नात्वा न मृज्यात् गात्राणि धुनुयान्न शिरोरुहान्। निवसीताऽर्द्र एव+आशु सोष्णीषे धौतवाससी॥
snātvā na mṛjyāt gātrāṇi dhunuyānna śiroruhān| nivasītā'rdra eva+āśu soṣṇīṣe dhautavāsasī||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न त्वम्बरं पूर्वधृतं न च तैलवसे स्पृशेत्। वासोऽन्यदन्यच्छयने निर्गमे देवतार्च्चने॥
na tvambaraṃ pūrvadhṛtaṃ na ca tailavase spṛśet| vāso'nyadanyacchayane nirgame devatārccane||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नानमर्दितनेत्रास्यकर्णरोगातिसारिषु। आध्मानपीनसाजीर्णभुक्तवत्सु च गर्हितम्॥
snānamarditanetrāsyakarṇarogātisāriṣu| ādhmānapīnasājīrṇabhuktavatsu ca garhitam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्नपानविधानेन भुञ्जीतान्नं विनाऽत्ययात्। अभिनन्द्य प्रसन्नात्मा हुत्वा दत्वा च शक्तितः॥
annapānavidhānena bhuñjītānnaṃ vinā'tyayāt| abhinandya prasannātmā hutvā datvā ca śaktitaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाकं सजलमेकान्ते यथासुखमितिश्रुवन्। प्रयच्छेत्सर्वमुद्दिश्य पाचयेन्नाऽन्नमात्मने॥
pākaṃ sajalamekānte yathāsukhamitiśruvan| prayacchetsarvamuddiśya pācayennā'nnamātmane||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाऽन्नमद्यान्मुमूर्षूणां मृतानां दुःखजीविनां। स्त्रीजितक्लीबपतितक्रूरदुष्कृतकारिणां॥
nā'nnamadyānmumūrṣūṇāṃ mṛtānāṃ duḥkhajīvināṃ| strījitaklībapatitakrūraduṣkṛtakāriṇāṃ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गणारिगणिकासत्रधूर्त्तान्नापणिकञ्च न। नोत्सङ्गे भक्षयेत् भक्ष्यान् जलं नाञ्जलिना पिबेत्॥
gaṇārigaṇikāsatradhūrttānnāpaṇikañca na| notsaṅge bhakṣayet bhakṣyān jalaṃ nāñjalinā pibet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वञ्च तिलसम्बद्धं नाऽद्यादस्तमिते रवौ। न भुक्तमात्र आस्येन्न निषिद्धं भजेत्सुखं॥
sarvañca tilasambaddhaṃ nā'dyādastamite ravau| na bhuktamātra āsyenna niṣiddhaṃ bhajetsukhaṃ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मोत्तराभिरर्थ्याभिः कथाभिस्त्रिगुणात्मभिः। मध्यं दिनस्य गमयेदिष्टशिष्टसहायवान्॥
dharmottarābhirarthyābhiḥ kathābhistriguṇātmabhiḥ| madhyaṃ dinasya gamayediṣṭaśiṣṭasahāyavān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न लोकभूपविद्विष्टैर्न सङ्गच्छेत नास्तिकैः। कलिवैररुचिर्न स्यात् धीरः सम्पद्विपत्तिषु॥
na lokabhūpavidviṣṭairna saṅgaccheta nāstikaiḥ| kalivairarucirna syāt dhīraḥ sampadvipattiṣu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुतादन्यत्र सन्तुष्टस्तत्रैव च कुतूहली। क्षान्तिमान् दक्षिणो दक्षः सुसमीक्षितकार्यकृत्॥
śrutādanyatra santuṣṭastatraiva ca kutūhalī| kṣāntimān dakṣiṇo dakṣaḥ susamīkṣitakāryakṛt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ह्रीमान् धीमान् महोत्साहः संविभागी प्रियातिथिः। अक्षुद्रवृत्तिर्गम्भीरः साधुराश्रितवत्सलः॥
hrīmān dhīmān mahotsāhaḥ saṃvibhāgī priyātithiḥ| akṣudravṛttirgambhīraḥ sādhurāśritavatsalaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दाता पितृभ्यः पिण्डस्य यष्टा होता कृपात्मकः। अनुज्ञाता सुवार्तानां दीनानामनुकम्पकः॥
dātā pitṛbhyaḥ piṇḍasya yaṣṭā hotā kṛpātmakaḥ| anujñātā suvārtānāṃ dīnānāmanukampakaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आश्वासकारी भीतानां क्रुद्धानामनुनायकः। पूर्वाभिभाषी सुमुखः सुशीलः पूज्यपूजकः॥
āśvāsakārī bhītānāṃ kruddhānāmanunāyakaḥ| pūrvābhibhāṣī sumukhaḥ suśīlaḥ pūjyapūjakaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वित्तबन्धुवयोविद्यावृत्तैः पूज्या यथोत्तरम्। आत्मद्रुहममर्यादं मूढमुज्झितसत्पथम्॥
vittabandhuvayovidyāvṛttaiḥ pūjyā yathottaram| ātmadruhamamaryādaṃ mūḍhamujjhitasatpatham||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुतरामनुकम्पेत नरकार्चिष्मदिन्धनम्। धर्म्यमर्थ्यं प्रियं तथ्यं मितं पथ्यं वदेद्वचः॥
sutarāmanukampeta narakārciṣmadindhanam| dharmyamarthyaṃ priyaṃ tathyaṃ mitaṃ pathyaṃ vadedvacaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ना+आत्मानमवजानीयान्न स्तूयान्न च पीडयेत्। न हीनानवमन्येत् वृत्तार्थाङ्गबलश्रुतैः॥
nā+ātmānamavajānīyānna stūyānna ca pīḍayet| na hīnānavamanyet vṛttārthāṅgabalaśrutaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाऽरुन्तुदः स्यान्न क्रूरो न तीक्ष्णो नोऽपतापवान्। हेतावीर्ष्येन्न तु फले पापं पापेऽपि नाचरेत्॥
nā'runtudaḥ syānna krūro na tīkṣṇo no'patāpavān| hetāvīrṣyenna tu phale pāpaṃ pāpe'pi nācaret||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परस्य दण्डं नोद्यच्छेत् क्रुद्धो नैनं निपातयेत्। अन्यत्रपुत्राच्छिष्याद्वा शासनार्हाद्धिताशयः॥
parasya daṇḍaṃ nodyacchet kruddho nainaṃ nipātayet| anyatraputrācchiṣyādvā śāsanārhāddhitāśayaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नृत्यवादित्रगीतादि नोल्बणामाचरेत् क्रियाम्। प्रसिद्धकेशवाग्वेषशमसान्त्वपरायणः॥
nṛtyavāditragītādi nolbaṇāmācaret kriyām| prasiddhakeśavāgveṣaśamasāntvaparāyaṇaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊर्ध्वं नाभेः शरीरस्य स्पृशोन्नाऽधरवाससा। न कुर्यान्मिथुनीभूय शौचं प्रति विलम्बनम्॥
ūrdhvaṃ nābheḥ śarīrasya spṛśonnā'dharavāsasā| na kuryānmithunībhūya śaucaṃ prati vilambanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाऽसंवृतमुखो हास्यक्षवोत्गारविजृम्भणम्। पाणिद्वयेन युगपत् कण्डूयेन्नात्मनः शिरः॥
nā'saṃvṛtamukho hāsyakṣavotgāravijṛmbhaṇam| pāṇidvayena yugapat kaṇḍūyennātmanaḥ śiraḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वहेन्न भारं शिरसा युगपच्चाग्निवाहिणी। नासिकां न विकुष्णीयाद्दशनान्न विघट्टयेत्॥
vahenna bhāraṃ śirasā yugapaccāgnivāhiṇī| nāsikāṃ na vikuṣṇīyāddaśanānna vighaṭṭayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्याद्विलेखनच्छेदभेदास्फोटनमर्दनम्। पादं पादेन नाऽक्रामेन्न कण्डूयेन्न शौचयेत्॥
kuryādvilekhanacchedabhedāsphoṭanamardanam| pādaṃ pādena nā'krāmenna kaṇḍūyenna śaucayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न कांस्यभाजने तौ च नोपविष्टः प्रसाधयेत्। अभीक्ष्णं निर्मलान् दध्यान्नखपादमलाशयान्॥
na kāṃsyabhājane tau ca nopaviṣṭaḥ prasādhayet| abhīkṣṇaṃ nirmalān dadhyānnakhapādamalāśayān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाऽसमिद्धमुपासीत हुताशं नैव चाशुचिः। नाऽनुवातं न विवृतो न क्लान्तो नाऽन्यमानसः॥
nā'samiddhamupāsīta hutāśaṃ naiva cāśuciḥ| nā'nuvātaṃ na vivṛto na klānto nā'nyamānasaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धमेन्नाऽस्येन न स्कन्देन्नाऽधः कुर्यान्न पादतः। सततं न निरीक्षेत चलसूक्ष्माप्रियाणि च॥
dhamennā'syena na skandennā'dhaḥ kuryānna pādataḥ| satataṃ na nirīkṣeta calasūkṣmāpriyāṇi ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाप्रशस्तं न विण्मूत्रं न दर्पणममार्जितम्। उद्यन्तमस्तमायान्तं तपन्तं प्रतिमागतम्॥
nāpraśastaṃ na viṇmūtraṃ na darpaṇamamārjitam| udyantamastamāyāntaṃ tapantaṃ pratimāgatam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपरक्तं च भास्वन्तं वाससा वा तिरोहितम्। नाऽन्यदप्यतितेजस्वि न क्रुद्धभ्य गुरोर्मुखम्॥
uparaktaṃ ca bhāsvantaṃ vāsasā vā tirohitam| nā'nyadapyatitejasvi na kruddhabhya gurormukham||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्रियं स्त्रवन्तीं नोदक्यां न नग्नां नाऽन्यसङ्गताम्। न पत्नीं भोजनस्वप्नक्षुतजृम्भादुरासने॥
striyaṃ stravantīṃ nodakyāṃ na nagnāṃ nā'nyasaṅgatām| na patnīṃ bhojanasvapnakṣutajṛmbhādurāsane||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शयीत नैकशयने न चाश्नीयास्तया सह। तामनीर्ष्यंश्च गोपायेत् स्वैरिणीं नाधिवासयेत्॥
śayīta naikaśayane na cāśnīyāstayā saha| tāmanīrṣyaṃśca gopāyet svairiṇīṃ nādhivāsayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नोच्छिष्टस्तारकाराहुतुहिनाशुदिवाकरान्। पश्येन्न यायान्न पठेन्न स्वप्यान्न स्पृशेछिरः॥
nocchiṣṭastārakārāhutuhināśudivākarān| paśyenna yāyānna paṭhenna svapyānna spṛśechiraḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाययन्तीं चरन्तीं वा नान्यस्मै गां निवेदयेत्। अर्केन्दुपरिवेषोल्काशतक्रतुधनूंषि च॥
pāyayantīṃ carantīṃ vā nānyasmai gāṃ nivedayet| arkendupariveṣolkāśatakratudhanūṃṣi ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नान्यद्देवार्चने कर्म कुर्याद्धावेन्न वर्षति। तिथिं पक्षस्य न ब्रूयात् नक्षत्राणि न निर्दिशेत्॥
nānyaddevārcane karma kuryāddhāvenna varṣati| tithiṃ pakṣasya na brūyāt nakṣatrāṇi na nirdiśet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न+आत्मनो जन्मलग्नर्क्षधनसारं गृहे मलम्। प्रकाशयेन्नावमानं न च निःस्नेअतां प्रभोः॥
na+ātmano janmalagnarkṣadhanasāraṃ gṛhe malam| prakāśayennāvamānaṃ na ca niḥsneatāṃ prabhoḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरोवातातपरजस्तुषारपरुषानिलान्। अनृजुः क्षवथूद्रारकासस्वप्नान्नमैथुनम्॥
purovātātaparajastuṣāraparuṣānilān| anṛjuḥ kṣavathūdrārakāsasvapnānnamaithunam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सशब्दमलिनं हस्तभ्रूनेत्रोत्क्षेपवादिताम्। कूलच्छायां सुरापानं व्यालदंष्ट्रिविषाणिनः॥
saśabdamalinaṃ hastabhrūnetrotkṣepavāditām| kūlacchāyāṃ surāpānaṃ vyāladaṃṣṭriviṣāṇinaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हीनानार्यातिनिपुणसेवां विग्रहमुत्तमैः। सन्ध्यास्वभ्यवहारस्त्रीस्वप्नाध्ययनचिन्तनम्॥
hīnānāryātinipuṇasevāṃ vigrahamuttamaiḥ| sandhyāsvabhyavahārastrīsvapnādhyayanacintanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरोग्यजीवितैश्वर्यविद्यासु स्थिरमानिताम्। तोयाग्नि पूज्यमध्येन यानं धूमं शवाश्रयम्॥
ārogyajīvitaiśvaryavidyāsu sthiramānitām| toyāgni pūjyamadhyena yānaṃ dhūmaṃ śavāśrayam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मद्यातिसक्तिं विस्त्रंभस्वातन्त्र्ये स्त्रीषु च त्यजेत्। नैकाहमप्यधिवसेद्वास्तु तच्छास्त्रगर्हितम्॥
madyātisaktiṃ vistraṃbhasvātantrye strīṣu ca tyajet| naikāhamapyadhivasedvāstu tacchāstragarhitam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न देशं व्याधिबहुलं नावैद्यं नाप्यनायकम्। नाधर्मिजनभूयिष्ठं नोपसृष्टं न पर्वतम्॥
na deśaṃ vyādhibahulaṃ nāvaidyaṃ nāpyanāyakam| nādharmijanabhūyiṣṭhaṃ nopasṛṣṭaṃ na parvatam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसेत् प्राज्याम्बुभैषज्यसमित् पुष्पतृणेन्धने। सुभिक्षक्षेमरम्यान्ते पण्डितैर्मण्डिते पुरे॥
vaset prājyāmbubhaiṣajyasamit puṣpatṛṇendhane| subhikṣakṣemaramyānte paṇḍitairmaṇḍite pure||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरामराणां सिद्धानां शास्त्राणाञ्चाजुगुप्सकः। आधारकस्त्रिवर्गस्य यथायोग्यं जनस्य च॥
narāmarāṇāṃ siddhānāṃ śāstrāṇāñcājugupsakaḥ| ādhārakastrivargasya yathāyogyaṃ janasya ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दश कर्मपतान्रक्षन् जयन्नभ्यन्तरानरीन्। हिंसास्तेयान्यथाकामं पैशुन्यं परुषानृतम्॥
daśa karmapatānrakṣan jayannabhyantarānarīn| hiṃsāsteyānyathākāmaṃ paiśunyaṃ paruṣānṛtam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संभिन्नलापं व्यापादमभिध्यां दृग्विपर्ययम्। पापं कर्मेतिदशधा कायवाङ्मानसैस्त्ययेत्॥
saṃbhinnalāpaṃ vyāpādamabhidhyāṃ dṛgviparyayam| pāpaṃ karmetidaśadhā kāyavāṅmānasaistyayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परोपघातक्रियया वर्जयेदार्जनं श्रियः। अर्थानां धर्मलब्धानामदाताऽपिह्यसम्भवात्॥
paropaghātakriyayā varjayedārjanaṃ śriyaḥ| arthānāṃ dharmalabdhānāmadātā'pihyasambhavāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वर्गापवर्गविभवानयत्नेनाधितिष्ठति। सायं भुक्त्वा लघु हितं समाहितमनाः शुचिः॥
svargāpavargavibhavānayatnenādhitiṣṭhati| sāyaṃ bhuktvā laghu hitaṃ samāhitamanāḥ śuciḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शास्तारमनुसंस्मृत्य स्वचर्यां चाथ संविशेत्। देशे शुचावनाकीर्णे द्वित्राप्तपरिचारकः॥
śāstāramanusaṃsmṛtya svacaryāṃ cātha saṃviśet| deśe śucāvanākīrṇe dvitrāptaparicārakaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युक्तोपधानं स्वास्तीर्णं विस्तीर्णाविषमं सुखम्। जानुतुल्यं मृदु शुभं सेवेत शयनासनम्॥
yuktopadhānaṃ svāstīrṇaṃ vistīrṇāviṣamaṃ sukham| jānutulyaṃ mṛdu śubhaṃ seveta śayanāsanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.