Library·Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha·1·1.39·1.39.10

Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha 1.39.10

AsS 1.39.10

तत्र क्षारकर्मण्युपहारेत् पिचुवर्तिशलाकादर्व्यञ्जलिकाघृतमधुशुक्ततुषोदकमस्तुक्षीरोदकशीतप्रदेहशयनासनादीनि। अथ क्षारार्हस्योपविष्टस्य संविष्टस्य वाप्तपरिचारकगृहीतस्य व्याधिं छित्वावलिख्य प्रच्छाय वा पिचुप्लोतान्यतरावगुण्ठितया शलाकया क्षारं पातयेत्। ततो मात्राशतमुपेक्षेत। वर्त्मरोगे तु निर्भुज्य वर्त्मनी पिचुना मधूच्छिष्टेन वा कृष्णभागं प्रच्छाद्य पद्मपत्रतनुः क्षारलेपः। घ्राणजेषु त्वर्शोऽर्बुदेष्वादित्याभिमुखस्योन्नमय्य नासिकामुपेक्ष्याश्च पञ्चाशन्मात्राः। तद्वच्छ्रोत्रजेषु। गुदार्शस्सु पाणिना यन्त्रद्वारं पिधाय धारयेन्मात्राशतमेव। ततः प्रमार्जनेन प्रमृज्य क्षारं सम्यग्दग्धमवेक्ष्य निर्वापयेत्सर्पिर्मधुभ्यां शुक्ततुषोदकमस्तुक्षीरादिभिश्च। ततः परं शीतमधुरैः सघृतैः प्रदिह्यात्। अभिष्यन्दीनि भोज्यानि भोज्यानि क्लेदनाय च। स्थिरमूलत्वात्तु यदि क्षारदग्धं न विशीर्यते ततो धान्याम्लबीजमधुयष्टिकायुक्तैस्तिलैरालेपयेत्सुवर्णक्षीरीयुतैर्वा त्रिवृद्विडङ्गसारवद्भिर्वा। मालतीवृषाङ्कोलनिम्बास्फोतपटोलीकरवीरपत्रक्वाथेन व्रणप्रक्षालनम्। एषामेव च कल्कक्वाथे सिद्धं सर्पिस्तैलं वा रोपणम्। नागपुष्पमञ्जिष्ठाचन्दनतिलपर्णिकासु वा। यथाव्याधिदोषं च व्रणमुपक्रमेत्। तिलाः सयष्टिमधुका रोपणे चास्य पूजिताः॥

tatra kṣārakarmaṇyupahāret picuvartiśalākādarvyañjalikāghṛtamadhuśuktatuṣodakamastukṣīrodakaśītapradehaśayanāsanādīni| atha kṣārārhasyopaviṣṭasya saṃviṣṭasya vāptaparicārakagṛhītasya vyādhiṃ chitvāvalikhya pracchāya vā picuplotānyatarāvaguṇṭhitayā śalākayā kṣāraṃ pātayet| tato mātrāśatamupekṣeta| vartmaroge tu nirbhujya vartmanī picunā madhūcchiṣṭena vā kṛṣṇabhāgaṃ pracchādya padmapatratanuḥ kṣāralepaḥ| ghrāṇajeṣu tvarśo'rbudeṣvādityābhimukhasyonnamayya nāsikāmupekṣyāśca pañcāśanmātrāḥ| tadvacchrotrajeṣu| gudārśassu pāṇinā yantradvāraṃ pidhāya dhārayenmātrāśatameva| tataḥ pramārjanena pramṛjya kṣāraṃ samyagdagdhamavekṣya nirvāpayetsarpirmadhubhyāṃ śuktatuṣodakamastukṣīrādibhiśca| tataḥ paraṃ śītamadhuraiḥ saghṛtaiḥ pradihyāt| abhiṣyandīni bhojyāni bhojyāni kledanāya ca| sthiramūlatvāttu yadi kṣāradagdhaṃ na viśīryate tato dhānyāmlabījamadhuyaṣṭikāyuktaistilairālepayetsuvarṇakṣīrīyutairvā trivṛdviḍaṅgasāravadbhirvā| mālatīvṛṣāṅkolanimbāsphotapaṭolīkaravīrapatrakvāthena vraṇaprakṣālanam| eṣāmeva ca kalkakvāthe siddhaṃ sarpistailaṃ vā ropaṇam| nāgapuṣpamañjiṣṭhācandanatilaparṇikāsu vā| yathāvyādhidoṣaṃ ca vraṇamupakramet| tilāḥ sayaṣṭimadhukā ropaṇe cāsya pūjitāḥ||

Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/AsS/1.39.10

Cite as: Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha 1.39.10, in HREEM (hreem.cc/library/AsS/1.39.10), after Sanskrit Wikisource: अष्टाङ्गसंग्रहः (26 pages; revision ids 41698, 40279, 40280 …, full list in….

Edition, numbering and licence

Sanskrit Wikisource: अष्टाङ्गसंग्रहः (26 pages; revision ids 41698, 40279, 40280 …, full list in content/corpus/wikisource cache) — Reference = sthāna.adhyāya.unit, the units as the page labels them (sthāna 1 sūtra, 2 śārīra, 3 nidāna, 4 cikitsita, 5 kalpa, 6 uttara). 1 unit whose number repeats one already read was left out.

Sanskrit Wikisource (sa.wikisource.org): the texts are public domain; page markup CC BY-SA 4.0. Devanagari as given on the page; IAST generated mechanically.

More about this text