अथातोद्रवद्रव्यविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः। इति हस्माहुरात्रेयादयो महर्षयः॥
athātodravadravyavijñānīyaṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ| iti hasmāhurātreyādayo maharṣayaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha·1·1.6
Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha 1.6
जीवनं तर्पणं हृद्यं ह्लादि बुद्धिप्रबोधनम्। तन्वव्यक्तरसं मृष्टं शीतं शुच्यमृतोपमम्॥
jīvanaṃ tarpaṇaṃ hṛdyaṃ hlādi buddhiprabodhanam| tanvavyaktarasaṃ mṛṣṭaṃ śītaṃ śucyamṛtopamam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्योध्दृतप्रमुक्तत्वाल्लघु वातकंफापहम्। शैत्यजीवनसौम्यत्वैः पित्तरक्तविषार्तिजित्॥
sūryodhdṛtapramuktatvāllaghu vātakaṃphāpaham| śaityajīvanasaumyatvaiḥ pittaraktaviṣārtijit||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गङ्गाम्बु नभसो भ्रष्टं त्वर्केन्दुमारुतैः। हिताहितत्वे तत् भूयो देशकालावपेक्षते॥
gaṅgāmbu nabhaso bhraṣṭaṃ tvarkendumārutaiḥ| hitāhitatve tat bhūyo deśakālāvapekṣate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येनाभिवृष्टममलं शाल्यन्नं राजतस्थितम्। अक्लिन्नमविवर्णं वा तत् पेयं गाङ्गमन्यथा॥
yenābhivṛṣṭamamalaṃ śālyannaṃ rājatasthitam| aklinnamavivarṇaṃ vā tat peyaṃ gāṅgamanyathā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सामुद्रं तन्न पातव्यं मासादाश्वयुजाद्विना। खातधौतशिलापृष्ठवस्त्रादिभ्यश्च्युतं जलम्॥
sāmudraṃ tanna pātavyaṃ māsādāśvayujādvinā| khātadhautaśilāpṛṣṭhavastrādibhyaścyutaṃ jalam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हेममृन्मयपात्रस्थमविपन्नं सदा पिबेत्। तदभावे च भूमिष्ठमान्तरिक्षानुकारि यत्॥
hemamṛnmayapātrasthamavipannaṃ sadā pibet| tadabhāve ca bhūmiṣṭhamāntarikṣānukāri yat||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वेते कषायं तत्स्वादु कृष्णे तिक्तं च पाण्डुरे। नीले कषायमधुरं देशे लवणमूषरे॥
śvete kaṣāyaṃ tatsvādu kṛṣṇe tiktaṃ ca pāṇḍure| nīle kaṣāyamadhuraṃ deśe lavaṇamūṣare||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सक्षारं कपिले मिश्रं मिश्रेऽथाम्बुगुणाधिके। मधुरं लवणाम्लं तु भवेत्भूमिगुणाधिके॥
sakṣāraṃ kapile miśraṃ miśre'thāmbuguṇādhike| madhuraṃ lavaṇāmlaṃ tu bhavetbhūmiguṇādhike||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेजोधिके तिक्तकटु कषायं पवनाधिके। दिव्यानुकारि त्वव्यक्तरसत्वात् खगुणाधिके॥
tejodhike tiktakaṭu kaṣāyaṃ pavanādhike| divyānukāri tvavyaktarasatvāt khaguṇādhike||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुचिपृथ्वसितश्वेते देशे चार्कानिलाहतम्। कौपसारसताटाकचौण्डप्रास्रवणौद्भिदम्॥
śucipṛthvasitaśvete deśe cārkānilāhatam| kaupasārasatāṭākacauṇḍaprāsravaṇaudbhidam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वापीनदीतोयमिति तत् पुनः स्मृतमष्टधा। सक्षारं पित्तकृत् कौपं दीपनान्नातिवातलम्॥
vāpīnadītoyamiti tat punaḥ smṛtamaṣṭadhā| sakṣāraṃ pittakṛt kaupaṃ dīpanānnātivātalam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सारसं स्वादु लघु च ताटाकं गुरु वातलम्। चौण्डं तु पित्तलं दोषहरं प्रास्रवणोदकम्॥
sārasaṃ svādu laghu ca tāṭākaṃ guru vātalam| cauṇḍaṃ tu pittalaṃ doṣaharaṃ prāsravaṇodakam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
औद्भिदं स्वादु पित्तघ्नं स्वादु वापीजलं गघु। नादेयं वातलं रूक्षं कटुकं च तदादिशेत्॥
audbhidaṃ svādu pittaghnaṃ svādu vāpījalaṃ gaghu| nādeyaṃ vātalaṃ rūkṣaṃ kaṭukaṃ ca tadādiśet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धन्वानूपमहीध्राणां सामीप्यात् गुरुलाघवम्। पश्चिमोदधिगाः शीघ्रवहा याश्चामलोदकाः॥
dhanvānūpamahīdhrāṇāṃ sāmīpyāt gurulāghavam| paścimodadhigāḥ śīghravahā yāścāmalodakāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पथ्याः समासात्ता नद्यो विपरीतास्ततोऽन्यथा। उपलास्फालनाक्षेपविच्छेदैः खेदितोदकाः॥
pathyāḥ samāsāttā nadyo viparītāstato'nyathā| upalāsphālanākṣepavicchedaiḥ kheditodakāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिमवन्मलयोद्भूताः पथ्यास्ता एव च स्थिताः। क्रिमिश्लीपदहृत्कण्ठशिरोरोगान् प्रकुर्वते॥
himavanmalayodbhūtāḥ pathyāstā eva ca sthitāḥ| krimiślīpadahṛtkaṇṭhaśirorogān prakurvate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राच्यावन्त्यपरान्तोत्था दुर्नामानि महेन्द्रजाः। उदरश्लीपदातङ्कान् सह्यविन्ध्यभवाः पुनः॥
prācyāvantyaparāntotthā durnāmāni mahendrajāḥ| udaraślīpadātaṅkān sahyavindhyabhavāḥ punaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुष्ठपाण्डुशिरोरोगान् दोषघ्न्यः पारियात्रजाः। बलपौरुषकारिण्यः सागराम्भस्त्रिदोषकृत्॥ अस6.20। कीटाहिमूत्रविट्कोथतृणजालोत्कराविलम्। पङ्कपङ्कजशैवालहठपर्णादिसंस्तृतम्॥
kuṣṭhapāṇḍuśirorogān doṣaghnyaḥ pāriyātrajāḥ| balapauruṣakāriṇyaḥ sāgarāmbhastridoṣakṛt|| asa6.20| kīṭāhimūtraviṭkothatṛṇajālotkarāvilam| paṅkapaṅkajaśaivālahaṭhaparṇādisaṃstṛtam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्येन्दुपवनादृष्टं जुष्टं च क्षुद्रजन्तुभिः। अभिवृष्टं विवर्णं च कलुषं स्थूलफेनिलम्॥
sūryendupavanādṛṣṭaṃ juṣṭaṃ ca kṣudrajantubhiḥ| abhivṛṣṭaṃ vivarṇaṃ ca kaluṣaṃ sthūlaphenilam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विरसं गन्धवत्तप्तं दन्तग्राह्यतिशैत्यतः। अनार्तवं च यद्दिव्यमार्तवं प्रथमं च यत्॥
virasaṃ gandhavattaptaṃ dantagrāhyatiśaityataḥ| anārtavaṃ ca yaddivyamārtavaṃ prathamaṃ ca yat||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लूतादितन्तुविण्मूत्रविषसंश्लेषदूषितम्। तत् कुर्यात् स्नानपानाभ्यां तृष्णाध्मानोदरज्वरान्॥
lūtāditantuviṇmūtraviṣasaṃśleṣadūṣitam| tat kuryāt snānapānābhyāṃ tṛṣṇādhmānodarajvarān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कासाग्निसादाभिष्यन्दकण्डूगण्डादिकानतः। तद्वर्जयेदभवे वा तोयस्यान्यस्य शस्यते॥
kāsāgnisādābhiṣyandakaṇḍūgaṇḍādikānataḥ| tadvarjayedabhave vā toyasyānyasya śasyate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घनवस्त्रपरिस्रावैः क्षुद्रजन्त्वभिरक्षणम्। व्यापन्नस्यास्य तपनमग्न्यर्कायसपिण्डकैः॥
ghanavastraparisrāvaiḥ kṣudrajantvabhirakṣaṇam| vyāpannasyāsya tapanamagnyarkāyasapiṇḍakaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पर्णीमूलबिसग्रन्थिमुक्ताकतकशैवलैः। वस्त्रगोमेदकाभ्यां वा कारयेत्तत्प्रसादनम्॥
parṇīmūlabisagranthimuktākatakaśaivalaiḥ| vastragomedakābhyāṃ vā kārayettatprasādanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाटलाकरवीरादिकुसुमैर्गन्धनाशनम्। पानीयं न तु पानीयं पानीयेऽन्यप्रदेशजे॥
pāṭalākaravīrādikusumairgandhanāśanam| pānīyaṃ na tu pānīyaṃ pānīye'nyapradeśaje||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अजीर्णे क्वथितं चा++आमे पक्वे जीर्णेऽपि नेतरत्। शीते विधिरयं तप्ते त्वजीर्णे शिशिरं त्यजेत्॥
ajīrṇe kvathitaṃ cā++āme pakve jīrṇe'pi netarat| śīte vidhirayaṃ tapte tvajīrṇe śiśiraṃ tyajet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पानीयं प्राणिनां प्राणा विश्वमेव च तन्मयम्। अतोऽत्यन्तनिषेधेन न क्वचिद्वारि वार्यते॥
pānīyaṃ prāṇināṃ prāṇā viśvameva ca tanmayam| ato'tyantaniṣedhena na kvacidvāri vāryate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आस्यशोषाङ्गसादाद्या मृत्युर्वा तदलाभतः। न हि तोयाद्विना वृत्तिः स्वस्थस्य व्याधितस्य वा॥
āsyaśoṣāṅgasādādyā mṛtyurvā tadalābhataḥ| na hi toyādvinā vṛttiḥ svasthasya vyādhitasya vā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केवलं सौषधं पक्वमाममुष्णं हितं च तत्। समीक्ष्य मात्रया युक्तममृतं विषमन्यया॥
kevalaṃ sauṣadhaṃ pakvamāmamuṣṇaṃ hitaṃ ca tat| samīkṣya mātrayā yuktamamṛtaṃ viṣamanyayā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतियोगेन सलिलं तृष्यतोऽपि प्रयोजितम्। प्रयाति श्लेष्मपित्तत्वं ज्वरितस्य विशेषतः॥
atiyogena salilaṃ tṛṣyato'pi prayojitam| prayāti śleṣmapittatvaṃ jvaritasya viśeṣataḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्धयत्यामतृण्निद्रातन्द्राध्मानाङ्गगौरवम्। कासाग्निसादहृल्लासप्रसेकश्वासपीनसान्॥
vardhayatyāmatṛṇnidrātandrādhmānāṅgagauravam| kāsāgnisādahṛllāsaprasekaśvāsapīnasān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाके स्वादु हिमं वीर्ये तदुष्णमपि योजितम्। तस्मादयोगपानेन लाघवान्न वियोजयेत्॥
pāke svādu himaṃ vīrye taduṣṇamapi yojitam| tasmādayogapānena lāghavānna viyojayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आमविष्टब्धयोः कोष्णं निष्पिपासोऽप्यपः पिबेत्। यावत्यः क्लेदयन्त्यन्नमतिक्लेदोऽग्निनाशनः॥
āmaviṣṭabdhayoḥ koṣṇaṃ niṣpipāso'pyapaḥ pibet| yāvatyaḥ kledayantyannamatikledo'gnināśanaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विबद्धः कफवाताभ्यां मुक्तामाशयबन्धनः। पच्यते क्षिप्रमाहारः कोष्णतोयद्रवीकृतः॥
vibaddhaḥ kaphavātābhyāṃ muktāmāśayabandhanaḥ| pacyate kṣipramāhāraḥ koṣṇatoyadravīkṛtaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनव्बस्थितदोषाग्नेर्व्याधिक्षीणबलस्य च। नाल्पमप्याममुदकं हितं तद्धि त्रिदोषकृत्॥
anavbasthitadoṣāgnervyādhikṣīṇabalasya ca| nālpamapyāmamudakaṃ hitaṃ taddhi tridoṣakṛt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेजसः प्रतिपक्षत्वान्मन्दाग्निर्वर्जयेज्जलम्। सर्वमेव तथा स्यन्दप्लीहविद्रधिगुल्मिनः॥
tejasaḥ pratipakṣatvānmandāgnirvarjayejjalam| sarvameva tathā syandaplīhavidradhigulminaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाण्डूदरातिसारार्शोग्रहणीशोषशोफिनः। काममल्पमशक्तौ तु पेयमौषधसंस्कृतम्॥
pāṇḍūdarātisārārśograhaṇīśoṣaśophinaḥ| kāmamalpamaśaktau tu peyamauṣadhasaṃskṛtam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋते शरन्निदाघाभ्यां पिबेत्स्वस्थोऽपि चाल्पशः। भक्तस्यादौ जलं पीतमग्निसादं कृशाङ्गताम्॥
ṛte śarannidāghābhyāṃ pibetsvastho'pi cālpaśaḥ| bhaktasyādau jalaṃ pītamagnisādaṃ kṛśāṅgatām||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्ते करोति स्थूलत्वमूर्ध्वं चामाशयात् कफम्। मध्ये मध्याङ्गतां साम्यं धातूनां जरणं सुखम्॥
ante karoti sthūlatvamūrdhvaṃ cāmāśayāt kapham| madhye madhyāṅgatāṃ sāmyaṃ dhātūnāṃ jaraṇaṃ sukham||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीतं मदात्ययग्लानिमूर्छाछर्दिश्रमभ्रमान्। तृष्णोष्णदाहपित्तासृग्विषाणि च निहन्ति तत्॥
śītaṃ madātyayaglānimūrchāchardiśramabhramān| tṛṣṇoṣṇadāhapittāsṛgviṣāṇi ca nihanti tat||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीणपादत्रिभागार्धं देशर्तुगुरुलाघवात्। क्वथितं फेनरहितमवेगममलं हितम्॥
kṣīṇapādatribhāgārdhaṃ deśartugurulāghavāt| kvathitaṃ phenarahitamavegamamalaṃ hitam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिध्माध्मानानिलश्लेष्मतृट्कासश्वासपीनसे। पार्श्वशूलाममेदस्सु सद्यःशुद्धौ नवज्वरे॥
hidhmādhmānānilaśleṣmatṛṭkāsaśvāsapīnase| pārśvaśūlāmamedassu sadyaḥśuddhau navajvare||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीपनं पाचनं कण्ठ्यं लघु बस्तिविशोधनम्। पाषाणरूप्यमृद्धेमजतुतापार्कतापितम्॥
dīpanaṃ pācanaṃ kaṇṭhyaṃ laghu bastiviśodhanam| pāṣāṇarūpyamṛddhemajatutāpārkatāpitam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पानीयमुष्णं शीतं वा त्रिदोषघ्नं तृडरितिजित्। लघ्वरूक्षं क्लमघ्नञ्च तोयंक्वथितशीतलम्॥
pānīyamuṣṇaṃ śītaṃ vā tridoṣaghnaṃ tṛḍaritijit| laghvarūkṣaṃ klamaghnañca toyaṃkvathitaśītalam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संसर्गे पित्तकफयोः सन्निपाते च शस्यते। तोयं वन्हिगुणभ्रष्टं पाकेऽम्लं सर्वदोषकृत्॥
saṃsarge pittakaphayoḥ sannipāte ca śasyate| toyaṃ vanhiguṇabhraṣṭaṃ pāke'mlaṃ sarvadoṣakṛt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवेत् पर्युषितं तच्च तोयं हिमकरोद्भवम्। अतिशैत्यगुरुस्थैर्यङ्घातैः कफवातकृत्॥
bhavet paryuṣitaṃ tacca toyaṃ himakarodbhavam| atiśaityagurusthairyaṅghātaiḥ kaphavātakṛt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्द्रकान्तभवं रक्षोविषपित्तज्वरापहम्। दृष्टिमेधावपुस्थैर्यकरं स्वादु हिमं लघु॥
candrakāntabhavaṃ rakṣoviṣapittajvarāpaham| dṛṣṭimedhāvapusthairyakaraṃ svādu himaṃ laghu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नालिकेरोदकं स्निग्धं स्वादु वृष्यं हिमं लघु। तृष्णापित्तानिलहरं दीपनं बस्तिशोधनम्। दिव्यं वारि वरं वर्षे नादेयमवरं॥ इति तोयवर्गः।
nālikerodakaṃ snigdhaṃ svādu vṛṣyaṃ himaṃ laghu| tṛṣṇāpittānilaharaṃ dīpanaṃ bastiśodhanam| divyaṃ vāri varaṃ varṣe nādeyamavaraṃ|| iti toyavargaḥ|
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वादुपाकरसं स्निग्धमोजस्यं धातुवर्धनम्। वातपित्तहरं वृष्यं श्लेष्मलं गुरु शीतलं॥
svādupākarasaṃ snigdhamojasyaṃ dhātuvardhanam| vātapittaharaṃ vṛṣyaṃ śleṣmalaṃ guru śītalaṃ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रायः पयः अत्र गव्यं तु जीवनीयं रसायनम्। क्षतक्षीणहितं मेध्यं बल्यं स्तन्यकरं सरम्॥
prāyaḥ payaḥ atra gavyaṃ tu jīvanīyaṃ rasāyanam| kṣatakṣīṇahitaṃ medhyaṃ balyaṃ stanyakaraṃ saram||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रमभ्रममदालक्ष्मीश्वासकासातितृट्क्षुधः। जीर्णज्वरं मूत्रकृच्छ्रं रक्तपित्तं च नाशयेत्॥
śramabhramamadālakṣmīśvāsakāsātitṛṭkṣudhaḥ| jīrṇajvaraṃ mūtrakṛcchraṃ raktapittaṃ ca nāśayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हितमत्यग्न्यनिद्रेभ्यो गरीयो माहिषं हिमम्। अल्पाम्बुपानव्यायामकटुतिक्ताशनैर्लघु॥
hitamatyagnyanidrebhyo garīyo māhiṣaṃ himam| alpāmbupānavyāyāmakaṭutiktāśanairlaghu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आजं शोषज्वरश्वासरक्तपित्तातिसारजित्। ईषद्रूक्षोष्णलवणमौष्ट्रकं दीपनं लघु॥
ājaṃ śoṣajvaraśvāsaraktapittātisārajit| īṣadrūkṣoṣṇalavaṇamauṣṭrakaṃ dīpanaṃ laghu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शस्तं वातकफानाहक्रिमिशोफोदरार्शसाम्। मानुषं वातपित्तासृग्भिघाताक्षिरोगजित्॥
śastaṃ vātakaphānāhakrimiśophodarārśasām| mānuṣaṃ vātapittāsṛgbhighātākṣirogajit||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तर्पणाश्च्योतनैर्नस्यैः अहृद्यं तूष्णमाविकम्। वातव्याधिहरं हिध्माश्वासपित्तकफप्रदम्॥
tarpaṇāścyotanairnasyaiḥ ahṛdyaṃ tūṣṇamāvikam| vātavyādhiharaṃ hidhmāśvāsapittakaphapradam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हस्तिन्याः स्थैर्यकृत् बाढं उष्णं त्वैकशफं लघु। शाखावातहरं साम्ललवणं जडताकरम्॥
hastinyāḥ sthairyakṛt bāḍhaṃ uṣṇaṃ tvaikaśaphaṃ laghu| śākhāvātaharaṃ sāmlalavaṇaṃ jaḍatākaram||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पयोऽभिष्यन्दि गुर्वामं युक्त्या शृतमतोऽन्यथा। भवेत् गरीयोऽतिशृतं धारोष्णममृतोपमम्॥
payo'bhiṣyandi gurvāmaṃ yuktyā śṛtamato'nyathā| bhavet garīyo'tiśṛtaṃ dhāroṣṇamamṛtopamam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिण्याकाम्लाशिनीनां तु गुर्वभिष्यन्दि तत् भृशम्। अचेष्टया च प्रादोषात् गरीयः स्मृतमौषसम्॥
piṇyākāmlāśinīnāṃ tu gurvabhiṣyandi tat bhṛśam| aceṣṭayā ca prādoṣāt garīyaḥ smṛtamauṣasam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याख्यातस्तेन लघिमा चेष्टावत्प्रकृतिष्वपि। ह्रस्वेषु चातिदेहेभ्यो मांसेष्वप्येवमादिशेत्॥
vyākhyātastena laghimā ceṣṭāvatprakṛtiṣvapi| hrasveṣu cātidehebhyo māṃseṣvapyevamādiśet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अम्लपाकरसं ग्राहि गुरूष्णं दधि वातजित्। मेदःशुक्रबलश्लेष्मपित्तरक्ताग्निशोफकृत्॥
amlapākarasaṃ grāhi gurūṣṇaṃ dadhi vātajit| medaḥśukrabalaśleṣmapittaraktāgniśophakṛt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रोचिष्णु शस्तमरुचौ शीतके विषमज्वरे। पीनसे मूत्रकुछ्रे च रूक्षं तु ग्रहणीगदे॥
rociṣṇu śastamarucau śītake viṣamajvare| pīnase mūtrakuchre ca rūkṣaṃ tu grahaṇīgade||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैवाद्यान्निशि नैवोष्णं वसन्तोष्णशरत्सु न। नामुद्गसूपं नाक्षौद्रं नाघृतं नासितोपलम्॥
naivādyānniśi naivoṣṇaṃ vasantoṣṇaśaratsu na| nāmudgasūpaṃ nākṣaudraṃ nāghṛtaṃ nāsitopalam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चानामलकं नापि नित्यं नो मन्दमन्यथा। ज्वरासृक्पित्तवीसर्पकुष्ठपाण्ड्वामयप्रदम्॥ अस6.65?। तक्रं लघु कषायाम्लं दीपनं कफवातजित्। शोफोदरार्शोग्रहणीदोषमूत्रग्रहारुचीः॥
na cānāmalakaṃ nāpi nityaṃ no mandamanyathā| jvarāsṛkpittavīsarpakuṣṭhapāṇḍvāmayapradam|| asa6.65?| takraṃ laghu kaṣāyāmlaṃ dīpanaṃ kaphavātajit| śophodarārśograhaṇīdoṣamūtragrahārucīḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुल्मप्लीहघृतव्यापद्गरपाण्ड्वामयान् जयेत्। तद्वन्मस्तु सरं स्रोतश्शोधि विष्टम्भजिल्लघु॥
gulmaplīhaghṛtavyāpadgarapāṇḍvāmayān jayet| tadvanmastu saraṃ srotaśśodhi viṣṭambhajillaghu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीतं स्वादु कषायाम्लं नवनीतं नवोद्धृतं। यक्ष्मार्शोर्द्दितपित्तासृग्वातजिद् ग्राहि दीपनम्॥
śītaṃ svādu kaṣāyāmlaṃ navanītaṃ navoddhṛtaṃ| yakṣmārśordditapittāsṛgvātajid grāhi dīpanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीरोद्भवं तु सङ्ग्राहि रक्तपित्ताक्षिरोगजित्। शस्तं धीस्मृतिमेधाग्निबलायुःशुक्रचक्षुषाम्॥
kṣīrodbhavaṃ tu saṅgrāhi raktapittākṣirogajit| śastaṃ dhīsmṛtimedhāgnibalāyuḥśukracakṣuṣām||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालवृद्धप्रजाकान्तिसौकुमार्यस्वरार्थिनाम्। क्षतक्षीणपरीसर्पशस्त्राग्निग्लपितात्मनाम्॥
bālavṛddhaprajākāntisaukumāryasvarārthinām| kṣatakṣīṇaparīsarpaśastrāgniglapitātmanām||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातपित्तविषोन्मादशोषालक्ष्मीज्वरापहम्। स्नेहानामुत्तमं शीतं वयसः स्थापनं घृतम्॥
vātapittaviṣonmādaśoṣālakṣmījvarāpaham| snehānāmuttamaṃ śītaṃ vayasaḥ sthāpanaṃ ghṛtam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहस्रवीर्यं विधिभिः शृतं कर्मसहस्रकृत्। मदापस्मारमूर्छायशिरःकर्णाक्षियोनिजान्॥
sahasravīryaṃ vidhibhiḥ śṛtaṃ karmasahasrakṛt| madāpasmāramūrchāyaśiraḥkarṇākṣiyonijān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुराणं जयति व्याधीन् व्रणशोधनरोपणम्। पूर्वोक्तांश्चाधिकान् कुर्यात् गुणांस्तदमृतोपमम्॥
purāṇaṃ jayati vyādhīn vraṇaśodhanaropaṇam| pūrvoktāṃścādhikān kuryāt guṇāṃstadamṛtopamam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वच्च घृतमण्डोऽपि रुक्षस्तीक्ष्णस्तनुश्च सः। कीलाटदधिकूचीकातक्रपिण्डकमोरटाः॥
tadvacca ghṛtamaṇḍo'pi rukṣastīkṣṇastanuśca saḥ| kīlāṭadadhikūcīkātakrapiṇḍakamoraṭāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सक्षीरशाकपीयूषा रोचना वह्निसादनाः। शुक्रनिद्राकफकरा विष्टम्भिगुरुदोषलाः॥
sakṣīraśākapīyūṣā rocanā vahnisādanāḥ| śukranidrākaphakarā viṣṭambhigurudoṣalāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्याद्दधिघृतादीनां गुणदोषान् यथा पयः। गव्ये क्षीरघृते श्रेष्ठे निन्दिते चाविसम्भवे॥ इति क्षीरवर्गः।
vidyāddadhighṛtādīnāṃ guṇadoṣān yathā payaḥ| gavye kṣīraghṛte śreṣṭhe nindite cāvisambhave|| iti kṣīravargaḥ|
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इक्षोः सरो गुरुः स्निग्धो वृंहणः कफमूत्रकृत्॥
ikṣoḥ saro guruḥ snigdho vṛṃhaṇaḥ kaphamūtrakṛt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृष्यः शीतः पवनजित् भुक्ते वातप्रकोपनः। रक्तपित्तप्रशमनः स्वादुपाकरसो रसः॥
vṛṣyaḥ śītaḥ pavanajit bhukte vātaprakopanaḥ| raktapittapraśamanaḥ svādupākaraso rasaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोऽग्रे सलवणो दन्तपीडितः शर्करासमः। मूलाग्रजन्तुजग्धादिपीडनान्मलसङ्करात्॥
so'gre salavaṇo dantapīḍitaḥ śarkarāsamaḥ| mūlāgrajantujagdhādipīḍanānmalasaṅkarāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किञ्चित् कालविधृत्या च विकृतिं याति यान्त्रिकः। विदाही गुरु विष्टम्भी तेनासौतत्र पौण्ड्रकः। शैत्यप्रसादमाधुर्याद्वरस्तमनुवांशिकः॥
kiñcit kālavidhṛtyā ca vikṛtiṃ yāti yāntrikaḥ| vidāhī guru viṣṭambhī tenāsautatra pauṇḍrakaḥ| śaityaprasādamādhuryādvarastamanuvāṃśikaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शातपर्वककान्तारनैपालाद्यास्ततः क्रमात्। सक्षाराः सकषायाश्च सोष्णाः किञ्चिद्विदाहिनः॥
śātaparvakakāntāranaipālādyāstataḥ kramāt| sakṣārāḥ sakaṣāyāśca soṣṇāḥ kiñcidvidāhinaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फाणितं गुर्वभिष्यन्दि चयकृन्मूत्रशोधनम्। नातिश्लेष्मकरो धौतः सृष्टमूत्रशकृत् गुडः॥
phāṇitaṃ gurvabhiṣyandi cayakṛnmūtraśodhanam| nātiśleṣmakaro dhautaḥ sṛṣṭamūtraśakṛt guḍaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रभूतक्रिमिमज्जासृङ्भेदोमांसकफोऽपरः। हृद्यः पुराणः पथ्यश्च नवः श्लेष्माग्निसादकृत्॥
prabhūtakrimimajjāsṛṅbhedomāṃsakapho'paraḥ| hṛdyaḥ purāṇaḥ pathyaśca navaḥ śleṣmāgnisādakṛt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृष्याः क्षीणक्षतहिता रक्तपित्तानिलापहाः। मत्स्यण्डिकाखण्डसिताः क्रमेण गुणवत्तमाः॥
vṛṣyāḥ kṣīṇakṣatahitā raktapittānilāpahāḥ| matsyaṇḍikākhaṇḍasitāḥ krameṇa guṇavattamāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्गुणा तिक्तमधुरा कषाया याषशर्करा। त्रिदोषघ्नी सिता काशेषुदर्भच्छदसम्भवा॥
tadguṇā tiktamadhurā kaṣāyā yāṣaśarkarā| tridoṣaghnī sitā kāśeṣudarbhacchadasambhavā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दाहतृट्च्छर्दिमूर्च्छासृक्तिपत्तघ्नः सर्वशर्कराः। शर्करेक्षुविकाराणां फाणितं च वरावरे॥
dāhatṛṭcchardimūrcchāsṛktipattaghnaḥ sarvaśarkarāḥ| śarkarekṣuvikārāṇāṃ phāṇitaṃ ca varāvare||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्षुष्यं च्छेदि तृट्श्लेष्मविषहिध्मास्रपित्तनुत्। कुष्ठमेहकृमिच्छर्दिश्वासकासातिसारजित्॥
cakṣuṣyaṃ cchedi tṛṭśleṣmaviṣahidhmāsrapittanut| kuṣṭhamehakṛmicchardiśvāsakāsātisārajit||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रणशोधनसन्धानरोपणं वातलं मधु। रूक्षं कषायमधुरम् तत्तुल्या मधुशर्करा॥
vraṇaśodhanasandhānaropaṇaṃ vātalaṃ madhu| rūkṣaṃ kaṣāyamadhuram tattulyā madhuśarkarā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उष्णमुष्णार्तमुष्णे च युक्तं चोष्णैर्निहन्ति तत्। विषान्वयत्वेन विषपुष्पेभ्योऽपि यतो मधु॥
uṣṇamuṣṇārtamuṣṇe ca yuktaṃ coṣṇairnihanti tat| viṣānvayatvena viṣapuṣpebhyo'pi yato madhu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्वते ते स्वयं यच्च सविषा भ्रमरादयः। प्रच्छर्दने निरूहे च मधूष्णं न निवार्यते॥
kurvate te svayaṃ yacca saviṣā bhramarādayaḥ| pracchardane nirūhe ca madhūṣṇaṃ na nivāryate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलब्धपाकमाश्वेव तयोर्यस्मान्निवर्तते। गुरुरूक्षकषायत्वाच्छैत्याच्चाल्पं हितं मधु॥
alabdhapākamāśveva tayoryasmānnivartate| gururūkṣakaṣāyatvācchaityāccālpaṃ hitaṃ madhu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न हि कष्टतमं किञ्चित्तदजीर्णाद्यतो नरम्। उपक्रमविरोधित्वात् सद्यो हन्याद्यथा विषम्॥
na hi kaṣṭatamaṃ kiñcittadajīrṇādyato naram| upakramavirodhitvāt sadyo hanyādyathā viṣam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानाद्रव्यात्मकत्वाच्च्च योगवाहि परं मधु। वृष्ययोगैरतो युक्तं वृषतामनुवर्तते॥
nānādravyātmakatvāccca yogavāhi paraṃ madhu| vṛṣyayogairato yuktaṃ vṛṣatāmanuvartate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्रामरं पौष्पिकं क्षौद्रं माक्षिकं च यथोत्तरम्। वरं जीर्णं च तेष्वन्त्ये द्वे एव ह्युपयोजयेत्॥ इति इक्षु वर्गः।
bhrāmaraṃ pauṣpikaṃ kṣaudraṃ mākṣikaṃ ca yathottaram| varaṃ jīrṇaṃ ca teṣvantye dve eva hyupayojayet|| iti ikṣu vargaḥ|
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैलं स्वयोनिवत्तत्र मुख्यं तीक्ष्णं व्यवायि च। त्वग्दोषकृदचक्षुष्यं सूक्ष्मोष्णं कफकृन्न च॥
tailaṃ svayonivattatra mukhyaṃ tīkṣṇaṃ vyavāyi ca| tvagdoṣakṛdacakṣuṣyaṃ sūkṣmoṣṇaṃ kaphakṛnna ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृशानां बृंहणायालं स्थूलानां कर्शनाय च। बद्धविट्कं क्रिमिघ्नं च संस्कारात्सर्वरोगजित्॥
kṛśānāṃ bṛṃhaṇāyālaṃ sthūlānāṃ karśanāya ca| baddhaviṭkaṃ krimighnaṃ ca saṃskārātsarvarogajit||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैलप्रयोगादजरा निर्विकारा जितश्रमाः। आसन्नतिबला युद्धे दैत्याधिपतयः पुरा॥
tailaprayogādajarā nirvikārā jitaśramāḥ| āsannatibalā yuddhe daityādhipatayaḥ purā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सतिक्तोषणमैरण्डं तैलं स्वादु सरं गुरु। वर्ध्मगुल्मानिलकफानुदरं विषमज्वरम्॥
satiktoṣaṇamairaṇḍaṃ tailaṃ svādu saraṃ guru| vardhmagulmānilakaphānudaraṃ viṣamajvaram||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुक्छोफौ च कटीगुह्यकोष्ठपृष्ठाश्रयौ जयेत्। तीक्ष्णोष्णं पिच्छिलं विस्रं रक्तैरण्डोद्भवं त्वति॥
rukchophau ca kaṭīguhyakoṣṭhapṛṣṭhāśrayau jayet| tīkṣṇoṣṇaṃ picchilaṃ visraṃ raktairaṇḍodbhavaṃ tvati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उमाकुसुम्भजं चोष्णं त्वग्दोषकफपित्तकृत्। दन्तीमूलकरक्षोघ्नकरञ्जारिष्टशिग्रुजम्॥
umākusumbhajaṃ coṣṇaṃ tvagdoṣakaphapittakṛt| dantīmūlakarakṣoghnakarañjāriṣṭaśigrujam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुवर्चलेड्गुदीपीलुशाङ्खिनीनीपसम्भवम्। सरलागरुदेवाह्वशिंशपासारजन्म च॥
suvarcaleḍgudīpīluśāṅkhinīnīpasambhavam| saralāgarudevāhvaśiṃśapāsārajanma ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुवरारुष्करोत्थं च तीक्ष्णं कट्वस्रपित्तकृत्। अर्शःकुष्ठक्रिमिश्लेष्मशुक्रमेदोनिलापहम्॥
tuvarāruṣkarotthaṃ ca tīkṣṇaṃ kaṭvasrapittakṛt| arśaḥkuṣṭhakrimiśleṣmaśukramedonilāpaham||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करञ्जनिम्बजे तिक्ते नात्युष्णे तत्र निर्दिशेत्। कषायतिक्तकटुकं सारलं व्रणणोधनम्॥
karañjanimbaje tikte nātyuṣṇe tatra nirdiśet| kaṣāyatiktakaṭukaṃ sāralaṃ vraṇaṇodhanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृशोष्णतीक्ष्णकटुके तुवरारुष्करोद्भवे। विशेषात् क्रिमिकुष्ठघ्ने तथोर्ध्वाधोविरेचने॥
bhṛśoṣṇatīkṣṇakaṭuke tuvarāruṣkarodbhave| viśeṣāt krimikuṣṭhaghne tathordhvādhovirecane||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्षातिमुक्तकाक्षोडनालिकेरमधूकजम्। त्रपुसोर्वारुकूष्माण्डश्लेष्मातकप्रियालजम्॥
akṣātimuktakākṣoḍanālikeramadhūkajam| trapusorvārukūṣmāṇḍaśleṣmātakapriyālajam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातपित्तहरं केश्यं श्लेष्मलं गुरु शीतलम्। पित्तश्लेष्मप्रशमनं श्रीपर्णीकिंशुकोद्भवम्॥
vātapittaharaṃ keśyaṃ śleṣmalaṃ guru śītalam| pittaśleṣmapraśamanaṃ śrīparṇīkiṃśukodbhavam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिलतैलं वरं तेषु कौसुम्भमवरं परम्। वसा मज्जा च वातघ्नौ बलपित्तकफप्रदौ॥
tilatailaṃ varaṃ teṣu kausumbhamavaraṃ param| vasā majjā ca vātaghnau balapittakaphapradau||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मांसानुगस्वरूपौ च विद्यान्मेदोपि ताविव। बौलूकी सौकरी पाकहंसजा कुक्कुटोद्भवा॥
māṃsānugasvarūpau ca vidyānmedopi tāviva| baulūkī saukarī pākahaṃsajā kukkuṭodbhavā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसा श्रेष्ठा स्ववर्गेषु कुम्भीरमहिषोद्भवा। काकमद्गु वसा तद्वत् कारण्डोत्था च निन्दिता॥
vasā śreṣṭhā svavargeṣu kumbhīramahiṣodbhavā| kākamadgu vasā tadvat kāraṇḍotthā ca ninditā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीपनं रोचनं मद्यं तीक्ष्णोक्ष्णं तुष्टिपुष्टिदम्। सत्वादुतिक्तकटुकमम्लपाकरसं सरम्॥
dīpanaṃ rocanaṃ madyaṃ tīkṣṇokṣṇaṃ tuṣṭipuṣṭidam| satvādutiktakaṭukamamlapākarasaṃ saram||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सकषायं स्वरारोग्यप्रतिभावर्णकृल्लघु। नष्टनिद्रातिनिद्रेभ्यो हितं पित्तास्रदूषणम्॥
sakaṣāyaṃ svarārogyapratibhāvarṇakṛllaghu| naṣṭanidrātinidrebhyo hitaṃ pittāsradūṣaṇam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृशस्थूलहितं रूक्षं सूक्ष्मं स्रोतोविशोधनम्। वातश्लेष्महरं युक्त्या पीतं विषवदन्यथा॥
kṛśasthūlahitaṃ rūkṣaṃ sūkṣmaṃ srotoviśodhanam| vātaśleṣmaharaṃ yuktyā pītaṃ viṣavadanyathā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरु तद्दोषजननं नवं जीर्णमतोऽन्यथा। पेयं नोष्णोपचरेण न विरिक्तक्षुधातुरैः॥
guru taddoṣajananaṃ navaṃ jīrṇamato'nyathā| peyaṃ noṣṇopacareṇa na viriktakṣudhāturaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नातितीक्ष्णमृदुस्वच्छघनं व्यापन्नमेव वा। गुल्मोदरार्शोग्रहणीशोषहृत् स्नेहनी गुरुः॥
nātitīkṣṇamṛdusvacchaghanaṃ vyāpannameva vā| gulmodarārśograhaṇīśoṣahṛt snehanī guruḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुरनिलघ्नी मेदोसृक्स्तन्यमूत्रकफावहा। तद्गुणा वारुणी हृद्या लघुस्तीक्ष्णा निहन्ति च॥
suranilaghnī medosṛkstanyamūtrakaphāvahā| tadguṇā vāruṇī hṛdyā laghustīkṣṇā nihanti ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूलकासवमिश्वासविबन्धाध्मानपीनसान्। शूलप्रवाहिकाटोपतृष्णाशोफार्शसां हितः॥
śūlakāsavamiśvāsavibandhādhmānapīnasān| śūlapravāhikāṭopatṛṣṇāśophārśasāṃ hitaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जगलः पाचनो ग्राही रूक्षस्तद्वच्च मेदकः। बक्कसो हृतसारत्वाद्विष्टम्भी दोषकोपनः॥
jagalaḥ pācano grāhī rūkṣastadvacca medakaḥ| bakkaso hṛtasāratvādviṣṭambhī doṣakopanaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नातितीव्रमदा लघ्वी पथ्या बैभीतकी सुरा। व्रणे पाण्ड्वामये कुष्ठे न चात्यर्थं विरुध्यते॥
nātitīvramadā laghvī pathyā baibhītakī surā| vraṇe pāṇḍvāmaye kuṣṭhe na cātyarthaṃ virudhyate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्टम्भिनी यवसुरा गुर्वी रूक्षा त्रिदोषला। कौहली बृंहणी गुर्वी श्लेष्मलस्तु मधूलकः॥
viṣṭambhinī yavasurā gurvī rūkṣā tridoṣalā| kauhalī bṛṃhaṇī gurvī śleṣmalastu madhūlakaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाद्रव्यगुणोऽरिष्टः सर्वमद्यगुणाधिकः। ग्रहणीपाण्डुकुष्ठार्शः शोषशोफोदरज्वरान्॥
yathādravyaguṇo'riṣṭaḥ sarvamadyaguṇādhikaḥ| grahaṇīpāṇḍukuṣṭhārśaḥ śoṣaśophodarajvarān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हन्ति गुल्माक्रिमिफीहः कषायकटुवातलः। मार्द्विकं लेखनं हृद्यं नात्युष्णं मधुरं सरम्॥
hanti gulmākrimiphīhaḥ kaṣāyakaṭuvātalaḥ| mārdvikaṃ lekhanaṃ hṛdyaṃ nātyuṣṇaṃ madhuraṃ saram||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अल्पपित्तानिलं पाण्डुमेहार्शःक्रिमिनाशनम्। अस्मादल्पान्तरगुणं खार्जूरं वातलं गुरु॥
alpapittānilaṃ pāṇḍumehārśaḥkrimināśanam| asmādalpāntaraguṇaṃ khārjūraṃ vātalaṃ guru||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.