करीरमाध्मानकरं कषायं स्वादुतिक्तकम्। कोशातकावल्गुजकौ भेदिनावग्निदीपनौ॥
karīramādhmānakaraṃ kaṣāyaṃ svādutiktakam| kośātakāvalgujakau bhedināvagnidīpanau||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha·1·1.7
Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha 1.7
श्यामाशाल्मलिकाश्मर्यभञ्जकीर्णकयूथिकाः। वृक्षादिनीक्षीरवृक्षबिम्बीतनिकवृक्षकाः॥
śyāmāśālmalikāśmaryabhañjakīrṇakayūthikāḥ| vṛkṣādinīkṣīravṛkṣabimbītanikavṛkṣakāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोध्रः शणः कच्छुदारः सशेलुर्वृषमुष्टिका। भल्लातकः कोविदारः कमलोत्पलकिंशुकम्॥
lodhraḥ śaṇaḥ kacchudāraḥ saśelurvṛṣamuṣṭikā| bhallātakaḥ kovidāraḥ kamalotpalakiṃśukam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पटोलादिगुणं स्वादु कषायं पित्तजित् परम्। बद्धमूत्रा सरा भञ्जी करीरं स्यादभीरुजम्॥
paṭolādiguṇaṃ svādu kaṣāyaṃ pittajit param| baddhamūtrā sarā bhañjī karīraṃ syādabhīrujam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सतिक्तं लघु चक्षुष्यं वृष्यं दोषत्रयप्रणुत्। तण्डुलीयो हिमो रूक्षः स्वादुपाकरसो लघु॥
satiktaṃ laghu cakṣuṣyaṃ vṛṣyaṃ doṣatrayapraṇut| taṇḍulīyo himo rūkṣaḥ svādupākaraso laghu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मदपित्तविषास्रघ्नो मुञ्जातं वातपित्तजित्। स्निग्धं शीतं गुरु स्वादु बृंहणं शुक्रकृत् परम्॥
madapittaviṣāsraghno muñjātaṃ vātapittajit| snigdhaṃ śītaṃ guru svādu bṛṃhaṇaṃ śukrakṛt param||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पालक्या पिछिला गुर्व्वी श्लेष्मला भेदिनी हिमा। मदघ्न्युपोदका चुञ्चुर्ग्राही तौ पूर्ववत्तथा॥
pālakyā pichilā gurvvī śleṣmalā bhedinī himā| madaghnyupodakā cuñcurgrāhī tau pūrvavattathā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदारी वातपित्तघ्नी मूत्रला स्वादुशीतला। जीवनी बृंहणी कण्ठ्या गुर्वीवृष्या रसायनी॥
vidārī vātapittaghnī mūtralā svāduśītalā| jīvanī bṛṃhaṇī kaṇṭhyā gurvīvṛṣyā rasāyanī||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्षुष्या सर्वदोषघ्नी जीवन्ती मधुरा हिमा। शाकानां प्रवरा न्यूना द्वितीया किञ्चिदेव तु॥
cakṣuṣyā sarvadoṣaghnī jīvantī madhurā himā| śākānāṃ pravarā nyūnā dvitīyā kiñcideva tu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातपित्तहरा भण्डी पर्वणी पर्वपुष्पिका। कूष्माण्डतुम्बकालिङ्गकर्कारूर्वारुतिण्डिशम्॥
vātapittaharā bhaṇḍī parvaṇī parvapuṣpikā| kūṣmāṇḍatumbakāliṅgakarkārūrvārutiṇḍiśam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा त्रपुसचीनाकचिर्भिटं कफवातकृत्। भेदि विष्टम्भ्यभिष्यन्दि स्वादुपाकरसं गुरु॥
tathā trapusacīnākacirbhiṭaṃ kaphavātakṛt| bhedi viṣṭambhyabhiṣyandi svādupākarasaṃ guru||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वल्लीफलानां प्रवरं कूष्माण्डं वातपित्तजित्। बस्तिशुद्धिकरं वृषं त्रपुसं त्वतिमूत्रलम्॥
vallīphalānāṃ pravaraṃ kūṣmāṇḍaṃ vātapittajit| bastiśuddhikaraṃ vṛṣaṃ trapusaṃ tvatimūtralam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुम्बं रूक्षतरं ग्राहि कालिङ्गोर्वारुचिर्भिटम्। बालं पित्तहरं शीतं विद्यात् पक्वमतोऽन्यथा॥
tumbaṃ rūkṣataraṃ grāhi kāliṅgorvārucirbhiṭam| bālaṃ pittaharaṃ śītaṃ vidyāt pakvamato'nyathā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीर्णवृन्तं तु सक्षारं पित्तलं कफवातजित्। रोचनं दीपनं हृद्यमष्ठीलानाहनुल्लघु॥
śīrṇavṛntaṃ tu sakṣāraṃ pittalaṃ kaphavātajit| rocanaṃ dīpanaṃ hṛdyamaṣṭhīlānāhanullaghu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृणालबिसशालूकशृङ्गाटककशेरुकाः। नन्दीमाषककेलूटक्रौञ्चादनकलोड्यकम्॥
mṛṇālabisaśālūkaśṛṅgāṭakakaśerukāḥ| nandīmāṣakakelūṭakrauñcādanakaloḍyakam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सतरूढं कदम्बं च रूक्षं ग्राहि हिमं गुरु। कलम्बुनालिकामाषकठिञ्जरकुतुम्बकम्॥
satarūḍhaṃ kadambaṃ ca rūkṣaṃ grāhi himaṃ guru| kalambunālikāmāṣakaṭhiñjarakutumbakam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिल्लीलट्वाकनिष्पावकुरूटकगवेधुकाः। यातुका सालकल्याणी श्रीपर्णी पीलुपर्णिका॥
cillīlaṭvākaniṣpāvakurūṭakagavedhukāḥ| yātukā sālakalyāṇī śrīparṇī pīluparṇikā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुमारी जीवलोणीका यवशाकसुवर्चलाः। कुष्माण्डनीलिनी स्वर्चा वृकधूमकलक्ष्मणा॥
kumārī jīvaloṇīkā yavaśākasuvarcalāḥ| kuṣmāṇḍanīlinī svarcā vṛkadhūmakalakṣmaṇā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आलूपानि च सर्वाणि तथा सूप्यानि लक्ष्मणा। जीवन्तिकश्चुञ्चुपर्णीप्रपुन्नाटकुबेरकम्॥
ālūpāni ca sarvāṇi tathā sūpyāni lakṣmaṇā| jīvantikaścuñcuparṇīprapunnāṭakuberakam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वादु रूक्षं सलवणं वातश्लेष्मकरं गुरु। शीतलं सृष्टविण्मूत्रं प्रायो विष्टभ्य जीर्यति॥
svādu rūkṣaṃ salavaṇaṃ vātaśleṣmakaraṃ guru| śītalaṃ sṛṣṭaviṇmūtraṃ prāyo viṣṭabhya jīryati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्विन्नं निष्पीडितरसं स्नेहाढ्यं नातिदोषलम्। लघुपत्रा तु या चिल्ली सा वास्तुकसमा मता॥
svinnaṃ niṣpīḍitarasaṃ snehāḍhyaṃ nātidoṣalam| laghupatrā tu yā cillī sā vāstukasamā matā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तक्कारी वरणं स्वादु सतिक्तं कफवातजित्। वर्षाभ्वौ कालशाकं च सक्षारं कटुतिक्तकम्॥
takkārī varaṇaṃ svādu satiktaṃ kaphavātajit| varṣābhvau kālaśākaṃ ca sakṣāraṃ kaṭutiktakam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीपनं भेदनं हन्ति गरशोफकफानिलान्। दीपनाः कफवातघ्नाश्चिरिबिल्वाङ्कुराः सराः॥
dīpanaṃ bhedanaṃ hanti garaśophakaphānilān| dīpanāḥ kaphavātaghnāściribilvāṅkurāḥ sarāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लघुरुष्णा सरा तिक्ता सोरुपूका च लाङ्गली। वातलौ कटुतिक्ताम्लौ भेदिनौ तिलवेतसौ॥
laghuruṣṇā sarā tiktā sorupūkā ca lāṅgalī| vātalau kaṭutiktāmlau bhedinau tilavetasau||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वत् पञ्चाङ्गुलो वंशकरीरास्तु विदाहिनः। वातपित्तकरा रूक्षाः कटुपाकाः कफापहाः॥
tadvat pañcāṅgulo vaṃśakarīrāstu vidāhinaḥ| vātapittakarā rūkṣāḥ kaṭupākāḥ kaphāpahāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बिल्वरास्नाबलाशाकं वातघ्नमतिसारजित्। वायुं वत्सादनी हन्यात् कफं गण्डीरचित्रकौ॥
bilvarāsnābalāśākaṃ vātaghnamatisārajit| vāyuṃ vatsādanī hanyāt kaphaṃ gaṇḍīracitrakau||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पत्तूरो दीपनस्तिक्तः प्लीहार्शःकफवातजित्। क्रिमिकासकफोत्क्लेदान् कासमर्दो जयेत् सरः॥
pattūro dīpanastiktaḥ plīhārśaḥkaphavātajit| krimikāsakaphotkledān kāsamardo jayet saraḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूक्षोष्णमम्लं कौसुम्भं गुरु पित्तकरं सरम्। सक्षारं मधुरं स्निग्धमुष्णं गुरु च सार्षपम्॥
rūkṣoṣṇamamlaṃ kausumbhaṃ guru pittakaraṃ saram| sakṣāraṃ madhuraṃ snigdhamuṣṇaṃ guru ca sārṣapam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाकानामवरं बद्धविण्मूत्रं सर्वदोषकृत्। यद्बालमव्यक्तरसं किंचित्क्षारं सतिक्तकम्॥
śākānāmavaraṃ baddhaviṇmūtraṃ sarvadoṣakṛt| yadbālamavyaktarasaṃ kiṃcitkṣāraṃ satiktakam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्मूलकं दोषहरं लघु सोष्णं नियच्छति। गुल्मकासक्षयश्वासव्रणनेत्रगलामयान्॥
tanmūlakaṃ doṣaharaṃ laghu soṣṇaṃ niyacchati| gulmakāsakṣayaśvāsavraṇanetragalāmayān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वरग्निसादोदावर्तपीनसांश्च महत् पुनः। गुरूष्णकटुकं स्वादुविपाकं सर्वदोषकृत्॥
svaragnisādodāvartapīnasāṃśca mahat punaḥ| gurūṣṇakaṭukaṃ svāduvipākaṃ sarvadoṣakṛt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुर्वभिष्यन्दि च स्निग्धसिद्धं तदपि वातजित्। वातश्लेष्महरं शुष्कं सर्वमामं तु दोषलम्॥
gurvabhiṣyandi ca snigdhasiddhaṃ tadapi vātajit| vātaśleṣmaharaṃ śuṣkaṃ sarvamāmaṃ tu doṣalam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कटूष्णो वातकफहा पिण्डालुः पित्तवर्धनः। कुठेरशिग्रुसुरससुमुखासुरिभूस्तृणाः॥
kaṭūṣṇo vātakaphahā piṇḍāluḥ pittavardhanaḥ| kuṭheraśigrusurasasumukhāsuribhūstṛṇāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धान्यतुम्बुरुशैलेययवानीशृङ्गिवेरकाः। पर्णासो गृञ्जनोऽजाजी जीरकं गजपिप्पली॥
dhānyatumburuśaileyayavānīśṛṅgiverakāḥ| parṇāso gṛñjano'jājī jīrakaṃ gajapippalī||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फणिर्जार्जकजम्बीरखराह्वाकालमालिकाः। दीप्यकः क्षवकद्वीपिबस्तगन्धादि बद्धविट्॥
phaṇirjārjakajambīrakharāhvākālamālikāḥ| dīpyakaḥ kṣavakadvīpibastagandhādi baddhaviṭ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसे पाके च कटुकं दोषोत्क्लेशकरं लघु। विदाहि रूक्षतीक्ष्णोष्णं दृक्शुक्रक्रिमिनाशनम्॥
rase pāke ca kaṭukaṃ doṣotkleśakaraṃ laghu| vidāhi rūkṣatīkṣṇoṣṇaṃ dṛkśukrakrimināśanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्गो हरितकाख्योऽयमुपदंशेषु युज्यते। वासनो व्यञ्जनानां च हृद्यो दीपनरोचनः॥
vargo haritakākhyo'yamupadaṃśeṣu yujyate| vāsano vyañjanānāṃ ca hṛdyo dīpanarocanaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिध्माकासविषश्वासपार्श्वरुक्पूतिगन्धहा। सुरसः सुमुखः शोफगन्धहा धानका पुनः॥
hidhmākāsaviṣaśvāsapārśvarukpūtigandhahā| surasaḥ sumukhaḥ śophagandhahā dhānakā punaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कषायतिक्तमधुरा मूत्रला न च पित्तकृत्। खराह्वा बस्तिशूलघ्नी चित्रको दीपनः परम्॥
kaṣāyatiktamadhurā mūtralā na ca pittakṛt| kharāhvā bastiśūlaghnī citrako dīpanaḥ param||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पत्रे सक्षारमधुरो मध्ये मधुरपिच्छिलः। तीक्ष्णोष्णो लशुनः कन्दे कटुपाकरसः सरः॥
patre sakṣāramadhuro madhye madhurapicchilaḥ| tīkṣṇoṣṇo laśunaḥ kande kaṭupākarasaḥ saraḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृद्यः केश्यो गुरुर्वृष्यः स्निग्धो रोचनदीपनः। भग्नसन्धानकृत् बल्यो रक्तपित्तप्रदूषणः॥
hṛdyaḥ keśyo gururvṛṣyaḥ snigdho rocanadīpanaḥ| bhagnasandhānakṛt balyo raktapittapradūṣaṇaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किलासकुष्ठगुल्मार्शोमेहक्रिमिकफानिलान्। सहिध्मापीनसश्वासकासान् हन्ति रसायनम्॥
kilāsakuṣṭhagulmārśomehakrimikaphānilān| sahidhmāpīnasaśvāsakāsān hanti rasāyanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पलाण्डुस्तद्गुणैर्न्यूनो विपाके मधुरस्तु सः। कफं करोति नो पित्तं केवलानिलनाशनः॥
palāṇḍustadguṇairnyūno vipāke madhurastu saḥ| kaphaṃ karoti no pittaṃ kevalānilanāśanaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीपनः सूरणो रुच्यः कफघ्नो विशदो लघुः। विशेषादर्शसां पथ्यो भूकन्दस्त्वतिदोषलः॥
dīpanaḥ sūraṇo rucyaḥ kaphaghno viśado laghuḥ| viśeṣādarśasāṃ pathyo bhūkandastvatidoṣalaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पत्रे पुष्पे फले कन्दे च गुरुता क्रमात्। वरा शाकेषु जीवन्ती सार्षपस्त्ववराः परम्॥ इति शाकवर्गः
patre puṣpe phale kande ca gurutā kramāt| varā śākeṣu jīvantī sārṣapastvavarāḥ param|| iti śākavargaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्राक्षा फलोत्तमा वृष्या चक्षुष्या सृष्टमूत्रविट्। स्वादुपाकरसा स्निग्धा सकषाया हिमा गुरुः॥
drākṣā phalottamā vṛṣyā cakṣuṣyā sṛṣṭamūtraviṭ| svādupākarasā snigdhā sakaṣāyā himā guruḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निहन्त्यनिलपित्तास्रतिक्तास्यत्वमदात्ययान्। तृष्णाकासज्वरश्वासस्वरभेदक्षतक्षयान्॥
nihantyanilapittāsratiktāsyatvamadātyayān| tṛṣṇākāsajvaraśvāsasvarabhedakṣatakṣayān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्रिक्तपित्तान् जयति त्रिदोषान् स्वादु दाडिमम्। पित्ताविरोधि नात्युष्णमम्लं वातकफापहम्॥
udriktapittān jayati tridoṣān svādu dāḍimam| pittāvirodhi nātyuṣṇamamlaṃ vātakaphāpaham||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वं हृद्यं लघु स्निग्धं ग्राहि रोचनदीपनम्। मोचखर्जूरपनसनालिकेरपरूषकम्॥
sarvaṃ hṛdyaṃ laghu snigdhaṃ grāhi rocanadīpanam| mocakharjūrapanasanālikeraparūṣakam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आम्राततालकाश्मर्यराजादनमधूकजम्। सौवीरबदराङ्कोलफल्गुश्लेष्मातकोद्भवम्॥
āmrātatālakāśmaryarājādanamadhūkajam| sauvīrabadarāṅkolaphalguśleṣmātakodbhavam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातामाभिषुकाक्षोडमुकूलकनिकोचकम्। ऊरुमाणं प्रियालं च बृंहणं गुरु शीतलम्॥
vātāmābhiṣukākṣoḍamukūlakanikocakam| ūrumāṇaṃ priyālaṃ ca bṛṃhaṇaṃ guru śītalam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दाहक्षतक्षयहरं रक्तपित्तप्रसादनम्। स्वादुपाकरसां स्निग्धं विष्टम्भि कफशुक्रकृत्॥
dāhakṣatakṣayaharaṃ raktapittaprasādanam| svādupākarasāṃ snigdhaṃ viṣṭambhi kaphaśukrakṛt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नालिकेरं गुरु स्निग्धं पित्तघ्नं स्वादु शीतलम्। बलमांसकरं हृद्यं बृंहणं बस्तिशोधनम्॥
nālikeraṃ guru snigdhaṃ pittaghnaṃ svādu śītalam| balamāṃsakaraṃ hṛdyaṃ bṛṃhaṇaṃ bastiśodhanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मोचं स्वादुरसं प्रोक्तं कषायं नातिशीतलम्। रक्तपित्तहरं वृष्यं रुच्यं श्लेष्मकरं गुरु॥
mocaṃ svādurasaṃ proktaṃ kaṣāyaṃ nātiśītalam| raktapittaharaṃ vṛṣyaṃ rucyaṃ śleṣmakaraṃ guru||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्निग्धं स्वादु कषायं च राजादनफलं गुरु। फलं तु पित्तलं तालं सरं काश्मर्यजं हिमम्॥
snigdhaṃ svādu kaṣāyaṃ ca rājādanaphalaṃ guru| phalaṃ tu pittalaṃ tālaṃ saraṃ kāśmaryajaṃ himam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शकृन्मूत्रविबन्धघ्नं केश्यं मेध्यं रसायनम्। मधूकजमहृद्यं तु बदरं सरणात्मकम्॥
śakṛnmūtravibandhaghnaṃ keśyaṃ medhyaṃ rasāyanam| madhūkajamahṛdyaṃ tu badaraṃ saraṇātmakam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातामाद्युष्णवीर्यं तु कफपित्तकरं सरम्। परं वातहरं स्निग्धमनुष्णं तु प्रियालजम्॥
vātāmādyuṣṇavīryaṃ tu kaphapittakaraṃ saram| paraṃ vātaharaṃ snigdhamanuṣṇaṃ tu priyālajam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रियालमज्जा मधुरो वृष्यः पित्तानिलापहः। कोलमज्जा गुणैस्तद्वत्तृट्छर्दिःकासजिच्च सः॥
priyālamajjā madhuro vṛṣyaḥ pittānilāpahaḥ| kolamajjā guṇaistadvattṛṭchardiḥkāsajicca saḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिन्दुकाश्मन्तकासीनफलिनीबिम्बितोदनम्। टङ्काश्वकर्णबकुलगाङ्गेरुधवधन्वनम्॥
tindukāśmantakāsīnaphalinībimbitodanam| ṭaṅkāśvakarṇabakulagāṅgerudhavadhanvanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वेतपाककपित्थानि सिञ्चतीभव्यजाम्बवम्। क्षीरिवृक्षभवं बीजं पौष्करं कफपित्तजित्॥
śvetapākakapitthāni siñcatībhavyajāmbavam| kṣīrivṛkṣabhavaṃ bījaṃ pauṣkaraṃ kaphapittajit||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कषायमधुरं रूक्षं शीतलं गुरु लेखनम्। विबन्धाध्मानजननं स्तम्भनं वातकोपनम्॥
kaṣāyamadhuraṃ rūkṣaṃ śītalaṃ guru lekhanam| vibandhādhmānajananaṃ stambhanaṃ vātakopanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कपित्थमामं कण्ठघ्नं कषायाम्लं त्रिदोषकृत्। पक्वं रुच्यं कषायाम्लं स्वादु हिध्मावमिप्रणुत्॥
kapitthamāmaṃ kaṇṭhaghnaṃ kaṣāyāmlaṃ tridoṣakṛt| pakvaṃ rucyaṃ kaṣāyāmlaṃ svādu hidhmāvamipraṇut||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोषघ्नं षाडवारिष्टरागयुक्तिषु पूजितम्। विषघ्नमुभयं ग्राहि कपित्थान्येवमादिशेत्॥
doṣaghnaṃ ṣāḍavāriṣṭarāgayuktiṣu pūjitam| viṣaghnamubhayaṃ grāhi kapitthānyevamādiśet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृंहणं वातपित्तघ्नं स्निग्धं सिञ्चतिकाफलम्। भव्यं विशदमम्लं च जाम्बवं त्वतिवातलम्॥
bṛṃhaṇaṃ vātapittaghnaṃ snigdhaṃ siñcatikāphalam| bhavyaṃ viśadamamlaṃ ca jāmbavaṃ tvativātalam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्टम्भकृदकण्ठ्यं च साम्लं तु क्षीरिवृक्षजम्। पित्तश्लेष्मघ्नमम्लं च वातलं चाक्षकीफलम्॥
viṣṭambhakṛdakaṇṭhyaṃ ca sāmlaṃ tu kṣīrivṛkṣajam| pittaśleṣmaghnamamlaṃ ca vātalaṃ cākṣakīphalam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालं कषायकट्वम्लं रूक्षं वातास्रपित्तकृत्। संपूर्णमाम्रमम्लं तु रक्तपित्तकफप्रदम्॥
bālaṃ kaṣāyakaṭvamlaṃ rūkṣaṃ vātāsrapittakṛt| saṃpūrṇamāmramamlaṃ tu raktapittakaphapradam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वादु साम्लं गुरु स्निग्धं मारुतघ्नमपित्तलम्। हृद्यं पर्यागतं श्लेष्ममांसशुक्रबलप्रदम्॥
svādu sāmlaṃ guru snigdhaṃ mārutaghnamapittalam| hṛdyaṃ paryāgataṃ śleṣmamāṃsaśukrabalapradam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहकाररसो हृद्यः सुरभिस्निग्धरोचनः। दीपनः पित्तवातघ्नः शुक्रशोणितशुद्धिकृत्॥
sahakāraraso hṛdyaḥ surabhisnigdharocanaḥ| dīpanaḥ pittavātaghnaḥ śukraśoṇitaśuddhikṛt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कषायं रोचनं हृद्यं वातलं लवलीफलम्। गुर्वग्निसादकृद्विल्वं दोषलं पूतिमारुतम्॥
kaṣāyaṃ rocanaṃ hṛdyaṃ vātalaṃ lavalīphalam| gurvagnisādakṛdvilvaṃ doṣalaṃ pūtimārutam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्वं बालं पुनस्तीक्ष्णं पित्तलं लघु दीपनम्। वातश्लेष्मघ्नमुष्णं च स्निग्धं ग्राह्युभयं परम्॥
pakvaṃ bālaṃ punastīkṣṇaṃ pittalaṃ laghu dīpanam| vātaśleṣmaghnamuṣṇaṃ ca snigdhaṃ grāhyubhayaṃ param||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृक्षाम्लं ग्राहि रूक्षोष्णं लघु दीपनरोचनम्। वातश्लेष्महरं किञ्चिदूनं कोशाम्लम्जं ततः॥
vṛkṣāmlaṃ grāhi rūkṣoṣṇaṃ laghu dīpanarocanam| vātaśleṣmaharaṃ kiñcidūnaṃ kośāmlamjaṃ tataḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फलं करञ्जं विष्टम्भि पित्तश्लेष्माविरोधि च। गुरुष्णमधुरं रूक्षं केशघ्नं च शमीफलम्॥
phalaṃ karañjaṃ viṣṭambhi pittaśleṣmāvirodhi ca| guruṣṇamadhuraṃ rūkṣaṃ keśaghnaṃ ca śamīphalam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कटुपाकरसं पीलु तीक्ष्णोष्णं भेदि पित्तलम्। क्रिमिगुल्मोदरगरप्लीहार्शःकफवातजित्॥
kaṭupākarasaṃ pīlu tīkṣṇoṣṇaṃ bhedi pittalam| krimigulmodaragaraplīhārśaḥkaphavātajit||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सतिक्तं स्वादु यत् पीलु नात्युष्णं तत्त्रिदोषजित्। नीपं शताक्षिकं प्राचीनागरं तृणशूल्यजम्॥
satiktaṃ svādu yat pīlu nātyuṣṇaṃ tattridoṣajit| nīpaṃ śatākṣikaṃ prācīnāgaraṃ tṛṇaśūlyajam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्मादल्पान्तरगुणमैङ्गुदं सविकङ्कतम्। त्वक्तिक्तकटुका स्निग्धा मातुलुङ्गस्य वातजित्॥
asmādalpāntaraguṇamaiṅgudaṃ savikaṅkatam| tvaktiktakaṭukā snigdhā mātuluṅgasya vātajit||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृंहणं मधुरं मांसं वातपित्तहरं गुरु। लघु तत्केसरं कासश्वासहिध्मामदात्ययान्॥
bṛṃhaṇaṃ madhuraṃ māṃsaṃ vātapittaharaṃ guru| laghu tatkesaraṃ kāsaśvāsahidhmāmadātyayān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आस्यशोषानिलश्लेष्मविबन्धच्छर्द्यरोचकान्। गुल्मोदरार्शःशूलानि मन्दाग्नित्वं च नाशयेत्॥
āsyaśoṣānilaśleṣmavibandhacchardyarocakān| gulmodarārśaḥśūlāni mandāgnitvaṃ ca nāśayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भल्लातकस्य त्वङ्मांसं बृंहणं स्वादु शीतलम्। तदस्थ्यग्निसमं मेध्यं कफवातहरं परम्॥
bhallātakasya tvaṅmāṃsaṃ bṛṃhaṇaṃ svādu śītalam| tadasthyagnisamaṃ medhyaṃ kaphavātaharaṃ param||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वाद्वम्लं शीतमुष्णं च द्विधा पारावतं गुरु। रुच्यमत्यग्निशमनं रुच्यं मधुरमारुकम्॥
svādvamlaṃ śītamuṣṇaṃ ca dvidhā pārāvataṃ guru| rucyamatyagniśamanaṃ rucyaṃ madhuramārukam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्वमाशु जरां याति नात्युष्णं गुरु दोषलम्। द्राक्षापरूषकं चार्द्रमम्लं पित्तकफप्रदम्॥
pakvamāśu jarāṃ yāti nātyuṣṇaṃ guru doṣalam| drākṣāparūṣakaṃ cārdramamlaṃ pittakaphapradam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरूष्णवीर्यं वातघ्नं सरं सकरमर्दकम्। तथाम्लं कोलकर्कन्धुलिकुचाम्रातकारुकम्॥
gurūṣṇavīryaṃ vātaghnaṃ saraṃ sakaramardakam| tathāmlaṃ kolakarkandhulikucāmrātakārukam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऐरावतं दन्तशठं सत्रुदं मृगलण्डिकम्। नातिपित्तकरं पक्वं शुष्कं च करमर्दकम्॥
airāvataṃ dantaśaṭhaṃ satrudaṃ mṛgalaṇḍikam| nātipittakaraṃ pakvaṃ śuṣkaṃ ca karamardakam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीपनं भेदनंशुष्कमम्लिकाङ्कोलयोः फलम्। तृष्णाश्रमक्लमच्छेदि लघ्विष्टं कफवातयोः॥
dīpanaṃ bhedanaṃśuṣkamamlikāṅkolayoḥ phalam| tṛṣṇāśramaklamacchedi laghviṣṭaṃ kaphavātayoḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फलानावरं तत्र लिकुचं सर्वदोषकृत्। हिमानिलोष्णदुर्वातव्याललालादिदूषितम्॥
phalānāvaraṃ tatra likucaṃ sarvadoṣakṛt| himāniloṣṇadurvātavyālalālādidūṣitam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जन्तुजुष्टं जले मग्नमभूमिजमनार्तवम्। अन्यधान्ययुतं हीनवीर्यं जीर्णतयाऽति च॥
jantujuṣṭaṃ jale magnamabhūmijamanārtavam| anyadhānyayutaṃ hīnavīryaṃ jīrṇatayā'ti ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धान्यं त्यजेत्तथा शाकं रूक्षसिद्धमकोमलम्। असञ्जातरसं तद्वच्छुष्कं चान्यत्र मूलकात्॥
dhānyaṃ tyajettathā śākaṃ rūkṣasiddhamakomalam| asañjātarasaṃ tadvacchuṣkaṃ cānyatra mūlakāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रायेण फलमप्येवं तथामं बिल्ववर्जितम्। इति फलवर्गः॥ शूकशिम्बिजपक्वान्नमांसशाकफलाश्रयैः॥
prāyeṇa phalamapyevaṃ tathāmaṃ bilvavarjitam| iti phalavargaḥ|| śūkaśimbijapakvānnamāṃsaśākaphalāśrayaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्गैरन्नैकदेशोऽयं भूयिष्ठमुपयोगवान्। निर्दिष्टो रसवीर्याद्यैर्थयथास्वं कर्मसाधने॥
vargairannaikadeśo'yaṃ bhūyiṣṭhamupayogavān| nirdiṣṭo rasavīryādyairthayathāsvaṃ karmasādhane||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न शक्यं विस्तरेणापि वक्तुं सर्वं तु सर्वथा। हिताहितत्वेऽप्येकान्तनियमोऽस्मादनिश्चितः॥
na śakyaṃ vistareṇāpi vaktuṃ sarvaṃ tu sarvathā| hitāhitatve'pyekāntaniyamo'smādaniścitaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मात्रायोगक्रियादेशकालावस्थादिभेदतः। ततस्ततो यतो दृष्टास्ते ते भावास्तथा तथा॥
mātrāyogakriyādeśakālāvasthādibhedataḥ| tatastato yato dṛṣṭāste te bhāvāstathā tathā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मात्रया सेवितं मद्यं हन्ति रोगास्तदुद्भवान्। निषेव्यमाणं तिलशो विषमप्यमृतायते॥
mātrayā sevitaṃ madyaṃ hanti rogāstadudbhavān| niṣevyamāṇaṃ tilaśo viṣamapyamṛtāyate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हीनातिमात्रमशनं मरुन्निचयकोपनम्। भजतो विषरूपत्वं तुल्यांशे मधुसर्पिषी॥
hīnātimātramaśanaṃ marunnicayakopanam| bhajato viṣarūpatvaṃ tulyāṃśe madhusarpiṣī||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षारोऽम्लरससंयोगे मधुरीभवति क्षणात्। उत्तुण्डक्यास्तिन्दुकेन तिक्तता मधुरायते॥
kṣāro'mlarasasaṃyoge madhurībhavati kṣaṇāt| uttuṇḍakyāstindukena tiktatā madhurāyate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिङ्गुगैरिकसिन्धूत्थं गन्धवर्णरसाधिकम्। पूगताम्बूलशङ्खेभ्यो वर्णगन्धरसोद्भवः॥
hiṅgugairikasindhūtthaṃ gandhavarṇarasādhikam| pūgatāmbūlaśaṅkhebhyo varṇagandharasodbhavaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोद्रवो हन्त्यसृक्पित्तं करोत्येव विदाहिभिः। कुष्ठं तत्कार्यपि तिलो हन्ति भल्लातकैः सह॥
kodravo hantyasṛkpittaṃ karotyeva vidāhibhiḥ| kuṣṭhaṃ tatkāryapi tilo hanti bhallātakaiḥ saha||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुडः कर्ताग्निसादस्य स हिनस्त्यभयादिभिः। तृष्यत्यग्नेः समदनं सर्पिरप्युपदिश्यते॥
guḍaḥ kartāgnisādasya sa hinastyabhayādibhiḥ| tṛṣyatyagneḥ samadanaṃ sarpirapyupadiśyate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवनीयमपि क्षीरं विषलेशेन मृत्यवे। तुल्ये अपि हतोऽन्योऽन्यं विषे स्थावरजङ्गमे॥
jīvanīyamapi kṣīraṃ viṣaleśena mṛtyave| tulye api hato'nyo'nyaṃ viṣe sthāvarajaṅgame||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सक्तवो वातला रूक्षाः पीतास्ते तर्पयन्ति तु। विनापि चोपयोगेन मणिमन्त्रादि कार्यकृत्॥
saktavo vātalā rūkṣāḥ pītāste tarpayanti tu| vināpi copayogena maṇimantrādi kāryakṛt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आर्द्रकाज्जायते शुण्ठी संस्कारेण लघीयसी। लघुभ्योऽपि हि सक्तुभ्यो गुरवः सिद्धापिण्डिकाः॥
ārdrakājjāyate śuṇṭhī saṃskāreṇa laghīyasī| laghubhyo'pi hi saktubhyo guravaḥ siddhāpiṇḍikāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृष्टः क्षुण्णोऽपि पृथुको रक्तशालेर्लघोर्गुरुः। शालिः पिष्टो गरीयस्त्वं गोधूमादपि गच्छति॥
bhṛṣṭaḥ kṣuṇṇo'pi pṛthuko raktaśālerlaghorguruḥ| śāliḥ piṣṭo garīyastvaṃ godhūmādapi gacchati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लघु पित्तहरा लाजा व्रीहितो गुरुपित्तलात्। सङ्ग्राहिणो लघोर्मुद्गात् कुल्माषो भेदनो गुरुः॥
laghu pittaharā lājā vrīhito gurupittalāt| saṅgrāhiṇo laghormudgāt kulmāṣo bhedano guruḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आमं ग्राहितरं तक्रं नागरीकृतमार्द्रकम्। गुडात्तोयाच्च सुतरां मूत्रलं गुरु पानकम्॥
āmaṃ grāhitaraṃ takraṃ nāgarīkṛtamārdrakam| guḍāttoyācca sutarāṃ mūtralaṃ guru pānakam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गरीयो गुडदध्युत्था रसाला चातिशुक्रला। दण्डाभिमथनाद्दध्नो गुरुणश्चातिशोफदात्॥
garīyo guḍadadhyutthā rasālā cātiśukralā| daṇḍābhimathanāddadhno guruṇaścātiśophadāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुद्धृतस्नेहमपि तक्रं शोफहरं लघु। सर्पिः स्निग्धतरं हन्ति नार्दितं नवनीतवत्॥
anuddhṛtasnehamapi takraṃ śophaharaṃ laghu| sarpiḥ snigdhataraṃ hanti nārditaṃ navanītavat||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्षुष्योऽपि हि गोधूमस्तैलपक्वस्तु दृष्टिहा। मूलकं दोषजननं सिद्धं तु तददोषलम्॥
cakṣuṣyo'pi hi godhūmastailapakvastu dṛṣṭihā| mūlakaṃ doṣajananaṃ siddhaṃ tu tadadoṣalam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उष्णं विषीभवत्येव विषघ्नमपि माक्षिकम्। दुर्भाजनस्था द्राक्षाम्ला दोषला च प्रजायते॥
uṣṇaṃ viṣībhavatyeva viṣaghnamapi mākṣikam| durbhājanasthā drākṣāmlā doṣalā ca prajāyate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्लक्ष्णशुष्कघनो लेपश्चन्दनस्यापि दाहकृत्। त्वग्गतस्योष्मणो रोधाच्छीतकृत्त्वन्यथाऽगुरोः॥
ślakṣṇaśuṣkaghano lepaścandanasyāpi dāhakṛt| tvaggatasyoṣmaṇo rodhācchītakṛttvanyathā'guroḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेध्यस्तिलः स्पर्शशीतो मेध्यं तैलं खलो हिमः। तस्यैव श्लेष्मकारित्वं न तैलस्य खलस्य वा॥
medhyastilaḥ sparśaśīto medhyaṃ tailaṃ khalo himaḥ| tasyaiva śleṣmakāritvaṃ na tailasya khalasya vā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दध्नि श्वयथुकारित्वं न तक्रनवनीतयोः। भूमिसात्म्यं दधिक्षीरकरीरं मरुवासिषु॥
dadhni śvayathukāritvaṃ na takranavanītayoḥ| bhūmisātmyaṃ dadhikṣīrakarīraṃ maruvāsiṣu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षारः प्राच्येषु मत्स्यास्तु सैन्धवेष्वश्मकेषु तु। तैलाम्लः कन्दमूलानि मलये कोङ्कणे पुनः॥
kṣāraḥ prācyeṣu matsyāstu saindhaveṣvaśmakeṣu tu| tailāmlaḥ kandamūlāni malaye koṅkaṇe punaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पेयामन्थ उदीच्येषु गोधूमोऽवन्तिभूमिषु। बाल्हीका बाल्हवाश्चीनाः शूलिका यवनाः शकाः॥
peyāmantha udīcyeṣu godhūmo'vantibhūmiṣu| bālhīkā bālhavāścīnāḥ śūlikā yavanāḥ śakāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मांसगोधूममार्द्वीकशस्त्रवैश्वानरोचिताः। देहसात्म्यं घृतं क्षीरं मद्यं मासं च कस्यचित्॥
māṃsagodhūmamārdvīkaśastravaiśvānarocitāḥ| dehasātmyaṃ ghṛtaṃ kṣīraṃ madyaṃ māsaṃ ca kasyacit||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पेया यूषो रसोऽन्यस्य गोधूमोऽन्यस्य शालयः। अहितैरपि तेषां च तैरेवोपहितं हितम्॥
peyā yūṣo raso'nyasya godhūmo'nyasya śālayaḥ| ahitairapi teṣāṃ ca tairevopahitaṃ hitam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्नपानौषधं दोषमात्राकालाद्यपेक्षया। सात्म्यं ह्याशु बलं धत्ते नातिदोषं च बह्वपि॥
annapānauṣadhaṃ doṣamātrākālādyapekṣayā| sātmyaṃ hyāśu balaṃ dhatte nātidoṣaṃ ca bahvapi||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्रंसनं सत् पयो गव्यं भवति ग्राहि कस्यचित्। मन्दोऽग्निर्भवति प्रायः कफवातोत्तरे हिमे॥
sraṃsanaṃ sat payo gavyaṃ bhavati grāhi kasyacit| mando'gnirbhavati prāyaḥ kaphavātottare hime||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषघ्नेनापि पयसा देहेऽहेर्वर्द्धते विषम्। स्थूलस्थविरबालादौ वमनादि निषिध्यते॥
viṣaghnenāpi payasā dehe'hervarddhate viṣam| sthūlasthavirabālādau vamanādi niṣidhyate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तक्रमामं कफं कोष्ठे हन्ति कण्ठे करोति तु। वातहृत्त्वेऽपि मृद्वीकाखर्जूरं कोष्ठवातकृत्॥
takramāmaṃ kaphaṃ koṣṭhe hanti kaṇṭhe karoti tu| vātahṛttve'pi mṛdvīkākharjūraṃ koṣṭhavātakṛt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नातिपथ्यः शिखी पथ्यः श्रोत्रस्वरवयोदृशाम्। दृष्टे स्पर्शहिमं द्रव्यं श्रोत्रस्योष्णं तु पूजितम्॥
nātipathyaḥ śikhī pathyaḥ śrotrasvaravayodṛśām| dṛṣṭe sparśahimaṃ dravyaṃ śrotrasyoṣṇaṃ tu pūjitam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पयः स्वादु सरं शीतं विपरीतं ततो दधि। कालेन जायते तस्मात् क्षीरवच्च पुनर्घृतम्॥
payaḥ svādu saraṃ śītaṃ viparītaṃ tato dadhi| kālena jāyate tasmāt kṣīravacca punarghṛtam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पयो दधि च वातघ्नमजातं वातलं तु तत्। तक्रं ग्राहि कषायाम्लमम्लमेव तु भेदनम्॥
payo dadhi ca vātaghnamajātaṃ vātalaṃ tu tat| takraṃ grāhi kaṣāyāmlamamlameva tu bhedanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.