अथातः कुष्ठचिकित्सितं व्याख्यास्यामः। इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः॥
athātaḥ kuṣṭhacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha·4·4.21
Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha 4.21
पूर्वरूपेष्वेव कुष्ठिनं स्नेहपानेनोपक्रमेत। तत्र वातोत्तरे मेषशृङ्गीशार्ङ्गेष्टैरण्डगुडूचीद्विपञ्चमूलसिद्धं तैलं घृतं वा पानाभ्यङ्गयोर्विदध्यात्॥
pūrvarūpeṣveva kuṣṭhinaṃ snehapānenopakrameta| tatra vātottare meṣaśṛṅgīśārṅgeṣṭairaṇḍaguḍūcīdvipañcamūlasiddhaṃ tailaṃ ghṛtaṃ vā pānābhyaṅgayorvidadhyāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्तोत्तरे धवाश्वकर्णककुभवचापुनर्नवपलाशपिचुमन्दमधुकलोध्रसमङ्गासिद्धं सर्पिः। अथवा पटोलपिचुमन्ददार्वीदुरालभातिक्तरोहिणीपाठापर्पटकत्रायमाणानां पालिकान् भागान् जलाढकद्वयेऽष्टभागशेषं क्वाथयेत्। तेन कार्षिकैश्चन्दनोपकुल्यामुस्तात्रायन्तीन्द्रयवभूनिम्बैः कल्कितैः सपिषो द्वादशपलं साधयेत्। एतत्तिक्तकं सर्पिः कुष्ठविसर्पविस्फोटगण्डगण्डमालाश्वयथुपिटकारक्तपित्तदुर्नामवातशोणितकामलापाण्ड्वामयोन्माददाहतृड्भ्रमकण्डूकुष्ठनाडीगुल्ममदतिमिरव्यङ्गश्वित्रापस्मारभगन्धरोदरप्रदरज्वरगरविद्रधिग्रहणीहृद्रोगानपहरति॥
pittottare dhavāśvakarṇakakubhavacāpunarnavapalāśapicumandamadhukalodhrasamaṅgāsiddhaṃ sarpiḥ| athavā paṭolapicumandadārvīdurālabhātiktarohiṇīpāṭhāparpaṭakatrāyamāṇānāṃ pālikān bhāgān jalāḍhakadvaye'ṣṭabhāgaśeṣaṃ kvāthayet| tena kārṣikaiścandanopakulyāmustātrāyantīndrayavabhūnimbaiḥ kalkitaiḥ sapiṣo dvādaśapalaṃ sādhayet| etattiktakaṃ sarpiḥ kuṣṭhavisarpavisphoṭagaṇḍagaṇḍamālāśvayathupiṭakāraktapittadurnāmavātaśoṇitakāmalāpāṇḍvāmayonmādadāhatṛḍbhramakaṇḍūkuṣṭhanāḍīgulmamadatimiravyaṅgaśvitrāpasmārabhagandharodarapradarajvaragaravidradhigrahaṇīhṛdrogānapaharati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तच्छदकटुकातिविषाशम्याकपाठामुस्तत्रिफलोशीरपटोलपर्पटकपिप्पलीद्वयद्विरजनीद्विसारिवा चन्दनदुरालभापद्मकवचाशतावरीविशालाकुटजबीजवृषमूर्वागुडूचीभूनिम्बत्रायमाणामधुकगर्भं द्विगुणामलकरसमष्टगुणाम्बु सर्पिर्विपक्वं महातिक्तकाख्यं घृतमधिकगुणं पूर्वस्मात्। गुग्गुलुपञ्चतिक्तं वा पिबेत्॥
saptacchadakaṭukātiviṣāśamyākapāṭhāmustatriphalośīrapaṭolaparpaṭakapippalīdvayadvirajanīdvisārivā candanadurālabhāpadmakavacāśatāvarīviśālākuṭajabījavṛṣamūrvāguḍūcībhūnimbatrāyamāṇāmadhukagarbhaṃ dviguṇāmalakarasamaṣṭaguṇāmbu sarpirvipakvaṃ mahātiktakākhyaṃ ghṛtamadhikaguṇaṃ pūrvasmāt| guggulupañcatiktaṃ vā pibet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कफोत्तरे सालप्रियालशम्याकारिष्टसप्तपर्णचित्रकमरिचवचाकुष्ठैः साधितम्। अथवा बृहतीद्वयकाकमाचीशुकनासाक्वाथे मरिचविडङ्गशिग्रुजातीदेवदारुक्षवकहरिद्राभयाकल्केन वाजिमूत्रेण च सिद्धं सर्पिः॥
kaphottare sālapriyālaśamyākāriṣṭasaptaparṇacitrakamaricavacākuṣṭhaiḥ sādhitam| athavā bṛhatīdvayakākamācīśukanāsākvāthe maricaviḍaṅgaśigrujātīdevadārukṣavakaharidrābhayākalkena vājimūtreṇa ca siddhaṃ sarpiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेषु च भल्लातकतुवरकसिद्धार्थकान्यतमतैलम्। भल्लातकपथ्याकृमिघ्नसिद्धं वा हविः॥
sarveṣu ca bhallātakatuvarakasiddhārthakānyatamatailam| bhallātakapathyākṛmighnasiddhaṃ vā haviḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स्निग्धस्य यथादोषं यथासन्नं च संशोधनानि प्रयुञ्जीत। सिरां च बलापेक्षी विध्येदेकां द्वे तिस्रश्चतस्रः पञ्च वा। अन्तरान्तरा च पुनःपुनः स्नेहं पिबेत्। दुर्बलं हि शून्यकोष्ठं कुष्ठिनं वायुरभिभवति। वमने त्वस्य मधुककुटजबीजनिम्बपटोलपल्लवानि विदध्यात्। कुम्भनिकुम्भत्रिफला विरेचने माणिभद्रवटकांश्च॥
tataḥ snigdhasya yathādoṣaṃ yathāsannaṃ ca saṃśodhanāni prayuñjīta| sirāṃ ca balāpekṣī vidhyedekāṃ dve tisraścatasraḥ pañca vā| antarāntarā ca punaḥpunaḥ snehaṃ pibet| durbalaṃ hi śūnyakoṣṭhaṃ kuṣṭhinaṃ vāyurabhibhavati| vamane tvasya madhukakuṭajabījanimbapaṭolapallavāni vidadhyāt| kumbhanikumbhatriphalā virecane māṇibhadravaṭakāṃśca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पटोलविशालयोर्मूलं त्रिफला च पृथक् त्रिभागोनत्रिशाणाः कटुकात्रायमाणे शाणांशे शुण्ठ्यास्त्रिभागोनः शाणः तदेतत् पलमैकध्यं सलिले विपाच्य पाययेत्। ऊर्ध्वाधोविरिक्तश्च जीर्णे जाङ्गलरसेनाश्नीयात्। एवमेतत् षड्रात्रप्रयोगात् परं पित्तकफशोफकुष्ठदुष्टनाडीव्रणार्शोभगन्दरग्रहणीपाण्डुहलीमककामलाविषमज्वरहृद्बस्तिवेदनाघ्नम्॥
paṭolaviśālayormūlaṃ triphalā ca pṛthak tribhāgonatriśāṇāḥ kaṭukātrāyamāṇe śāṇāṃśe śuṇṭhyāstribhāgonaḥ śāṇaḥ tadetat palamaikadhyaṃ salile vipācya pāyayet| ūrdhvādhoviriktaśca jīrṇe jāṅgalarasenāśnīyāt| evametat ṣaḍrātraprayogāt paraṃ pittakaphaśophakuṣṭhaduṣṭanāḍīvraṇārśobhagandaragrahaṇīpāṇḍuhalīmakakāmalāviṣamajvarahṛdbastivedanāghnam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उभयानुलोमनं वा ब्राह्मीस्वरससाधितं सर्पिः पिबेत्। आवर्तकीतुलां सलिलार्मणेऽष्टांशशिष्टां विपाच्य तेन निर्यूहेण तन्मूलैश्च घृतप्रस्थं साधयेत्। ततो मात्रामेकाहान्तरं पिबेत्। ऊर्ध्वाधो विरिच्यमानस्तृषितः। शीतलवणमारनालं जीर्णस्नेहश्च तेनैव कोद्रवौदनमश्नीयात्। अनेन कुष्ठश्वित्रापचीभगन्दरनाडीव्रणाखुविषाणि सिध्यन्ति। मेध्यं चैतत् पुंसवनं च॥
ubhayānulomanaṃ vā brāhmīsvarasasādhitaṃ sarpiḥ pibet| āvartakītulāṃ salilārmaṇe'ṣṭāṃśaśiṣṭāṃ vipācya tena niryūheṇa tanmūlaiśca ghṛtaprasthaṃ sādhayet| tato mātrāmekāhāntaraṃ pibet| ūrdhvādho viricyamānastṛṣitaḥ| śītalavaṇamāranālaṃ jīrṇasnehaśca tenaiva kodravaudanamaśnīyāt| anena kuṣṭhaśvitrāpacībhagandaranāḍīvraṇākhuviṣāṇi sidhyanti| medhyaṃ caitat puṃsavanaṃ ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दार्वीपटोलबृहतीसेव्यमदननिम्बकृतमालघनेन्द्रयवैः सस्नेहैरास्थापनम्। एभिरेव च विपक्वः स्नेहोऽनुवासनार्हस्यानुवासनम्। दन्तीमरिचफणिज्जकार्द्रककरञ्जबीजपिप्पलीविडङ्गसैन्धवैरूर्ध्वजत्रुगते कुष्ठे कृमिषु च शिरोविरेकः। सूत्रस्थानोक्तो वैरेचनिकधूमश्च॥
dārvīpaṭolabṛhatīsevyamadananimbakṛtamālaghanendrayavaiḥ sasnehairāsthāpanam| ebhireva ca vipakvaḥ sneho'nuvāsanārhasyānuvāsanam| dantīmaricaphaṇijjakārdrakakarañjabījapippalīviḍaṅgasaindhavairūrdhvajatrugate kuṣṭhe kṛmiṣu ca śirovirekaḥ| sūtrasthānokto vairecanikadhūmaśca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सर्वतो विशुद्धस्यान्तर्बहिः शमनानि प्रयुञ्जीत॥
tataḥ sarvato viśuddhasyāntarbahiḥ śamanāni prayuñjīta||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खदिरकदरतिनिशासनशिरीषशिंशपाशाकसर्जार्जुनजम्बूकरवीरधवामलकीमुष्ककाक्षिकबदरीवञ्जुलनिम्बकरञ्जकदम्बमधूकसारान् सार्द्रान् कृतमालनिचुलपटोलाङ्कोलबलाबिल्वकुटजकटभीपारिभद्रसहचरगृध्रनखीवरणवर्धमानार्कसौभञ्जनाटरूषकशतावरीश्वदंष्ट्राहिमाराश्वकर्णश्रीपर्णीस्वयंगुप्ताग्निमन्थेन्द्रवारुणीकाकोदुम्बरिकामेषशृङ्गीटुण्टुकगुडूचीवर्षाभूवायसीबृहतीद्वयरोहिणीमूर्वाशार्ङ्गष्टामूलानि च शकलयित्वा पृथक् त्रिंशत्पलिकानि सङ्क्षुद्य महति कटाहेऽष्टगुणेनाम्भसा क्वाथयेत्। अष्टभागशेषं निर्यूहमवतार्य परिस्राव्य च तस्मिन् सर्पिषः पलशतत्रयं विपचेदीषदवशेषकषाये च विदलीकृतारुष्करसहस्रत्रयमत्रावाप्य पुनः पाचयेद्विगतस्वरसान्यरुष्कराण्यपास्य तस्मिन् स्नेहे सुचूर्णितानि प्रक्षिपेत्। व्याधिघातव्योषनाकुलीमार्कवार्ककाकादनीतगरकटुकाकुष्ठबिल्वहिङ्गुविडङ्गचित्रकातिविषामुस्तेन्द्रयवेन्द्रवारुणीरूप्य मललोहरजोलोहकान्तरसाञ्जनाभ्रशुकनासादेवदालीत्रिफलालाङ्गलिकीविशालाकुम्भनिकुम्भवचावाराहीमहाद्रुमकोशातकीप्रपुन्नाटसोमपर्णीनलिकाद्वयपटोलीजातीपल्लवताप्यकारवेल्लीकूलिकाकन्दकसप्तच्छदशार्ङ्गेष्टोत्पलसारिवागुग्गुलुशिलाजतुमूर्वाकुस्तुम्बरीजीवकद्वयपाठेन्द्रुरेखावज्रकन्दहरिद्राद्वयलवणपञ्चकानि प्रत्येकं त्रिपलिकानि शृङ्गीविषपलं चैकं ततो दर्व्या समन्तादाघट्य सुगुप्तं भूमौ धान्ये वा मासं निखनेत्॥
khadirakadaratiniśāsanaśirīṣaśiṃśapāśākasarjārjunajambūkaravīradhavāmalakīmuṣkakākṣikabadarīvañjulanimbakarañjakadambamadhūkasārān sārdrān kṛtamālaniculapaṭolāṅkolabalābilvakuṭajakaṭabhīpāribhadrasahacaragṛdhranakhīvaraṇavardhamānārkasaubhañjanāṭarūṣakaśatāvarīśvadaṃṣṭrāhimārāśvakarṇaśrīparṇīsvayaṃguptāgnimanthendravāruṇīkākodumbarikāmeṣaśṛṅgīṭuṇṭukaguḍūcīvarṣābhūvāyasībṛhatīdvayarohiṇīmūrvāśārṅgaṣṭāmūlāni ca śakalayitvā pṛthak triṃśatpalikāni saṅkṣudya mahati kaṭāhe'ṣṭaguṇenāmbhasā kvāthayet| aṣṭabhāgaśeṣaṃ niryūhamavatārya parisrāvya ca tasmin sarpiṣaḥ palaśatatrayaṃ vipacedīṣadavaśeṣakaṣāye ca vidalīkṛtāruṣkarasahasratrayamatrāvāpya punaḥ pācayedvigatasvarasānyaruṣkarāṇyapāsya tasmin snehe sucūrṇitāni prakṣipet| vyādhighātavyoṣanākulīmārkavārkakākādanītagarakaṭukākuṣṭhabilvahiṅguviḍaṅgacitrakātiviṣāmustendrayavendravāruṇīrūpya malaloharajolohakāntarasāñjanābhraśukanāsādevadālītriphalālāṅgalikīviśālākumbhanikumbhavacāvārāhīmahādrumakośātakīprapunnāṭasomaparṇīnalikādvayapaṭolījātīpallavatāpyakāravellīkūlikākandakasaptacchadaśārṅgeṣṭotpalasārivāgugguluśilājatumūrvākustumbarījīvakadvayapāṭhendrurekhāvajrakandaharidrādvayalavaṇapañcakāni pratyekaṃ tripalikāni śṛṅgīviṣapalaṃ caikaṃ tato darvyā samantādāghaṭya suguptaṃ bhūmau dhānye vā māsaṃ nikhanet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ कृतसंशुद्धिस्वस्त्ययनः कुष्ठी प्रातस्ततो मात्रामुपयुञ्जीत। जीर्णे च यथेष्टमाहारं तेनास्य पूर्वमङ्गानि तुद्यन्ते भिद्यन्ते शूयन्ते स्फुरन्ति स्फुटन्ति च। ततः सप्तरात्रात् पुनः स्वस्थीभवन्ति। अपि च॥
atha kṛtasaṃśuddhisvastyayanaḥ kuṣṭhī prātastato mātrāmupayuñjīta| jīrṇe ca yatheṣṭamāhāraṃ tenāsya pūrvamaṅgāni tudyante bhidyante śūyante sphuranti sphuṭanti ca| tataḥ saptarātrāt punaḥ svasthībhavanti| api ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योगराजमवलिह्य समस्तं संज्ञयैव कथितोत्तमशक्तिम्। हन्ति कुष्ठमतिपातितगात्रं स्नायुजालपरिशेषमशेषम्॥
yogarājamavalihya samastaṃ saṃjñayaiva kathitottamaśaktim| hanti kuṣṭhamatipātitagātraṃ snāyujālapariśeṣamaśeṣam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वासाग्निसादारुचिकासयक्ष्मगुल्माढ्यवातग्रहणीप्रमेहान्। शोफं कृमीन् पाण्डुगदं ज्वरांश्च निवर्तयत्येष रसायनाग्र्यः॥
śvāsāgnisādārucikāsayakṣmagulmāḍhyavātagrahaṇīpramehān| śophaṃ kṛmīn pāṇḍugadaṃ jvarāṃśca nivartayatyeṣa rasāyanāgryaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिफलादशमूलमूर्वामुस्तसप्तच्छददारुनिम्बत्वग्गवाक्षीचित्रकमञ्जिष्ठाव्योषचूर्णं नवगुणैः सक्तुभिर्युक्तं सक्षौद्रं शीलयेत्॥
triphalādaśamūlamūrvāmustasaptacchadadārunimbatvaggavākṣīcitrakamañjiṣṭhāvyoṣacūrṇaṃ navaguṇaiḥ saktubhiryuktaṃ sakṣaudraṃ śīlayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथवा क्षुण्णान्यवान् निस्तुषान् रात्रौ गोमूत्रपर्युषितानहनि किलिञ्जे शोषयेदेवं सप्ताहं भावयेच्छोषयेच्च। ततस्तान् सक्तून् कृत्वा भल्लातकप्रपुन्नाटावल्गुजचित्रकविडङ्गमुस्तचूर्णचतुर्भागयुक्तानसनादिकषायेण पाययेत्॥
athavā kṣuṇṇānyavān nistuṣān rātrau gomūtraparyuṣitānahani kiliñje śoṣayedevaṃ saptāhaṃ bhāvayecchoṣayecca| tatastān saktūn kṛtvā bhallātakaprapunnāṭāvalgujacitrakaviḍaṅgamustacūrṇacaturbhāgayuktānasanādikaṣāyeṇa pāyayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमसनादिक्वाथपीतानामारग्वधादिकषायपीतान वा गोजीर्णकानां वा यवानां सक्तूनरुष्कराग्निमन्थचूर्णमिश्रान् खदिरासनसाररोहितकगुडूचीनामन्यतमस्य कषायेण दाडिमाम्लवेतसाम्लेन सैन्धवलवणेन सितामधुमधुरेणालोड्य पाययेत्। एष सर्वमन्थकल्पः। यावकांश्च भक्ष्यानपूपपूर्णकोशशष्कुली प्रभृतीन् कुर्यात्। यववच्च गोधूमैः॥
evamasanādikvāthapītānāmāragvadhādikaṣāyapītāna vā gojīrṇakānāṃ vā yavānāṃ saktūnaruṣkarāgnimanthacūrṇamiśrān khadirāsanasārarohitakaguḍūcīnāmanyatamasya kaṣāyeṇa dāḍimāmlavetasāmlena saindhavalavaṇena sitāmadhumadhureṇāloḍya pāyayet| eṣa sarvamanthakalpaḥ| yāvakāṃśca bhakṣyānapūpapūrṇakośaśaṣkulī prabhṛtīn kuryāt| yavavacca godhūmaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुरां कल्पयेत् पलाशक्षारभावितशालितण्डुलपिष्टेन क्षारोदकेनैव स्वेदितेन प्रियङ्गुगजपिप्पलीचित्रककेबुकैलावालुकपरिपेलवलोध्रमरिचविडङ्गचूर्णमिश्रेण नवे चैनां भाजने जतुसृते क्षौद्रपिप्पलीलिप्ते स्थापयेत्। ततो गन्धरसोपपन्नां कुष्ठिने पातुं दद्यात्॥
surāṃ kalpayet palāśakṣārabhāvitaśālitaṇḍulapiṣṭena kṣārodakenaiva sveditena priyaṅgugajapippalīcitrakakebukailāvālukaparipelavalodhramaricaviḍaṅgacūrṇamiśreṇa nave caināṃ bhājane jatusṛte kṣaudrapippalīlipte sthāpayet| tato gandharasopapannāṃ kuṣṭhine pātuṃ dadyāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खदिरशिंशपासारमुत्तमकारणीं ब्रह्मीं कोशवतीं च कषायकल्पेन विपचेत्। तेन क्वाथेन तण्डुलान् भावयेत्। पिष्टं च स्वेदयेत्। अभिषुणुयाच्च पूर्ववत्॥
khadiraśiṃśapāsāramuttamakāraṇīṃ brahmīṃ kośavatīṃ ca kaṣāyakalpena vipacet| tena kvāthena taṇḍulān bhāvayet| piṣṭaṃ ca svedayet| abhiṣuṇuyācca pūrvavat||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिवृच्छ्यामाग्निमन्थसप्तलाकेबुकशङ्खिनीतिल्वकत्रिफलापलाशशिंशपानां रसमादाय पलाशद्रोण्यामभ्यासिचय खदिराङ्गारतप्तमयःपिण्डमेकविंशतिवारान्निर्वाप्य ततस्तं रसमासिच्य स्थाल्यां गोमयाग्निना साधयेत्। सिध्यति चावपेत्। पिप्पलीचूर्णस्य भागं द्वौ मधुनस्तावद्घृतस्य ततश्चतुर्भागावशिष्टेऽवतीर्णे भूयोऽग्नितप्तमयःपिण्डं तस्मिन् प्रक्षिपेत् प्रशान्तं च लोहपात्रे सुगुप्तं निदध्यात्। इयमयस्कृतिः दुस्साधमपि कुष्ठं मेहं वा साधयति। स्थूलं कर्शयति शोफमुपहन्ति सन्नमग्निमुद्धरति। विशेषेण राजयक्ष्मिणामुपदिश्यते। वर्षशतायुश्चैनामुपयुज्य पुरुषो भवति॥
trivṛcchyāmāgnimanthasaptalākebukaśaṅkhinītilvakatriphalāpalāśaśiṃśapānāṃ rasamādāya palāśadroṇyāmabhyāsicaya khadirāṅgārataptamayaḥpiṇḍamekaviṃśativārānnirvāpya tatastaṃ rasamāsicya sthālyāṃ gomayāgninā sādhayet| sidhyati cāvapet| pippalīcūrṇasya bhāgaṃ dvau madhunastāvadghṛtasya tataścaturbhāgāvaśiṣṭe'vatīrṇe bhūyo'gnitaptamayaḥpiṇḍaṃ tasmin prakṣipet praśāntaṃ ca lohapātre suguptaṃ nidadhyāt| iyamayaskṛtiḥ dussādhamapi kuṣṭhaṃ mehaṃ vā sādhayati| sthūlaṃ karśayati śophamupahanti sannamagnimuddharati| viśeṣeṇa rājayakṣmiṇāmupadiśyate| varṣaśatāyuścaināmupayujya puruṣo bhavati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असनादिक्वाथमासिच्य पलाशद्रोण्यमयोघनैस्तप्तैः संयोज्य निर्वाप्य च कृतसंस्कारे कलशे प्रक्षिप्य वत्सकादिं प्रतिवाप्य क्षौद्रं च सुगुप्तं मासं निधायोपयुञ्जीत॥
asanādikvāthamāsicya palāśadroṇyamayoghanaistaptaiḥ saṃyojya nirvāpya ca kṛtasaṃskāre kalaśe prakṣipya vatsakādiṃ prativāpya kṣaudraṃ ca suguptaṃ māsaṃ nidhāyopayuñjīta||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं न्यग्रोधादिष्वारग्वधादिषु चायस्कृतिं विदध्यात्। खदिरसुरदारुक्वाथप्रस्थं क्षौद्रप्रस्थं मत्स्यण्डिकाप्प्रस्थं लोहचूर्णार्धप्रस्थं त्रिफलाचतुर्जातकमरिचानि च कार्षिकाणि प्रक्षिप्यायसे भाण्डे मासस्थितं तदुपयोजयेत्॥
evaṃ nyagrodhādiṣvāragvadhādiṣu cāyaskṛtiṃ vidadhyāt| khadirasuradārukvāthaprasthaṃ kṣaudraprasthaṃ matsyaṇḍikāpprasthaṃ lohacūrṇārdhaprasthaṃ triphalācaturjātakamaricāni ca kārṣikāṇi prakṣipyāyase bhāṇḍe māsasthitaṃ tadupayojayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसायनप्रयोगेण च लोहतुलां तुवरकास्थीनि भल्लातकान्यलम्बुषामवल्गुजं गुग्गुलुमर्शोविहितविधानेन वा चित्रकमिति॥
rasāyanaprayogeṇa ca lohatulāṃ tuvarakāsthīni bhallātakānyalambuṣāmavalgujaṃ guggulumarśovihitavidhānena vā citrakamiti||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवति चात्र। किलासकुष्ठग्रहणीप्रमेहस्थूलत्वदुर्नामभगन्दरेषु। पाण्डुत्वशूनत्वकफामयेषु मन्थादियोगान् विदधीत धीमान्॥
bhavati cātra| kilāsakuṣṭhagrahaṇīpramehasthūlatvadurnāmabhagandareṣu| pāṇḍutvaśūnatvakaphāmayeṣu manthādiyogān vidadhīta dhīmān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शालयो यवगोधूमकोरदूषाः प्रियङ्गवः। मुद्गा मसूरास्तुवरी तिक्तशाकानि जाङ्गलम्॥
śālayo yavagodhūmakoradūṣāḥ priyaṅgavaḥ| mudgā masūrāstuvarī tiktaśākāni jāṅgalam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिफलारुष्करारिष्टक्षौद्रयोजितभावितम्। धात्रीखदिरनिम्बाम्बुरसं मुद्गपटोलजम्॥
triphalāruṣkarāriṣṭakṣaudrayojitabhāvitam| dhātrīkhadiranimbāmburasaṃ mudgapaṭolajam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मद्यान्यौषधगर्भाणि मथितं चेन्दुराजिमत्। अन्नपानं हितं कुष्ठे न त्वम्ललवणोषणम्। दधिदुग्धगुडानूपतिलमाषांस्त्यजेत्तराम्॥
madyānyauṣadhagarbhāṇi mathitaṃ cendurājimat| annapānaṃ hitaṃ kuṣṭhe na tvamlalavaṇoṣaṇam| dadhidugdhaguḍānūpatilamāṣāṃstyajettarām||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुलार्धं निम्बपञ्चाङ्ग्यास्तथा खदिरसारतः। हरीतकीदलतुलां भल्लातकतुलां दश॥
tulārdhaṃ nimbapañcāṅgyāstathā khadirasārataḥ| harītakīdalatulāṃ bhallātakatulāṃ daśa||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्णाविडङ्गकुडवावैकध्यं विपचेज्जले। कषायं तं परिस्राव्य निदध्यात्ताम्रभाजने॥
kṛṣṇāviḍaṅgakuḍavāvaikadhyaṃ vipacejjale| kaṣāyaṃ taṃ parisrāvya nidadhyāttāmrabhājane||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षण्मासतः पिबेत् कुष्ठकृमिमेहैर्विमुच्यते। निम्बारिष्ट इति ख्यातो वरुणेनैष निर्मितः॥
ṣaṇmāsataḥ pibet kuṣṭhakṛmimehairvimucyate| nimbāriṣṭa iti khyāto varuṇenaiṣa nirmitaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विडङ्गसारामलकाभयानां पलं पलं त्रीणि पलानि कुम्भात्। गुडस्य च द्वादश मासमेष जितात्मना हन्त्युपयुज्यमानः॥
viḍaṅgasārāmalakābhayānāṃ palaṃ palaṃ trīṇi palāni kumbhāt| guḍasya ca dvādaśa māsameṣa jitātmanā hantyupayujyamānaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुष्ठश्चित्रश्वासकासोदरार्शोमेहप्लीहग्रन्थिरुग्जन्तुगुल्मान्। सिद्धं योगं प्राह यक्षो मुमुह्षोर्भिक्षोः प्राणान् माणिभद्रः किलेमम्॥
kuṣṭhaścitraśvāsakāsodarārśomehaplīhagranthirugjantugulmān| siddhaṃ yogaṃ prāha yakṣo mumuhṣorbhikṣoḥ prāṇān māṇibhadraḥ kilemam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कटुकापटोलमूलोत्तमावचानिम्बरात्रिमञ्जिष्ठानाम्। संशीलितःकषायस्त्वगामयान् श्लेष्मपित्तबहुलान् हन्ति॥
kaṭukāpaṭolamūlottamāvacānimbarātrimañjiṣṭhānām| saṃśīlitaḥkaṣāyastvagāmayān śleṣmapittabahulān hanti||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातोत्तरांस्तु सर्पिर्विपाचितं क्वथितकल्कितैश्च कटुकाद्यैः। खदिरारिष्टगुडूचीसुरतरुदार्वीश्च कल्पयेत् पृथगेवम्॥
vātottarāṃstu sarpirvipācitaṃ kvathitakalkitaiśca kaṭukādyaiḥ| khadirāriṣṭaguḍūcīsuratarudārvīśca kalpayet pṛthagevam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीतः कषायः खदिरस्य पीतः सक्षौद्रतार्क्ष्यो हरति प्रसह्य। त्वक्कण्ठरोगापचिगुल्ममेहान् बलाहकान् वायुरिव प्रचण्डः॥
śītaḥ kaṣāyaḥ khadirasya pītaḥ sakṣaudratārkṣyo harati prasahya| tvakkaṇṭharogāpacigulmamehān balāhakān vāyuriva pracaṇḍaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्पिर्मधुभ्यां त्रिफलारसेन विडङ्गकल्केन च सम्प्रयुक्तः। कुष्ठं कषायः खदिरस्य हन्ति तिष्ठन् कषायं मनसीव धर्मः॥
sarpirmadhubhyāṃ triphalārasena viḍaṅgakalkena ca samprayuktaḥ| kuṣṭhaṃ kaṣāyaḥ khadirasya hanti tiṣṭhan kaṣāyaṃ manasīva dharmaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खदिरस्य लूनशिरसो मूले खातस्य मध्यमं मूलम्। छित्वाधोऽयःकुम्भं रससंग्रहणाय निदधीत॥
khadirasya lūnaśiraso mūle khātasya madhyamaṃ mūlam| chitvādho'yaḥkumbhaṃ rasasaṃgrahaṇāya nidadhīta||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लिप्तात् कृष्णमृदेन्धनैश्च निचितादादीपिताद्वह्निना। तस्माद्यश्च्यवते रसः स सहितः क्षौद्राज्यधात्रीरसैः। पीतः कुष्ठभगन्दरारुरपचीमेहास्रपाण्डून् जयेत्। प्रस्थस्तस्य जरां च भोज्यमिह तु त्याज्यं च भल्लातवत्॥
liptāt kṛṣṇamṛdendhanaiśca nicitādādīpitādvahninā| tasmādyaścyavate rasaḥ sa sahitaḥ kṣaudrājyadhātrīrasaiḥ| pītaḥ kuṣṭhabhagandarārurapacīmehāsrapāṇḍūn jayet| prasthastasya jarāṃ ca bhojyamiha tu tyājyaṃ ca bhallātavat||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योज्य खदिरवन्निम्बशिंशपारग्वधासनम्। रोहतिकं सुराह्वं च धदिरोदकपायिनः॥
yojya khadiravannimbaśiṃśapāragvadhāsanam| rohatikaṃ surāhvaṃ ca dhadirodakapāyinaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दार्वी रसाञ्जनं वा गोमूत्रेण प्रबाधते कुष्ठम्। अभया प्रयोजिता वा मासं सव्योषगुडतैला॥
dārvī rasāñjanaṃ vā gomūtreṇa prabādhate kuṣṭham| abhayā prayojitā vā māsaṃ savyoṣaguḍatailā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्वीकलिङ्गकटुकातिविषाग्निपाठामूत्रेण सूक्ष्मरजसो धरणप्रमाणाः। पीता जयन्ति गुदजोदरगुल्मकुष्ठकोष्ठानिलाढ्यपवनग्रहणीप्रमेहान्॥
darvīkaliṅgakaṭukātiviṣāgnipāṭhāmūtreṇa sūkṣmarajaso dharaṇapramāṇāḥ| pītā jayanti gudajodaragulmakuṣṭhakoṣṭhānilāḍhyapavanagrahaṇīpramehān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लाक्षादन्तीमधुरसवराद्वीपिपाठाविडङ्गप्रत्यक्पुष्पीत्रिकटुरजनीसप्तपर्णाटरूषम्॥
lākṣādantīmadhurasavarādvīpipāṭhāviḍaṅgapratyakpuṣpītrikaṭurajanīsaptaparṇāṭarūṣam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्ता निम्बं सुरतरुकृतं पञ्चमूल्यौ च चूर्णं पीत्वा मासं जयति हितभुग्गव्यमूत्रेण कुष्ठम्॥
raktā nimbaṃ suratarukṛtaṃ pañcamūlyau ca cūrṇaṃ pītvā māsaṃ jayati hitabhuggavyamūtreṇa kuṣṭham||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशपलमरिष्टपल्लवकुसुमजटात्वक्फलं यथाकालम्। प्रयाहरेत् समस्तं कृतमालतरोश्च तत्तद्वत्॥
daśapalamariṣṭapallavakusumajaṭātvakphalaṃ yathākālam| prayāharet samastaṃ kṛtamālatarośca tattadvat||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सञ्चूर्ण्यासनखदिरक्वाथेनाप्लाव्य शोषयेदनिले। चित्रकघनभल्लातकगोक्षुरकमहौषधत्रिफलाः॥
sañcūrṇyāsanakhadirakvāthenāplāvya śoṣayedanile| citrakaghanabhallātakagokṣurakamahauṣadhatriphalāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोहविडङ्गावल्गुजसितोपलाः पलसमा रजीकृत्य। सप्ताहमेकतस्तद्रसेन भृङ्ग्यास्ततो भाव्यम्॥
lohaviḍaṅgāvalgujasitopalāḥ palasamā rajīkṛtya| saptāhamekatastadrasena bhṛṅgyāstato bhāvyam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ पीतमक्षमात्रं घृतेन दुग्धेन कोष्णसलिलैर्वा। अचिरात् करोति वह्निं मतिं स्मृतिं पाटवं मेधाम्॥
atha pītamakṣamātraṃ ghṛtena dugdhena koṣṇasalilairvā| acirāt karoti vahniṃ matiṃ smṛtiṃ pāṭavaṃ medhām||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृमिकुष्ठगण्डपाण्डुप्रमेहवक्त्रामयारुचिच्छर्दीः। अपचीभगन्दरस्थौल्यदुष्टनाडीव्रणव्यङ्गान्॥
kṛmikuṣṭhagaṇḍapāṇḍupramehavaktrāmayārucicchardīḥ| apacībhagandarasthaulyaduṣṭanāḍīvraṇavyaṅgān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कफपित्तजान् विकारान् विशेषतः सुविषमान् निवर्तयति। वर्षाद्विषगरकृत्या नित्याभ्यासेन खलतिपलितानि॥
kaphapittajān vikārān viśeṣataḥ suviṣamān nivartayati| varṣādviṣagarakṛtyā nityābhyāsena khalatipalitāni||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिकटूत्तमातिलारुष्कराज्यमाक्षिकसितोपलाविहिता। गुटिका रसायनं स्यात् कुष्ठजिच्च विष्या च सप्तसमा॥
trikaṭūttamātilāruṣkarājyamākṣikasitopalāvihitā| guṭikā rasāyanaṃ syāt kuṣṭhajicca viṣyā ca saptasamā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्द्रशकलाग्निरजनीविडङ्गतुवरास्थ्यरुष्करत्रिफलाभिः। वटका गुडांशक्लृप्ताः समस्तकुष्ठानि नाशयन्त्यभ्यस्ताः॥
candraśakalāgnirajanīviḍaṅgatuvarāsthyaruṣkaratriphalābhiḥ| vaṭakā guḍāṃśaklṛptāḥ samastakuṣṭhāni nāśayantyabhyastāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विडङ्गभल्लातकबाकुचीनां सद्वीपिवाराहिहरीतकीनाम्। सलाङ्गलीकृष्णतिकोपकुल्या गुडेन पिण्डी विनिहन्ति कुष्ठम्॥
viḍaṅgabhallātakabākucīnāṃ sadvīpivārāhiharītakīnām| salāṅgalīkṛṣṇatikopakulyā guḍena piṇḍī vinihanti kuṣṭham||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पथ्याकलिङ्गकपलाशफलेन्दुराजीभल्लातकास्थिचतुरङ्गुलचित्रकार्कैः। सावर्तकीकृमिहरैः क्रमवर्धितांशैः मूत्रेण तुल्यतुवरैर्वटका गदघ्नाः॥
pathyākaliṅgakapalāśaphalendurājībhallātakāsthicaturaṅgulacitrakārkaiḥ| sāvartakīkṛmiharaiḥ kramavardhitāṃśaiḥ mūtreṇa tulyatuvarairvaṭakā gadaghnāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शशाङ्कलेखा सविडङ्गसारा सपिप्पलीका सहुताशमूला। सायोमला सामलका सतैला कुष्ठानि कृच्छ्राणि निहन्ति लीढा॥
śaśāṅkalekhā saviḍaṅgasārā sapippalīkā sahutāśamūlā| sāyomalā sāmalakā satailā kuṣṭhāni kṛcchrāṇi nihanti līḍhā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूनिम्बनिम्बत्रिफलापद्मकातिविषाकणाः। मूर्वापटोलीद्विनिशापाठातिक्तेन्द्रवारुणीः॥
bhūnimbanimbatriphalāpadmakātiviṣākaṇāḥ| mūrvāpaṭolīdviniśāpāṭhātiktendravāruṇīḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सकलिङ्गवचास्तुल्या द्विगुणाश्च यथोत्तरम्। लिह्याद्दन्तीत्रिवृद्ब्राह्मीश्चूर्णिता मधुसर्पिषा॥
sakaliṅgavacāstulyā dviguṇāśca yathottaram| lihyāddantītrivṛdbrāhmīścūrṇitā madhusarpiṣā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुष्ठमेहप्रसुप्तीनां परमं स्यात्तदौषधम्। वराकणाविडङ्गान् वा लिह्यात्तैलाज्यमाक्षिकैः॥
kuṣṭhamehaprasuptīnāṃ paramaṃ syāttadauṣadham| varākaṇāviḍaṅgān vā lihyāttailājyamākṣikaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खदिरशकलचूर्णं क्षौद्रसर्पिर्विमिश्रं। सगिरिजतुविडङ्गं मात्रया सेवमानः। लघुमितहितभोजी ब्रह्मचारी जितात्मा। श्वयथुकिटिभकोठश्वित्रकुष्ठानि हन्यात्॥
khadiraśakalacūrṇaṃ kṣaudrasarpirvimiśraṃ| sagirijatuviḍaṅgaṃ mātrayā sevamānaḥ| laghumitahitabhojī brahmacārī jitātmā| śvayathukiṭibhakoṭhaśvitrakuṣṭhāni hanyāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खदिरासनसारस्य तुलां द्रोणेऽम्भसः क्षिपेत्। अष्टमेऽहनि तत्तोयं पचेदादर्विलेपनात्॥
khadirāsanasārasya tulāṃ droṇe'mbhasaḥ kṣipet| aṣṭame'hani tattoyaṃ pacedādarvilepanāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिफलार्धतुलाचूर्णं तत्पादेन तु बाकुचीम्। तदर्धं द्वीपिनो मूलं तद्वद्ब्राह्मीं समार्कवाम्॥
triphalārdhatulācūrṇaṃ tatpādena tu bākucīm| tadardhaṃ dvīpino mūlaṃ tadvadbrāhmīṃ samārkavām||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोहक्रिमिघ्नद्विप्रस्थं क्षिप्त्वा तद्वटकीकृतम्। कुष्ठमेहग्रहण्यर्शोभगन्दरिषु पूजितम्॥
lohakrimighnadviprasthaṃ kṣiptvā tadvaṭakīkṛtam| kuṣṭhamehagrahaṇyarśobhagandariṣu pūjitam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लाङ्गलीत्रिफलालोहचूर्णं दशपलं पृथक्। गुटिकात्रिशतं षष्टिं कुर्याद्भृङ्गरसाप्लुतम्॥
lāṅgalītriphalālohacūrṇaṃ daśapalaṃ pṛthak| guṭikātriśataṃ ṣaṣṭiṃ kuryādbhṛṅgarasāplutam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छायाशुष्कां च तत्रार्धगुटिकां भक्षयेत् पुरः। जीर्णे रसेन रूक्षेण पेयापूर्वं च भोजयेत्॥
chāyāśuṣkāṃ ca tatrārdhaguṭikāṃ bhakṣayet puraḥ| jīrṇe rasena rūkṣeṇa peyāpūrvaṃ ca bhojayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यन्त्रितो ब्रह्मचर्याद्यैः क्रमेण गुटिकामपि। खादेत् परस्तान्मासस्य भवेत् कामचरः क्रमात्॥
yantrito brahmacaryādyaiḥ krameṇa guṭikāmapi| khādet parastānmāsasya bhavet kāmacaraḥ kramāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं सर्वाणि कुष्ठानि जयत्यतिबलान्यपि। धीमेधास्मृतियुक्तश्च नीरुग्जीवेत् समाः शतम्॥
evaṃ sarvāṇi kuṣṭhāni jayatyatibalānyapi| dhīmedhāsmṛtiyuktaśca nīrugjīvet samāḥ śatam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासामृतानिम्बवरापटोलव्याघ्रीकरञ्जोदककल्कपक्वम्। सर्पिर्विंसर्पज्वरकामलास्रकुष्ठापहं वज्रकमामनन्ति॥
vāsāmṛtānimbavarāpaṭolavyāghrīkarañjodakakalkapakvam| sarpirviṃsarpajvarakāmalāsrakuṣṭhāpahaṃ vajrakamāmananti||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिफलात्रिकटुद्विकण्टकारीकटुकाकुम्भनिकुम्भराजवृक्षैः। सवचातिविषाग्निकैः सपाठैः पिचुभागैर्नववज्रदुग्धमुष्ट्या॥
triphalātrikaṭudvikaṇṭakārīkaṭukākumbhanikumbharājavṛkṣaiḥ| savacātiviṣāgnikaiḥ sapāṭhaiḥ picubhāgairnavavajradugdhamuṣṭyā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिष्टैः सिद्धं सर्पिषः प्रस्थमेभिः क्रूरे कोष्ठे स्नेहनं रेचनं च। कुष्ठश्वित्रप्लीहवर्ध्माश्मगुल्मान् हन्यात् कृच्छ्रांस्तन्महावज्रकाख्यम्॥
piṣṭaiḥ siddhaṃ sarpiṣaḥ prasthamebhiḥ krūre koṣṭhe snehanaṃ recanaṃ ca| kuṣṭhaśvitraplīhavardhmāśmagulmān hanyāt kṛcchrāṃstanmahāvajrakākhyam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यतेर्लेलीतकवसा क्षौद्रजातीरसान्विता। कुष्ठघ्नी समसर्पिर्वा सगायत्र्यसनोदका॥
yaterlelītakavasā kṣaudrajātīrasānvitā| kuṣṭhaghnī samasarpirvā sagāyatryasanodakā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूत्रे विनीता त्रिफलारसे वा सिद्धा घृते वाम्भसि केवले वा। रसायनं पथ्यभुजो हरिद्रा निहन्ति पाण्ड्वामयकुष्ठमेहान्॥
mūtre vinītā triphalārase vā siddhā ghṛte vāmbhasi kevale vā| rasāyanaṃ pathyabhujo haridrā nihanti pāṇḍvāmayakuṣṭhamehān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिबेदमृतवल्या वा स्वरसं यन्त्रपीडितम्। मेध्यं तत् कुष्ठमेहार्शश्छर्दिवातास्रनाशनम्॥
pibedamṛtavalyā vā svarasaṃ yantrapīḍitam| medhyaṃ tat kuṣṭhamehārśaśchardivātāsranāśanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थिरकठिनमण्डलानां कुष्ठानां पोट्टलैर्हितः स्वेदः। स्विन्नोत्सन्नं विलिखेत् कुष्ठं तीक्ष्णेन शस्त्रेण॥
sthirakaṭhinamaṇḍalānāṃ kuṣṭhānāṃ poṭṭalairhitaḥ svedaḥ| svinnotsannaṃ vilikhet kuṣṭhaṃ tīkṣṇena śastreṇa||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुधिरागमार्थमथवाशृङ्गालाबूभिरपहरेद्रक्तम्। प्रच्छेदल्पं कुष्ठं निरेचयेद्वा जलौकोभिः॥
rudhirāgamārthamathavāśṛṅgālābūbhirapaharedraktam| pracchedalpaṃ kuṣṭhaṃ nirecayedvā jalaukobhiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये लेपाः कुष्ठानां युज्यन्ते निर्हृतास्रदोषाणाम्। संशोधिताशयानां सद्यः सिद्धिर्भवति तेषाम्॥
ye lepāḥ kuṣṭhānāṃ yujyante nirhṛtāsradoṣāṇām| saṃśodhitāśayānāṃ sadyaḥ siddhirbhavati teṣām||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येषु न शस्त्रं क्रमते स्पर्शेन्द्रियनाशनेषु कुष्ठेषु। तेषु निपात्यः क्षारो रक्तं दोषं च विस्राव्य॥
yeṣu na śastraṃ kramate sparśendriyanāśaneṣu kuṣṭheṣu| teṣu nipātyaḥ kṣāro raktaṃ doṣaṃ ca visrāvya||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लेपोऽतिकठिनपरुषे सुप्ते कुष्ठे स्थिरे पुराणे च। पीतागदस्य कार्यो विषैः समन्त्रागदैश्चानु॥
lepo'tikaṭhinaparuṣe supte kuṣṭhe sthire purāṇe ca| pītāgadasya kāryo viṣaiḥ samantrāgadaiścānu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्तब्धानि सुप्तसुप्तान्यस्वेदनकण्डुलानि कुष्ठानि। कूर्चैर्दन्तीत्रिवृताकरवीरकरञ्जकुटजानाम्॥
stabdhāni suptasuptānyasvedanakaṇḍulāni kuṣṭhāni| kūrcairdantītrivṛtākaravīrakarañjakuṭajānām||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जात्यर्कनिम्बजैर्वा पत्रैः शस्त्रैः समुद्रफेनेन। घृष्टानि गोमयैर्वा ततः प्रदेहैः प्रदेह्यानि॥
jātyarkanimbajairvā patraiḥ śastraiḥ samudraphenena| ghṛṣṭāni gomayairvā tataḥ pradehaiḥ pradehyāni||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरग्वधः सैडगजः करञ्जो वासा गुडूची मदनं हरिद्रे। श्र्याह्वः सुराह्वः खदिरो धवश्च निम्बो विडङ्गः करवीरकश्च॥
āragvadhaḥ saiḍagajaḥ karañjo vāsā guḍūcī madanaṃ haridre| śryāhvaḥ surāhvaḥ khadiro dhavaśca nimbo viḍaṅgaḥ karavīrakaśca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रन्थिश्च भूर्जो लशुनः शिरीषः सलोमशो गुग्गुलुकृष्णगन्धे। फणिज्जको वत्सकसप्तपर्णपीलूनि कुष्ठं सुमनःप्रवालाः॥
granthiśca bhūrjo laśunaḥ śirīṣaḥ salomaśo guggulukṛṣṇagandhe| phaṇijjako vatsakasaptaparṇapīlūni kuṣṭhaṃ sumanaḥpravālāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वचाहरेणुस्त्रिवृता निकुम्भो भल्लातकं गैरिकमञ्जनं च। मनःशिलाले गृहधूम एला कासीसलोध्रार्जुनमुस्तसर्जाः॥
vacāhareṇustrivṛtā nikumbho bhallātakaṃ gairikamañjanaṃ ca| manaḥśilāle gṛhadhūma elā kāsīsalodhrārjunamustasarjāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यर्धरूपैर्विहिताः षडेते गोपित्तपीताः पुनरेव पिष्टाः। सिद्धाः परं सर्षपतैलयुक्ताश्चूर्णाः प्रदेहा बहुशाः प्रयोज्याः॥
ityardharūpairvihitāḥ ṣaḍete gopittapītāḥ punareva piṣṭāḥ| siddhāḥ paraṃ sarṣapatailayuktāścūrṇāḥ pradehā bahuśāḥ prayojyāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुष्ठानि कृच्छ्राणि नवं किलासं सुरेन्द्रलुप्तं किटिभं सदद्रुम्। भगन्दरार्शांस्यपचीं सपामां हन्युः प्रयुक्तानचिरान्नराणाम्॥
kuṣṭhāni kṛcchrāṇi navaṃ kilāsaṃ surendraluptaṃ kiṭibhaṃ sadadrum| bhagandarārśāṃsyapacīṃ sapāmāṃ hanyuḥ prayuktānacirānnarāṇām||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निम्बं हरिद्रे सुरसं पटोलं कुष्ठाश्वगन्धे सुरदारुशिग्रु। ससर्षपं तुम्बुरुधान्यवन्यं चण्डां च चूर्णानि समानि कुर्यात्॥
nimbaṃ haridre surasaṃ paṭolaṃ kuṣṭhāśvagandhe suradāruśigru| sasarṣapaṃ tumburudhānyavanyaṃ caṇḍāṃ ca cūrṇāni samāni kuryāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैस्तक्रपिष्टैः प्रथमं शरीरं तैलाक्तमुद्वर्तयितुं यतेत। तथास्य कण्डूःपिटकाः सकोठाः कुष्ठानि शोफाश्च शमं व्रजन्ति॥
taistakrapiṣṭaiḥ prathamaṃ śarīraṃ tailāktamudvartayituṃ yateta| tathāsya kaṇḍūḥpiṭakāḥ sakoṭhāḥ kuṣṭhāni śophāśca śamaṃ vrajanti||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुस्तामृतासङ्गकटङ्कटेरीकासीसकम्पिल्लककुष्ठलोध्राः। गन्धोपलः सर्जरसं विडङ्गं मनःशिलाले करवीरकत्वक्॥
mustāmṛtāsaṅgakaṭaṅkaṭerīkāsīsakampillakakuṣṭhalodhrāḥ| gandhopalaḥ sarjarasaṃ viḍaṅgaṃ manaḥśilāle karavīrakatvak||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैलक्तगात्रस्य कृतानि चूर्णान्येतानि दद्यादवचूर्णनार्थम्। दद्रुःसकण्डूः किटिभानि पामा विचर्चिका चेति तथा न सन्ति॥
tailaktagātrasya kṛtāni cūrṇānyetāni dadyādavacūrṇanārtham| dadruḥsakaṇḍūḥ kiṭibhāni pāmā vicarcikā ceti tathā na santi||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काण्डे महावृक्षभवे निलीनः स्विन्नः कुकूले पुटपाकयुक्त्या। विचर्चिकां सर्षपकल्कपिण्डो निहन्ति लज्जामिव रागवेगः॥
kāṇḍe mahāvṛkṣabhave nilīnaḥ svinnaḥ kukūle puṭapākayuktyā| vicarcikāṃ sarṣapakalkapiṇḍo nihanti lajjāmiva rāgavegaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनःशिलाले मरिचानि तैलमार्कं पयः कुष्ठहरः प्रदेहः। तथा करञ्जप्रपुनाटबीजं कुष्ठान्वितं गोसलिलेन पिष्टम्॥
manaḥśilāle maricāni tailamārkaṃ payaḥ kuṣṭhaharaḥ pradehaḥ| tathā karañjaprapunāṭabījaṃ kuṣṭhānvitaṃ gosalilena piṣṭam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुग्गुलुमरिचविडङ्गैः सर्षपकासीससर्जरसमुस्तैः। श्रीवेष्टकालगन्धैर्मनःशिलाकुष्ठकम्पिल्लैः॥
guggulumaricaviḍaṅgaiḥ sarṣapakāsīsasarjarasamustaiḥ| śrīveṣṭakālagandhairmanaḥśilākuṣṭhakampillaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उभयहरिद्रासहितैश्चात्रिकतैलेन मिश्रितैरेभिः। दिनकरकराभितप्तैः कुष्ठं घृष्टं च नष्टं च॥
ubhayaharidrāsahitaiścātrikatailena miśritairebhiḥ| dinakarakarābhitaptaiḥ kuṣṭhaṃ ghṛṣṭaṃ ca naṣṭaṃ ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मरिचं तमालपत्रं कुष्ठं समनःशिलं सकासीसम्। तैलेन युक्तमुषितं सप्ताहं भाजने ताम्रे॥
maricaṃ tamālapatraṃ kuṣṭhaṃ samanaḥśilaṃ sakāsīsam| tailena yuktamuṣitaṃ saptāhaṃ bhājane tāmre||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनालिप्तं सिध्म सप्ताहात् घर्मसेविनोऽपैति। मासान्नवं किलासं स्नानेन विना विशुद्धस्य॥
tenāliptaṃ sidhma saptāhāt gharmasevino'paiti| māsānnavaṃ kilāsaṃ snānena vinā viśuddhasya||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मयूरकं जर्जरितं समूलं दग्ध्वा परिस्राव्य च सप्तकृत्वः। तेनाम्भसा कङ्गुणिकोत्थतैलं सिद्धं परं सिध्मनिबर्हणाय॥
mayūrakaṃ jarjaritaṃ samūlaṃ dagdhvā parisrāvya ca saptakṛtvaḥ| tenāmbhasā kaṅguṇikotthatailaṃ siddhaṃ paraṃ sidhmanibarhaṇāya||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवन्ती मञ्जिष्ठा दार्वी काम्पिल्लकं पयस्तुत्थम्। एष घृततैलपाकः सिद्धः सिद्धे च सर्जरसः॥
jīvantī mañjiṣṭhā dārvī kāmpillakaṃ payastuttham| eṣa ghṛtatailapākaḥ siddhaḥ siddhe ca sarjarasaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देयः समधूच्छिष्टो विपादिका तेन नश्यति ह्यक्ता। चर्मैर्कुष्ठकिटिभं कुष्ठं शाम्यत्यलसकं च॥
deyaḥ samadhūcchiṣṭo vipādikā tena naśyati hyaktā| carmairkuṣṭhakiṭibhaṃ kuṣṭhaṃ śāmyatyalasakaṃ ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तपर्णकरञ्जार्कमालतीकरवीरजम्। मूलं स्नुहीशिरीषाभ्यां चित्रकास्फोतयोरपि॥
saptaparṇakarañjārkamālatīkaravīrajam| mūlaṃ snuhīśirīṣābhyāṃ citrakāsphotayorapi||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करञ्जबीजद्विनिशाव्योषैडगजसर्षपाः। वरा वेल्लं च तैस्तैलं सगोमूत्रैर्विपाचितम्॥
karañjabījadviniśāvyoṣaiḍagajasarṣapāḥ| varā vellaṃ ca taistailaṃ sagomūtrairvipācitam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुष्ठदुष्टव्रणग्रन्थिगण्डमालाभगन्दरान्। विशेषाद्वातकफजान् हन्त्यभ्यङ्गेन वज्रकम्॥
kuṣṭhaduṣṭavraṇagranthigaṇḍamālābhagandarān| viśeṣādvātakaphajān hantyabhyaṅgena vajrakam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एरण्डतार्क्ष्यघननीपकदम्बभार्ङ्गीकम्पिल्लवेल्लफलिनीसुरवारुणीभिः। निर्गुण्ड्यरुष्करसुराह्वसुवर्णदुग्धाश्रीवेष्टगुग्गुलुशिलाहरितालविश्वैः॥
eraṇḍatārkṣyaghananīpakadambabhārṅgīkampillavellaphalinīsuravāruṇībhiḥ| nirguṇḍyaruṣkarasurāhvasuvarṇadugdhāśrīveṣṭagugguluśilāharitālaviśvaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुल्यस्नुगर्कदुग्धं सिद्धं तैलं स्मृतं महावज्रम्। अतिशयितवज्रकगुणं श्वित्रार्शोग्रन्थिमालाघ्नम्॥
tulyasnugarkadugdhaṃ siddhaṃ tailaṃ smṛtaṃ mahāvajram| atiśayitavajrakaguṇaṃ śvitrārśogranthimālāghnam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कनकक्षीरी शैला भार्ङ्गी दन्त्याः फलानि मूलं च। जातीप्रवालसर्षपलशुनविडङ्गं करञ्जत्वक्॥
kanakakṣīrī śailā bhārṅgī dantyāḥ phalāni mūlaṃ ca| jātīpravālasarṣapalaśunaviḍaṅgaṃ karañjatvak||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तच्छदार्कपल्लवमूलत्वङ्निम्बचित्रकास्फोतम्। गुञ्जैरण्डकबृहतीमूलत्वक्सुरसार्जकफलानि॥
saptacchadārkapallavamūlatvaṅnimbacitrakāsphotam| guñjairaṇḍakabṛhatīmūlatvaksurasārjakaphalāni||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुष्ठं पाठा मुस्ता षड्ग्रन्थातुम्बुरुत्वचो मूर्वा। एडगजकुटजशिग्रुत्र्यूषणभल्लातकक्षवकाः॥
kuṣṭhaṃ pāṭhā mustā ṣaḍgranthātumburutvaco mūrvā| eḍagajakuṭajaśigrutryūṣaṇabhallātakakṣavakāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरितालमवाक्पुष्पी तुत्थं कम्पिल्लकोऽमृतासङ्गः। सौराष्ट्री कासीसं दार्वीत्वक् स्वर्जिकालवणम्॥
haritālamavākpuṣpī tutthaṃ kampillako'mṛtāsaṅgaḥ| saurāṣṭrī kāsīsaṃ dārvītvak svarjikālavaṇam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतैस्तैलं तैलं कटुतैलं वा चतुर्गुणे मूत्रे। करवीरमूलपल्लवतोये च विपाचितं जयति॥
etaistailaṃ tailaṃ kaṭutailaṃ vā caturguṇe mūtre| karavīramūlapallavatoye ca vipācitaṃ jayati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कटुकालाबुन्यस्तं जित्याभ्यङ्गेन वातकफकुष्ठम्। मण्डलदद्रूकोष्ठकृमिपामाविचर्चिकाः सुतराम्॥
kaṭukālābunyastaṃ jityābhyaṅgena vātakaphakuṣṭham| maṇḍaladadrūkoṣṭhakṛmipāmāvicarcikāḥ sutarām||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिक्थकतुत्थकगुग्गुलुसिन्दूररसाञ्जनैः कटुकतैलम्। पामाकिटिभविचर्चिषु साधितमभ्यञ्जने श्रेष्ठम्॥
sikthakatutthakaguggulusindūrarasāñjanaiḥ kaṭukatailam| pāmākiṭibhavicarciṣu sādhitamabhyañjane śreṣṭham||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शैलेयकम्पिल्लकपट्टिकाह्वसुराष्ट्रजासर्जरसोपलानि। शिला च चूर्णो नवनीतयुक्तं कुष्ठे स्रवत्यभ्यधिकं प्रशस्तः॥
śaileyakampillakapaṭṭikāhvasurāṣṭrajāsarjarasopalāni| śilā ca cūrṇo navanītayuktaṃ kuṣṭhe sravatyabhyadhikaṃ praśastaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एडगजकुष्ठसैन्धवसिद्धार्थविडङ्गकाञ्जिकैर्लिप्तम्। कृमिपामासिध्मदद्रूमण्डलकुष्ठं शमं याति॥
eḍagajakuṣṭhasaindhavasiddhārthaviḍaṅgakāñjikairliptam| kṛmipāmāsidhmadadrūmaṇḍalakuṣṭhaṃ śamaṃ yāti||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लाक्षाव्योषं प्रापुनाटं च बीजं सश्रीवेष्टाः कुष्ठसिद्धार्थकाश्च। तक्रोन्मिश्रः स्याद्धरिद्रा च लेपो दद्रूषूक्तो मूलकोत्थं च बीजम्॥
lākṣāvyoṣaṃ prāpunāṭaṃ ca bījaṃ saśrīveṣṭāḥ kuṣṭhasiddhārthakāśca| takronmiśraḥ syāddharidrā ca lepo dadrūṣūkto mūlakotthaṃ ca bījam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूर्वाभयासैन्धवचक्रमर्द कुष्ठेरकाः काञ्जिकतक्रपिष्टाः। त्रिभिः प्रलेपैरपि बद्धमूलां दद्रूं च कण्डूं च विनाशयन्ति॥
dūrvābhayāsaindhavacakramarda kuṣṭherakāḥ kāñjikatakrapiṣṭāḥ| tribhiḥ pralepairapi baddhamūlāṃ dadrūṃ ca kaṇḍūṃ ca vināśayanti||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनःशिलात्वक्कुटजं सकुष्ठं सलोमशः सैडगजः करञ्जः। ग्रन्थिश्च भौर्जः करवीरमूलं चूर्णानि साध्यानि तुषोदकेन॥
manaḥśilātvakkuṭajaṃ sakuṣṭhaṃ salomaśaḥ saiḍagajaḥ karañjaḥ| granthiśca bhaurjaḥ karavīramūlaṃ cūrṇāni sādhyāni tuṣodakena||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पलाशनिर्दाहरसेन वापि कर्षोन्मितान्याढक सम्मितेन। दर्वीप्रलेपं प्रवदन्ति लेपमेतत् परं कुष्ठनिषूदनाय॥
palāśanirdāharasena vāpi karṣonmitānyāḍhaka sammitena| darvīpralepaṃ pravadanti lepametat paraṃ kuṣṭhaniṣūdanāya||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एलाचित्रकनिम्बवृषकं कुरुविन्दनागरार्कं च। चूर्णीकृतमष्टाहं भावयितव्यं पलाशस्य॥
elācitrakanimbavṛṣakaṃ kuruvindanāgarārkaṃ ca| cūrṇīkṛtamaṣṭāhaṃ bhāvayitavyaṃ palāśasya||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षारेण गवां मूत्रस्रुतेन तेनास्य मण्डलान्याशु। भिद्यन्ते दीर्यन्ति च लिप्तान्यर्काभितप्तानि॥
kṣāreṇa gavāṃ mūtrasrutena tenāsya maṇḍalānyāśu| bhidyante dīryanti ca liptānyarkābhitaptāni||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मांसी मरिचं लवणं रजनी तगरं सुधा गृहाद्धूमः। मूत्रं पित्तं क्षारः पालाशः कुष्ठनुल्लेपः॥
māṃsī maricaṃ lavaṇaṃ rajanī tagaraṃ sudhā gṛhāddhūmaḥ| mūtraṃ pittaṃ kṣāraḥ pālāśaḥ kuṣṭhanullepaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुस्तं त्रिफला मदनं करञ्ज आरग्वधः कलिङ्गयवाः। ससप्ताह्वकुष्ठफलिनीदार्व्यःसिद्धार्थकं स्नानम्॥
mustaṃ triphalā madanaṃ karañja āragvadhaḥ kaliṅgayavāḥ| sasaptāhvakuṣṭhaphalinīdārvyaḥsiddhārthakaṃ snānam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष कषायो वमनं विरेचनं वर्णदस्तथोद्घर्षः। त्वग्दोषकुष्ठशोफप्रबाधनः पाण्डुरोगघ्नः॥
eṣa kaṣāyo vamanaṃ virecanaṃ varṇadastathodgharṣaḥ| tvagdoṣakuṣṭhaśophaprabādhanaḥ pāṇḍurogaghnaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.