अथातो वातव्याधिचिकित्सितं व्याख्यास्यामः। इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः॥
athāto vātavyādhicikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha·4·4.23
Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha 4.23
सर्वेषु केवलानिलविकारेष्वन्तर्बहिः स्नेहस्वेदौ साल्वलेनोपनाहो निवातं स्थानं प्रावरणानि दशमूलक्वाथसिद्धा महास्नेहप्रगाढाः स्निग्धा दध्यम्ला नागरपिप्पलीतीक्ष्णा ग्राम्यानूपौदकशिरःपिशितरसाः पयांसि यूषाः प्रीणनानि चान्नानि। तैरेव च मांसैर्महास्नेहसंसृष्टैस्तदक्तानामभीक्ष्णं पिण्डादिस्वेदाः॥
sarveṣu kevalānilavikāreṣvantarbahiḥ snehasvedau sālvalenopanāho nivātaṃ sthānaṃ prāvaraṇāni daśamūlakvāthasiddhā mahāsnehapragāḍhāḥ snigdhā dadhyamlā nāgarapippalītīkṣṇā grāmyānūpaudakaśiraḥpiśitarasāḥ payāṃsi yūṣāḥ prīṇanāni cānnāni| taireva ca māṃsairmahāsnehasaṃsṛṣṭaistadaktānāmabhīkṣṇaṃ piṇḍādisvedāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि च। कोलकुलत्थामरतरुयवमिसिमाषातसीवचाकुष्ठम्। रास्नातैलफलानि च वातजिदुत्कारिकाम्लोष्णा॥
api ca| kolakulatthāmarataruyavamisimāṣātasīvacākuṣṭham| rāsnātailaphalāni ca vātajidutkārikāmloṣṇā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बिडालनकुलोष्ट्रसृगालादिचर्मभिर्बन्धः। स्निग्धा बस्तयो नावनानि च प्रयोज्यानि। दोषोपक्रमणीयं चेक्षेत॥
biḍālanakuloṣṭrasṛgālādicarmabhirbandhaḥ| snigdhā bastayo nāvanāni ca prayojyāni| doṣopakramaṇīyaṃ cekṣeta||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्निग्धस्विन्नस्य हि तोदभेदायामशूलादयो वातविकाराः शीघ्रमुपशाम्यन्ति। स्नेहश्च धातून् पुष्णाति बलं च देहे जनयति। तस्मात् पुनः पुनः स्नेहस्वेदौ शीलयेत्। तन्मृदूकृते च कोष्ठे नावतिष्ठन्त्यनिलामयाः॥
snigdhasvinnasya hi todabhedāyāmaśūlādayo vātavikārāḥ śīghramupaśāmyanti| snehaśca dhātūn puṣṇāti balaṃ ca dehe janayati| tasmāt punaḥ punaḥ snehasvedau śīlayet| tanmṛdūkṛte ca koṣṭhe nāvatiṣṭhantyanilāmayāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि तु सदोषत्वान्न निवर्तन्ते ततः सर्वशरीरगेऽपि वायौ विशेषतः पक्वाशयाश्रिते मृदुस्नेहविरेचनं तिल्वकसर्पिः सातलाघृतमैरण्डतैलं वा क्षीरेण दद्यात्। एवं हि विशुद्धस्रोतसोऽनावृतः पवनो विचरन्नाशु शान्तिमेति॥
yadi tu sadoṣatvānna nivartante tataḥ sarvaśarīrage'pi vāyau viśeṣataḥ pakvāśayāśrite mṛdusnehavirecanaṃ tilvakasarpiḥ sātalāghṛtamairaṇḍatailaṃ vā kṣīreṇa dadyāt| evaṃ hi viśuddhasrotaso'nāvṛtaḥ pavano vicarannāśu śāntimeti||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि च। स्निग्धाम्ललवणोष्णाद्यैराहारैर्हि मलश्चितः। स्रोतो बध्वानिलं रुन्ध्यात्तस्मात्तमनुलोमयेत्॥
api ca| snigdhāmlalavaṇoṣṇādyairāhārairhi malaścitaḥ| sroto badhvānilaṃ rundhyāttasmāttamanulomayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ दुर्बले विरेच्ये निरूहं पाचनीयदीपनीयद्रव्ययुक्तमेवंविधं च भोज्यम्। भोज्ययुक्तं वा स्रंसनमवचारयेत्। विशुद्धस्य च समिद्धेऽग्रावसकृत् स्नेहस्वेदौ स्वाद्वम्ललवणं चान्नपानम्। एवमप्यनिवृत्ताववपीडकस्नेहान् बस्तिकर्म च प्रयोजयेत्॥
atha durbale virecye nirūhaṃ pācanīyadīpanīyadravyayuktamevaṃvidhaṃ ca bhojyam| bhojyayuktaṃ vā sraṃsanamavacārayet| viśuddhasya ca samiddhe'grāvasakṛt snehasvedau svādvamlalavaṇaṃ cānnapānam| evamapyanivṛttāvavapīḍakasnehān bastikarma ca prayojayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आमाशयगते कृतवमनस्य षड्ढरणं चूर्णं परतश्च यथार्हं स्नेहादीन्। नाभिदेशमाश्रिते बिल्वशलाटुभिः सिद्धान् मत्स्यान्। अशेषकोष्ठाश्रिते पुनरर्शोग्रहणीविहितमाममलपाचनं क्षारोपयोगानन्तर्गुल्मोपक्रमं च प्रयुञ्जीत। हृदयस्थे अंशुमत्या शृतं पयः॥
āmāśayagate kṛtavamanasya ṣaḍḍharaṇaṃ cūrṇaṃ parataśca yathārhaṃ snehādīn| nābhideśamāśrite bilvaśalāṭubhiḥ siddhān matsyān| aśeṣakoṣṭhāśrite punararśograhaṇīvihitamāmamalapācanaṃ kṣāropayogānantargulmopakramaṃ ca prayuñjīta| hṛdayasthe aṃśumatyā śṛtaṃ payaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रोत्रादिगते शिरोगते च विशेषेण स्नैहिकं नस्यं धूमं शिरोबस्तिमर्दनालेपनान्यथास्वं च स्रोतसां प्रीणनम्॥
śrotrādigate śirogate ca viśeṣeṇa snaihikaṃ nasyaṃ dhūmaṃ śirobastimardanālepanānyathāsvaṃ ca srotasāṃ prīṇanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वचि स्थितेऽभ्यङ्गस्वेदनिवातानि। रक्ते शीतप्रदेहविरेकरक्तमोक्षाः। मांसमेदसोर्विरेकास्थापनशमनानि। अस्थिमज्ज्ञोरन्तर्बहिःस्नेहाः। शुक्रप्राप्ते हर्षः शुक्रलं चान्नपानम्। विबद्धे तु शुक्रे विरेचनम्। ततोऽनुबन्धेऽनन्तरोक्तां क्रियां कुर्यात् पुत्रकामीयं चेक्षेत॥
tvaci sthite'bhyaṅgasvedanivātāni| rakte śītapradehavirekaraktamokṣāḥ| māṃsamedasorvirekāsthāpanaśamanāni| asthimajjñorantarbahiḥsnehāḥ| śukraprāpte harṣaḥ śukralaṃ cānnapānam| vibaddhe tu śukre virecanam| tato'nubandhe'nantaroktāṃ kriyāṃ kuryāt putrakāmīyaṃ cekṣeta||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुष्यति तु गर्भे बालेषु च यष्टीमधुककाश्मर्यफलसारिवाशर्कराशृतं पयो दद्यात्। मांसादमांसरसांश्च बृंहणीयस्नेहयुक्तान्॥
śuṣyati tu garbhe bāleṣu ca yaṣṭīmadhukakāśmaryaphalasārivāśarkarāśṛtaṃ payo dadyāt| māṃsādamāṃsarasāṃśca bṛṃhaṇīyasnehayuktān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिरास्नावसन्धिप्राप्तेऽभ्यङ्गमर्दनस्वेदोपनाहबन्धाग्निकर्माणि। सङ्कोचे माषसैन्धवसाधितं तैलमभ्यङ्गः। स्वापे बहुशो रक्तावसेचनम्। न त्वङ्गम्लानौ शोषभयात्। स्रुतरक्तस्य तैललवणागारधूमैः प्रदेहः॥
sirāsnāvasandhiprāpte'bhyaṅgamardanasvedopanāhabandhāgnikarmāṇi| saṅkoce māṣasaindhavasādhitaṃ tailamabhyaṅgaḥ| svāpe bahuśo raktāvasecanam| na tvaṅgamlānau śoṣabhayāt| srutaraktasya tailalavaṇāgāradhūmaiḥ pradehaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथापतानकिनमस्रस्ताक्षमस्तब्धलाङ्गुलमवेदनमस्वेदनमप्रलापिनमखट्वाघातिनमबहिरायामिनं चोपक्रमेत॥
athāpatānakinamasrastākṣamastabdhalāṅgulamavedanamasvedanamapralāpinamakhaṭvāghātinamabahirāyāminaṃ copakrameta||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र प्रागेव स्निग्धस्विन्नाङ्गं व्योषविडङ्गश्वेतमरिचैरन्यैश्च तीक्ष्णैः शिरोविरेचनैः स्रोतोविशुद्धये कृतनस्यमनन्तरं चैनं विदार्यादिक्वाथमांसरसक्षीरदधिविपक्वं सर्पिरच्छं पाययेत्। तथा नातिमात्रमनिलः प्रसरति॥
tatra prāgeva snigdhasvinnāṅgaṃ vyoṣaviḍaṅgaśvetamaricairanyaiśca tīkṣṇaiḥ śirovirecanaiḥ srotoviśuddhaye kṛtanasyamanantaraṃ cainaṃ vidāryādikvāthamāṃsarasakṣīradadhivipakvaṃ sarpiracchaṃ pāyayet| tathā nātimātramanilaḥ prasarati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो भद्रदार्वादिवर्गं वातघ्नमाहृत्य सयवकोलकुलत्थं सानूपमांसं च निष्क्वाथ्य तत्कषायेणाम्लक्षीरवता मधुरवर्गप्रतीवापं महास्नेहं विपचेत्। तमपतानकिनमभ्यङ्गपरिषेकावगाहपानभोजनानुवासननावनेषु विदध्यात्॥
tato bhadradārvādivargaṃ vātaghnamāhṛtya sayavakolakulatthaṃ sānūpamāṃsaṃ ca niṣkvāthya tatkaṣāyeṇāmlakṣīravatā madhuravargapratīvāpaṃ mahāsnehaṃ vipacet| tamapatānakinamabhyaṅgapariṣekāvagāhapānabhojanānuvāsananāvaneṣu vidadhyāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलीयसि च वाते सुखोष्णकरीषपूर्णे कूपे निखन्यादामुखम्। तप्तायां वा रथकारचुल्यां शिलायां वा सुरापरिषिक्तायां शाययेत् पलालावच्छन्नम्। स्वेदयेद्वा पिण्डेन। मूलकोरुबूकस्फूर्जातकार्कसप्तलाशङ्खिनीस्वरससिद्धं वा तलमभ्यङ्गादिषु योज्यम् अभुक्तवता चैतत् पीतमम्लदधिमरिचवचायुक्तमाक्षेपकमपहन्ति॥
balīyasi ca vāte sukhoṣṇakarīṣapūrṇe kūpe nikhanyādāmukham| taptāyāṃ vā rathakāraculyāṃ śilāyāṃ vā surāpariṣiktāyāṃ śāyayet palālāvacchannam| svedayedvā piṇḍena| mūlakorubūkasphūrjātakārkasaptalāśaṅkhinīsvarasasiddhaṃ vā talamabhyaṅgādiṣu yojyam abhuktavatā caitat pītamamladadhimaricavacāyuktamākṣepakamapahanti||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिलपीडनोपकरणद्रव्याण्यल्पकालतैलपरिपीतान्यवक्षुद्य महति कटाहे पानीयेनाप्लाव्य क्वाथयेदास्नेहोपगमात्। ततस्तत् स्नेहमम्भस उपरिष्टात् पाणिशरावयोरन्यतरेणादाय वातघ्नौषधदत्तप्रतीवापं स्नेहपाककल्पेन पचेत्। एतदणुतैलं सर्ववातविकारहरम्। अणुतैलद्रव्येभ्यो निषपद्यत इत्यणुतैलम्॥
tilapīḍanopakaraṇadravyāṇyalpakālatailaparipītānyavakṣudya mahati kaṭāhe pānīyenāplāvya kvāthayedāsnehopagamāt| tatastat snehamambhasa upariṣṭāt pāṇiśarāvayoranyatareṇādāya vātaghnauṣadhadattapratīvāpaṃ snehapākakalpena pacet| etadaṇutailaṃ sarvavātavikāraharam| aṇutailadravyebhyo niṣapadyata ityaṇutailam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेगान्तरेषु च तीक्ष्णान्यवपीडानि प्रधमनानि वासकृद्दद्यात्। तथास्य श्लेष्मापगमनेन श्वसनविमोक्षात् संज्ञा पुनः पुनर्नोपरुध्यते। कुक्कुटकुलीरशिंशुमारवराहवसाः पाययेत्। यवकोलकुलत्थमूलकदधिघृततैलसिद्धां च यवागूम् सर्वाकारं च गतवेगः स्नेहविरेचनास्थापनानुवासनानि सेवेत॥
vegāntareṣu ca tīkṣṇānyavapīḍāni pradhamanāni vāsakṛddadyāt| tathāsya śleṣmāpagamanena śvasanavimokṣāt saṃjñā punaḥ punarnoparudhyate| kukkuṭakulīraśiṃśumāravarāhavasāḥ pāyayet| yavakolakulatthamūlakadadhighṛtatailasiddhāṃ ca yavāgūm sarvākāraṃ ca gatavegaḥ snehavirecanāsthāpanānuvāsanāni seveta||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिवृदृन्तीसुवर्णक्षीरीशङ्खिनीविडङ्गत्रिफलानामक्षसमाः कल्काः बिल्वमात्रकं तिल्वकमूलानां त्रिफलारसदधिपात्रे द्वे घृतपात्रमकं सर्वमैकध्यं प्रतिसंसृज्य विपचेदेतत्तिल्वकसर्पिः स्नेहविरेचनमनिलरोगेषु। तिल्वकविधिरेव चाशोकरम्यकयोर्द्रष्टव्यः। शुद्धवातपतानकविधानमेतत्। संसृष्टे यथासंसर्गम्॥
trivṛdṛntīsuvarṇakṣīrīśaṅkhinīviḍaṅgatriphalānāmakṣasamāḥ kalkāḥ bilvamātrakaṃ tilvakamūlānāṃ triphalārasadadhipātre dve ghṛtapātramakaṃ sarvamaikadhyaṃ pratisaṃsṛjya vipacedetattilvakasarpiḥ snehavirecanamanilarogeṣu| tilvakavidhireva cāśokaramyakayordraṣṭavyaḥ| śuddhavātapatānakavidhānametat| saṃsṛṣṭe yathāsaṃsargam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सकफे तु वाते तुल्बुरुफलाभयाहिङ्गुपुष्करमूललवणत्रयचूर्णं यवक्वाथेन कृत्पार्श्वार्तिहरं पिबेत्। हिङ्गुनागरदाडिमाम्लवेतससौवर्चलचूर्णं वा। मुस्तपिप्पलीनागरातिविषाबिभीतकभार्ङ्गीचूर्णं वा मद्येनोष्णाम्बुना वापतन्त्रककासहृद्रोगहरम्। सौवर्चलाभयाव्योषसिद्धं सर्पिः। रास्नाम्लवेतससैन्धववचाहरातकाकल्कश्च घृतभृष्टो भक्षितः॥
sakaphe tu vāte tulburuphalābhayāhiṅgupuṣkaramūlalavaṇatrayacūrṇaṃ yavakvāthena kṛtpārśvārtiharaṃ pibet| hiṅgunāgaradāḍimāmlavetasasauvarcalacūrṇaṃ vā| mustapippalīnāgarātiviṣābibhītakabhārṅgīcūrṇaṃ vā madyenoṣṇāmbunā vāpatantrakakāsahṛdrogaharam| sauvarcalābhayāvyoṣasiddhaṃ sarpiḥ| rāsnāmlavetasasaindhavavacāharātakākalkaśca ghṛtabhṛṣṭo bhakṣitaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुण्ठीचित्रकभार्ङ्गीशुकनासानिचुलमहावल्लीबृहतीद्वयकाकमाचीपुनर्नवैरक्षमात्रैर्घृतप्रस्थं साधयेत्। तत् पीतं परमपतन्त्रकश्वासहिध्माहृद्रोगघ्नम्। पथ्याशतार्धकल्केन वा सौवर्चलपलद्वययुक्तं चतुर्गुणक्षीरं घृतप्रस्थं विपाचयेत् तदपतन्त्रकघ्नम्। न चास्य शोधनार्थं बस्तयस्तीक्ष्णाः प्रयोक्तव्याः। हृद्रोगचिकित्सितं चेक्षते॥
śuṇṭhīcitrakabhārṅgīśukanāsāniculamahāvallībṛhatīdvayakākamācīpunarnavairakṣamātrairghṛtaprasthaṃ sādhayet| tat pītaṃ paramapatantrakaśvāsahidhmāhṛdrogaghnam| pathyāśatārdhakalkena vā sauvarcalapaladvayayuktaṃ caturguṇakṣīraṃ ghṛtaprasthaṃ vipācayet tadapatantrakaghnam| na cāsya śodhanārthaṃ bastayastīkṣṇāḥ prayoktavyāḥ| hṛdrogacikitsitaṃ cekṣate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तर्बहिरायामावेकायामवत् साधयेत्। तैलद्रोण्यां चात्र शयनम्। अन्तरायामश्चैतयोर्घोरतरः अपि च॥
antarbahirāyāmāvekāyāmavat sādhayet| tailadroṇyāṃ cātra śayanam| antarāyāmaścaitayorghorataraḥ api ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवर्णदन्तवदनः स्रस्ताङ्गो नष्टचेतनः। प्रस्विद्यंश्च धनुष्कम्पी दशरात्रं न जीवति॥
vivarṇadantavadanaḥ srastāṅgo naṣṭacetanaḥ| prasvidyaṃśca dhanuṣkampī daśarātraṃ na jīvati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेगेष्वतोऽन्यथा जीवेन्मन्देषु विनतो जडः। खञ्जः कुणिः पक्षहतः पङ्गुलो विकलोथवा॥
vegeṣvato'nyathā jīvenmandeṣu vinato jaḍaḥ| khañjaḥ kuṇiḥ pakṣahataḥ paṅgulo vikalothavā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हनुस्तम्भमप्यर्दितवच्चिकित्सेत्। स्वेदयित्वा च हनू स्तब्धौ स्रस्तौ स्वस्थानमानीय पाणिभ्यां पीडयेत्। विवृतास्ये चिबुकं चोन्नामयेत्। संवृतास्ये च नामयेत्॥
hanustambhamapyarditavaccikitset| svedayitvā ca hanū stabdhau srastau svasthānamānīya pāṇibhyāṃ pīḍayet| vivṛtāsye cibukaṃ connāmayet| saṃvṛtāsye ca nāmayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जिह्वास्तम्भे सामान्योक्तो विधिरेकायामे च। तथा महातृणपञ्चमूलविदार्यादिजीवनीयानि मेद्यमांसान्यौदककन्दांश्च द्विगुणोदके क्षीरशेषं निष्क्वाथ्य परिस्राव्य तैलप्रस्थेनोन्मिश्रं पुनरधिश्रयेत्। क्षीरानुगमे चावतार्य शीतं मन्थयेत्। ततः स्नेहमादाय पूर्ववद्विपचेत्। एतत् क्षीरतैलं पानाभ्यङ्गादिषु विधेयम्। तैलविहीनमिदमेव क्षीरघृतमक्षितर्पणम्॥
jihvāstambhe sāmānyokto vidhirekāyāme ca| tathā mahātṛṇapañcamūlavidāryādijīvanīyāni medyamāṃsānyaudakakandāṃśca dviguṇodake kṣīraśeṣaṃ niṣkvāthya parisrāvya tailaprasthenonmiśraṃ punaradhiśrayet| kṣīrānugame cāvatārya śītaṃ manthayet| tataḥ snehamādāya pūrvavadvipacet| etat kṣīratailaṃ pānābhyaṅgādiṣu vidheyam| tailavihīnamidameva kṣīraghṛtamakṣitarpaṇam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिल्वकफलसिद्धक्षीरदध्ना च सह मांसरसान् कल्पयेत्। यथोक्ताश्च यवागूः स्निग्धाश्च नस्यधूमकवलग्रहाः प्रयोज्याः। कृष्णभूमिकेदारं रोहिणीकाष्ठैर्नातिशुष्कैर्दाहयेत्। उपलिप्य च गोमयेन पुनः खदिरकाष्ठैर्दग्ध्वा तद्भस्मापनीय तत्र शीतीभूते तैलं निषेचयेत्। उषितं च निशां खानयेत्। तामनुगततैलां मृत्तिकामादाय पञ्चमूलेन सह क्वाथयेत्। तमपि क्वाथं परिस्रुतमष्टगुणेन पयसा तैलावशेषं पाचयेत्। एतदप्यणुतैलं नावनात् सर्ववातव्याधिहरम्॥
tilvakaphalasiddhakṣīradadhnā ca saha māṃsarasān kalpayet| yathoktāśca yavāgūḥ snigdhāśca nasyadhūmakavalagrahāḥ prayojyāḥ| kṛṣṇabhūmikedāraṃ rohiṇīkāṣṭhairnātiśuṣkairdāhayet| upalipya ca gomayena punaḥ khadirakāṣṭhairdagdhvā tadbhasmāpanīya tatra śītībhūte tailaṃ niṣecayet| uṣitaṃ ca niśāṃ khānayet| tāmanugatatailāṃ mṛttikāmādāya pañcamūlena saha kvāthayet| tamapi kvāthaṃ parisrutamaṣṭaguṇena payasā tailāvaśeṣaṃ pācayet| etadapyaṇutailaṃ nāvanāt sarvavātavyādhiharam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वच्च पञ्चमूलकाष्ठैर्दग्ध्वा भस्मापनीय विदार्यादिसिद्धेन तैलेन शतशो निषिच्य पूर्ववन्मृदमादायोष्णोदकवति कटाहेऽभ्यासिच्य तैलं पाणिना पिचुना वा गृहीत्वा वातहरौषधक्वाथमांसरसक्षीराम्लभागसहस्रेण सहस्रपाकं साधयेद्यावता कालेन शक्नुयात् पक्तुं प्रतिवापश्चात्र हैमवता दक्षिणापथगा चाश्वगन्धा वातघ्नानि च द्रव्याणि। सिध्यति चास्मिन् शङ्खमाध्मापयेत्। दुन्दुभीन् वादयेत्। ब्राह्मणानध्यापयेत् भोजयेच्च। छत्रं धारयेत्। बालव्यजनैश्च वीजयेत्। तत्सिद्धं नस्यपानाभ्यङ्गबस्तिषु प्रयुञ्जीत। एतत्सहस्रपाकमनिवार्यवीर्यं तैलमेवं भागशतपक्वं शतपाकम्। अभीक्ष्णं च स्वेदयेत्। ततः स्निग्धस्विन्नस्य श्लक्ष्णस्य मृदुनश्चर्मणो वाससो वा चतुरङ्गुलविस्तृताभिः पट्टिकाभिर्वक्रीभूतप्रदेशानवगृह्णन् सर्वतो वेष्टयेत् बध्नीयात्। निशि बध्वा दिवा मुञ्चेद्दिवा वा जिशि। मोक्षान्ते चोत्कारिकाभिः सुस्निग्धाभिर्वातघ्नप्रक्लृप्ताभिः स्वेदयेत्। अव्यथं च प्रतिलोमं प्रमार्जयन्नृजु कुर्वंश्च पुनर्बध्नीयात्। एवं सप्तरात्रम्। सशोफे तु वमनमाचरेत्। सदाहरागे बलवतः सिराव्यधम्। घृतक्षीरबस्तिसेकान् वातपित्तघ्नक्रियां च॥
tadvacca pañcamūlakāṣṭhairdagdhvā bhasmāpanīya vidāryādisiddhena tailena śataśo niṣicya pūrvavanmṛdamādāyoṣṇodakavati kaṭāhe'bhyāsicya tailaṃ pāṇinā picunā vā gṛhītvā vātaharauṣadhakvāthamāṃsarasakṣīrāmlabhāgasahasreṇa sahasrapākaṃ sādhayedyāvatā kālena śaknuyāt paktuṃ prativāpaścātra haimavatā dakṣiṇāpathagā cāśvagandhā vātaghnāni ca dravyāṇi| sidhyati cāsmin śaṅkhamādhmāpayet| dundubhīn vādayet| brāhmaṇānadhyāpayet bhojayecca| chatraṃ dhārayet| bālavyajanaiśca vījayet| tatsiddhaṃ nasyapānābhyaṅgabastiṣu prayuñjīta| etatsahasrapākamanivāryavīryaṃ tailamevaṃ bhāgaśatapakvaṃ śatapākam| abhīkṣṇaṃ ca svedayet| tataḥ snigdhasvinnasya ślakṣṇasya mṛdunaścarmaṇo vāsaso vā caturaṅgulavistṛtābhiḥ paṭṭikābhirvakrībhūtapradeśānavagṛhṇan sarvato veṣṭayet badhnīyāt| niśi badhvā divā muñceddivā vā jiśi| mokṣānte cotkārikābhiḥ susnigdhābhirvātaghnapraklṛptābhiḥ svedayet| avyathaṃ ca pratilomaṃ pramārjayannṛju kurvaṃśca punarbadhnīyāt| evaṃ saptarātram| saśophe tu vamanamācaret| sadāharāge balavataḥ sirāvyadham| ghṛtakṣīrabastisekān vātapittaghnakriyāṃ ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकाङ्गरोगिणमम्लानगात्रं स्नेहस्वेदोपपन्नं मृदुना संशोधनेन संशोध्यानुवास्यास्थाप्य चाक्षेपकविधानेनोपचरेत्। विशेषतो बलातैलमनुवासनार्थे। दोषसंसर्गे यथासंसर्गम्। कुक्कुटीं वा रसायनविधानेनोपयुञ्जीत। अपबाहुके नाचनमूर्ध्वभक्तं च निरामे स्नेहपानम्। विश्वभीप्रभृतिषु पाददाहान्तेषु यथोक्तां सिरां विध्वा वातव्याधिवदुपाचरेत्॥
ekāṅgarogiṇamamlānagātraṃ snehasvedopapannaṃ mṛdunā saṃśodhanena saṃśodhyānuvāsyāsthāpya cākṣepakavidhānenopacaret| viśeṣato balātailamanuvāsanārthe| doṣasaṃsarge yathāsaṃsargam| kukkuṭīṃ vā rasāyanavidhānenopayuñjīta| apabāhuke nācanamūrdhvabhaktaṃ ca nirāme snehapānam| viśvabhīprabhṛtiṣu pādadāhānteṣu yathoktāṃ sirāṃ vidhvā vātavyādhivadupācaret||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊरुस्तम्भे तु स्नेहासृक्स्राववमनाविरेचनबस्तिकर्माणि परिहरेत्। आमश्लेष्मभ्यां सह तेषां विरोधात्। ऊरुलीनानां वायुना स्तब्धानां च वमनादिभिरूर्ध्वं नेतुमम्भसामिव निम्नात् स्थलमशक्यत्वात्। ततस्तत्र तु बहुशः शमनशोषणानि युक्त्यावेक्ष्य युञ्जीत। रूक्षोपचारान् यवश्यामाककोद्रवोद्दालकमलवणमल्पतैलसिद्धं शाकं क्षारारिष्टमधूदकानि च शीलयेत्॥
ūrustambhe tu snehāsṛksrāvavamanāvirecanabastikarmāṇi pariharet| āmaśleṣmabhyāṃ saha teṣāṃ virodhāt| ūrulīnānāṃ vāyunā stabdhānāṃ ca vamanādibhirūrdhvaṃ netumambhasāmiva nimnāt sthalamaśakyatvāt| tatastatra tu bahuśaḥ śamanaśoṣaṇāni yuktyāvekṣya yuñjīta| rūkṣopacārān yavaśyāmākakodravoddālakamalavaṇamalpatailasiddhaṃ śākaṃ kṣārāriṣṭamadhūdakāni ca śīlayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स सैन्धवं वचादिं हरिद्रादिं वत्सकादिं वा। षड्धरणं वा हरीतकीः पिप्पलीर्वा। शार्ङ्गेष्टामदनदन्तीवत्सकं वा। स्वादुकण्टकारग्वधदार्वीमरुबकपाठाकरञ्जकूलकचूर्णं वा सक्षौद्रं मस्तुना पिबेत्। चित्रकदेवदारुकुष्ठपाठातिक्तकरोहिणीर्वा मधुना लिह्यात्। त्रिफलापिप्पलीमुस्तचविकाकटुरोहिणीर्वा। स्वेदांश्च रूक्षान् कुर्यात्॥
sa saindhavaṃ vacādiṃ haridrādiṃ vatsakādiṃ vā| ṣaḍdharaṇaṃ vā harītakīḥ pippalīrvā| śārṅgeṣṭāmadanadantīvatsakaṃ vā| svādukaṇṭakāragvadhadārvīmarubakapāṭhākarañjakūlakacūrṇaṃ vā sakṣaudraṃ mastunā pibet| citrakadevadārukuṣṭhapāṭhātiktakarohiṇīrvā madhunā lihyāt| triphalāpippalīmustacavikākaṭurohiṇīrvā| svedāṃśca rūkṣān kuryāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्यपतृप्तं तु रूक्षं क्षाममनिद्रं जाङ्गलरसैः शालिभिश्च तर्पयेत्। सर्षपतैलं वा सरलकुष्ठश्रीवेष्टकसुरदारुनागकेसराजगन्धासिद्धं सक्षौद्रं पिबेत्। ससैन्धवपलं शुण्ठीचित्रकपिप्पलीमूलानां पृथक् द्विपलं दश भल्लातकास्थीनि कल्कीकृत्यैकध्यमारनालाढकेन सह तैलप्रस्थं पचेत्। तत्सर्ववातविकारेषु पथ्यं विशेषादूरुस्तम्भार्शोगृध्रसीघ्नमपत्यदं च। बहिरपि श्लेष्मक्षपणाय क्षौद्रसर्षपकरञ्जफलवल्मीकमृद्गोमूत्रैरुष्णैर्लेपयेत्। सौभाञ्जनतर्कारीद्वयसरलार्जुनकरञ्जाढकीगोक्षुरकैर्लेपोन्मर्दनसेकान् कुर्यात्। व्यायामैश्च विविधर्मेदः क्षपयेत्। स्थलान्युल्लङ्क्षयेत्। प्रतिस्रोतः सरितमव्यालां तरेत्। एवमूरुस्तम्भो हि शुष्केश्लेष्मणि प्रशाम्यतीति॥
atyapatṛptaṃ tu rūkṣaṃ kṣāmamanidraṃ jāṅgalarasaiḥ śālibhiśca tarpayet| sarṣapatailaṃ vā saralakuṣṭhaśrīveṣṭakasuradārunāgakesarājagandhāsiddhaṃ sakṣaudraṃ pibet| sasaindhavapalaṃ śuṇṭhīcitrakapippalīmūlānāṃ pṛthak dvipalaṃ daśa bhallātakāsthīni kalkīkṛtyaikadhyamāranālāḍhakena saha tailaprasthaṃ pacet| tatsarvavātavikāreṣu pathyaṃ viśeṣādūrustambhārśogṛdhrasīghnamapatyadaṃ ca| bahirapi śleṣmakṣapaṇāya kṣaudrasarṣapakarañjaphalavalmīkamṛdgomūtrairuṣṇairlepayet| saubhāñjanatarkārīdvayasaralārjunakarañjāḍhakīgokṣurakairleponmardanasekān kuryāt| vyāyāmaiśca vividharmedaḥ kṣapayet| sthalānyullaṅkṣayet| pratisrotaḥ saritamavyālāṃ taret| evamūrustambho hi śuṣkeśleṣmaṇi praśāmyatīti||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवति चात्र। सहचरं सुरदारु सनागरं क्वथितमम्भसि तैलविमिश्रितम्। पवनपीडितदेहगतिः पिबन् द्रुतविलम्बितगो भवतीच्छया॥
bhavati cātra| sahacaraṃ suradāru sanāgaraṃ kvathitamambhasi tailavimiśritam| pavanapīḍitadehagatiḥ piban drutavilambitago bhavatīcchayā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रास्नामहौषधद्वीप्पिप्पलीशठिपौष्करम्। पिष्ट्वा विपाचयेत्सर्पिर्वातरोगहरं परम्॥
rāsnāmahauṣadhadvīppippalīśaṭhipauṣkaram| piṣṭvā vipācayetsarpirvātarogaharaṃ param||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निम्बामृतावृषपटोलनिदिग्धिकानां भागान् पृथग्दशपलान् विपचेद्घटेऽपाम्। अष्टांशशेषितरसेन पुनश्च तेन प्रस्थं घृतस्य विपचेत् पिचुभागकल्कैः॥
nimbāmṛtāvṛṣapaṭolanidigdhikānāṃ bhāgān pṛthagdaśapalān vipacedghaṭe'pām| aṣṭāṃśaśeṣitarasena punaśca tena prasthaṃ ghṛtasya vipacet picubhāgakalkaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाठाविडङ्गसुरदारुगजोपकुल्याद्विक्षारनागरनिशामिसिचव्यकुष्ठैः। तेजोवतीमरिचवत्सकदीप्यकाग्निरोहिण्यरुष्करवचाकणमूलयुक्तैः॥
pāṭhāviḍaṅgasuradārugajopakulyādvikṣāranāgaraniśāmisicavyakuṣṭhaiḥ| tejovatīmaricavatsakadīpyakāgnirohiṇyaruṣkaravacākaṇamūlayuktaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मञ्जिष्ठयातिविषया विषया यवान्या संशुद्धगुग्गुलुपलैरपि पञ्चसङ्ख्यैः। तत् सेवितं विधमति प्रबलं समीरं सन्ध्यस्थिमज्जगतमप्यथ कुष्ठमीदृक्॥
mañjiṣṭhayātiviṣayā viṣayā yavānyā saṃśuddhaguggulupalairapi pañcasaṅkhyaiḥ| tat sevitaṃ vidhamati prabalaṃ samīraṃ sandhyasthimajjagatamapyatha kuṣṭhamīdṛk||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाडीव्रणार्बुदभगन्दरगण्डमाला जत्रूर्ध्वसर्वगदगुल्मगुदोत्थमेहान्। यक्ष्मारुचिश्वसनपीनसकासशोषहृत्पाण्डुरोगमदविद्रधिवातरक्तम्॥
nāḍīvraṇārbudabhagandaragaṇḍamālā jatrūrdhvasarvagadagulmagudotthamehān| yakṣmāruciśvasanapīnasakāsaśoṣahṛtpāṇḍurogamadavidradhivātaraktam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रोणेऽम्भसः पचेद्भागान् दशमूलाच्चतुष्पलान्। यवकोलकुलत्थानां भागैः प्रस्थोन्मितैः सह॥
droṇe'mbhasaḥ pacedbhāgān daśamūlāccatuṣpalān| yavakolakulatthānāṃ bhāgaiḥ prasthonmitaiḥ saha||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पादशेषे रसे पिष्टैर्जीवनीयैः सशर्करैः। तद्वत्खर्जूरकाश्मर्यद्राक्षाबदरफल्गुभिः॥
pādaśeṣe rase piṣṭairjīvanīyaiḥ saśarkaraiḥ| tadvatkharjūrakāśmaryadrākṣābadaraphalgubhiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सक्षीरैः सर्पिषः प्रस्थः सिद्धः केवलवातनुत्। योज्यो निरत्ययः पाननस्याभ्यञ्जनबस्तिषु॥
sakṣīraiḥ sarpiṣaḥ prasthaḥ siddhaḥ kevalavātanut| yojyo niratyayaḥ pānanasyābhyañjanabastiṣu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलाबिल्वशृते क्षीरे घृतमण्डं विपाचयेत्। तस्य शुक्तिः प्रकुञ्चो वा नस्यं वाते शिरोगते॥
balābilvaśṛte kṣīre ghṛtamaṇḍaṃ vipācayet| tasya śuktiḥ prakuñco vā nasyaṃ vāte śirogate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वत्सिद्धा वसा नक्रमत्स्यकूर्मबुलूकजा। प्रत्यग्रा विधिनानेन नस्यपानेषु योजयेत्॥
tadvatsiddhā vasā nakramatsyakūrmabulūkajā| pratyagrā vidhinānena nasyapāneṣu yojayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीर्णं पिण्याकं पञ्चमूलं पृथक् च क्वाथं क्वाथाभ्यामेकतस्तैलमाभ्याम् क्षीरादष्टांशं पाचयेत्तेन पानाद्वाता नश्येयुः श्लेष्मयुक्ता विशेषात्॥
jīrṇaṃ piṇyākaṃ pañcamūlaṃ pṛthak ca kvāthaṃ kvāthābhyāmekatastailamābhyām kṣīrādaṣṭāṃśaṃ pācayettena pānādvātā naśyeyuḥ śleṣmayuktā viśeṣāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समूलशाखस्य सहाचरस्य तुलां समेतां दशमूलतश्च। अभीरुमूलाच्च तुलार्धमेतदष्टांशशेषं विपचेद्वहेऽपाम्॥
samūlaśākhasya sahācarasya tulāṃ sametāṃ daśamūlataśca| abhīrumūlācca tulārdhametadaṣṭāṃśaśeṣaṃ vipacedvahe'pām||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र सेव्यनखकुष्ठहिमैलास्पृक्प्रियङ्गुनलिकाम्बुशिलाजैः। लोहितानलदलोहसुराह्वैः कोपनामिशितुरुष्कनतैश्च॥
tatra sevyanakhakuṣṭhahimailāspṛkpriyaṅgunalikāmbuśilājaiḥ| lohitānaladalohasurāhvaiḥ kopanāmiśituruṣkanataiśca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुल्यक्षीरं पालिकैस्तैलपात्रं सिद्धं कृच्छ्रान् शीलितं हन्ति वातान्। कम्पाक्षेपस्तम्भशोषादियुक्तान् गुल्मोन्मादौ पीनसान्योनिरोगान्॥
tulyakṣīraṃ pālikaistailapātraṃ siddhaṃ kṛcchrān śīlitaṃ hanti vātān| kampākṣepastambhaśoṣādiyuktān gulmonmādau pīnasānyonirogān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केतकिमूलबलातिबलानां यद्बहलेन रसेन विपक्वम्। तैलमनल्पतुषोदकयुक्तं मारुतमस्थिगतं तदपोहेत्॥
ketakimūlabalātibalānāṃ yadbahalena rasena vipakvam| tailamanalpatuṣodakayuktaṃ mārutamasthigataṃ tadapohet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुलां लशुनकन्दस्य तुलार्धं जाङ्गलात् पलात्। दशमूलाच्च विपचेद्भागान् पञ्चपलान् पृथक्॥
tulāṃ laśunakandasya tulārdhaṃ jāṅgalāt palāt| daśamūlācca vipacedbhāgān pañcapalān pṛthak||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तोयार्मणेण पादस्थे समं तैलं पयो दधि। तत्र दद्यात् पलांशांश्च रास्नामधुकजीवकान्॥
toyārmaṇeṇa pādasthe samaṃ tailaṃ payo dadhi| tatra dadyāt palāṃśāṃśca rāsnāmadhukajīvakān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मिशिस्थिरामहामेदाचपलातिविषाबलाः। काकोली पौष्करं मूलमश्वगन्धां च साधितम्॥
miśisthirāmahāmedācapalātiviṣābalāḥ| kākolī pauṣkaraṃ mūlamaśvagandhāṃ ca sādhitam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्परं वातरोगघ्नं गुल्मानाहार्तिशूलनुत्। भग्नजर्जरिताङ्गानां पथ्यमग्नेश्च दीपनम्॥
tatparaṃ vātarogaghnaṃ gulmānāhārtiśūlanut| bhagnajarjaritāṅgānāṃ pathyamagneśca dīpanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समूलजालां विपचेत् प्रसारिणीं तुलोन्मितां पादधृते घटेऽम्भसः। पृथक् सतैलं दधि तत्समं क्षिपेत् समं च ताभ्यां विजयां ततः पचेत्॥
samūlajālāṃ vipacet prasāriṇīṃ tulonmitāṃ pādadhṛte ghaṭe'mbhasaḥ| pṛthak satailaṃ dadhi tatsamaṃ kṣipet samaṃ ca tābhyāṃ vijayāṃ tataḥ pacet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसारिणीजीवकसिन्धुजन्मयष्ट्याह्वरास्नाग्निकयावशूकैः। सग्रन्थिकाख्यैर्द्विपलैः सुपिष्टैः भल्लातकानां दशकैस्त्रिभीश्च॥
prasāriṇījīvakasindhujanmayaṣṭyāhvarāsnāgnikayāvaśūkaiḥ| sagranthikākhyairdvipalaiḥ supiṣṭaiḥ bhallātakānāṃ daśakaistribhīśca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुण्ठीपलत्रययुतैर्विनिहन्ति पाननस्यादिभिस्तदखिलान् मरुतो विकारान् कुष्ठप्रमेहहतनाममनोविकारश्वासास्थिभङ्गजठरक्रिमिबीजदोषान्॥
śuṇṭhīpalatrayayutairvinihanti pānanasyādibhistadakhilān maruto vikārān kuṣṭhapramehahatanāmamanovikāraśvāsāsthibhaṅgajaṭharakrimibījadoṣān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पचेत् सहाचरतुलां जलद्रोणचतुष्टये। द्रोणशेषे समक्षीरे तत्र तैलाढकं पचेत्॥
pacet sahācaratulāṃ jaladroṇacatuṣṭaye| droṇaśeṣe samakṣīre tatra tailāḍhakaṃ pacet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहाचरस्य मूलानां कल्कितैर्दशाभिः पलैः। अथवा नतषड्ग्रन्थास्थिराकुष्ठसुराह्वयात्॥
sahācarasya mūlānāṃ kalkitairdaśābhiḥ palaiḥ| athavā nataṣaḍgranthāsthirākuṣṭhasurāhvayāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सैलानलदशौलेयशताह्वारक्तचन्दनात्। सिद्धेऽस्मिन् शर्कराचूर्णादष्टादशपलं क्षिपेत्॥
sailānaladaśauleyaśatāhvāraktacandanāt| siddhe'smin śarkarācūrṇādaṣṭādaśapalaṃ kṣipet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भेडस्य संमतं तैलं तत् कृच्छ्राननिलामयान्। वातकुण्डलिकोन्मादभूतापस्मारवर्ध्म च। गुल्महृद्रोगदुर्नामयोनिरोगांश्च नाशयेत्॥
bheḍasya saṃmataṃ tailaṃ tat kṛcchrānanilāmayān| vātakuṇḍalikonmādabhūtāpasmāravardhma ca| gulmahṛdrogadurnāmayonirogāṃśca nāśayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वदंष्ट्रककषायस्य प्रस्थौ द्वौ पयसा समौ। षट्पलं शृङ्गवेरस्य गुडस्य च पलाष्टकम्। तैलप्रस्थं विपक्वं तद्दद्यात् सर्वानिलार्तिषु॥
śvadaṃṣṭrakakaṣāyasya prasthau dvau payasā samau| ṣaṭpalaṃ śṛṅgaverasya guḍasya ca palāṣṭakam| tailaprasthaṃ vipakvaṃ taddadyāt sarvānilārtiṣu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलाशतं छिन्नरुहापादं रास्नाष्टभागिकम्। जलाढकशते पक्त्वा शतभागाथिते रसे॥
balāśataṃ chinnaruhāpādaṃ rāsnāṣṭabhāgikam| jalāḍhakaśate paktvā śatabhāgāthite rase||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दधिमस्त्विक्षुनिर्यासशुक्तैस्तैलाढकं समैः। पचेत्साजपयोर्धांशं कल्कैरेभिः पलोन्मितैः॥
dadhimastvikṣuniryāsaśuktaistailāḍhakaṃ samaiḥ| pacetsājapayordhāṃśaṃ kalkairebhiḥ palonmitaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शठीसरलदार्वेलामञ्जिष्ठागरुचन्दनैः। पद्मकातिबलामुस्तासूप्यपर्णीहरेणुभिः॥
śaṭhīsaraladārvelāmañjiṣṭhāgarucandanaiḥ| padmakātibalāmustāsūpyaparṇīhareṇubhiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यष्ठ्याह्वसुरसव्याघ्रनखर्षभकजीवकैः। पलाशरसकस्तूरीनलिकाजातिकोशकैः॥
yaṣṭhyāhvasurasavyāghranakharṣabhakajīvakaiḥ| palāśarasakastūrīnalikājātikośakaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पृक्काकुङ्कुमशैलेयजातीकटुफलाम्बुभिः। त्वक्कुन्दुरुककर्पूरतुरुष्कश्रीनिवासकैः॥
spṛkkākuṅkumaśaileyajātīkaṭuphalāmbubhiḥ| tvakkundurukakarpūraturuṣkaśrīnivāsakaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लवङ्गनखकंकोलकुष्ठमांसीप्रियङ्गुभिः। स्थौणेयतगरध्यामवचामदनकप्लवैः॥
lavaṅganakhakaṃkolakuṣṭhamāṃsīpriyaṅgubhiḥ| sthauṇeyatagaradhyāmavacāmadanakaplavaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सनागकेसरैः सिद्धे दद्याच्चात्रावतारिते। पत्रकल्कं ततः पूतं विधिना तत् प्रयोजितम्॥
sanāgakesaraiḥ siddhe dadyāccātrāvatārite| patrakalkaṃ tataḥ pūtaṃ vidhinā tat prayojitam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वासं कासं ज्वरं मूर्छां छर्दिं तृष्णां क्षतं क्षयम्। प्लीहशोषावपस्मारमलक्ष्मीं च प्रणाशयेत्। बलातैलमिदं श्रेष्ठं वातव्याधिविनाशनम्॥
śvāsaṃ kāsaṃ jvaraṃ mūrchāṃ chardiṃ tṛṣṇāṃ kṣataṃ kṣayam| plīhaśoṣāvapasmāramalakṣmīṃ ca praṇāśayet| balātailamidaṃ śreṣṭhaṃ vātavyādhivināśanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमृतायास्तुलाः पञ्च पचेत्तोयवहद्वये। पादशेषे समक्षीरं तैलस्य द्व्याढकं पचेत्॥
amṛtāyāstulāḥ pañca pacettoyavahadvaye| pādaśeṣe samakṣīraṃ tailasya dvyāḍhakaṃ pacet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एलामांसीनतोशीरसारिवाकुष्ठचन्दनैः। शतपुष्पाबलामेदामहामेदर्धिजीवकैः॥
elāmāṃsīnatośīrasārivākuṣṭhacandanaiḥ| śatapuṣpābalāmedāmahāmedardhijīvakaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काकोलीक्षीरकाकोलीश्रावण्यतिबलानखैः। महाश्रावणिजीवन्तीविदारीकपिकच्छुभिः॥
kākolīkṣīrakākolīśrāvaṇyatibalānakhaiḥ| mahāśrāvaṇijīvantīvidārīkapikacchubhiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शतावरीतामलकीकर्कटाह्वाहरेणुभिः। वचागोक्षुरकैरण्डारास्नाकालासहाचरैः॥
śatāvarītāmalakīkarkaṭāhvāhareṇubhiḥ| vacāgokṣurakairaṇḍārāsnākālāsahācaraiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीरामहैलर्षभकत्रिदशाह्वैश्च कार्षिकैः। मञ्जिष्ठायास्त्रिकर्षेण मधुकाष्टपलेन च॥
vīrāmahailarṣabhakatridaśāhvaiśca kārṣikaiḥ| mañjiṣṭhāyāstrikarṣeṇa madhukāṣṭapalena ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कल्कैस्तत्क्षीणवीर्याग्निबलसम्मूढचेतसः। उन्मादारत्यपस्मारैरार्तांश्च प्रकृतिं नयेत्॥
kalkaistatkṣīṇavīryāgnibalasammūḍhacetasaḥ| unmādāratyapasmārairārtāṃśca prakṛtiṃ nayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातव्याधिहरं श्रेष्ठं तैलाग्र्यममृताह्वयम्। रास्नासहस्रनिर्यूहे तैलद्रोणं विपाचयेत्। गन्धैर्हैमवतैः पिष्टैरेलाद्यैश्चानिलार्तिनुत्। एष कल्पोऽश्वगन्धाया बलातिबलयोरपि॥
vātavyādhiharaṃ śreṣṭhaṃ tailāgryamamṛtāhvayam| rāsnāsahasraniryūhe tailadroṇaṃ vipācayet| gandhairhaimavataiḥ piṣṭairelādyaiścānilārtinut| eṣa kalpo'śvagandhāyā balātibalayorapi||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्वाथकल्कपयोभिर्वा बलादीनां पृथक् पचेत्। यवकोलकुलत्थानां मत्स्यानां शिग्रुबिल्वयोः॥
kvāthakalkapayobhirvā balādīnāṃ pṛthak pacet| yavakolakulatthānāṃ matsyānāṃ śigrubilvayoḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसेन मूलकानां च तैलं दधिपयोन्वितम्। साधयेत्तत् परं सर्वपवनव्याधिभेषजम्॥
rasena mūlakānāṃ ca tailaṃ dadhipayonvitam| sādhayettat paraṃ sarvapavanavyādhibheṣajam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यच्च शीतज्वरे तैलमगर्वाद्यमुदाहृतम्। सहस्रशतशः पक्त्वा सिद्धं वातामयापहम्॥
yacca śītajvare tailamagarvādyamudāhṛtam| sahasraśataśaḥ paktvā siddhaṃ vātāmayāpaham||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फलत्रिकस्य प्रस्थं स्यात् कुलत्थं कुडवद्वयम्। कृष्णगन्धात्वगाढक्योः पृथक् पञ्चपलानि तु॥
phalatrikasya prasthaṃ syāt kulatthaṃ kuḍavadvayam| kṛṣṇagandhātvagāḍhakyoḥ pṛthak pañcapalāni tu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रास्नाचित्रकयोर्द्वे द्वे दशमूलात् पलं पलम्। जलद्रोणे पचेत् पादशेषे प्रस्थोन्मितं पृथक्॥
rāsnācitrakayordve dve daśamūlāt palaṃ palam| jaladroṇe pacet pādaśeṣe prasthonmitaṃ pṛthak||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुरारनालदध्यम्लसौवीरकतुषोदकम्। कोलदाडिमवृक्षाम्लरसं क्षीरं वसां नवाम्॥
surāranāladadhyamlasauvīrakatuṣodakam| koladāḍimavṛkṣāmlarasaṃ kṣīraṃ vasāṃ navām||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मज्जानं तैलमाज्यं च जीवनीयपलानि षट्। कल्कमेकत्र तत् सिद्धं सिद्धं शुद्धानिलामये॥
majjānaṃ tailamājyaṃ ca jīvanīyapalāni ṣaṭ| kalkamekatra tat siddhaṃ siddhaṃ śuddhānilāmaye||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिरापर्वास्थिगे वाते सर्वाङ्गैकाङ्गरोगिषु। वेपनाक्षेपशूलेषु तमभ्यङ्गं प्रयोजयेत्॥
sirāparvāsthige vāte sarvāṅgaikāṅgarogiṣu| vepanākṣepaśūleṣu tamabhyaṅgaṃ prayojayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आनूपजाङ्गलोत्थानामस्थीनि विपचेज्जले। तत्स्नेहं दशमूलस्य कषायेण पुनः पचेत्॥
ānūpajāṅgalotthānāmasthīni vipacejjale| tatsnehaṃ daśamūlasya kaṣāyeṇa punaḥ pacet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवकर्षभकास्फोतविदारीकपिकच्छुभिः। वातघ्नैर्दीपनीयैश्च कल्कैर्द्विक्षीरभागिकैः॥
jīvakarṣabhakāsphotavidārīkapikacchubhiḥ| vātaghnairdīpanīyaiśca kalkairdvikṣīrabhāgikaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिरापर्वास्थिकोष्ठस्थं पानाद्यैर्हन्ति तच्चलम्। क्षीणौजोमज्जशुक्राणामेतत् स्यादमृतोपमम्॥
sirāparvāsthikoṣṭhasthaṃ pānādyairhanti taccalam| kṣīṇaujomajjaśukrāṇāmetat syādamṛtopamam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाने नस्येऽन्वासनेऽभ्यञ्जने च स्नेहाः काले सम्यगेते प्रयुक्ताः। दुष्टान् वातानाशु शान्तिं नयेयुर्वन्ध्या नरीः पुत्रभाजश्च कुर्युः॥
pāne nasye'nvāsane'bhyañjane ca snehāḥ kāle samyagete prayuktāḥ| duṣṭān vātānāśu śāntiṃ nayeyurvandhyā narīḥ putrabhājaśca kuryuḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेहस्वेदैर्द्रुतः श्लेष्मा यदा पक्वाशये स्थितः। पित्तं वा दर्शयेद्रूपं बस्तिभिस्तं विनिर्जयेत्॥
snehasvedairdrutaḥ śleṣmā yadā pakvāśaye sthitaḥ| pittaṃ vā darśayedrūpaṃ bastibhistaṃ vinirjayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.