अथातो वातशोणितचिकित्सितं व्याख्यास्यामः। इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः॥
athāto vātaśoṇitacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha·4·4.24
Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha 4.24
वातशोणितिनः स्निग्धस्य दाहरागरुक्तोदेषु जलौकोभिः कण्डूपतापस्वापचिमिचिमायनेषु शृङ्गतुम्बैर्दशाद्देशान्तरं सञ्चरत् सिरया प्रच्छानेन वा दुष्टमसृगसकृदल्पमवसेचयेत्॥
vātaśoṇitinaḥ snigdhasya dāharāgaruktodeṣu jalaukobhiḥ kaṇḍūpatāpasvāpacimicimāyaneṣu śṛṅgatumbairdaśāddeśāntaraṃ sañcarat sirayā pracchānena vā duṣṭamasṛgasakṛdalpamavasecayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असृक्क्षये हि गम्भीरशोफस्तम्भकम्पग्लानि सङ्गोचादयः स्युः। सिराव्यधोक्ताश्च मूर्छादयः। नैव च स्रावयेदङ्गग्लानौ रूक्षे वातोत्तरं च रक्तम्। ततश्च पुनः स्नेहयुक्तानि रूक्षाणि वा विरेचनानि बस्तिकर्म चासकृत् प्रयोजयेत्॥
asṛkkṣaye hi gambhīraśophastambhakampaglāni saṅgocādayaḥ syuḥ| sirāvyadhoktāśca mūrchādayaḥ| naiva ca srāvayedaṅgaglānau rūkṣe vātottaraṃ ca raktam| tataśca punaḥ snehayuktāni rūkṣāṇi vā virecanāni bastikarma cāsakṛt prayojayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वातप्रबले पुराणघृतं पिबेच्छतावरीघृतं वा॥
atha vātaprabale purāṇaghṛtaṃ pibecchatāvarīghṛtaṃ vā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशमूलपुनर्नवद्वयैरण्डमुद्गपर्णीमाषपर्णीमहामेदाशतावरीरास्नावाक्पुष्पीशङ्खपुष्पीबलातिबला द्विपलांशाः पृथक् जलद्रोणे विपाचयेत्। पादशेषे च तत्तुल्यानि पृथक् छागमांसामलकेक्षुरसघृतक्षीराणि संयोज्य कल्कं च पिप्पलीमरिचकाश्मर्यफलोत्पलद्विमेदाद्विश्रावणीवीरापुनर्नवनागरसमङ्गातुगाक्षीरीक्षीरकाकोलीद्राक्षाक्षोडपद्मबीजशृङ्गाटकनिकोचकभव्योरुमाणखर्जूरवाताममुञ्जाताभिषुकाणां पुनः पचेत्। एतज्जीवनीयाख्यं सर्पिर्वातविकारान् विशेषतश्च पाण्डुरोगज्वरापस्मारभगन्दरश्वासकासहिध्मास्वरभेदपार्श्वशूलयकृत्प्लीहमूत्रसङ्गाश्मरीवात्तशोणितसर्वाङ्गैकाङ्गरोगानपहरति। बल्यं वर्ण्यं वृष्यं चक्षुष्यं पुत्रदं च। तैलसात्म्यो वा क्षीरसितोपेतं तैलं पिबेत्॥
daśamūlapunarnavadvayairaṇḍamudgaparṇīmāṣaparṇīmahāmedāśatāvarīrāsnāvākpuṣpīśaṅkhapuṣpībalātibalā dvipalāṃśāḥ pṛthak jaladroṇe vipācayet| pādaśeṣe ca tattulyāni pṛthak chāgamāṃsāmalakekṣurasaghṛtakṣīrāṇi saṃyojya kalkaṃ ca pippalīmaricakāśmaryaphalotpaladvimedādviśrāvaṇīvīrāpunarnavanāgarasamaṅgātugākṣīrīkṣīrakākolīdrākṣākṣoḍapadmabījaśṛṅgāṭakanikocakabhavyorumāṇakharjūravātāmamuñjātābhiṣukāṇāṃ punaḥ pacet| etajjīvanīyākhyaṃ sarpirvātavikārān viśeṣataśca pāṇḍurogajvarāpasmārabhagandaraśvāsakāsahidhmāsvarabhedapārśvaśūlayakṛtplīhamūtrasaṅgāśmarīvāttaśoṇitasarvāṅgaikāṅgarogānapaharati| balyaṃ varṇyaṃ vṛṣyaṃ cakṣuṣyaṃ putradaṃ ca| tailasātmyo vā kṣīrasitopetaṃ tailaṃ pibet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथवा शतावरीमयूरकक्षीरविदारीबलाद्वयतृणपञ्चमूलक्वाथे पद्मकादिगर्भं साधितम्। बलातैलं वा वातव्याध्युक्तम्। शतपाकं वा। वातहरसिद्धेन पयसाम्लैर्वा स्पर्शसुखं परिषेकं कुर्वीत॥
athavā śatāvarīmayūrakakṣīravidārībalādvayatṛṇapañcamūlakvāthe padmakādigarbhaṃ sādhitam| balātailaṃ vā vātavyādhyuktam| śatapākaṃ vā| vātaharasiddhena payasāmlairvā sparśasukhaṃ pariṣekaṃ kurvīta||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्येकशो यवगोधूमतिलमुद्गमाषेषु काकोलीजीवकर्षभकबलातिबलातिबलाशृगालविन्नामेषशृङ्गीप्रियालसितोपलासुरभिवचाकशेरुकल्कमिश्रेषूपनाहार्थं सर्पिस्तैलवसामज्जदुग्धसिद्धान् पञ्च पायसानुपकल्पयेत्। स्नैहिकफलमज्जोत्कारिकां वा। बिल्वपेशिकातगरदेवदारुसरलरास्नाहरेणुकुष्ठशतपुष्पाभिर्वा दधिमस्तुयुक्ताभिरुपनाहः॥
pratyekaśo yavagodhūmatilamudgamāṣeṣu kākolījīvakarṣabhakabalātibalātibalāśṛgālavinnāmeṣaśṛṅgīpriyālasitopalāsurabhivacākaśerukalkamiśreṣūpanāhārthaṃ sarpistailavasāmajjadugdhasiddhān pañca pāyasānupakalpayet| snaihikaphalamajjotkārikāṃ vā| bilvapeśikātagaradevadārusaralarāsnāhareṇukuṣṭhaśatapuṣpābhirvā dadhimastuyuktābhirupanāhaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यवमधुकैरण्डबीजपुनर्नवैर्धान्याम्बुपिष्टैः प्रलेपः। मातुलुङ्गाम्लवेतससैन्धवघृतमिश्रं वा शिग्रुमूलम्। सहचरजीवन्तीमूलं वा। रास्नामधुकगुडूचीबलाद्वयजीवकर्षभकल्कक्षीरसिद्धं ससिक्थकं सर्पिरभ्यङ्गः॥
yavamadhukairaṇḍabījapunarnavairdhānyāmbupiṣṭaiḥ pralepaḥ| mātuluṅgāmlavetasasaindhavaghṛtamiśraṃ vā śigrumūlam| sahacarajīvantīmūlaṃ vā| rāsnāmadhukaguḍūcībalādvayajīvakarṣabhakalkakṣīrasiddhaṃ sasikthakaṃ sarpirabhyaṅgaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्तप्रबले द्राक्षारेवतफलपयस्यामधुकचन्दनकाश्मर्यकषायं शर्करामधुमधुरं पाययेत्। शतावरीपटोलत्रिफलागुडूचीकटुकाकषायं वा। स्वादुतिक्तवर्गसिद्धं च सर्पिः क्षीरं च। रास्नाभीरुदशमूलबलासिद्धं वा। धारोष्णं वा। विरेकार्थे त्रिवृच्चूर्णयुक्तं वा। क्षीराहारो वा क्षीरेणैरण्डतैलं बहुशः पिबेत्। अमृतारग्वधाटरूषककषायेण वा। क्षीरबस्तीन् वा सघृतान् दद्यात्॥
pittaprabale drākṣārevataphalapayasyāmadhukacandanakāśmaryakaṣāyaṃ śarkarāmadhumadhuraṃ pāyayet| śatāvarīpaṭolatriphalāguḍūcīkaṭukākaṣāyaṃ vā| svādutiktavargasiddhaṃ ca sarpiḥ kṣīraṃ ca| rāsnābhīrudaśamūlabalāsiddhaṃ vā| dhāroṣṇaṃ vā| virekārthe trivṛccūrṇayuktaṃ vā| kṣīrāhāro vā kṣīreṇairaṇḍatailaṃ bahuśaḥ pibet| amṛtāragvadhāṭarūṣakakaṣāyeṇa vā| kṣīrabastīn vā saghṛtān dadyāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीतैश्च चन्दनपद्मकबिसमृणालादिभिः शृतेन क्षीरेण परिषेकः। क्षीरेक्षुरसमधुशर्करातण्डुलोदकेन वा। द्राक्षामधुककाश्मर्ययुतेन वा। धान्याम्लेन वा जीवनीयसिद्धेन वा सर्पिषा शतधौतेन वा॥
śītaiśca candanapadmakabisamṛṇālādibhiḥ śṛtena kṣīreṇa pariṣekaḥ| kṣīrekṣurasamadhuśarkarātaṇḍulodakena vā| drākṣāmadhukakāśmaryayutena vā| dhānyāmlena vā jīvanīyasiddhena vā sarpiṣā śatadhautena vā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मसूरोशीरप्रपौण्डरीकदार्वीमधुकमञ्जिष्ठाचन्दनोत्पलपद्मकैरकासक्तुभिः सघृतक्षीरशर्करैः प्रेदहे दाहरागरुग्विसर्पशोफहरः। गोधूमचूर्णो वा छागक्षीरसंयुक्तो लेपः। तिलाश्च पयसा पिष्टाः भृष्टाः कपाले पुनः पयसि प्रक्षिप्य निर्वापिताः॥
masūrośīraprapauṇḍarīkadārvīmadhukamañjiṣṭhācandanotpalapadmakairakāsaktubhiḥ saghṛtakṣīraśarkaraiḥ predahe dāharāgarugvisarpaśophaharaḥ| godhūmacūrṇo vā chāgakṣīrasaṃyukto lepaḥ| tilāśca payasā piṣṭāḥ bhṛṣṭāḥ kapāle punaḥ payasi prakṣipya nirvāpitāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्तप्रबलेऽप्येवं बहुशश्च शोणितमवसेचयेत्॥
raktaprabale'pyevaṃ bahuśaśca śoṇitamavasecayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्लेष्मप्रबले धात्रीनिशामुस्ताकषायं मधुमधुरपिबेत्। त्रिफलाकषायं वा। मधुकशृङ्गिवेराभयाकटुरोहिणीनिर्यूहं वा। यथार्हस्नेहपीतं च मृदु वामयेद्विरूक्षयेच्च। न चातिसेकलेपान् दद्यात्॥
śleṣmaprabale dhātrīniśāmustākaṣāyaṃ madhumadhurapibet| triphalākaṣāyaṃ vā| madhukaśṛṅgiverābhayākaṭurohiṇīniryūhaṃ vā| yathārhasnehapītaṃ ca mṛdu vāmayedvirūkṣayecca| na cātisekalepān dadyāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निम्बसर्षपाश्वगन्धाक्षारतिलैः कोष्णैर्लेपः। वचागारधूमद्विनिशाकुष्ठशतपुष्पाभिर्वा। पुनर्नवेन वा सघृतेन। तिलसर्षपातसीयवचूर्णो वा। श्लेष्मातककपित्थमधुशिग्रुमिश्रः क्षारमूत्रपिष्टः कटुकस्कन्धसिद्धैः क्षारोदकतैलमूत्रैः सेकः॥
nimbasarṣapāśvagandhākṣāratilaiḥ koṣṇairlepaḥ| vacāgāradhūmadviniśākuṣṭhaśatapuṣpābhirvā| punarnavena vā saghṛtena| tilasarṣapātasīyavacūrṇo vā| śleṣmātakakapitthamadhuśigrumiśraḥ kṣāramūtrapiṣṭaḥ kaṭukaskandhasiddhaiḥ kṣārodakatailamūtraiḥ sekaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संसर्गे मिश्रं यथोद्रेकं वा प्रतिकुर्यात्। सर्वेषु च यथायथं गुडूचीं गुडहरीतकीं पिप्पलीवर्धमानं वा शीलयेद्बस्तिकर्म चाभीक्ष्णमिति। भवति चात्र॥
saṃsarge miśraṃ yathodrekaṃ vā pratikuryāt| sarveṣu ca yathāyathaṃ guḍūcīṃ guḍaharītakīṃ pippalīvardhamānaṃ vā śīlayedbastikarma cābhīkṣṇamiti| bhavati cātra||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाह्यमालेपनाभ्यङ्गपरिषेकावगाहनैः। विरेकास्थापनस्नेहपानैरान्तरमाचरेत्॥
bāhyamālepanābhyaṅgapariṣekāvagāhanaiḥ| virekāsthāpanasnehapānairāntaramācaret||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्पिस्तैलवसामज्जपानाभ्यञ्जनबस्तिभिः। लेपोपनाहसेकैश्च कोष्णैर्वातोत्तरं जयेत्॥
sarpistailavasāmajjapānābhyañjanabastibhiḥ| lepopanāhasekaiśca koṣṇairvātottaraṃ jayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विरेचनैर्घृतक्षीरपानसेचनबस्तिभिः। पित्तरक्तोत्तरं वातरक्तं लेपैश्च शीतलैः॥
virecanairghṛtakṣīrapānasecanabastibhiḥ| pittaraktottaraṃ vātaraktaṃ lepaiśca śītalaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वमनं मृदु नात्यर्थं स्नेहसेकादिलङ्घनम्। कोष्णा लेपाश्च शस्यन्ते वातरक्ते कफोत्तरे॥
vamanaṃ mṛdu nātyarthaṃ snehasekādilaṅghanam| koṣṇā lepāśca śasyante vātarakte kaphottare||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातश्लेष्मोत्तरे शीतैः प्रलिप्ते वातशोणिते। विदाहशोफरुक्कण्डूविवृद्धिः स्तम्भनाद्भवेत्॥
vātaśleṣmottare śītaiḥ pralipte vātaśoṇite| vidāhaśopharukkaṇḍūvivṛddhiḥ stambhanādbhavet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्तरक्तोत्तरे वातरक्ते लेपादयो हिमाः। उष्णैः प्लोषोषरुग्रागस्वेदावदरणोद्भवः॥
pittaraktottare vātarakte lepādayo himāḥ| uṣṇaiḥ ploṣoṣarugrāgasvedāvadaraṇodbhavaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधुयष्ट्याः पलशतात् कषाये पादशेषिते। तैलाढकं समक्षीरं पचेत् कल्कैः पलोन्मितैः॥
madhuyaṣṭyāḥ palaśatāt kaṣāye pādaśeṣite| tailāḍhakaṃ samakṣīraṃ pacet kalkaiḥ palonmitaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शतपुष्पावरीमूर्वापयस्याभीरुचन्दनैः। स्थिराहंसपदीमांसीद्विमेदामधुपर्णिभिः॥
śatapuṣpāvarīmūrvāpayasyābhīrucandanaiḥ| sthirāhaṃsapadīmāṃsīdvimedāmadhuparṇibhiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काकोलीक्षीरकाकोलीतामलक्यर्धिपद्मकैः। जीवन्तीजीवकर्षभत्वक्पत्रनखवालकैः॥
kākolīkṣīrakākolītāmalakyardhipadmakaiḥ| jīvantījīvakarṣabhatvakpatranakhavālakaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रपौण्डरीकमञ्जिष्ठासारिवैन्द्रीवितुन्नकैः। चतुष्प्रयोगं वातासृक्पित्तदाहज्वरार्तिनुत्॥
prapauṇḍarīkamañjiṣṭhāsārivaindrīvitunnakaiḥ| catuṣprayogaṃ vātāsṛkpittadāhajvarārtinut||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधुयष्ट्याः पलं दत्वा तैलप्रस्थं चतुर्गुणे। क्षीरे पचेच्छतं वारांस्तदेवं मधुकाच्छते॥
madhuyaṣṭyāḥ palaṃ datvā tailaprasthaṃ caturguṇe| kṣīre pacecchataṃ vārāṃstadevaṃ madhukācchate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिद्धं योज्यं तृडुन्मादश्वासकासविसर्पिषु। हृत्पाण्डुरोगवातासृक्पित्तादिषु च पूर्ववत्॥
siddhaṃ yojyaṃ tṛḍunmādaśvāsakāsavisarpiṣu| hṛtpāṇḍurogavātāsṛkpittādiṣu ca pūrvavat||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुपिते मार्गसंरोधान्मेदसो वा कफस्य वा। अतिवृद्ध्यानिले शस्तं नादौ स्नेहनबृंहणम्॥
kupite mārgasaṃrodhānmedaso vā kaphasya vā| ativṛddhyānile śastaṃ nādau snehanabṛṃhaṇam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा तत्राढ्यवातोक्तं वातशोणितिकं ततः। भेषजं स्नेहनं कुर्याद्यच्च रक्तप्रसादनम्॥
kṛtvā tatrāḍhyavātoktaṃ vātaśoṇitikaṃ tataḥ| bheṣajaṃ snehanaṃ kuryādyacca raktaprasādanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गम्भीरे रक्तमाक्रान्तं स्याच्चेद्वातेन वर्जयेत्। रक्तपित्तातिवृध्या तु पाकमाशु निगच्छति॥
gambhīre raktamākrāntaṃ syāccedvātena varjayet| raktapittātivṛdhyā tu pākamāśu nigacchati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भिन्नं स्रवति तद्रक्तं विदग्धं पूयमेव वा। तयोश्चिकित्सां व्रणवत् भेदशोधनरोपणीम्॥
bhinnaṃ sravati tadraktaṃ vidagdhaṃ pūyameva vā| tayościkitsāṃ vraṇavat bhedaśodhanaropaṇīm||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्यादुपद्रवाणां च तस्मात्तस्माच्चिकित्सितात्। प्राणादिकोपे युगपद्यथोद्दिष्टं यथामयम्। यथासन्नं च भैषज्यं विकल्प्यं स्याद्यथाबलम्॥
kuryādupadravāṇāṃ ca tasmāttasmāccikitsitāt| prāṇādikope yugapadyathoddiṣṭaṃ yathāmayam| yathāsannaṃ ca bhaiṣajyaṃ vikalpyaṃ syādyathābalam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीते निरामतां सामे स्वेदलङ्घनपाचनैः। रूक्षैश्चालेपसेकाद्यैः कुर्यात् केवलवातनुत्॥
nīte nirāmatāṃ sāme svedalaṅghanapācanaiḥ| rūkṣaiścālepasekādyaiḥ kuryāt kevalavātanut||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायौ पित्तावृते शीतामुष्णां च बहुशः क्रियाम्। व्यत्यासाद्योजयेत्सर्पिर्जीवनीयं च पाययेत्॥
vāyau pittāvṛte śītāmuṣṇāṃ ca bahuśaḥ kriyām| vyatyāsādyojayetsarpirjīvanīyaṃ ca pāyayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धन्वमांसं यवः शालिर्विरेकः क्षीरवान्मृदुः। सक्षीरा बस्तयः क्षीरं पञ्चमूलबलाशृतम्॥
dhanvamāṃsaṃ yavaḥ śālirvirekaḥ kṣīravānmṛduḥ| sakṣīrā bastayaḥ kṣīraṃ pañcamūlabalāśṛtam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालेऽनुवासनं तैलैर्मधुरौषधसाधितैः। यष्टीमधुबलातैलघृतक्षीरैश्च सेचनम्। पञ्चमूलकषायेण वारिणा शीतलेन वा॥
kāle'nuvāsanaṃ tailairmadhurauṣadhasādhitaiḥ| yaṣṭīmadhubalātailaghṛtakṣīraiśca secanam| pañcamūlakaṣāyeṇa vāriṇā śītalena vā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कफावृते यवान्नानि जाङ्गला मृगपक्षिणः। स्वेदास्तीक्ष्णा निरूहाश्च वमनं सविरेचनम्॥
kaphāvṛte yavānnāni jāṅgalā mṛgapakṣiṇaḥ| svedāstīkṣṇā nirūhāśca vamanaṃ savirecanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुराणसर्पिस्तैलं च तिलसर्षपजं हितम्। संसृष्टे कफपित्ताभ्यां पित्तमादौ विनिर्जयेत्॥
purāṇasarpistailaṃ ca tilasarṣapajaṃ hitam| saṃsṛṣṭe kaphapittābhyāṃ pittamādau vinirjayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारयेद्रक्तसंसृष्टे वातशोणितिकीं क्रियाम्। स्वेदाभ्यङ्गरसाः क्षीरं स्नेहो मांसावृते हितम्॥
kārayedraktasaṃsṛṣṭe vātaśoṇitikīṃ kriyām| svedābhyaṅgarasāḥ kṣīraṃ sneho māṃsāvṛte hitam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रमेहमेदोवातघ्नमाढ्यवाते भिषग्जितम्। महास्नेहोऽस्थिमज्जस्थे पूर्वोक्तं रेतसावृते॥
pramehamedovātaghnamāḍhyavāte bhiṣagjitam| mahāsneho'sthimajjasthe pūrvoktaṃ retasāvṛte||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्नावृते पाचनीयं वमनं दीपनं लघु। मूत्रावृते मूत्रलानि स्वेदाश्चोत्तरबस्तयः। एरण्डतैलं वर्चस्थे बस्तिस्नेहाश्च भेदिनः॥
annāvṛte pācanīyaṃ vamanaṃ dīpanaṃ laghu| mūtrāvṛte mūtralāni svedāścottarabastayaḥ| eraṇḍatailaṃ varcasthe bastisnehāśca bhedinaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कफपित्ताविरुद्धं यद्यच्च वातानुलोमनम्। सर्वस्थानावृतेप्याशु तत्कार्यं मातरिश्वनि॥
kaphapittāviruddhaṃ yadyacca vātānulomanam| sarvasthānāvṛtepyāśu tatkāryaṃ mātariśvani||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनभिष्यन्दि च स्निग्धं स्रोतसां शुद्धिकारणम्। यापना बस्तयः प्रायो मधुराः सानुवासनाः॥
anabhiṣyandi ca snigdhaṃ srotasāṃ śuddhikāraṇam| yāpanā bastayaḥ prāyo madhurāḥ sānuvāsanāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसमीक्ष्य बलाधिक्यं मृदु कार्यं विरेचनम्। रसायनानां सर्वेषामुपयोगः प्रशस्यते॥
prasamīkṣya balādhikyaṃ mṛdu kāryaṃ virecanam| rasāyanānāṃ sarveṣāmupayogaḥ praśasyate||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिलाह्वस्य विशेषेण पयसा शुद्धगुग्गुलोः। लेहो वा भार्गवस्तद्वदेकादशसिताशतः॥
śilāhvasya viśeṣeṇa payasā śuddhagugguloḥ| leho vā bhārgavastadvadekādaśasitāśataḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपाने त्वावृते सर्वं दीपनं ग्राहि भेषजम्। वातानुलोमनं कार्यं मूत्राशयविशोधनम्॥
apāne tvāvṛte sarvaṃ dīpanaṃ grāhi bheṣajam| vātānulomanaṃ kāryaṃ mūtrāśayaviśodhanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति सङ्क्षेपतः प्रोक्तमावृतानां चिकित्सितम्। प्राणाद्यानां भिषक् कुर्याद्वितर्क्य स्वयमेव तत्॥
iti saṅkṣepataḥ proktamāvṛtānāṃ cikitsitam| prāṇādyānāṃ bhiṣak kuryādvitarkya svayameva tat||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदानं योजयेदूर्ध्वमपानं चानुलोमयेत्। समानं शमयोद्विद्वांस्त्रिधा व्यानं च योजयेत्॥
udānaṃ yojayedūrdhvamapānaṃ cānulomayet| samānaṃ śamayodvidvāṃstridhā vyānaṃ ca yojayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणो रक्ष्यश्चतुर्भ्योऽपि तत्स्थितौ देहसंस्थितिः। स्वं स्वं स्थानं नयेदेवं वृतान् वातान् विमार्गगान्॥
prāṇo rakṣyaścaturbhyo'pi tatsthitau dehasaṃsthitiḥ| svaṃ svaṃ sthānaṃ nayedevaṃ vṛtān vātān vimārgagān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वं चावरणं पित्तरक्तसंसर्गवर्जितम्। रसायनविधानेन लघुनो हन्ति शीलितः॥
sarvaṃ cāvaraṇaṃ pittaraktasaṃsargavarjitam| rasāyanavidhānena laghuno hanti śīlitaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्तावृते पित्तहरं मरुतश्चानुलोमनम्। रक्तावृतेऽपि तद्वच्च खुडोक्तं यच्च भेषजम्। पित्तरक्तानिलहितं विविधं च रसायनम्॥
pittāvṛte pittaharaṃ marutaścānulomanam| raktāvṛte'pi tadvacca khuḍoktaṃ yacca bheṣajam| pittaraktānilahitaṃ vividhaṃ ca rasāyanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथानिदानं निर्दिष्टमिति सम्यक्चिकित्सितम्। आयुर्वेदफलं स्थानमेतत्सद्योऽर्तिनाशनात्॥
yathānidānaṃ nirdiṣṭamiti samyakcikitsitam| āyurvedaphalaṃ sthānametatsadyo'rtināśanāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिकित्सितं हितं पथ्यं प्रायश्चित्तं भिषग्जितम्। भेषजं शमनं शस्तं पर्यायैः स्मृतमौषधम्॥ टीका अचि23.60: भेडस्य संमत
cikitsitaṃ hitaṃ pathyaṃ prāyaścittaṃ bhiṣagjitam| bheṣajaṃ śamanaṃ śastaṃ paryāyaiḥ smṛtamauṣadham|| ṭīkā aci23.60: bheḍasya saṃmata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.