अथातः छर्द्रिहृद्रोगतृष्णाचिकित्सितं व्याख्यास्यामः। इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः॥
athātaḥ chardrihṛdrogatṛṣṇācikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha·4·4.8
Vāgbhaṭa: Aṣṭāṅga-saṅgraha 4.8
आमाशयोत्क्लेशभवाः प्रायश्छर्द्यो हितं ततः। लङ्घनं प्रागृते वायोः वमनं तत्र योजयेत्॥
āmāśayotkleśabhavāḥ prāyaśchardyo hitaṃ tataḥ| laṅghanaṃ prāgṛte vāyoḥ vamanaṃ tatra yojayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलिनो बहुदोषस्य वमतः प्रततं बहु। ततो विरेकं क्रमशो हृद्यं मद्यैः फलाम्बुभिः॥
balino bahudoṣasya vamataḥ pratataṃ bahu| tato virekaṃ kramaśo hṛdyaṃ madyaiḥ phalāmbubhiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीरैर्वा सह स ह्यूर्ध्वं गतं दोषं नयत्यधः। शमनं चौषधं रूक्षदुर्बलस्य तदेव तु॥
kṣīrairvā saha sa hyūrdhvaṃ gataṃ doṣaṃ nayatyadhaḥ| śamanaṃ cauṣadhaṃ rūkṣadurbalasya tadeva tu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिशुष्कं प्रियं सात्म्यमन्नं लघु च शस्यते। उपवासस्तथा यूषा रसाः काम्बलिकाः खलाः॥
pariśuṣkaṃ priyaṃ sātmyamannaṃ laghu ca śasyate| upavāsastathā yūṣā rasāḥ kāmbalikāḥ khalāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाकानि लेहा भोज्यानि रागषाडवपानकाः। भक्ष्याः शुष्का विचित्राश्च फलानि स्नानघर्षणम्॥
śākāni lehā bhojyāni rāgaṣāḍavapānakāḥ| bhakṣyāḥ śuṣkā vicitrāśca phalāni snānagharṣaṇam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धाः सुगन्धयो गन्धफलपुष्पान्न पानजाः। भुक्तमात्रस्य सहसा मुखे शीताम्बुसेचनम्॥
gandhāḥ sugandhayo gandhaphalapuṣpānna pānajāḥ| bhuktamātrasya sahasā mukhe śītāmbusecanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हन्ति मारुतजां छार्दिं सर्पिः पीतं ससैन्धवम्। किञ्चिदुष्णं विशेषेण सकासहृदयद्रवाम्॥
hanti mārutajāṃ chārdiṃ sarpiḥ pītaṃ sasaindhavam| kiñciduṣṇaṃ viśeṣeṇa sakāsahṛdayadravām||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्योषत्रिलवणाढ्यं वा सिद्धं वा दाडिमाम्बुना। सशुण्ठीदधिधान्येन पीतं तुल्याम्बु वा पयः॥
vyoṣatrilavaṇāḍhyaṃ vā siddhaṃ vā dāḍimāmbunā| saśuṇṭhīdadhidhānyena pītaṃ tulyāmbu vā payaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यक्तसैन्धवसर्पिर्वा फलाम्लो वैष्किरो रसः। स्निग्धं च भोजनं शुण्ठीदधिदाडिमसाधितम्। कोष्णं सलवणं चात्र हितं स्नेहविरेचनम्॥
vyaktasaindhavasarpirvā phalāmlo vaiṣkiro rasaḥ| snigdhaṃ ca bhojanaṃ śuṇṭhīdadhidāḍimasādhitam| koṣṇaṃ salavaṇaṃ cātra hitaṃ snehavirecanam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्तजायां विरेकाथ द्राक्षेक्षुस्वरसैस्त्रिवृत्। सर्पिर्वा तैल्वकं योज्यं वृद्धं च श्लेष्मधामगम्॥
pittajāyāṃ virekātha drākṣekṣusvarasaistrivṛt| sarpirvā tailvakaṃ yojyaṃ vṛddhaṃ ca śleṣmadhāmagam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊर्ध्वमेव हरेत् पित्तं स्वादुतिक्तैर्विशुद्धिमान्। पिबेन्मन्थं यवागूं वा लाजैः समधुशर्करैः। गुद्गजाङ्गलजैरद्याद्व्यञ्जनैः शालिषष्टिकम्॥
ūrdhvameva haret pittaṃ svādutiktairviśuddhimān| pibenmanthaṃ yavāgūṃ vā lājaiḥ samadhuśarkaraiḥ| gudgajāṅgalajairadyādvyañjanaiḥ śāliṣaṣṭikam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृद्भृष्टलोष्टप्रभवं सुशीतं सलिलं पिबेत्। मुद्गोशीरकणाधान्यैः सह वा संस्थितं निशाम्। द्राक्षारसं रसञ्चेक्षोर्गुडूच्यम्बु पयोऽपि॥
mṛdbhṛṣṭaloṣṭaprabhavaṃ suśītaṃ salilaṃ pibet| mudgośīrakaṇādhānyaiḥ saha vā saṃsthitaṃ niśām| drākṣārasaṃ rasañcekṣorguḍūcyambu payo'pi||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जम्ब्वाम्रपल्लवोशीरवटाश्वत्थाङ्कुरोद्भवः। क्वाथः क्षौद्रयुतः पीतः शीतो वा विनियच्छति॥
jambvāmrapallavośīravaṭāśvatthāṅkurodbhavaḥ| kvāthaḥ kṣaudrayutaḥ pītaḥ śīto vā viniyacchati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छर्दिं ज्वरमतीसारं मूर्छां तृष्णां च दुर्जयाम्। धात्रीरसेन शीतं वा पिबेन्मुद्गदलाम्बु वा॥
chardiṃ jvaramatīsāraṃ mūrchāṃ tṛṣṇāṃ ca durjayām| dhātrīrasena śītaṃ vā pibenmudgadalāmbu vā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोलमज्जासितालाजमक्षिकाविट्कणाञ्जनम्। कोलास्थिमज्जास्रोतोजलाजोत्पलरजांसि वा॥
kolamajjāsitālājamakṣikāviṭkaṇāñjanam| kolāsthimajjāsrotojalājotpalarajāṃsi vā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लिह्यात् क्षौद्रेण पथ्यां वा द्राक्षां वा बदराणि वा। पिबेच्छीताम्बुना शालिस्वर्णगैरिकजं रजः। पिष्टं वा चन्दनद्राक्षामांसीसेव्याम्बुगैरिकम्॥
lihyāt kṣaudreṇa pathyāṃ vā drākṣāṃ vā badarāṇi vā| pibecchītāmbunā śālisvarṇagairikajaṃ rajaḥ| piṣṭaṃ vā candanadrākṣāmāṃsīsevyāmbugairikam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शालितण्डुलतोयेन पिबेद्वा ससितामधु। मधूकमधुकद्राक्षाकमलामलकाम्बुदम्॥
śālitaṇḍulatoyena pibedvā sasitāmadhu| madhūkamadhukadrākṣākamalāmalakāmbudam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ससारिवापरूषाक्षं मूर्वां वा माक्षिकान्विताम्। मधुकं सात्मगुप्तं वा शीतं धात्रीरसेन वा॥
sasārivāparūṣākṣaṃ mūrvāṃ vā mākṣikānvitām| madhukaṃ sātmaguptaṃ vā śītaṃ dhātrīrasena vā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कफजायां वमेन्निम्बकृष्णापिण्डीतसर्षपैः। युक्तेन कोष्णतोयेन दुर्बलं चोपवासयेत्॥
kaphajāyāṃ vamennimbakṛṣṇāpiṇḍītasarṣapaiḥ| yuktena koṣṇatoyena durbalaṃ copavāsayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरग्वधादेर्निर्यूहं शीतं क्षौद्रयुतं पिबेत्। त्रिफलाकणचव्याद्वा पेयां पत्रैः करञ्जजैः॥
āragvadhāderniryūhaṃ śītaṃ kṣaudrayutaṃ pibet| triphalākaṇacavyādvā peyāṃ patraiḥ karañjajaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्थान्यवैर्वा बहुशश्छर्दिघ्नौषधभावितैः। कफघ्नमन्नं हृद्यं च रागाः सार्जकभूस्तृणाः॥
manthānyavairvā bahuśaśchardighnauṣadhabhāvitaiḥ| kaphaghnamannaṃ hṛdyaṃ ca rāgāḥ sārjakabhūstṛṇāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लीढं मनश्शिलाकृष्णामरिचं बीजपूरकात्। स्वरसेन कपित्थाच्च सक्षौद्रेण वमिं जयेत्॥
līḍhaṃ manaśśilākṛṣṇāmaricaṃ bījapūrakāt| svarasena kapitthācca sakṣaudreṇa vamiṃ jayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समुस्तां मधुना शृङ्गीं कोलाम्लं वा सजाम्बवम्। तद्वद्विडङ्गत्रिफलाकृमिघ्नपरिपेलवम्॥
samustāṃ madhunā śṛṅgīṃ kolāmlaṃ vā sajāmbavam| tadvadviḍaṅgatriphalākṛmighnaparipelavam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वद्दुरालभां खादेत् कपित्थं त्र्यूषणेन वा। अनुकूलोपचारेण याति द्विष्टार्थजा शमम्॥
tadvaddurālabhāṃ khādet kapitthaṃ tryūṣaṇena vā| anukūlopacāreṇa yāti dviṣṭārthajā śamam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृमिजा कृमिहृद्रोगगदितैश्च भिषग्जितैः। यथास्वं परिशिष्टाश्च तत्कृताश्च तथामयाः॥
kṛmijā kṛmihṛdrogagaditaiśca bhiṣagjitaiḥ| yathāsvaṃ pariśiṣṭāśca tatkṛtāśca tathāmayāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वरमाणो जयेच्छर्दिं प्रसक्तामनुबन्धिनीम्। कोष्ठाश्रयमहामर्मपीडाकरतरा हि सा॥
tvaramāṇo jayecchardiṃ prasaktāmanubandhinīm| koṣṭhāśrayamahāmarmapīḍākaratarā hi sā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नचान्नेन विना कायस्तन्मयो वर्ततेऽपि च। धातुक्षयोऽतिवमथौ समीरणसमीरणात्॥
nacānnena vinā kāyastanmayo vartate'pi ca| dhātukṣayo'tivamathau samīraṇasamīraṇāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नियतं जायते तस्माद्द्रुतं तत्र प्रयोजयेत्। प्रच्छर्दनातियोगोक्तं क्रमं स्तम्भनबृंहणम्॥
niyataṃ jāyate tasmāddrutaṃ tatra prayojayet| pracchardanātiyogoktaṃ kramaṃ stambhanabṛṃhaṇam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्पिर्गुडान् रसान् क्षीरं घृतं कल्याणजीवनम्। धान्वन्तरं त्र्यूषणं वा दोषदेहानुरोधतः॥
sarpirguḍān rasān kṣīraṃ ghṛtaṃ kalyāṇajīvanam| dhānvantaraṃ tryūṣaṇaṃ vā doṣadehānurodhataḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृद्रोगचिकित्सितम्। हृद्रोगे वातजे तैलं मस्तुसौवीरतक्रवत्। पिबेत् सुखोष्णं सबिडं गुल्मानाहार्तिजिच्च तत्॥
hṛdrogacikitsitam| hṛdroge vātaje tailaṃ mastusauvīratakravat| pibet sukhoṣṇaṃ sabiḍaṃ gulmānāhārtijicca tat||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तलं च लवणैः सिद्धं समूत्राम्लं तथागुणम्। बिल्वं रास्नां यवान् कोलं देवदारु पुनर्नवम्॥
talaṃ ca lavaṇaiḥ siddhaṃ samūtrāmlaṃ tathāguṇam| bilvaṃ rāsnāṃ yavān kolaṃ devadāru punarnavam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुलत्थान् पञ्चमूलं च पक्त्वा तस्मिन् जले पचेत्। तैलं तन्नावने पाने बस्तौ च विनियोजयेत्॥
kulatthān pañcamūlaṃ ca paktvā tasmin jale pacet| tailaṃ tannāvane pāne bastau ca viniyojayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुण्ठीवयस्थालवणकायस्थाहिङ्गुपौष्करैः। पथ्यया च शृतं पार्श्वहृद्रुजागुल्मजिद्घृतम्॥
śuṇṭhīvayasthālavaṇakāyasthāhiṅgupauṣkaraiḥ| pathyayā ca śṛtaṃ pārśvahṛdrujāgulmajidghṛtam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौवर्चलस्य द्विपले पथ्यापञ्चाशदन्विते। घृतस्य साधितः प्रस्था हृद्रोगश्वासगुल्मनुत्॥
sauvarcalasya dvipale pathyāpañcāśadanvite| ghṛtasya sādhitaḥ prasthā hṛdrogaśvāsagulmanut||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दाडिमं कृष्णलवणं हिङ्गुशुण्ठ्यम्लवेतसम्। अपतन्त्रकहृद्रोगश्वासघ्नं चूर्णमुत्तमम्॥
dāḍimaṃ kṛṣṇalavaṇaṃ hiṅguśuṇṭhyamlavetasam| apatantrakahṛdrogaśvāsaghnaṃ cūrṇamuttamam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्कराह्वशठीशुण्ठीबीजपूरजटाभयाः। पीताः कल्कीकृताः क्षारघृताम्ललवणैर्युताः। विकर्तिकाशूलहरा क्वाथः कोष्णश्च तद्गुणः॥
puṣkarāhvaśaṭhīśuṇṭhībījapūrajaṭābhayāḥ| pītāḥ kalkīkṛtāḥ kṣāraghṛtāmlalavaṇairyutāḥ| vikartikāśūlaharā kvāthaḥ koṣṇaśca tadguṇaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यवानीलवणक्षारवचाजाज्यौषधैः कृतः। सपीतदारुबीजाह्वपलाशशठिपौष्करैः॥
yavānīlavaṇakṣāravacājājyauṣadhaiḥ kṛtaḥ| sapītadārubījāhvapalāśaśaṭhipauṣkaraiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चकोलशठीपथ्यागुडबीजाह्वपौष्करम्। वारुणीकल्कितं भृष्टं यमके लवणान्वितम्॥
pañcakolaśaṭhīpathyāguḍabījāhvapauṣkaram| vāruṇīkalkitaṃ bhṛṣṭaṃ yamake lavaṇānvitam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृत्पार्श्वयोनिशूलेषु खादेत् गुल्मोदरेषु च। स्निग्धाश्चेह हिताः स्वेदाः संस्कृतानि घृतानि च॥
hṛtpārśvayoniśūleṣu khādet gulmodareṣu ca| snigdhāśceha hitāḥ svedāḥ saṃskṛtāni ghṛtāni ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लघुना पञ्चमूलेन शुण्ठ्या वा साधितं जलम्। वारुणीदधिमण्डं वा धान्याम्लं वा पिबेत्तृषि॥
laghunā pañcamūlena śuṇṭhyā vā sādhitaṃ jalam| vāruṇīdadhimaṇḍaṃ vā dhānyāmlaṃ vā pibettṛṣi||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सायामस्तम्भशूलामे हृदि मारुतदूषिते। क्रियषा सद्रवायामपमोहे तु हिता रसाः॥
sāyāmastambhaśūlāme hṛdi mārutadūṣite| kriyaṣā sadravāyāmapamohe tu hitā rasāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेहाढ्यास्तित्तिरिक्रौञ्चशिखिवर्तकदक्षजाः। बलातैलं सहृद्रोगी पिबेद्वा सुकुमारकम्॥
snehāḍhyāstittirikrauñcaśikhivartakadakṣajāḥ| balātailaṃ sahṛdrogī pibedvā sukumārakam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यष्ट्याह्वशतपाकं वा महास्नेहं तथोत्तमम्। रास्नाजीवकजीवन्तीबलाव्याघ्रीपुनर्नवैः॥
yaṣṭyāhvaśatapākaṃ vā mahāsnehaṃ tathottamam| rāsnājīvakajīvantībalāvyāghrīpunarnavaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भार्ङ्गीस्थिरावचाव्योषैर्महास्नेहं विपाचयेत्। दधिपादं तथाम्लैश्च लाभतः स निषेवितः। तर्पणो बृंहणो बल्यो वातहृद्रोगनाशनः॥
bhārṅgīsthirāvacāvyoṣairmahāsnehaṃ vipācayet| dadhipādaṃ tathāmlaiśca lābhataḥ sa niṣevitaḥ| tarpaṇo bṛṃhaṇo balyo vātahṛdroganāśanaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्र्यूषणत्रिफलापाठमधूकं मधुकं चुटी। पञ्चमूलं लघु बले मेदे ऋद्दिः शतावरी॥
tryūṣaṇatriphalāpāṭhamadhūkaṃ madhukaṃ cuṭī| pañcamūlaṃ laghu bale mede ṛddiḥ śatāvarī||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कण्डूकरी तामलकी जीवकं चाक्षसंमितैः। तैः पचेत् सर्पिषः प्रस्थं दध्नः प्रस्थेन माहिषात्॥
kaṇḍūkarī tāmalakī jīvakaṃ cākṣasaṃmitaiḥ| taiḥ pacet sarpiṣaḥ prasthaṃ dadhnaḥ prasthena māhiṣāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युक्तं सिद्धं च मधुना तन्निहन्ति निषेवितम्। हृत्पाण्डुग्रहणीदोषकासश्वासहलीमकान्॥
yuktaṃ siddhaṃ ca madhunā tannihanti niṣevitam| hṛtpāṇḍugrahaṇīdoṣakāsaśvāsahalīmakān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीप्तेऽग्नौ सद्रवायामे हृद्रोगे वातिके हितम्। क्षीरं दधि गुडः सर्पिरौदकानूपमामिषम्॥
dīpte'gnau sadravāyāme hṛdroge vātike hitam| kṣīraṃ dadhi guḍaḥ sarpiraudakānūpamāmiṣam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घृतान्येव च वर्ज्यानि ह्रद्रोगेषु चतुर्ष्वपि। शेषेषु स्तम्भजाड्यामसंयुक्तेऽपि च वातिके। कफानुबन्धे तस्मिंस्तु रूक्षोष्णामाचरेत् क्रियाम्॥
ghṛtānyeva ca varjyāni hradrogeṣu caturṣvapi| śeṣeṣu stambhajāḍyāmasaṃyukte'pi ca vātike| kaphānubandhe tasmiṃstu rūkṣoṣṇāmācaret kriyām||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पैत्ते द्राक्षेक्षुनिर्याससिताक्षाद्रपरूषकैः। युक्तो विरेको हृद्यः स्यात् क्रमः शुद्धे च पित्तहा॥
paitte drākṣekṣuniryāsasitākṣādraparūṣakaiḥ| yukto vireko hṛdyaḥ syāt kramaḥ śuddhe ca pittahā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षतपित्तज्वरोक्तं च बाह्यान्तःपरिमार्जनम्। कट्वीमधुककल्कं च पिबेत् ससितमम्भसा॥
kṣatapittajvaroktaṃ ca bāhyāntaḥparimārjanam| kaṭvīmadhukakalkaṃ ca pibet sasitamambhasā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रेयसीशर्कराद्राक्षाजीवकर्षभकोत्पलैः। बलाखर्जूरकाकोलीमेदायुग्मैश्च साधितम्॥
śreyasīśarkarādrākṣājīvakarṣabhakotpalaiḥ| balākharjūrakākolīmedāyugmaiśca sādhitam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सक्षीरं माहिषं सर्पिः पित्तहृद्रोगनाशनम्। प्रपौण्डरीकमधुकबिसग्रन्थिकशेरुकाः॥
sakṣīraṃ māhiṣaṃ sarpiḥ pittahṛdroganāśanam| prapauṇḍarīkamadhukabisagranthikaśerukāḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सशुण्ठीशैवलास्ताभिः सक्षीरं विपचेत् घृतम्। शीतं समधु तच्चेष्टं स्वादुवर्गकृतं च यत्। बस्तिं च दद्यात् सक्षौद्रं तैलं मधुकसाधितम्॥
saśuṇṭhīśaivalāstābhiḥ sakṣīraṃ vipacet ghṛtam| śītaṃ samadhu tacceṣṭaṃ svāduvargakṛtaṃ ca yat| bastiṃ ca dadyāt sakṣaudraṃ tailaṃ madhukasādhitam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कफोद्भवे वमेत् स्विन्नः पिचुमन्दवचाम्भसा। कुलत्थधन्वोत्थरसतीक्ष्णमद्ययवाशनः॥
kaphodbhave vamet svinnaḥ picumandavacāmbhasā| kulatthadhanvottharasatīkṣṇamadyayavāśanaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिबेच्चूर्णं वचाहिङ्गुलवणद्वयनागरात्। सैला यवानककणा यवक्षारात् सुखाम्बुना॥
pibeccūrṇaṃ vacāhiṅgulavaṇadvayanāgarāt| sailā yavānakakaṇā yavakṣārāt sukhāmbunā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फलधान्याम्लकौलत्थयूषमूत्रासवैस्तथा। पुष्कराह्वाभयाशुण्ठीशठीरास्नावचाकणात्। क्वाथं तथाभयाशुण्ठीमाद्रीपीतद्रुकट्फलात्॥
phaladhānyāmlakaulatthayūṣamūtrāsavaistathā| puṣkarāhvābhayāśuṇṭhīśaṭhīrāsnāvacākaṇāt| kvāthaṃ tathābhayāśuṇṭhīmādrīpītadrukaṭphalāt||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्वाथे रौहीतकाश्वत्थखदिरोदुम्बरार्जुने। सपलाशवटे व्योषत्रिवृच्चूर्णान्विते कृतः॥
kvāthe rauhītakāśvatthakhadirodumbarārjune| sapalāśavaṭe vyoṣatrivṛccūrṇānvite kṛtaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखोदकानुपानः स्याल्लेहः कफविकारहा। श्लेष्मगुल्मोदिताज्यानि क्षारांश्च विविधान् पिबेत्॥
sukhodakānupānaḥ syāllehaḥ kaphavikārahā| śleṣmagulmoditājyāni kṣārāṃśca vividhān pibet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रयोजयेच्छिलाह्रं वा ब्राह्मं चात्र रसायनम्। तथामलकलेहं वा प्राशं वागस्त्यनिर्मितम्॥
prayojayecchilāhraṃ vā brāhmaṃ cātra rasāyanam| tathāmalakalehaṃ vā prāśaṃ vāgastyanirmitam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्याच्छूलं यस्य भुक्तेऽति जीर्यत्यल्पं जरां गते। शाम्येत् सकुष्ठकृमिजिल्लवणद्वयतिल्वकैः॥
syācchūlaṃ yasya bhukte'ti jīryatyalpaṃ jarāṃ gate| śāmyet sakuṣṭhakṛmijillavaṇadvayatilvakaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सदेवदार्वतिविषैश्चूर्णमुष्णाम्बुना पिबेत्। यस्य जीर्णेऽधिकं स्नेहैः स विरेच्यः फलैःपुनः॥
sadevadārvativiṣaiścūrṇamuṣṇāmbunā pibet| yasya jīrṇe'dhikaṃ snehaiḥ sa virecyaḥ phalaiḥpunaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीर्यत्यन्ने तथा मूलैस्तीक्ष्णैः शूले सदाधिके। प्रायोऽनिलो रुद्धगतिः कुप्यत्यामाशये यतः॥
jīryatyanne tathā mūlaistīkṣṇaiḥ śūle sadādhike| prāyo'nilo ruddhagatiḥ kupyatyāmāśaye yataḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यानुलोमनं कार्यं शुद्धिलङ्घनपाचनैः। कृमिघ्नमौषधं सर्वं कृमिजे हृदयामये॥
tasyānulomanaṃ kāryaṃ śuddhilaṅghanapācanaiḥ| kṛmighnamauṣadhaṃ sarvaṃ kṛmije hṛdayāmaye||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णाचिकित्सितम्। तृष्णासु वातपित्तघ्नो विधिः प्रायेण शस्यते। सर्वासु शीतो बाह्यान्तस्तथा शमनशोधनः॥
tṛṣṇācikitsitam| tṛṣṇāsu vātapittaghno vidhiḥ prāyeṇa śasyate| sarvāsu śīto bāhyāntastathā śamanaśodhanaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिव्याम्बु शीतं सक्षौद्रं तद्वद्भौमं च तद्गुणम्। निर्वापितं तप्तलोष्टकपालसिकतादिभिः॥
divyāmbu śītaṃ sakṣaudraṃ tadvadbhaumaṃ ca tadguṇam| nirvāpitaṃ taptaloṣṭakapālasikatādibhiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सशर्करं वा क्वथितं पञ्चमूलेन वा जलम्। दर्भपूर्वेण मन्थश्च प्रशस्तो लाजसक्तुभिः॥
saśarkaraṃ vā kvathitaṃ pañcamūlena vā jalam| darbhapūrveṇa manthaśca praśasto lājasaktubhiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाट्यश्चामयवैः शीतः शर्करामाक्षिकान्वितः। यवागूः शालिभिस्तद्वत् कोद्रवैश्च चिरन्तनैः॥
vāṭyaścāmayavaiḥ śītaḥ śarkarāmākṣikānvitaḥ| yavāgūḥ śālibhistadvat kodravaiśca cirantanaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीतेन शीतवीर्यैश्च द्रव्यैः सिद्धेन भोजनम्। हिमाम्बुपरिषिक्तस्य पयसा ससितामधु॥
śītena śītavīryaiśca dravyaiḥ siddhena bhojanam| himāmbupariṣiktasya payasā sasitāmadhu||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसैश्चानम्ललवणैर्जाङ्गलैर्घृतभर्जितैः। मुद्गादीनां तथा यूषैर्जीवनीयरसान्वितैः॥
rasaiścānamlalavaṇairjāṅgalairghṛtabharjitaiḥ| mudgādīnāṃ tathā yūṣairjīvanīyarasānvitaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नस्यं क्षीरघृतं सिद्धं शीतैरिक्षोस्तथा रसः। नारीक्षीरेण वा घृष्टमुष्ट्रास्थि ससितं हितम्॥
nasyaṃ kṣīraghṛtaṃ siddhaṃ śītairikṣostathā rasaḥ| nārīkṣīreṇa vā ghṛṣṭamuṣṭrāsthi sasitaṃ hitam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्वापणाश्च गण्डूषाः सूत्रस्थानोदिता हिताः। दाहज्वरोक्ता लेपाद्या निरीहत्वं मनोरतिः॥
nirvāpaṇāśca gaṇḍūṣāḥ sūtrasthānoditā hitāḥ| dāhajvaroktā lepādyā nirīhatvaṃ manoratiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महासरिद्ध्रदादीनां दर्शनस्मरणादि च। तृष्णायां पवनोत्थायां सगुडं दधि शस्यते। रसाश्च बृंहणाः शीता विदार्यादिगणाम्बु च॥
mahāsariddhradādīnāṃ darśanasmaraṇādi ca| tṛṣṇāyāṃ pavanotthāyāṃ saguḍaṃ dadhi śasyate| rasāśca bṛṃhaṇāḥ śītā vidāryādigaṇāmbu ca||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्तजायां सितायुक्तः पक्वोदुम्बरजो रसः। तत्क्वाथो वा हिमस्तद्वत्सारिवादिगणाम्बु वा॥
pittajāyāṃ sitāyuktaḥ pakvodumbarajo rasaḥ| tatkvātho vā himastadvatsārivādigaṇāmbu vā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्विधैश्च गणः शीतकषायान् ससितामधून्। मधुरैरौषधैस्तद्वत् क्षीरिवृक्षैश्च कल्पितान्॥
tadvidhaiśca gaṇaḥ śītakaṣāyān sasitāmadhūn| madhurairauṣadhaistadvat kṣīrivṛkṣaiśca kalpitān||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बीजपूरकमृद्वीकावटवेतसपल्लवान्। मूलानि कुशकाशानां यष्ट्याह्वं च जले शृतम्॥
bījapūrakamṛdvīkāvaṭavetasapallavān| mūlāni kuśakāśānāṃ yaṣṭyāhvaṃ ca jale śṛtam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपाकशर्कराच्छिन्नरुहालोद्ध्राञ्जनाम्बु वा। कार्पसीफलकल्कं वा ससितक्षीरभोजनः॥
apākaśarkarācchinnaruhāloddhrāñjanāmbu vā| kārpasīphalakalkaṃ vā sasitakṣīrabhojanaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्वरोदितं वा द्राक्षादिपञ्चसाराम्बु वा पिबेत्॥
jvaroditaṃ vā drākṣādipañcasārāmbu vā pibet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कफोद्भवायां वमनं निम्बप्रसववारिणा। बिल्वाढकीपञ्चकोलदर्भपञ्चकसाधितम्॥
kaphodbhavāyāṃ vamanaṃ nimbaprasavavāriṇā| bilvāḍhakīpañcakoladarbhapañcakasādhitam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जलं पिबेद्रजन्या वा सिद्धं सक्षौद्रशर्करम्। मुद्गयूषं च सव्योषपटोलीनिम्बपल्लवम्। यवान्नं तीक्ष्णकवलनस्यलेहांश्च शीलयेत्॥
jalaṃ pibedrajanyā vā siddhaṃ sakṣaudraśarkaram| mudgayūṣaṃ ca savyoṣapaṭolīnimbapallavam| yavānnaṃ tīkṣṇakavalanasyalehāṃśca śīlayet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वैरामाच्च तद्धन्त्री क्रियेष्टा वमनं तथा। त्र्यूषणारुष्करवचाफलाम्लोष्णाम्बुमस्तुभिः॥
sarvairāmācca taddhantrī kriyeṣṭā vamanaṃ tathā| tryūṣaṇāruṣkaravacāphalāmloṣṇāmbumastubhiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्नात्ययान्मण्डमुष्णं हिमं मन्थं च कालवित्। तृषि श्रमान्मांसरसं मन्थं वा ससितं पिबेत्॥
annātyayānmaṇḍamuṣṇaṃ himaṃ manthaṃ ca kālavit| tṛṣi śramānmāṃsarasaṃ manthaṃ vā sasitaṃ pibet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आतपात् ससितं मन्थं यवकोलजसक्तुभिः। सर्वाण्यङ्गानि लिम्पेच्च तिलपिण्याककाञ्जिकैः॥
ātapāt sasitaṃ manthaṃ yavakolajasaktubhiḥ| sarvāṇyaṅgāni limpecca tilapiṇyākakāñjikaiḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीतस्नानाच्च मद्याम्बु पिबेत्तृड्वान् गुडाम्बु वा। मद्यादर्धजलं मद्यं स्नातोऽम्ललवणैर्युतम्॥
śītasnānācca madyāmbu pibettṛḍvān guḍāmbu vā| madyādardhajalaṃ madyaṃ snāto'mlalavaṇairyutam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेहतीक्ष्णतराग्निस्तु स्वभावशिशिरं जलम्। स्नेहादुष्णाम्ब्वजीर्णात्तु जीर्णान्मण्डं पिपासितः॥
snehatīkṣṇatarāgnistu svabhāvaśiśiraṃ jalam| snehāduṣṇāmbvajīrṇāttu jīrṇānmaṇḍaṃ pipāsitaḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिबेत् स्निग्धान्नतृषितो हिमस्पर्धि गुडोदकम्। गुर्वाद्यन्नेन तृषितः पीत्वोष्णाम्बु तदुल्लिखेत्॥
pibet snigdhānnatṛṣito himaspardhi guḍodakam| gurvādyannena tṛṣitaḥ pītvoṣṇāmbu tadullikhet||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षयजायां क्षयहितं सर्वं बृंहणमौषधम्। कृशदुर्बलरूक्षाणां क्षीरं छागो रसोऽथवा। क्षीरं च सोर्ध्ववातायां क्षयकासहरैः शृतम्॥
kṣayajāyāṃ kṣayahitaṃ sarvaṃ bṛṃhaṇamauṣadham| kṛśadurbalarūkṣāṇāṃ kṣīraṃ chāgo raso'thavā| kṣīraṃ ca sordhvavātāyāṃ kṣayakāsaharaiḥ śṛtam||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रोगोपसर्गजातायां धान्याम्बु ससिताम्धु। पाने प्रशस्तं सर्वा च क्रिया रोगाद्यपेक्षया॥
rogopasargajātāyāṃ dhānyāmbu sasitāmdhu| pāne praśastaṃ sarvā ca kriyā rogādyapekṣayā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णक् पूर्वामयक्षीणो न लभेत जलं यदि। मरणं दीर्घरोगं वा प्राप्नुयात् त्वरितं ततः॥
tṛṣṇak pūrvāmayakṣīṇo na labheta jalaṃ yadi| maraṇaṃ dīrgharogaṃ vā prāpnuyāt tvaritaṃ tataḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सात्म्यान्नपानभौषज्यैस्तृष्णां तस्य जयेत्पुरः। तस्यां ज्जितायामन्योऽपि व्याधिः शक्यश्चिकित्सितुम्॥
sātmyānnapānabhauṣajyaistṛṣṇāṃ tasya jayetpuraḥ| tasyāṃ jjitāyāmanyo'pi vyādhiḥ śakyaścikitsitum||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.