Library·Vagbhata: Astangahrdayasutra·121
वाजी-करणम् अन्विच्छेत् सततं विषयी पुमान् । तुष्टिः पुष्टिर् अपत्यं च गुण-वत् तत्र संश्रितम्
vājī-karaṇam anvicchet satataṃ viṣayī pumān | tuṣṭiḥ puṣṭir apatyaṃ ca guṇa-vat tatra saṃśritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपत्य-संतान-करं यत् सद्यः संप्रहर्षणम् । वाजीवाति-बलो येन यात्य् अ-प्रतिहतो ऽङ्गनाः
apatya-saṃtāna-karaṃ yat sadyaḥ saṃpraharṣaṇam | vājīvāti-balo yena yāty a-pratihato 'ṅganāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवत्य् अति-प्रियः स्त्रीणां येन येनोपचीयते । तद् वाजी-करणं तद् धि देहस्योर्जस्-करं परम्
bhavaty ati-priyaḥ strīṇāṃ yena yenopacīyate | tad vājī-karaṇaṃ tad dhi dehasyorjas-karaṃ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्म्यं यशस्यम् आयुष्यं लोक-द्वय-रसायनम् । अनुमोदामहे ब्रह्म-चर्यम् एकान्त-निर्मलम्
dharmyaṃ yaśasyam āyuṣyaṃ loka-dvaya-rasāyanam | anumodāmahe brahma-caryam ekānta-nirmalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोक-द्वय-हितावहम् अल्प-सत्-त्वस्य तु क्लेशैर् बाध्यमानस्य रागिणः । शरीर-क्षय-रक्षार्थं वाजी-करणम् उच्यते
loka-dvaya-hitāvaham alpa-sat-tvasya tu kleśair bādhyamānasya rāgiṇaḥ | śarīra-kṣaya-rakṣārthaṃ vājī-karaṇam ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाध्यमानस्य रोगिणः कल्यस्योदग्र-वयसो वाजी-करण-सेविनः । सर्वेष्व् ऋतुष्व् अहर् अहर् व्यवायो न निवार्यते
bādhyamānasya rogiṇaḥ kalyasyodagra-vayaso vājī-karaṇa-sevinaḥ | sarveṣv ṛtuṣv ahar ahar vyavāyo na nivāryate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ स्निग्ध-विशुद्धानां निरूहान् सानुवासनान् । घृत-तैल-रस-क्षीर-शर्करा-क्षौद्र-संयुतान्
atha snigdha-viśuddhānāṃ nirūhān sānuvāsanān | ghṛta-taila-rasa-kṣīra-śarkarā-kṣaudra-saṃyutān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योग-विद् योजयेत् पूर्वं क्षीर-मांस-रसाशिनाम् । ततो वाजी-करान् योगान् शुक्रापत्य-बल-प्रदान्
yoga-vid yojayet pūrvaṃ kṣīra-māṃsa-rasāśinām | tato vājī-karān yogān śukrāpatya-bala-pradān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अ-च्छायः पूति-कुसुमः फलेन रहितो द्रुमः । यथैकश् चैक-शाखश् च निर्-अपत्यस् तथा नरः
a-cchāyaḥ pūti-kusumaḥ phalena rahito drumaḥ | yathaikaś caika-śākhaś ca nir-apatyas tathā naraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्खलद्-गमनम् अ-व्यक्त-वचनं धूलि-धूसरम् । अपि लालाविल-मुखं हृदयाह्लाद-कारकम्
skhalad-gamanam a-vyakta-vacanaṃ dhūli-dhūsaram | api lālāvila-mukhaṃ hṛdayāhlāda-kārakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपत्यं तुल्य-तां केन दर्शन-स्पर्शनादिषु । किं पुनर् यद् यशो-धर्म-मान-श्री-कुल-वर्धनम्
apatyaṃ tulya-tāṃ kena darśana-sparśanādiṣu | kiṃ punar yad yaśo-dharma-māna-śrī-kula-vardhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुद्ध-काये यथा-शक्ति वृष्य-योगान् प्रयोजयेत् । शरेक्षु-कुश-काशानां विदार्या वीरणस्य च
śuddha-kāye yathā-śakti vṛṣya-yogān prayojayet | śarekṣu-kuśa-kāśānāṃ vidāryā vīraṇasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूलानि कण्टकार्याश् च जीवकर्षभकौ बलाम् । मेदे द्वे द्वे च काकोल्यौ शूर्पपर्ण्यौ शतावरीम्
mūlāni kaṇṭakāryāś ca jīvakarṣabhakau balām | mede dve dve ca kākolyau śūrpaparṇyau śatāvarīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्वगन्धाम् अतिबलां आत्मगुप्तां पुनर्नवाम् । वीरां पयस्यां जीवन्तीम् ऋद्धिं रास्नां त्रिकण्टकम्
aśvagandhām atibalāṃ ātmaguptāṃ punarnavām | vīrāṃ payasyāṃ jīvantīm ṛddhiṃ rāsnāṃ trikaṇṭakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधुकं शालिपर्णीं च भागांस् त्रि-पलिकान् पृथक् । माषाणाम् आढकं चैतद् द्वि-द्रोणे साधयेद् अपाम्
madhukaṃ śāliparṇīṃ ca bhāgāṃs tri-palikān pṛthak | māṣāṇām āḍhakaṃ caitad dvi-droṇe sādhayed apām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसेनाढक-शेषेण पचेत् तेन घृताढकम् । दत्त्वा विदारी-धात्रीक्षु-रसानाम् आढकाढकम्
rasenāḍhaka-śeṣeṇa pacet tena ghṛtāḍhakam | dattvā vidārī-dhātrīkṣu-rasānām āḍhakāḍhakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घृताच् चतुर्-गुणं क्षीरं पेष्याणीमानि चावपेत् । वीरां स्वगुप्तां काकोल्यौ यष्टीं फल्गूनि पिप्पलीम्
ghṛtāc catur-guṇaṃ kṣīraṃ peṣyāṇīmāni cāvapet | vīrāṃ svaguptāṃ kākolyau yaṣṭīṃ phalgūni pippalīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्राक्षां विदारीं खर्जूरं मधुकानि शतावरीम् । तत् सिद्ध-पूतं चूर्णस्य पृथक् प्रस्थेन योजयेत्
drākṣāṃ vidārīṃ kharjūraṃ madhukāni śatāvarīm | tat siddha-pūtaṃ cūrṇasya pṛthak prasthena yojayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शर्करायास् तुगायाश् च पिप्पल्याः कुडवेन च । मरिचस्य प्रकुञ्चेन पृथग् अर्ध-पलोन्मितैः
śarkarāyās tugāyāś ca pippalyāḥ kuḍavena ca | maricasya prakuñcena pṛthag ardha-palonmitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वग्-एला-केसरैः श्लक्ष्णैः क्षौद्र-द्वि-कुडवेन च । पल-मात्रं ततः खादेत् प्रत्य्-अहं रस-दुग्ध-भुक्
tvag-elā-kesaraiḥ ślakṣṇaiḥ kṣaudra-dvi-kuḍavena ca | pala-mātraṃ tataḥ khādet praty-ahaṃ rasa-dugdha-bhuk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनारोहति वाजीव कुलिङ्ग इव हृष्यति । विदारी-पिप्पली-शालि-प्रियालेक्षुरकाद् रजः
tenārohati vājīva kuliṅga iva hṛṣyati | vidārī-pippalī-śāli-priyālekṣurakād rajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृथक् स्वगुप्ता-मूलाच् च कुडवांशं तथा मधु । तुलार्धं शर्करा-चूर्णात् प्रस्थार्धं नव-सर्पिषः
pṛthak svaguptā-mūlāc ca kuḍavāṃśaṃ tathā madhu | tulārdhaṃ śarkarā-cūrṇāt prasthārdhaṃ nava-sarpiṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽक्ष-मात्रम् अतः खादेत् यस्य रामा-शतं गृहे । सात्मगुप्ता-फलान् क्षीरे गोधूमान् साधितान् हिमान्
so 'kṣa-mātram ataḥ khādet yasya rāmā-śataṃ gṛhe | sātmaguptā-phalān kṣīre godhūmān sādhitān himān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माषान् वा स-घृत-क्षौद्रान् खादन् गृष्टि-पयो-ऽनुपः । जागर्ति रात्रिं सकलाम् अ-खिन्नः खेदयन् स्त्रियः
māṣān vā sa-ghṛta-kṣaudrān khādan gṛṣṭi-payo-'nupaḥ | jāgarti rātriṃ sakalām a-khinnaḥ khedayan striyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बस्ताण्ड-सिद्धे पयसि भावितान् अ-सकृत् तिलान् । यः खादेत् स-सितान् गच्छेत् स स्त्री-शतम् अ-पूर्व-वत्
bastāṇḍa-siddhe payasi bhāvitān a-sakṛt tilān | yaḥ khādet sa-sitān gacchet sa strī-śatam a-pūrva-vat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चूर्णं विदार्या बहु-शः स्व-रसेनैव भावितम् । क्षौद्र-सर्पिर्-युतं लीढ्वा प्रमदा-शतम् ऋच्छति
cūrṇaṃ vidāryā bahu-śaḥ sva-rasenaiva bhāvitam | kṣaudra-sarpir-yutaṃ līḍhvā pramadā-śatam ṛcchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्णा-धात्री-फल-रजः स्व-रसेन सु-भावितम् । शर्करा-मधु-सर्पिर्भिर् लीढ्वा यो ऽनु पयः पिबेत्
kṛṣṇā-dhātrī-phala-rajaḥ sva-rasena su-bhāvitam | śarkarā-madhu-sarpirbhir līḍhvā yo 'nu payaḥ pibet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स नरो ऽशीति-वर्षो ऽपि युवेव परिहृष्यति । कर्षं मधुक-चूर्णस्य घृत-क्षौद्र-समन्वितम्
sa naro 'śīti-varṣo 'pi yuveva parihṛṣyati | karṣaṃ madhuka-cūrṇasya ghṛta-kṣaudra-samanvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पयो-ऽनु-पानं यो लिह्यान् नित्य-वेगः स ना भवेत् । कुलीरशृङ्ग्या यः कल्कम् आलोड्य पयसा पिबेत्
payo-'nu-pānaṃ yo lihyān nitya-vegaḥ sa nā bhavet | kulīraśṛṅgyā yaḥ kalkam āloḍya payasā pibet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिता-घृत-पयो-ऽन्नाशी स नारीषु वृषायते । यः पयस्यां पयः-सिद्धां खादेन् मधु-घृतान्विताम्
sitā-ghṛta-payo-'nnāśī sa nārīṣu vṛṣāyate | yaḥ payasyāṃ payaḥ-siddhāṃ khāden madhu-ghṛtānvitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिबेद् बाष्कयणं चानु क्षीरं न क्षयम् एति सः । स्वयङ्गुप्तेक्षुरकयोर् बीज-चूर्णं स-शर्करम्
pibed bāṣkayaṇaṃ cānu kṣīraṃ na kṣayam eti saḥ | svayaṅguptekṣurakayor bīja-cūrṇaṃ sa-śarkaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धारोष्णेन नरः पीत्वा पयसा रासभायते । उच्चटा-चूर्णम् अप्य् एवं शतावर्याश् च योजयेत्
dhāroṣṇena naraḥ pītvā payasā rāsabhāyate | uccaṭā-cūrṇam apy evaṃ śatāvaryāś ca yojayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्द्र-शुभ्रं दधि-सरं स-सिता-षष्टिकौदनम् । पटे सु-मार्जितं भुक्त्वा वृद्धो ऽपि तरुणायते
candra-śubhraṃ dadhi-saraṃ sa-sitā-ṣaṣṭikaudanam | paṭe su-mārjitaṃ bhuktvā vṛddho 'pi taruṇāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वदंष्ट्रेक्षुर-माषात्मगुप्ता-बीज-शतावरीः । पिबन् क्षीरेण जीर्णो ऽपि गच्छति प्रमदा-शतम्
śvadaṃṣṭrekṣura-māṣātmaguptā-bīja-śatāvarīḥ | piban kṣīreṇa jīrṇo 'pi gacchati pramadā-śatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत् किञ्-चिन् मधुरं स्निग्धं बृंहणं बल-वर्धनम् । मनसो हर्षणं यच् च तत् सर्वं वृष्यम् उच्यते
yat kiñ-cin madhuraṃ snigdhaṃ bṛṃhaṇaṃ bala-vardhanam | manaso harṣaṇaṃ yac ca tat sarvaṃ vṛṣyam ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रव्यैर् एवं-विधैस् तस्माद् दर्पितः प्रमदां व्रजेत् । आत्म-वेगेन चोदीर्णः स्त्री-गुणैश् च प्रहर्षितः
dravyair evaṃ-vidhais tasmād darpitaḥ pramadāṃ vrajet | ātma-vegena codīrṇaḥ strī-guṇaiś ca praharṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सेव्याः सर्वेन्द्रिय-सुखा धर्म-कल्प-द्रुमाङ्कुराः । विषयातिशयाः पञ्च शराः कुसुम-धन्वनः
sevyāḥ sarvendriya-sukhā dharma-kalpa-drumāṅkurāḥ | viṣayātiśayāḥ pañca śarāḥ kusuma-dhanvanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इष्टा ह्य् एकैक-शो ऽप्य् अर्था हर्ष-प्रीति-कराः परम् । किं पुनः स्त्री-शरीरे ये संघातेन प्रतिष्ठिताः
iṣṭā hy ekaika-śo 'py arthā harṣa-prīti-karāḥ param | kiṃ punaḥ strī-śarīre ye saṃghātena pratiṣṭhitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नामापि यस्या हृदयोत्सवाय यां पश्यतां तृप्तिर् अन्-आप्त-पूर्वा । सर्वेन्द्रियाकर्षण-पाश-भूता कान्तानुवृत्ति-व्रत-दीक्षिता या
nāmāpi yasyā hṛdayotsavāya yāṃ paśyatāṃ tṛptir an-āpta-pūrvā | sarvendriyākarṣaṇa-pāśa-bhūtā kāntānuvṛtti-vrata-dīkṣitā yā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कला-विलासाङ्ग-वयो-विभूषा शुचिः स-लज्जा रहसि प्रगल्भा । प्रियं-वदा तुल्य-मनः-शया या सा स्त्री वृष्य-त्वाय परं नरस्य
kalā-vilāsāṅga-vayo-vibhūṣā śuciḥ sa-lajjā rahasi pragalbhā | priyaṃ-vadā tulya-manaḥ-śayā yā sā strī vṛṣya-tvāya paraṃ narasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचरेच् च सकलां रति-चर्यां काम-सूत्र-विहिताम् अन्-अ-वद्याम् । देश-काल-बल-शक्त्य्-अनुरोधाद् वैद्य-तन्त्र-समयोक्त्य्-अ-विरुद्धाम्
ācarec ca sakalāṃ rati-caryāṃ kāma-sūtra-vihitām an-a-vadyām | deśa-kāla-bala-śakty-anurodhād vaidya-tantra-samayokty-a-viruddhām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्यञ्जनोद्वर्तन-सेक-गन्ध-स्रक्-चित्र-वस्त्राभरण-प्रकाराः । गान्धर्व-काव्यादि-कथा-प्रवीणाः सम-स्व-भावा वश-गा वयस्याः
abhyañjanodvartana-seka-gandha-srak-citra-vastrābharaṇa-prakārāḥ | gāndharva-kāvyādi-kathā-pravīṇāḥ sama-sva-bhāvā vaśa-gā vayasyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धर्व-कन्यादि-कथा-प्रवीणाः दीर्घिका स्व-भवनान्त-निविष्टा पद्म-रेणु-मधु-मत्त-विहङ्गा । नील-सानु-गिरि-कूट-नितम्बे काननानि पुर-कण्ठ-गतानि
gandharva-kanyādi-kathā-pravīṇāḥ dīrghikā sva-bhavanānta-niviṣṭā padma-reṇu-madhu-matta-vihaṅgā | nīla-sānu-giri-kūṭa-nitambe kānanāni pura-kaṇṭha-gatāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टि-सुखा विविधा तरु-जातिः श्रोत्र-सुखः कल-कोकिल-नादः । अङ्ग-सुखर्तु-वशेन विभूषा चित्त-सुखः सकलः परिवारः
dṛṣṭi-sukhā vividhā taru-jātiḥ śrotra-sukhaḥ kala-kokila-nādaḥ | aṅga-sukhartu-vaśena vibhūṣā citta-sukhaḥ sakalaḥ parivāraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताम्बूलम् अच्छ-मदिरा कान्ता कान्ता निशा शशाङ्काङ्का । यद् यच् च किञ्-चिद् इष्टं मनसो वाजी-करं तत् तत्
tāmbūlam accha-madirā kāntā kāntā niśā śaśāṅkāṅkā | yad yac ca kiñ-cid iṣṭaṃ manaso vājī-karaṃ tat tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधु मुखम् इव सोत्पलं प्रियायाः कल-रणना परिवादिनी प्रियेव । कुसुम-चय-मनो-रमा च शय्या किसलयिनी लतिकेव पुष्पिताग्रा
madhu mukham iva sotpalaṃ priyāyāḥ kala-raṇanā parivādinī priyeva | kusuma-caya-mano-ramā ca śayyā kisalayinī latikeva puṣpitāgrā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शय्या देशे शरीरे च न का-चिद् अर्तिर् अर्थेषु नाल्पो ऽपि मनो-विधानः । वाजी-कराः संनिहिताश् च योगाः कामस्य कामं परिपूरयन्ति
śayyā deśe śarīre ca na kā-cid artir artheṣu nālpo 'pi mano-vidhānaḥ | vājī-karāḥ saṃnihitāś ca yogāḥ kāmasya kāmaṃ paripūrayanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुस्ता पर्पटकं ज्वरे तृषि जलं मृद्-भृष्ट-लोष्टोद्भवं ॥ ४८अ ॥ लाजाश् छर्दिषु वस्ति-जेषु गिरिजं मेहेषु धात्री-निशे ॥ ४८ब् ॥ पाण्डौ श्रेष्ठम् अयो ऽभयानिल-कफे प्लीहामये पिप्पली ॥ ४८च् ॥ संधाने कृमिजा विषे शुकतरुर् मेदो-ऽनिले गुग्गुलुः ॥ ४८द् ॥ वृषो ऽस्र-पित्ते कुटजो ऽतिसारे भल्लातको ऽर्शःसु गरेषु हेम । स्थूलेषु तार्क्ष्यं कृमिषु कृमिघ्नं शोषे सुरा छाग-पयो ऽथ मांसम्
mustā parpaṭakaṃ jvare tṛṣi jalaṃ mṛd-bhṛṣṭa-loṣṭodbhavaṃ || 48a || lājāś chardiṣu vasti-jeṣu girijaṃ meheṣu dhātrī-niśe || 48b || pāṇḍau śreṣṭham ayo 'bhayānila-kaphe plīhāmaye pippalī || 48c || saṃdhāne kṛmijā viṣe śukatarur medo-'nile gugguluḥ || 48d || vṛṣo 'sra-pitte kuṭajo 'tisāre bhallātako 'rśaḥsu gareṣu hema | sthūleṣu tārkṣyaṃ kṛmiṣu kṛmighnaṃ śoṣe surā chāga-payo 'tha māṃsam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्ष्य्-आमयेषु त्रि-फला गुडूची वातास्र-रोगे मथितं ग्रहण्याम् । कुष्ठेषु सेव्यः खदिरस्य सारः सर्वेषु रोगेषु शिलाह्वयं च
akṣy-āmayeṣu tri-phalā guḍūcī vātāsra-roge mathitaṃ grahaṇyām | kuṣṭheṣu sevyaḥ khadirasya sāraḥ sarveṣu rogeṣu śilāhvayaṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उन्मादं घृतम् अ-नवं शोकं मद्यं व्यपस्मृतिं ब्राह्मी । निद्रा-नाशं क्षीरं जयति रसाला प्रतिश्यायम्
unmādaṃ ghṛtam a-navaṃ śokaṃ madyaṃ vyapasmṛtiṃ brāhmī | nidrā-nāśaṃ kṣīraṃ jayati rasālā pratiśyāyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मांसं कार्श्यं लशुनः प्रभञ्जनं स्तब्ध-गात्र-तां स्वेदः । गुडमञ्जर्याः खपुरो नस्यात् स्कन्धांस-बाहु-रुजम्
māṃsaṃ kārśyaṃ laśunaḥ prabhañjanaṃ stabdha-gātra-tāṃ svedaḥ | guḍamañjaryāḥ khapuro nasyāt skandhāṃsa-bāhu-rujam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नव-नीत-खण्ड-मर्दितम् औष्ट्रं मूत्रं पयश् च हन्त्य् उदरम् । नस्यं मूर्ध-विकारान् विद्रधिम् अ-चिरोत्थितम् अस्र-विस्रावः
nava-nīta-khaṇḍa-marditam auṣṭraṃ mūtraṃ payaś ca hanty udaram | nasyaṃ mūrdha-vikārān vidradhim a-cirotthitam asra-visrāvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नस्यं कवडो मुख-जान् नस्याञ्जन-तर्पणानि नेत्र-रुजः । वृद्धस्य क्षीर-घृते मूर्छां शीताम्बु-मारुत-च्छायाः
nasyaṃ kavaḍo mukha-jān nasyāñjana-tarpaṇāni netra-rujaḥ | vṛddhasya kṣīra-ghṛte mūrchāṃ śītāmbu-māruta-cchāyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम-शुक्तार्द्रक-मात्रा मन्दे वह्नौ श्रमे सुरा स्नानम् । दुःख-सह-त्वे स्थैर्ये व्यायामो गोक्षुरुर् हितः कृच्छ्रे
sama-śuktārdraka-mātrā mande vahnau śrame surā snānam | duḥkha-saha-tve sthairye vyāyāmo gokṣurur hitaḥ kṛcchre
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कासे निदिग्धिका पार्श्व-शूले पुष्कर-जा जटा । वयसः स्थापने धात्री त्रि-फला गुग्गुलुर् व्रणे
kāse nidigdhikā pārśva-śūle puṣkara-jā jaṭā | vayasaḥ sthāpane dhātrī tri-phalā guggulur vraṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वयः-संस्थापने धात्री वस्तिर् वात-विकारान् पैत्तान् रेकः कफोद्भवान् वमनम् । क्षौद्रं जयति बलासं सर्पिः पित्तं समीरणं तैलम्
vayaḥ-saṃsthāpane dhātrī vastir vāta-vikārān paittān rekaḥ kaphodbhavān vamanam | kṣaudraṃ jayati balāsaṃ sarpiḥ pittaṃ samīraṇaṃ tailam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् अग्र्यं यत् प्रोक्तं रोगाणाम् औषधं शमायालम् । तद् देश-काल-बलतो विकल्पनीयं यथा-योगम्
ity agryaṃ yat proktaṃ rogāṇām auṣadhaṃ śamāyālam | tad deśa-kāla-balato vikalpanīyaṃ yathā-yogam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् आत्रेयाद् आगमय्यार्थ-सूत्रं तत्-सूक्तानां पेशलानाम् अ-तृप्तः । भेडादीनां संमतो भक्ति-नम्रः पप्रच्छेदं संशयानो ऽग्निवेशः
ity ātreyād āgamayyārtha-sūtraṃ tat-sūktānāṃ peśalānām a-tṛptaḥ | bheḍādīnāṃ saṃmato bhakti-namraḥ papracchedaṃ saṃśayāno 'gniveśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृश्यन्ते भग-वन् के-चिद् आत्म-वन्तो ऽपि रोगिणः । द्रव्योपस्थातृ-संपन्ना वृद्ध-वैद्य-मतानुगाः
dṛśyante bhaga-van ke-cid ātma-vanto 'pi rogiṇaḥ | dravyopasthātṛ-saṃpannā vṛddha-vaidya-matānugāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीयमाणामय-प्राणा विपरीतास् तथा ऽपरे । हिता-हित-विभागस्य फलं तस्माद् अ-निश्चितम्
kṣīyamāṇāmaya-prāṇā viparītās tathā 'pare | hitā-hita-vibhāgasya phalaṃ tasmād a-niścitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं शास्ति शास्त्रम् अस्मिन् इति कल्पयतो ऽग्निवेश-मुख्यस्य । शिष्य-गणस्य पुनर्वसुर् आचख्यौ कार्त्स्न्यतस् तत्-त्वम्
kiṃ śāsti śāstram asmin iti kalpayato 'gniveśa-mukhyasya | śiṣya-gaṇasya punarvasur ācakhyau kārtsnyatas tat-tvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चिकित्सा-चिकित्सा च तुल्या भवितुम् अर्हति । विनापि क्रियया स्वास्थ्यं गच्छतां षो-डशांशया
na cikitsā-cikitsā ca tulyā bhavitum arhati | vināpi kriyayā svāsthyaṃ gacchatāṃ ṣo-ḍaśāṃśayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आतङ्क-पङ्क-मग्नानां हस्तालम्बो भिषग्-जितम् । जीवितं म्रियमाणानां सर्वेषाम् एव नौषधात्
ātaṅka-paṅka-magnānāṃ hastālambo bhiṣag-jitam | jīvitaṃ mriyamāṇānāṃ sarveṣām eva nauṣadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न ह्य् उपायम् अपेक्षन्ते सर्वे रोगा न चान्य-था । उपाय-साध्याः सिध्यन्ति ना-हेतुर् हेतु-मान् यतः
na hy upāyam apekṣante sarve rogā na cānya-thā | upāya-sādhyāḥ sidhyanti nā-hetur hetu-mān yataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् उक्तं सर्व-संपत्ति-युक्तयापि चिकित्सया । मृत्युर् भवति तन् नैवं नोपाये ऽस्त्य् अन्-उपाय-ता
yad uktaṃ sarva-saṃpatti-yuktayāpi cikitsayā | mṛtyur bhavati tan naivaṃ nopāye 'sty an-upāya-tā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि चोपाय-युक्तस्य धी-मतो जातु चित् क्रिया । न सिध्येद् दैव-वैगुण्यान् न त्व् इयं षो-डशात्मिका
api copāya-yuktasya dhī-mato jātu cit kriyā | na sidhyed daiva-vaiguṇyān na tv iyaṃ ṣo-ḍaśātmikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न न्व् इयं षो-डशात्मिका कस्या-सिद्धो ऽग्नि-तोयादिः स्वेद-स्तम्भादि-कर्मणि । न प्रीणनं कर्षणं वा कस्य क्षीरं गवेधुकम्
na nv iyaṃ ṣo-ḍaśātmikā kasyā-siddho 'gni-toyādiḥ sveda-stambhādi-karmaṇi | na prīṇanaṃ karṣaṇaṃ vā kasya kṣīraṃ gavedhukam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्य माषात्मगुप्तादौ वृष्य-त्वे नास्ति निश्चयः । विण्-मूत्र-करणाक्षेपौ कस्य संशयितौ यवे
kasya māṣātmaguptādau vṛṣya-tve nāsti niścayaḥ | viṇ-mūtra-karaṇākṣepau kasya saṃśayitau yave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषं कस्य जरां याति मन्त्र-तन्त्र-विवर्जितम् । कः प्राप्तः कल्य-तां पथ्याद् ऋते रोहिणिकादिषु
viṣaṃ kasya jarāṃ yāti mantra-tantra-vivarjitam | kaḥ prāptaḥ kalya-tāṃ pathyād ṛte rohiṇikādiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि चा-काल-मरणं सर्व-सिद्धान्त-निश्चितम् । महतापि प्रयत्नेन वार्यतां कथम् अन्य-था
api cā-kāla-maraṇaṃ sarva-siddhānta-niścitam | mahatāpi prayatnena vāryatāṃ katham anya-thā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्दनाद्य् अपि दाहादौ रूढम् आगम-पूर्वकम् । शास्त्राद् एव गतं सिद्धिं ज्वरे लङ्घन-बृंहणम्
candanādy api dāhādau rūḍham āgama-pūrvakam | śāstrād eva gataṃ siddhiṃ jvare laṅghana-bṛṃhaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुष्-पाद्-गुण-संपन्ने सम्यग् आलोच्य योजिते । मा कृथा व्याधि-निर्घातं विचिकित्सां चिकित्सिते
catuṣ-pād-guṇa-saṃpanne samyag ālocya yojite | mā kṛthā vyādhi-nirghātaṃ vicikitsāṃ cikitsite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् धि मृत्यु-पाशानाम् अ-काण्डे छेदनं दृढम् । रोगोत्त्रासित-भीतानां रक्षा-सूत्रम् अ-सूत्रकम्
etad dhi mṛtyu-pāśānām a-kāṇḍe chedanaṃ dṛḍham | rogottrāsita-bhītānāṃ rakṣā-sūtram a-sūtrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत् तद् अमृतं साक्षाज् जगद्-आयास-वर्जितम् । याति हालाहल-त्वं तु सद्यो दुर्-भाजन-स्थितम्
etat tad amṛtaṃ sākṣāj jagad-āyāsa-varjitam | yāti hālāhala-tvaṃ tu sadyo dur-bhājana-sthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हालाहल-त्वं च अ-ज्ञात-शास्त्र-सद्-भावाञ् छास्त्र-मात्र-परायणान् । त्यजेद् दूराद् भिषक्-पाशान् पाशान् वैवस्वतान् इव
hālāhala-tvaṃ ca a-jñāta-śāstra-sad-bhāvāñ chāstra-mātra-parāyaṇān | tyajed dūrād bhiṣak-pāśān pāśān vaivasvatān iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भिषजां साधु-वृत्तानां भद्रम् आगम-शालिनाम् । अभ्यस्त-कर्मणां भद्रं भद्रं भद्राभिलाषिणाम्
bhiṣajāṃ sādhu-vṛttānāṃ bhadram āgama-śālinām | abhyasta-karmaṇāṃ bhadraṃ bhadraṃ bhadrābhilāṣiṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्यस्त-कर्मणां सिद्धिर् इति तन्त्र-गुणैर् युक्तं तन्त्र-दोषैर् विवर्जितम् । चिकित्सा-शास्त्रम् अ-खिलं व्याप्य यत् परितः स्थितम्
abhyasta-karmaṇāṃ siddhir iti tantra-guṇair yuktaṃ tantra-doṣair vivarjitam | cikitsā-śāstram a-khilaṃ vyāpya yat paritaḥ sthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विपुला-मल-विज्ञान-महा-मुनि-मतानुगम् । महा-सागर-गम्भीर-संग्रहार्थोपलक्षणम्
vipulā-mala-vijñāna-mahā-muni-matānugam | mahā-sāgara-gambhīra-saṃgrahārthopalakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टाङ्ग-वैद्यक-महोदधि-मन्थनेन यो ऽष्टाङ्ग-संग्रह-महामृत-राशिर् आप्तः । तस्माद् अन्-अल्प-फलम् अल्प-समुद्यमानां प्रीत्य्-अर्थम् एतद् उदितं पृथग् एव तन्त्रम्
aṣṭāṅga-vaidyaka-mahodadhi-manthanena yo 'ṣṭāṅga-saṃgraha-mahāmṛta-rāśir āptaḥ | tasmād an-alpa-phalam alpa-samudyamānāṃ prīty-artham etad uditaṃ pṛthag eva tantram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदितं पृथग् एव तन्त्रम् इदम् आगम-सिद्ध-त्वात् प्रत्यक्ष-फल-दर्शनात् । मन्त्र-वत् संप्रयोक्तव्यं न मीमांस्यं कथञ्-च-न
uditaṃ pṛthag eva tantram idam āgama-siddha-tvāt pratyakṣa-phala-darśanāt | mantra-vat saṃprayoktavyaṃ na mīmāṃsyaṃ kathañ-ca-na
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीर्घ-जीवितम् आरोग्यं धर्मम् अर्थं सुखं यशः । पाठावबोधानुष्ठानैर् अधिगच्छत्य् अतो ध्रुवम्
dīrgha-jīvitam ārogyaṃ dharmam arthaṃ sukhaṃ yaśaḥ | pāṭhāvabodhānuṣṭhānair adhigacchaty ato dhruvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत् पठन् संग्रह-बोध-शक्तः स्व्-अभ्यस्त-कर्मा भिषग् अ-प्रकम्प्यः । आकम्पयत्य् अन्य-विशाल-तन्त्र-कृताभियोगान् यदि तन् न चित्रम्
etat paṭhan saṃgraha-bodha-śaktaḥ sv-abhyasta-karmā bhiṣag a-prakampyaḥ | ākampayaty anya-viśāla-tantra-kṛtābhiyogān yadi tan na citram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिनिवेश-वशाद् अभियुज्यते सु-भणिते ऽपि न यो दृढ-मूढकः । पठतु यत्न-परः पुरुषायुषं स खलु वैद्यकम् आद्यम् अ-निर्विदः
abhiniveśa-vaśād abhiyujyate su-bhaṇite 'pi na yo dṛḍha-mūḍhakaḥ | paṭhatu yatna-paraḥ puruṣāyuṣaṃ sa khalu vaidyakam ādyam a-nirvidaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाते पित्ते श्लेष्म-शान्तौ च पथ्यं तैलं सर्पिर् माक्षिकं च क्रमेण । एतद् ब्रह्मा भाषतां ब्रह्म-जो वा का निर्-मन्त्रे वक्तृ-भेदोक्ति-शक्तिः
vāte pitte śleṣma-śāntau ca pathyaṃ tailaṃ sarpir mākṣikaṃ ca krameṇa | etad brahmā bhāṣatāṃ brahma-jo vā kā nir-mantre vaktṛ-bhedokti-śaktiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिधातृ-वशात् किं वा द्रव्य-शक्तिर् विशिष्यते । अतो मत्सरम् उत्सृज्य माध्यस्थ्यम् अवलम्ब्यताम्
abhidhātṛ-vaśāt kiṃ vā dravya-śaktir viśiṣyate | ato matsaram utsṛjya mādhyasthyam avalambyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषि-प्रणीते प्रीतिश् चेन् मुक्त्वा चरक-सुश्रुतौ । भेडाद्याः किं न पठ्यन्ते तस्माद् ग्राह्यं सु-भाषितम्
ṛṣi-praṇīte prītiś cen muktvā caraka-suśrutau | bheḍādyāḥ kiṃ na paṭhyante tasmād grāhyaṃ su-bhāṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृदयम् इव हृदयम् एतत् सर्वायुर्-वेद-वाङ्-मय-पयो-धेः । कृत्वा यच् छुभम् आप्तं शुभम् अस्तु परं ततो जगतः
hṛdayam iva hṛdayam etat sarvāyur-veda-vāṅ-maya-payo-dheḥ | kṛtvā yac chubham āptaṃ śubham astu paraṃ tato jagataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.