मधुरं लवणं किञ्-चिद् अ-शीतोष्णम् अ-संहतम् । पद्मेन्द्रगोप-हेमावि-शश-लोहित-लोहितम्
madhuraṃ lavaṇaṃ kiñ-cid a-śītoṣṇam a-saṃhatam | padmendragopa-hemāvi-śaśa-lohita-lohitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Vagbhata: Astangahrdayasutra·27
Vagbhata: Astangahrdayasutra 27
लोहितं प्रभवः शुद्धं तनोस् तेनैव च स्थितः । तत् पित्त-श्लेष्मलैः प्रायो दूष्यते कुरुते ततः
lohitaṃ prabhavaḥ śuddhaṃ tanos tenaiva ca sthitaḥ | tat pitta-śleṣmalaiḥ prāyo dūṣyate kurute tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विसर्प-विद्रधि-प्लीह-गुल्माग्नि-सदन-ज्वरान् । मुख-नेत्र-शिरो-रोग-मद-तृड्-लवणास्य-ताः
visarpa-vidradhi-plīha-gulmāgni-sadana-jvarān | mukha-netra-śiro-roga-mada-tṛḍ-lavaṇāsya-tāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुष्ठ-वातास्र-पित्तास्र-कट्व्-अम्लोद्गिरण-भ्रमान् । शीतोष्ण-स्निग्ध-रूक्षाद्यैर् उपक्रान्ताश् च ये गदाः
kuṣṭha-vātāsra-pittāsra-kaṭv-amlodgiraṇa-bhramān | śītoṣṇa-snigdha-rūkṣādyair upakrāntāś ca ye gadāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्यक् साध्या न सिध्यन्ति ते च रक्त-प्रकोप-जाः । तेषु स्रावयितुं रक्तम् उद्रिक्तं व्यधयेत् सिराम्
samyak sādhyā na sidhyanti te ca rakta-prakopa-jāḥ | teṣu srāvayituṃ raktam udriktaṃ vyadhayet sirām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तून-षो-डशातीत-सप्तत्य्-अब्द-स्रुतासृजाम् । अ-स्निग्धा-स्वेदितात्य्-अर्थ-स्वेदितानिल-रोगिणाम्
na tūna-ṣo-ḍaśātīta-saptaty-abda-srutāsṛjām | a-snigdhā-sveditāty-artha-sveditānila-rogiṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गर्भिणी-सूतिका-जीर्ण-पित्तास्र-श्वास-कासिनाम् । अतीसारोदर-च्छर्दि-पाण्डु-सर्वाङ्ग-शोफिनाम्
garbhiṇī-sūtikā-jīrṇa-pittāsra-śvāsa-kāsinām | atīsārodara-cchardi-pāṇḍu-sarvāṅga-śophinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेह-पीते प्रयुक्तेषु तथा पञ्चसु कर्मसु । ना-यन्त्रितां सिरां विध्येन् न तिर्यङ् नाप्य् अन्-उत्थिताम्
sneha-pīte prayukteṣu tathā pañcasu karmasu | nā-yantritāṃ sirāṃ vidhyen na tiryaṅ nāpy an-utthitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाति-शीतोष्ण-वाताभ्रेष्व् अन्य-त्रात्ययिकाद् गदात् । शिरो-नेत्र-विकारेषु ललाट्यां मोक्षयेत् सिराम्
nāti-śītoṣṇa-vātābhreṣv anya-trātyayikād gadāt | śiro-netra-vikāreṣu lalāṭyāṃ mokṣayet sirām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ललाट्या मोक्षयेत् सिराः अपाङ्ग्याम् उपनास्यां वा कर्ण-रोगेषु कर्ण-जाम् । नासा-रोगेषु नासाग्रे स्थितां नासा-ललाटयोः
lalāṭyā mokṣayet sirāḥ apāṅgyām upanāsyāṃ vā karṇa-rogeṣu karṇa-jām | nāsā-rogeṣu nāsāgre sthitāṃ nāsā-lalāṭayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीनसे मुख-रोगेषु जिह्वौष्ठ-हनु-तालु-गाः । जत्रूर्ध्व-ग्रन्थिषु ग्रीवा-कर्ण-शङ्ख-शिरः-श्रिताः
pīnase mukha-rogeṣu jihvauṣṭha-hanu-tālu-gāḥ | jatrūrdhva-granthiṣu grīvā-karṇa-śaṅkha-śiraḥ-śritāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उरो-ऽपाङ्ग-ललाट-स्था उन्मादे ऽपस्मृतौ पुनः । हनु-संधौ समस्ते वा सिरां भ्रू-मध्य-गामिनीम्
uro-'pāṅga-lalāṭa-sthā unmāde 'pasmṛtau punaḥ | hanu-saṃdhau samaste vā sirāṃ bhrū-madhya-gāminīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्रधौ पार्श्व-शूले च पार्श्व-कक्षा-स्तनान्तरे । तृतीयके ऽंसयोर् मध्ये स्कन्धस्याधश् चतुर्थके
vidradhau pārśva-śūle ca pārśva-kakṣā-stanāntare | tṛtīyake 'ṃsayor madhye skandhasyādhaś caturthake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रवाहिकायां शूलिन्यां श्रोणितो द्व्य्-अङ्गुले स्थिताम् । शुक्र-मेढ्रामये मेढ्र ऊरु-गां गल-गण्डयोः
pravāhikāyāṃ śūlinyāṃ śroṇito dvy-aṅgule sthitām | śukra-meḍhrāmaye meḍhra ūru-gāṃ gala-gaṇḍayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृध्रस्यां जानुनो ऽधस्-ताद् ऊर्ध्वं वा चतुर्-अङ्गुले । इन्द्र-वस्तेर् अधो ऽपच्यां द्व्य्-अङ्गुले चतुर्-अङ्गुले
gṛdhrasyāṃ jānuno 'dhas-tād ūrdhvaṃ vā catur-aṅgule | indra-vaster adho 'pacyāṃ dvy-aṅgule catur-aṅgule
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊर्ध्वं गुल्फस्य सक्थ्य्-अर्तौ तथा क्रोष्टुक-शीर्षके । पाद-दाहे खुडे हर्षे विपाद्यां वात-कण्टके
ūrdhvaṃ gulphasya sakthy-artau tathā kroṣṭuka-śīrṣake | pāda-dāhe khuḍe harṣe vipādyāṃ vāta-kaṇṭake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिप्ये च द्व्य्-अङ्गुले विध्येद् उपरि क्षिप्र-मर्मणः । गृध्रस्याम् इव विश्वाच्यां यथोक्तानाम् अ-दर्शने
cipye ca dvy-aṅgule vidhyed upari kṣipra-marmaṇaḥ | gṛdhrasyām iva viśvācyāṃ yathoktānām a-darśane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मर्म-हीने यथासन्ने देशे ऽन्यां व्यधयेत् सिराम् । अथ स्निग्ध-तनुः सज्ज-सर्वोपकरणो बली
marma-hīne yathāsanne deśe 'nyāṃ vyadhayet sirām | atha snigdha-tanuḥ sajja-sarvopakaraṇo balī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत-स्वस्त्य्-अयनः स्निग्ध-रसान्न-प्रतिभोजितः । अग्नि-तापातप-स्विन्नो जानूच्चासन-संस्थितः
kṛta-svasty-ayanaḥ snigdha-rasānna-pratibhojitaḥ | agni-tāpātapa-svinno jānūccāsana-saṃsthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृदु-पट्टात्त-केशान्तो जानु-स्थापित-कूर्परः । मुष्टिभ्यां वस्त्र-गर्भाभ्यां मन्ये गाढं निपीडयेत्
mṛdu-paṭṭātta-keśānto jānu-sthāpita-kūrparaḥ | muṣṭibhyāṃ vastra-garbhābhyāṃ manye gāḍhaṃ nipīḍayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दन्त-प्रपीडनोत्कास-गण्डाध्मानानि चाचरेत् । पृष्ठतो यन्त्रयेच् चैनं वस्त्रम् आवेष्टयन् नरः
danta-prapīḍanotkāsa-gaṇḍādhmānāni cācaret | pṛṣṭhato yantrayec cainaṃ vastram āveṣṭayan naraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कन्धरायां परिक्षिप्य न्यस्यान्तर् वाम-तर्जनीम् । एषो ऽन्तर्-मुख-वर्ज्यानां सिराणां यन्त्रणे विधिः
kandharāyāṃ parikṣipya nyasyāntar vāma-tarjanīm | eṣo 'ntar-mukha-varjyānāṃ sirāṇāṃ yantraṇe vidhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मध्यमयाङ्गुल्या वैद्यो ऽङ्गुष्ठ-विमुक्तया । ताडयेद् उत्थितां ज्ञात्वा स्पर्शाद् वाङ्गुष्ठ-पीडनैः
tato madhyamayāṅgulyā vaidyo 'ṅguṣṭha-vimuktayā | tāḍayed utthitāṃ jñātvā sparśād vāṅguṣṭha-pīḍanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुठार्या लक्षयेन् मध्ये वाम-हस्त-गृहीतया । फलोद्देशे सु-निष्-कम्पं सिरां तद्-वच् च मोक्षयेत्
kuṭhāryā lakṣayen madhye vāma-hasta-gṛhītayā | phaloddeśe su-niṣ-kampaṃ sirāṃ tad-vac ca mokṣayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताडयन् पीडयंश् चैनां विध्येद् व्रीहि-मुखेन तु । अङ्गुष्ठेनोन्नमय्याग्रे नासिकाम् उप-नासिकाम्
tāḍayan pīḍayaṃś caināṃ vidhyed vrīhi-mukhena tu | aṅguṣṭhenonnamayyāgre nāsikām upa-nāsikām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्युन्नत-विदष्टाग्र-जिह्वस्याधस् तद्-आश्रयाम् । यन्त्रयेत् स्तनयोर् ऊर्ध्वं ग्रीवाश्रित-सिरा-व्यधे
abhyunnata-vidaṣṭāgra-jihvasyādhas tad-āśrayām | yantrayet stanayor ūrdhvaṃ grīvāśrita-sirā-vyadhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाषाण-गर्भ-हस्तस्य जानु-स्थे प्रसृते भुजे । कुक्षेर् आरभ्य मृदिते विध्येद् बद्धोर्ध्व-पट्टके
pāṣāṇa-garbha-hastasya jānu-sthe prasṛte bhuje | kukṣer ārabhya mṛdite vidhyed baddhordhva-paṭṭake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विध्येद् धस्त-सिरां बाहाव् अन्-आकुञ्चित-कूर्परे । बद्ध्वा सुखोपविष्टस्य मुष्टिम् अङ्गुष्ठ-गर्भिणम्
vidhyed dhasta-sirāṃ bāhāv an-ākuñcita-kūrpare | baddhvā sukhopaviṣṭasya muṣṭim aṅguṣṭha-garbhiṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊर्ध्वं वेध्य-प्रदेशाच् च पट्टिकां चतुर्-अङ्गुले । विध्येद् आलम्बमानस्य बाहुभ्यां पार्श्वयोः सिराम्
ūrdhvaṃ vedhya-pradeśāc ca paṭṭikāṃ catur-aṅgule | vidhyed ālambamānasya bāhubhyāṃ pārśvayoḥ sirām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रहृष्टे मेहने जङ्घा-सिरां जानुन्य् अ-कुञ्चिते । पादे तु सु-स्थिते ऽधस्-ताज् जानु-संधेर् निपीडिते
prahṛṣṭe mehane jaṅghā-sirāṃ jānuny a-kuñcite | pāde tu su-sthite 'dhas-tāj jānu-saṃdher nipīḍite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गाढं कराभ्याम् आ-गुल्फं चरणे तस्य चोपरि । द्वितीये कुञ्चिते किञ्-चिद्-आरूढे हस्त-वत् ततः
gāḍhaṃ karābhyām ā-gulphaṃ caraṇe tasya copari | dvitīye kuñcite kiñ-cid-ārūḍhe hasta-vat tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बद्ध्वा विध्येत् सिराम् इत्थम् अन्-उक्तेष्व् अपि कल्पयेत् । तेषु तेषु प्रदेशेषु तत् तद् यन्त्रम् उपाय-वित्
baddhvā vidhyet sirām ittham an-ukteṣv api kalpayet | teṣu teṣu pradeśeṣu tat tad yantram upāya-vit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मांसले निक्षिपेद् देशे व्रीह्य्-आस्यं व्रीहि-मात्रकम् । यवार्धम् अस्थ्नाम् उपरि सिरां विध्यन् कुठारिकाम्
māṃsale nikṣiped deśe vrīhy-āsyaṃ vrīhi-mātrakam | yavārdham asthnām upari sirāṃ vidhyan kuṭhārikām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिरां विध्येत् कुठारिकाम् सम्यग्-विद्धा स्रवेद् धारां यन्त्रे मुक्ते तु न स्रवेत् । अल्प-कालं वहत्य् अल्पं दुर्-विद्धा तैल-चूर्णनैः
sirāṃ vidhyet kuṭhārikām samyag-viddhā sraved dhārāṃ yantre mukte tu na sravet | alpa-kālaṃ vahaty alpaṃ dur-viddhā taila-cūrṇanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स-शब्दम् अति-विद्धा तु स्रवेद् दुःखेन धार्यते । भी-मूर्छा-यन्त्र-शैथिल्य-कुण्ठ-शस्त्राति-तृप्तयः
sa-śabdam ati-viddhā tu sraved duḥkhena dhāryate | bhī-mūrchā-yantra-śaithilya-kuṇṭha-śastrāti-tṛptayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षाम-त्व-वेगि-ता-स्वेदा रक्तस्या-स्रुति-हेतवः । अ-सम्यग् अस्रे स्रवति वेल्ल-व्योष-निशा-नतैः
kṣāma-tva-vegi-tā-svedā raktasyā-sruti-hetavaḥ | a-samyag asre sravati vella-vyoṣa-niśā-nataiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सागार-धूम-लवण-तैलैर् दिह्यात् सिरा-मुखम् । सम्यक्-प्रवृत्ते कोष्णेन तैलेन लवणेन च
sāgāra-dhūma-lavaṇa-tailair dihyāt sirā-mukham | samyak-pravṛtte koṣṇena tailena lavaṇena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्रे स्रवति दुष्टास्रं कुसुम्भाद् इव पीतिका । सम्यक् स्रुत्वा स्वयं तिष्ठेच् छुद्धं तद् इति नाहरेत्
agre sravati duṣṭāsraṃ kusumbhād iva pītikā | samyak srutvā svayaṃ tiṣṭhec chuddhaṃ tad iti nāharet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यन्त्रं विमुच्य मूर्छायां वीजिते व्यजनैः पुनः । स्रावयेन् मूर्छति पुनस् त्व् अपरे-द्युस् त्र्य्-अहे ऽपि वा
yantraṃ vimucya mūrchāyāṃ vījite vyajanaiḥ punaḥ | srāvayen mūrchati punas tv apare-dyus try-ahe 'pi vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाताच् छ्यावारुणं रूक्षं वेग-स्राव्य् अच्छ-फेनिलं । पित्तात् पीतासितं विस्रम् अ-स्कन्द्य् औष्ण्यात् स-चन्द्रिकम्
vātāc chyāvāruṇaṃ rūkṣaṃ vega-srāvy accha-phenilaṃ | pittāt pītāsitaṃ visram a-skandy auṣṇyāt sa-candrikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातिकं शोणितं शीघ्रं भूमिः पिबति चावृतम् । मक्षिकाणाम् अ-कान्तं च रक्तं भवति पैत्तिकम् ॥ ४०+१ ॥ श्लैष्मिकं मक्षिकाक्रान्तं शुष्यत्य् अपि न चेणयत् ॥ ४०+२अब् ॥ कफात् स्निग्धम् असृक् पाण्डु तन्तु-मत् पिच्छिलं घनम् । संसृष्ट-लिङ्गं संसर्गात् त्रि-दोषं मलिनाविलम्
vātikaṃ śoṇitaṃ śīghraṃ bhūmiḥ pibati cāvṛtam | makṣikāṇām a-kāntaṃ ca raktaṃ bhavati paittikam || 40+1 || ślaiṣmikaṃ makṣikākrāntaṃ śuṣyaty api na ceṇayat || 40+2ab || kaphāt snigdham asṛk pāṇḍu tantu-mat picchilaṃ ghanam | saṃsṛṣṭa-liṅgaṃ saṃsargāt tri-doṣaṃ malināvilam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अ-शुद्धौ बलिनो ऽप्य् अस्रं न प्रस्थात् स्रावयेत् परम् । अति-स्रुतौ हि मृत्युः स्याद् दारुणा वा चलामयाः
a-śuddhau balino 'py asraṃ na prasthāt srāvayet param | ati-srutau hi mṛtyuḥ syād dāruṇā vā calāmayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राभ्यङ्ग-रस-क्षीर-रक्त-पानानि भेषजम् । स्रुते रक्ते शनैर् यन्त्रम् अपनीय हिमाम्बुना
tatrābhyaṅga-rasa-kṣīra-rakta-pānāni bheṣajam | srute rakte śanair yantram apanīya himāmbunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रक्षाल्य तैल-प्लोताक्तं बन्धनीयं सिरा-मुखम् । अ-शुद्धं स्रावयेद् भूयः सायम् अह्न्य् अपरे ऽपि वा
prakṣālya taila-plotāktaṃ bandhanīyaṃ sirā-mukham | a-śuddhaṃ srāvayed bhūyaḥ sāyam ahny apare 'pi vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेहोपस्कृत-देहस्य पक्षाद् वा भृश-दूषितम् । किञ्-चिद् धि शेषे दुष्टास्रे नैव रोगो ऽतिवर्तते
snehopaskṛta-dehasya pakṣād vā bhṛśa-dūṣitam | kiñ-cid dhi śeṣe duṣṭāsre naiva rogo 'tivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स-शेषम् अप्य् अतो धार्यं न चाति-स्रुतिम् आचरेत् । हरेच् छृङ्गादिभिः शेषं प्रसादम् अथ-वा नयेत्
sa-śeṣam apy ato dhāryaṃ na cāti-srutim ācaret | harec chṛṅgādibhiḥ śeṣaṃ prasādam atha-vā nayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीतोपचार-पित्तास्र-क्रिया-शुद्धि-विशोषणैः । दुष्टं रक्तम् अन्-उद्रिक्तम् एवम् एव प्रसादयेत्
śītopacāra-pittāsra-kriyā-śuddhi-viśoṣaṇaiḥ | duṣṭaṃ raktam an-udriktam evam eva prasādayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्ते त्व् अ-तिष्ठति क्षिप्रं स्तम्भनीम् आचरेत् क्रियाम् । लोध्र-प्रियङ्गु-पत्तङ्ग-माष-यष्ट्य्-आह्व-गैरिकैः
rakte tv a-tiṣṭhati kṣipraṃ stambhanīm ācaret kriyām | lodhra-priyaṅgu-pattaṅga-māṣa-yaṣṭy-āhva-gairikaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृत्-कपालाञ्जन-क्षौम-मषी-क्षीरि-त्वग्-अङ्कुरैः । विचूर्णयेद् व्रण-मुखं पद्मकादि-हिमं पिबेत्
mṛt-kapālāñjana-kṣauma-maṣī-kṣīri-tvag-aṅkuraiḥ | vicūrṇayed vraṇa-mukhaṃ padmakādi-himaṃ pibet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताम् एव वा सिरां विध्येद् व्यधात् तस्माद् अन्-अन्तरम् । सिरा-मुखं वा त्वरितं दहेत् तप्त-शलाकया
tām eva vā sirāṃ vidhyed vyadhāt tasmād an-antaram | sirā-mukhaṃ vā tvaritaṃ dahet tapta-śalākayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उन्-मार्ग-गा यन्त्र-निपीडनेन स्व-स्थानम् आयान्ति पुनर् न यावत् । दोषाः प्रदुष्टा रुधिरं प्रपन्नास् तावद् धिताहार-विहार-भाक् स्यात्
un-mārga-gā yantra-nipīḍanena sva-sthānam āyānti punar na yāvat | doṣāḥ praduṣṭā rudhiraṃ prapannās tāvad dhitāhāra-vihāra-bhāk syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नात्य्-उष्ण-शीतं लघु दीपनीयं रक्ते ऽपनीते हितम् अन्न-पानम् । तदा शरीरं ह्य् अन्-अवस्थितासृग् अग्निर् विशेषाद् इति रक्षितव्यः
nāty-uṣṇa-śītaṃ laghu dīpanīyaṃ rakte 'panīte hitam anna-pānam | tadā śarīraṃ hy an-avasthitāsṛg agnir viśeṣād iti rakṣitavyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसन्न-वर्णेन्द्रियम् इन्द्रियार्थान् इच्छन्तम् अ-व्याहत-पक्तृ-वेगम् । सुखान्वितं पुष्टि-बलोपपन्नं विशुद्ध-रक्तं पुरुषं वदन्ति
prasanna-varṇendriyam indriyārthān icchantam a-vyāhata-paktṛ-vegam | sukhānvitaṃ puṣṭi-balopapannaṃ viśuddha-raktaṃ puruṣaṃ vadanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.