Vagbhata: Astangahrdayasutra 41

अनेक-रोगानुगतो बहु-रोग-पुरो-गमः । राज-यक्ष्मा क्षयः शोषो रोग-राड् इति च स्मृतः

aneka-rogānugato bahu-roga-puro-gamaḥ | rāja-yakṣmā kṣayaḥ śoṣo roga-rāḍ iti ca smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नक्षत्राणां द्वि-जानां च राज्ञो ऽभूद् यद् अयं पुरा । यच् च राजा च यक्ष्मा च राज-यक्ष्मा ततो मतः

nakṣatrāṇāṃ dvi-jānāṃ ca rājño 'bhūd yad ayaṃ purā | yac ca rājā ca yakṣmā ca rāja-yakṣmā tato mataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहौषध-क्षय-कृतेः क्षयस् तत्-संभवाच् च सः । रसादि-शोषणाच् छोषो रोग-राट् तेषु राजनात्

dehauṣadha-kṣaya-kṛteḥ kṣayas tat-saṃbhavāc ca saḥ | rasādi-śoṣaṇāc choṣo roga-rāṭ teṣu rājanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साहसं वेग-संरोधः शुक्रौजः-स्नेह-संक्षयः । अन्न-पान-विधि-त्यागश् चत्वारस् तस्य हेतवः

sāhasaṃ vega-saṃrodhaḥ śukraujaḥ-sneha-saṃkṣayaḥ | anna-pāna-vidhi-tyāgaś catvāras tasya hetavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैर् उदीर्णो ऽनिलः पित्तं कफं चोदीर्य सर्वतः । शरीर-संधीन् आविश्य तान् सिराश् च प्रपीडयन्

tair udīrṇo 'nilaḥ pittaṃ kaphaṃ codīrya sarvataḥ | śarīra-saṃdhīn āviśya tān sirāś ca prapīḍayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुखानि स्रोतसां रुद्ध्वा तथैवातिविवृत्य वा । सर्पन्न् ऊर्ध्वम् अधस् तिर्यग् यथा-स्वं जनयेद् गदान्

mukhāni srotasāṃ ruddhvā tathaivātivivṛtya vā | sarpann ūrdhvam adhas tiryag yathā-svaṃ janayed gadān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूपं भविष्यतस् तस्य प्रतिश्यायो भृशं क्षवः । प्रसेको मुख-माधुर्यं सदनं वह्नि-देहयोः

rūpaṃ bhaviṣyatas tasya pratiśyāyo bhṛśaṃ kṣavaḥ | praseko mukha-mādhuryaṃ sadanaṃ vahni-dehayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थाल्य्-अमत्रान्न-पानादौ शुचाव् अप्य् अ-शुचीक्षणम् । मक्षिका-तृण-केशादि-पातः प्रायो ऽन्न-पानयोः

sthāly-amatrānna-pānādau śucāv apy a-śucīkṣaṇam | makṣikā-tṛṇa-keśādi-pātaḥ prāyo 'nna-pānayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृल्-लासश् छर्दिर् अ-रुचिर् अश्नतो ऽपि बल-क्षयः । पाण्योर् अवेक्षा पादास्य-शोफो ऽक्ष्णोर् अति-शुक्ल-ता

hṛl-lāsaś chardir a-rucir aśnato 'pi bala-kṣayaḥ | pāṇyor avekṣā pādāsya-śopho 'kṣṇor ati-śukla-tā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाह्वोः प्रमाण-जिज्ञासा काये बैभत्स्य-दर्शनम् । स्त्री-मद्य-मांस-प्रिय-ता घृणि-त्वं मूर्ध-गुण्ठनम्

bāhvoḥ pramāṇa-jijñāsā kāye baibhatsya-darśanam | strī-madya-māṃsa-priya-tā ghṛṇi-tvaṃ mūrdha-guṇṭhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नख-केशाति-वृद्धिश् च स्वप्ने चाभिभवो भवेत् । पतङ्ग-कृकलासाहि-कपि-श्वापद-पक्षिभिः

nakha-keśāti-vṛddhiś ca svapne cābhibhavo bhavet | pataṅga-kṛkalāsāhi-kapi-śvāpada-pakṣibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केशास्थि-तुष-भस्मादि-राशौ समधिरोहणम् । शून्यानां ग्राम-देशानां दर्शनं शुष्यतो ऽम्भसो

keśāsthi-tuṣa-bhasmādi-rāśau samadhirohaṇam | śūnyānāṃ grāma-deśānāṃ darśanaṃ śuṣyato 'mbhaso

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्योतिर् गिरीणां पततां ज्वलतां च मही-रुहाम् । पीनस-श्वास-कासांस-मूर्ध-स्वर-रुजो ऽ-रुचिः

jyotir girīṇāṃ patatāṃ jvalatāṃ ca mahī-ruhām | pīnasa-śvāsa-kāsāṃsa-mūrdha-svara-rujo '-ruciḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊर्ध्वं विड्-भ्रंश-संशोषाव् अधश् छर्दिश् च कोष्ठ-गे । तिर्यक्-स्थे पार्श्व-रुग्-दोषे संधि-गे भवति ज्वरः

ūrdhvaṃ viḍ-bhraṃśa-saṃśoṣāv adhaś chardiś ca koṣṭha-ge | tiryak-sthe pārśva-rug-doṣe saṃdhi-ge bhavati jvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूपाण्य् एका-दशैतानि जायन्ते राज-यक्ष्मिणः । तेषाम् उपद्रवान् विद्यात् कण्ठोद्ध्वंसम् उरो-रुजम्

rūpāṇy ekā-daśaitāni jāyante rāja-yakṣmiṇaḥ | teṣām upadravān vidyāt kaṇṭhoddhvaṃsam uro-rujam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जृम्भाङ्ग-मर्द-निष्ठीव-वह्नि-सादास्य-पूति-ताः । तत्र वाताच् छिरः-पार्श्व-शूलम् अंसाङ्ग-मर्दनम्

jṛmbhāṅga-marda-niṣṭhīva-vahni-sādāsya-pūti-tāḥ | tatra vātāc chiraḥ-pārśva-śūlam aṃsāṅga-mardanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कण्ठोद्ध्वंसः स्वर-भ्रंशः पित्तात् पादांस-पाणिषु । दाहो ऽतीसारो ऽसृक्-छर्दिर् मुख-गन्धो ज्वरो मदः

kaṇṭhoddhvaṃsaḥ svara-bhraṃśaḥ pittāt pādāṃsa-pāṇiṣu | dāho 'tīsāro 'sṛk-chardir mukha-gandho jvaro madaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कफाद् अ-रोचकश् छर्दिः कासो मूर्धाङ्ग-गौरवम् । प्रसेकः पीनसः श्वासः स्वर-सादो ऽल्प-वह्नि-ता

kaphād a-rocakaś chardiḥ kāso mūrdhāṅga-gauravam | prasekaḥ pīnasaḥ śvāsaḥ svara-sādo 'lpa-vahni-tā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोषैर् मन्दानल-त्वेन सोपलेपैः कफोल्बणैः । स्रोतो-मुखेषु रुद्धेषु धातूष्मस्व् अल्पकेषु च

doṣair mandānala-tvena sopalepaiḥ kapholbaṇaiḥ | sroto-mukheṣu ruddheṣu dhātūṣmasv alpakeṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विदह्यमानः स्व-स्थाने रसस् तांस् तान् उपद्रवान् । कुर्याद् अ-गच्छन् मांसादीन् असृक् चोर्ध्वं प्रधावति

vidahyamānaḥ sva-sthāne rasas tāṃs tān upadravān | kuryād a-gacchan māṃsādīn asṛk cordhvaṃ pradhāvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पच्यते कोष्ठ एवान्नम् अन्न-पक्त्रैव चास्य यत् । प्रायो ऽस्मान् मल-तां यातं नैवालं धातु-पुष्टये

pacyate koṣṭha evānnam anna-paktraiva cāsya yat | prāyo 'smān mala-tāṃ yātaṃ naivālaṃ dhātu-puṣṭaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसो ऽप्य् अस्य न रक्ताय मांसाय कुत एव तु । उपस्तब्धः स शकृता केवलं वर्तते क्षयी

raso 'py asya na raktāya māṃsāya kuta eva tu | upastabdhaḥ sa śakṛtā kevalaṃ vartate kṣayī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लिङ्गेष्व् अल्पेष्व् अपि क्षीणं व्याध्य्-औषध-बला-क्षमम् । वर्जयेत् साधयेद् एव सर्वेष्व् अपि ततो ऽन्य-था

liṅgeṣv alpeṣv api kṣīṇaṃ vyādhy-auṣadha-balā-kṣamam | varjayet sādhayed eva sarveṣv api tato 'nya-thā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीण-मांस-बलं जह्यात् पूर्व-लिङ्गैर् उपद्रुतम् । प्रत्याख्याय नरं चाशु द्रव्य-वन्तम् उपाचरेत् ॥ २३+१ ॥ दोषैर् व्यस्तैः समस्तैश् च क्षयात् षष्ठश् च मेदसा । स्वर-भेदो भवेत् तत्र क्षामो रूक्षश् चलः स्वरः

kṣīṇa-māṃsa-balaṃ jahyāt pūrva-liṅgair upadrutam | pratyākhyāya naraṃ cāśu dravya-vantam upācaret || 23+1 || doṣair vyastaiḥ samastaiś ca kṣayāt ṣaṣṭhaś ca medasā | svara-bhedo bhavet tatra kṣāmo rūkṣaś calaḥ svaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूक-पूर्णाभ-कण्ठ-त्वं स्निग्धोष्णोपशयो ऽनिलात् । पित्तात् तालु-गले दाहः शोष उक्तावसूयनम्

śūka-pūrṇābha-kaṇṭha-tvaṃ snigdhoṣṇopaśayo 'nilāt | pittāt tālu-gale dāhaḥ śoṣa uktāvasūyanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लिम्पन्न् इव कफात् कण्ठं मन्दः खुरखुरायते । स्वरो विबद्धः सर्वैस् तु सर्व-लिङ्गः क्षयात् कषेत्

limpann iva kaphāt kaṇṭhaṃ mandaḥ khurakhurāyate | svaro vibaddhaḥ sarvais tu sarva-liṅgaḥ kṣayāt kaṣet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धूमायतीव चात्य्-अर्थं मेदसा श्लेष्म-लक्षणः । कृच्छ्र-लक्ष्याक्षरश् चात्र सर्वैर् अन्त्यं च वर्जयेत्

dhūmāyatīva cāty-arthaṃ medasā śleṣma-lakṣaṇaḥ | kṛcchra-lakṣyākṣaraś cātra sarvair antyaṃ ca varjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अ-रोचको भवेद् दोषैर् जिह्वा-हृदय-संश्रयैः । संनिपातेन मनसः संतापेन च पञ्चमः

a-rocako bhaved doṣair jihvā-hṛdaya-saṃśrayaiḥ | saṃnipātena manasaḥ saṃtāpena ca pañcamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कषाय-तिक्त-मधुरं वातादिषु मुखं क्रमात् । सर्वोत्थे वि-रसं शोक-क्रोधादिषु यथा-मलम्

kaṣāya-tikta-madhuraṃ vātādiṣu mukhaṃ kramāt | sarvotthe vi-rasaṃ śoka-krodhādiṣu yathā-malam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छर्दिर् दोषैः पृथक् सर्वैर् द्विष्टैर् अर्थैश् च पञ्चमी । उदानो विकृतो दोषान् सर्वास्व् अप्य् ऊर्ध्वम् अस्यति

chardir doṣaiḥ pṛthak sarvair dviṣṭair arthaiś ca pañcamī | udāno vikṛto doṣān sarvāsv apy ūrdhvam asyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तासूत्क्लेशास्य-लावण्य-प्रसेका-रुचयो ऽग्र-गाः । नाभि-पृष्ठं रुजन् वायुः पार्श्वे चाहारम् उत्क्षिपेत्

tāsūtkleśāsya-lāvaṇya-prasekā-rucayo 'gra-gāḥ | nābhi-pṛṣṭhaṃ rujan vāyuḥ pārśve cāhāram utkṣipet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो विच्छिन्नम् अल्पाल्पं कषायं फेनिलं वमेत् । शब्दोद्गार-युतं कृष्णम् अच्छं कृच्छ्रेण वेग-वत्

tato vicchinnam alpālpaṃ kaṣāyaṃ phenilaṃ vamet | śabdodgāra-yutaṃ kṛṣṇam acchaṃ kṛcchreṇa vega-vat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कासास्य-शोष-हृन्-मूर्ध-स्वर-पीडा-क्लमान्वितः । पित्तात् क्षारोदक-निभं धूम्रं हरित-पीतकम्

kāsāsya-śoṣa-hṛn-mūrdha-svara-pīḍā-klamānvitaḥ | pittāt kṣārodaka-nibhaṃ dhūmraṃ harita-pītakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सासृग् अम्लं कटूष्णं च तृण्-मूर्छा-ताप-दाह-वत् । कफात् स्निग्धं घनं शीतं श्लेष्म-तन्तु-गवाक्षितम्

sāsṛg amlaṃ kaṭūṣṇaṃ ca tṛṇ-mūrchā-tāpa-dāha-vat | kaphāt snigdhaṃ ghanaṃ śītaṃ śleṣma-tantu-gavākṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधुरं लवणं भूरि प्रसक्तं रोम-हर्षणम् । मुख-श्वयथु-माधुर्य-तन्द्रा-हृल्-लास-कास-वान्

madhuraṃ lavaṇaṃ bhūri prasaktaṃ roma-harṣaṇam | mukha-śvayathu-mādhurya-tandrā-hṛl-lāsa-kāsa-vān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्व-लिङ्गा मलैः सर्वै रिष्टोक्ता या च तां त्यजेत् । पूत्य्-अ-मेध्या-शुचि-द्विष्ट-दर्शन-श्रवणादिभिः

sarva-liṅgā malaiḥ sarvai riṣṭoktā yā ca tāṃ tyajet | pūty-a-medhyā-śuci-dviṣṭa-darśana-śravaṇādibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तप्ते चित्ते हृदि क्लिष्टे छर्दिर् द्विष्टार्थ-योग-जा । वातादीन् एव विमृशेत् कृमि-तृणाम-दौर्हृदे

tapte citte hṛdi kliṣṭe chardir dviṣṭārtha-yoga-jā | vātādīn eva vimṛśet kṛmi-tṛṇāma-daurhṛde

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूल-वेपथु-हृल्-लासैर् विशेषात् कृमि-जां वदेत् । कृमि-हृद्-रोग-लिङ्गैश् च स्मृताः पञ्च तु हृद्-गदाः

śūla-vepathu-hṛl-lāsair viśeṣāt kṛmi-jāṃ vadet | kṛmi-hṛd-roga-liṅgaiś ca smṛtāḥ pañca tu hṛd-gadāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां गुल्म-निदानोक्तैः समुत्थानैश् च संभवः । वातेन शूल्यते ऽत्य्-अर्थं तुद्यते स्फुटतीव च

teṣāṃ gulma-nidānoktaiḥ samutthānaiś ca saṃbhavaḥ | vātena śūlyate 'ty-arthaṃ tudyate sphuṭatīva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भिद्यते शुष्यति स्तब्धं हृदयं शून्य-ता द्रवः । अ-कस्माद् दीन-ता शोको भयं शब्दा-सहिष्णु-ता

bhidyate śuṣyati stabdhaṃ hṛdayaṃ śūnya-tā dravaḥ | a-kasmād dīna-tā śoko bhayaṃ śabdā-sahiṣṇu-tā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेपथुर् वेष्टनं मोहः श्वास-रोधो ऽल्प-निद्र-ता । पित्तात् तृष्णा भ्रमो मूर्छा दाहः स्वेदो ऽम्लकः क्लमः

vepathur veṣṭanaṃ mohaḥ śvāsa-rodho 'lpa-nidra-tā | pittāt tṛṣṇā bhramo mūrchā dāhaḥ svedo 'mlakaḥ klamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छर्दनं चाम्ल-पित्तस्य धूमकः पीत-ता ज्वरः । श्लेष्मणा हृदयं स्तब्धं भारिकं साश्म-गर्भ-वत्

chardanaṃ cāmla-pittasya dhūmakaḥ pīta-tā jvaraḥ | śleṣmaṇā hṛdayaṃ stabdhaṃ bhārikaṃ sāśma-garbha-vat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कासाग्नि-साद-निष्ठीव-निद्रालस्या-रुचि-ज्वराः । सर्व-लिङ्गस् त्रिभिर् दोषैः कृमिभिः श्याव-नेत्र-ता

kāsāgni-sāda-niṣṭhīva-nidrālasyā-ruci-jvarāḥ | sarva-liṅgas tribhir doṣaiḥ kṛmibhiḥ śyāva-netra-tā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमः-प्रवेशो हृल्-लासः शोषः कण्डूः कफ-स्रुतिः । हृदयं प्रततं चात्र क्रकचेनेव दार्यते

tamaḥ-praveśo hṛl-lāsaḥ śoṣaḥ kaṇḍūḥ kapha-srutiḥ | hṛdayaṃ pratataṃ cātra krakaceneva dāryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिकित्सेद् आमयं घोरं तं शीघ्रं शीघ्र-कारिणम् । वातात् पित्तात् कफात् तृष्णा संनिपाताद् रस-क्षयात्

cikitsed āmayaṃ ghoraṃ taṃ śīghraṃ śīghra-kāriṇam | vātāt pittāt kaphāt tṛṣṇā saṃnipātād rasa-kṣayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षष्ठी स्याद् उपसर्गाच् च वात-पित्ते तु कारणम् । सर्वासु तत्-प्रकोपो हि सौम्य-धातु-प्रशोषणात्

ṣaṣṭhī syād upasargāc ca vāta-pitte tu kāraṇam | sarvāsu tat-prakopo hi saumya-dhātu-praśoṣaṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्व-देह-भ्रमोत्कम्प-ताप-तृड्-दाह-मोह-कृत् । जिह्वा-मूल-गल-क्लोम-तालु-तोय-वहाः सिराः

sarva-deha-bhramotkampa-tāpa-tṛḍ-dāha-moha-kṛt | jihvā-mūla-gala-kloma-tālu-toya-vahāḥ sirāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संशोष्य तृष्णा जायन्ते तासां सामान्य-लक्षणम् । मुख-शोषो जला-तृप्तिर् अन्न-द्वेषः स्वर-क्षयः

saṃśoṣya tṛṣṇā jāyante tāsāṃ sāmānya-lakṣaṇam | mukha-śoṣo jalā-tṛptir anna-dveṣaḥ svara-kṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कण्ठौष्ठ-जिह्वा-कार्कश्यं जिह्वा-निष्क्रमणं क्लमः । प्रलापश् चित्त-विभ्रंशस् तृड्-ग्रहोक्तास् तथामयाः

kaṇṭhauṣṭha-jihvā-kārkaśyaṃ jihvā-niṣkramaṇaṃ klamaḥ | pralāpaś citta-vibhraṃśas tṛḍ-grahoktās tathāmayāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मारुतात् क्षाम-ता दैन्यं शङ्ख-तोदः शिरो-भ्रमः । गन्धा-ज्ञानास्य-वैरस्य-श्रुति-निद्रा-बल-क्षयाः

mārutāt kṣāma-tā dainyaṃ śaṅkha-todaḥ śiro-bhramaḥ | gandhā-jñānāsya-vairasya-śruti-nidrā-bala-kṣayāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुति-निद्रा-बल-क्षयः शीताम्बु-पानाद् वृद्धिश् च पित्तान् मूर्छास्य-तिक्त-ता । रक्तेक्षण-त्वं प्रततं शोषो दाहो ऽति-धूमकः

śruti-nidrā-bala-kṣayaḥ śītāmbu-pānād vṛddhiś ca pittān mūrchāsya-tikta-tā | raktekṣaṇa-tvaṃ pratataṃ śoṣo dāho 'ti-dhūmakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कफो रुणद्धि कुपितस् तोय-वाहिषु मारुतम् । स्रोतःसु स कफस् तेन पङ्क-वच् छोष्यते ततः

kapho ruṇaddhi kupitas toya-vāhiṣu mārutam | srotaḥsu sa kaphas tena paṅka-vac choṣyate tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूकैर् इवाचितः कण्ठो निद्रा मधुर-वक्त्र-ता । आध्मानं शिरसो जाड्यं स्तैमित्य-च्छर्द्य्-अ-रोचकाः

śūkair ivācitaḥ kaṇṭho nidrā madhura-vaktra-tā | ādhmānaṃ śiraso jāḍyaṃ staimitya-cchardy-a-rocakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आलस्यम् अ-विपाकश् च सर्वैः स्यात् सर्व-लक्षणा । आमोद्भवा च भक्तस्य संरोधाद् वात-पित्त-जा

ālasyam a-vipākaś ca sarvaiḥ syāt sarva-lakṣaṇā | āmodbhavā ca bhaktasya saṃrodhād vāta-pitta-jā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उष्ण-क्लान्तस्य सहसा शीताम्भो भजतस् तृषम् । ऊष्मा रुद्धो गतः कोष्ठं यां कुर्यात् पित्त-जैव सा

uṣṇa-klāntasya sahasā śītāmbho bhajatas tṛṣam | ūṣmā ruddho gataḥ koṣṭhaṃ yāṃ kuryāt pitta-jaiva sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

या च पानाति-पानोत्था तीक्ष्णाग्नेः स्नेह-जा च या । स्निग्ध-गुर्व्-अम्ल-लवण-भोजनेन कफोद्भवा

yā ca pānāti-pānotthā tīkṣṇāgneḥ sneha-jā ca yā | snigdha-gurv-amla-lavaṇa-bhojanena kaphodbhavā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृष्णा रस-क्षयोक्तेन लक्षणेन क्षयात्मिका । शोष-मेह-ज्वराद्य्-अन्य-दीर्घ-रोगोपसर्गतः

tṛṣṇā rasa-kṣayoktena lakṣaṇena kṣayātmikā | śoṣa-meha-jvarādy-anya-dīrgha-rogopasargataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.