यं दोषम् अधिकं पश्येत् तस्यादौ प्रतिकारयेत् । कफ-स्थानानुपूर्व्या च तुल्य-दोषे मदात्यये
yaṃ doṣam adhikaṃ paśyet tasyādau pratikārayet | kapha-sthānānupūrvyā ca tulya-doṣe madātyaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Vagbhata: Astangahrdayasutra·60
Vagbhata: Astangahrdayasutra 60
पित्त-मारुत-पर्य्-अन्तः प्रायेण हि मदात्ययः । हीन-मिथ्याति-पीतेन यो व्याधिर् उपजायते
pitta-māruta-pary-antaḥ prāyeṇa hi madātyayaḥ | hīna-mithyāti-pītena yo vyādhir upajāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम-पीतेन तेनैव स मद्येनोपशाम्यति । मद्यस्य विष-सादृश्याद् विषं तूत्कर्ष-वृत्तिभिः
sama-pītena tenaiva sa madyenopaśāmyati | madyasya viṣa-sādṛśyād viṣaṃ tūtkarṣa-vṛttibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तीक्ष्णादिभिर् गुणैर् योगाद् विषान्तरम् अपेक्षते । तीक्ष्णोष्णेनाति-मात्रेण पीतेनाम्ल-विदाहिना
tīkṣṇādibhir guṇair yogād viṣāntaram apekṣate | tīkṣṇoṣṇenāti-mātreṇa pītenāmla-vidāhinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मद्येनान्न-रस-क्लेदो विदग्धः क्षार-तां गतः । यान् कुर्यान् मद-तृण्-मोह-ज्वरान्तर्-दाह-विभ्रमान्
madyenānna-rasa-kledo vidagdhaḥ kṣāra-tāṃ gataḥ | yān kuryān mada-tṛṇ-moha-jvarāntar-dāha-vibhramān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मद्योत्क्लिष्टेन दोषेण रुद्धः स्रोतःसु मारुतः । सु-तीव्रा वेदना याश् च शिरस्य् अस्थिषु संधिषु
madyotkliṣṭena doṣeṇa ruddhaḥ srotaḥsu mārutaḥ | su-tīvrā vedanā yāś ca śirasy asthiṣu saṃdhiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीर्णाम-मद्य-दोषस्य प्रकाङ्क्षा-लाघवे सति । यौगिकं विधि-वद् युक्तं मद्यम् एव निहन्ति तान्
jīrṇāma-madya-doṣasya prakāṅkṣā-lāghave sati | yaugikaṃ vidhi-vad yuktaṃ madyam eva nihanti tān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षारो हि याति माधुर्यं शीघ्रम् अम्लोपसंहितः । मद्यम् अम्लेषु च श्रेष्ठं दोष-विष्यन्दनाद् अलम्
kṣāro hi yāti mādhuryaṃ śīghram amlopasaṃhitaḥ | madyam amleṣu ca śreṣṭhaṃ doṣa-viṣyandanād alam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तीक्ष्णोष्णाद्यैः पुरा प्रोक्तैर् दीपनाद्यैस् तथा गुणैः । सात्म्य-त्वाच् च तद् एवास्य धातु-साम्य-करं परम्
tīkṣṇoṣṇādyaiḥ purā proktair dīpanādyais tathā guṇaiḥ | sātmya-tvāc ca tad evāsya dhātu-sāmya-karaṃ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्ताहम् अष्ट-रात्रं वा कुर्यात् पानात्ययौषधम् । जीर्यत्य् एतावता पानं कालेन वि-पथाश्रितम्
saptāham aṣṭa-rātraṃ vā kuryāt pānātyayauṣadham | jīryaty etāvatā pānaṃ kālena vi-pathāśritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परं ततो ऽनुबध्नाति यो रोगस् तस्य भेषजम् । यथा-यथं प्रयुञ्जीत कृत-पानात्ययौषधः
paraṃ tato 'nubadhnāti yo rogas tasya bheṣajam | yathā-yathaṃ prayuñjīta kṛta-pānātyayauṣadhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र वातोल्बणे मद्यं दद्यात् पिष्ट-कृतं युतम् । बीजपूरक-वृक्षाम्ल-कोल-दाडिम-दीप्यकैः
tatra vātolbaṇe madyaṃ dadyāt piṣṭa-kṛtaṃ yutam | bījapūraka-vṛkṣāmla-kola-dāḍima-dīpyakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यवानी-हपुषाजाजी-व्योष-त्रि-लवणार्द्रकैः । शूल्य-मांसैर् हरीतकैः स्नेह-वद्भिश् च सक्तुभिः
yavānī-hapuṣājājī-vyoṣa-tri-lavaṇārdrakaiḥ | śūlya-māṃsair harītakaiḥ sneha-vadbhiś ca saktubhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उष्ण-स्निग्धाम्ल-लवणा मेद्य-मांस-रसा हिताः । आम्राम्रातक-पेशीभिः संस्कृता राग-षाडवाः
uṣṇa-snigdhāmla-lavaṇā medya-māṃsa-rasā hitāḥ | āmrāmrātaka-peśībhiḥ saṃskṛtā rāga-ṣāḍavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संस्कृता राग-खाण्डवाः गोधूम-माष-विकृतिर् मृदुश् चित्रा मुख-प्रिया । आर्द्रिकार्द्रक-कुल्माष-शुक्त-मांसादि-गर्भिणी
saṃskṛtā rāga-khāṇḍavāḥ godhūma-māṣa-vikṛtir mṛduś citrā mukha-priyā | ārdrikārdraka-kulmāṣa-śukta-māṃsādi-garbhiṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुरभिर् लवणा शीता निर्-गदा वाच्छ-वारुणी । स्व-रसो दाडिमात् क्वाथः पञ्च-मूलात् कनीयसः
surabhir lavaṇā śītā nir-gadā vāccha-vāruṇī | sva-raso dāḍimāt kvāthaḥ pañca-mūlāt kanīyasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुण्ठी-धान्यात् तथा मस्तु शुक्ताम्भो-ऽच्छाम्ल-काञ्जिकम् । अभ्यङ्गोद्वर्तन-स्नानम् उष्णं प्रावरणं घनम्
śuṇṭhī-dhānyāt tathā mastu śuktāmbho-'cchāmla-kāñjikam | abhyaṅgodvartana-snānam uṣṇaṃ prāvaraṇaṃ ghanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घनश् चागुरु-जो धूपः पङ्कश् चागुरु-कुङ्कुमः । कुचोरु-श्रोणि-शालिन्यो यौवनोष्णाङ्ग-यष्टयः
ghanaś cāguru-jo dhūpaḥ paṅkaś cāguru-kuṅkumaḥ | kucoru-śroṇi-śālinyo yauvanoṣṇāṅga-yaṣṭayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हर्षेणालिङ्गने युक्ताः प्रियाः संवाहनेषु च । पित्तोल्बणे बहु-जलं शार्करं मधु वा युतम्
harṣeṇāliṅgane yuktāḥ priyāḥ saṃvāhaneṣu ca | pittolbaṇe bahu-jalaṃ śārkaraṃ madhu vā yutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसैर् दाडिम-खर्जूर-भव्य-द्राक्षा-परूष-जैः । सु-शीतं स-सिता-सक्तु योज्यं तादृक् च पानकम्
rasair dāḍima-kharjūra-bhavya-drākṣā-parūṣa-jaiḥ | su-śītaṃ sa-sitā-saktu yojyaṃ tādṛk ca pānakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वादु-वर्ग-कषायैर् वा युक्तं मद्यं स-माक्षिकम् । शालि-षष्टिकम् अश्नीयाच् छशाजैण-कपिञ्जलैः
svādu-varga-kaṣāyair vā yuktaṃ madyaṃ sa-mākṣikam | śāli-ṣaṣṭikam aśnīyāc chaśājaiṇa-kapiñjalaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सतीन-मुद्गामलक-पटोली-दाडिमै रसैः । कफ-पित्तं समुत्क्लिष्टम् उल्लिखेत् तृड्-विदाह-वान्
satīna-mudgāmalaka-paṭolī-dāḍimai rasaiḥ | kapha-pittaṃ samutkliṣṭam ullikhet tṛḍ-vidāha-vān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीत्वाम्बु शीतं मद्यं वा भूरीक्षु-रस-संयुतम् । द्राक्षा-रसं वा संसर्गी तर्पणादिः परं हितः
pītvāmbu śītaṃ madyaṃ vā bhūrīkṣu-rasa-saṃyutam | drākṣā-rasaṃ vā saṃsargī tarpaṇādiḥ paraṃ hitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथाग्निर् दीप्यते तस्य दोष-शेषान्न-पाचनः । कासे स-रक्त-निष्ठीवे पार्श्व-स्तन-रुजासु च
tathāgnir dīpyate tasya doṣa-śeṣānna-pācanaḥ | kāse sa-rakta-niṣṭhīve pārśva-stana-rujāsu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णायां स-विदाहायां सोत्क्लेशे हृदयोरसि । गुडूची-भद्र-मुस्तानां पटोलस्याथ-वा रसम्
tṛṣṇāyāṃ sa-vidāhāyāṃ sotkleśe hṛdayorasi | guḍūcī-bhadra-mustānāṃ paṭolasyātha-vā rasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स-शृङ्गवेरं युञ्जीत तित्तिरि-प्रतिभोजनम् । तृष्यते चाति बल-वद् वात-पित्ते समुद्धते
sa-śṛṅgaveraṃ yuñjīta tittiri-pratibhojanam | tṛṣyate cāti bala-vad vāta-pitte samuddhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दद्याद् द्राक्षा-रसं पानं शीतं दोषानुलोमनम् । जीर्णे ऽद्यान् मधुराम्लेन च्छाग-मांस-रसेन च
dadyād drākṣā-rasaṃ pānaṃ śītaṃ doṣānulomanam | jīrṇe 'dyān madhurāmlena cchāga-māṃsa-rasena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्य् अल्प-शः पिबेन् मद्यं मदं रक्षन् बहूदकम् । मुस्त-दाडिम-लाजाम्बु जलं वा पर्णिनी-शृतम्
tṛṣy alpa-śaḥ piben madyaṃ madaṃ rakṣan bahūdakam | musta-dāḍima-lājāmbu jalaṃ vā parṇinī-śṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाटल्य्-उत्पल-कन्दैर् वा स्व-भावाद् एव वा हिमम् । मद्याति-पानाद् अब्-धातौ क्षीणे तेजसि चोद्धते
pāṭaly-utpala-kandair vā sva-bhāvād eva vā himam | madyāti-pānād ab-dhātau kṣīṇe tejasi coddhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः शुष्क-गल-ताल्व्-ओष्ठो जिह्वां निष्कृष्य चेष्टते । पाययेत् कामतो ऽम्भस् तं निशीथ-पवनाहतम्
yaḥ śuṣka-gala-tālv-oṣṭho jihvāṃ niṣkṛṣya ceṣṭate | pāyayet kāmato 'mbhas taṃ niśītha-pavanāhatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोल-दाडिम-वृक्षाम्ल-चुक्रीका-चुक्रिका-रसः । पञ्चाम्लको मुखालेपः सद्यस् तृष्णां नियच्छति
kola-dāḍima-vṛkṣāmla-cukrīkā-cukrikā-rasaḥ | pañcāmlako mukhālepaḥ sadyas tṛṣṇāṃ niyacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वचं प्राप्तश् च पानोष्मा पित्त-रक्ताभिमूर्छितः । दाहं प्रकुरुते घोरं तत्राति-शिशिरो विधिः
tvacaṃ prāptaś ca pānoṣmā pitta-raktābhimūrchitaḥ | dāhaṃ prakurute ghoraṃ tatrāti-śiśiro vidhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अ-शाम्यति रसैस् तृप्ते रोहिणीं व्यधयेत् सिराम् । उल्लेखनोपवासाभ्यां जयेच् छ्लेष्मोल्बणं पिबेत्
a-śāmyati rasais tṛpte rohiṇīṃ vyadhayet sirām | ullekhanopavāsābhyāṃ jayec chleṣmolbaṇaṃ pibet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीतं शुण्ठी-स्थिरोदीच्य-दुःस्पर्शान्य-तमोदकम् । निर्-आमं क्षुधितं काले पाययेद् बहु-माक्षिकम्
śītaṃ śuṇṭhī-sthirodīcya-duḥsparśānya-tamodakam | nir-āmaṃ kṣudhitaṃ kāle pāyayed bahu-mākṣikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शार्करं मधु वा जीर्णम् अरिष्टं सीधुम् एव वा । रूक्ष-तर्पण-संयुक्तं यवानी-नागरान्वितम्
śārkaraṃ madhu vā jīrṇam ariṣṭaṃ sīdhum eva vā | rūkṣa-tarpaṇa-saṃyuktaṃ yavānī-nāgarānvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यूषेण यव-गोधूमं तनुनाल्पेन भोजयेत् । उष्णाम्ल-कटु-तिक्तेन कौलत्थेनाल्प-सर्पिषा
yūṣeṇa yava-godhūmaṃ tanunālpena bhojayet | uṣṇāmla-kaṭu-tiktena kaulatthenālpa-sarpiṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुष्क-मूलक-जैश् छागै रसैर् वा धन्व-चारिणाम् । साम्ल-वेतस-वृक्षाम्ल-पटोली-व्योष-दाडिमैः
śuṣka-mūlaka-jaiś chāgai rasair vā dhanva-cāriṇām | sāmla-vetasa-vṛkṣāmla-paṭolī-vyoṣa-dāḍimaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रभूत-शुण्ठी-मरिच-हरितार्द्रक-पेशिकम् । बीजपूर-रसाद्य्-अम्ल-भृष्ट-नी-रस-वर्तितम्
prabhūta-śuṇṭhī-marica-haritārdraka-peśikam | bījapūra-rasādy-amla-bhṛṣṭa-nī-rasa-vartitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करीर-करमर्दादि रोचिष्णु बहु-शालनम् । प्रव्यक्ताष्टाङ्ग-लवणं विकल्पित-निमर्दकम्
karīra-karamardādi rociṣṇu bahu-śālanam | pravyaktāṣṭāṅga-lavaṇaṃ vikalpita-nimardakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाग्नि भक्षयन् मांसं माधवं निगदं पिबेत् । सिता-सौवर्चलाजाजी-तिन्तिडीकाम्ल-वेतसम्
yathāgni bhakṣayan māṃsaṃ mādhavaṃ nigadaṃ pibet | sitā-sauvarcalājājī-tintiḍīkāmla-vetasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वग्-एला-मरिचार्धांशम् अष्टाङ्ग-लवणं हितम् । स्रोतो-विशुद्ध्य्-अग्नि-करं कफ-प्राये मदात्यये
tvag-elā-maricārdhāṃśam aṣṭāṅga-lavaṇaṃ hitam | sroto-viśuddhy-agni-karaṃ kapha-prāye madātyaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूक्षोष्णोद्वर्तनोद्घर्ष-स्नान-भोजन-लङ्घनैः । स-कामाभिः सह स्त्रीभिर् युक्त्या जागरणेन च
rūkṣoṣṇodvartanodgharṣa-snāna-bhojana-laṅghanaiḥ | sa-kāmābhiḥ saha strībhir yuktyā jāgaraṇena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मदात्ययः कफ-प्रायः शीघ्रं समुपशाम्यति । यद् इदं कर्म निर्दिष्टं पृथग् दोष-बलं प्रति
madātyayaḥ kapha-prāyaḥ śīghraṃ samupaśāmyati | yad idaṃ karma nirdiṣṭaṃ pṛthag doṣa-balaṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संनिपाते दश-विधे तच् छेषे ऽपि विकल्पयेत् । त्वङ्-नागपुष्प-मगधा-मरिचाजाजि-धान्यकैः
saṃnipāte daśa-vidhe tac cheṣe 'pi vikalpayet | tvaṅ-nāgapuṣpa-magadhā-maricājāji-dhānyakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परूषक-मधूकैला-सुराह्वैश् च सितान्वितैः । स-कपित्थ-रसं हृद्यं पानकं शशि-बोधितम्
parūṣaka-madhūkailā-surāhvaiś ca sitānvitaiḥ | sa-kapittha-rasaṃ hṛdyaṃ pānakaṃ śaśi-bodhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मदात्ययेषु सर्वेषु पेयं रुच्य्-अग्नि-दीपनम् । ना-विक्षोभ्य मनो मद्यं शरीरम् अ-विहन्य वा
madātyayeṣu sarveṣu peyaṃ rucy-agni-dīpanam | nā-vikṣobhya mano madyaṃ śarīram a-vihanya vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्यान् मदात्ययं तस्माद् इष्यते हर्षणी क्रिया । संशुद्धि-शमनाद्येषु मद-दोषः कृतेष्व् अपि
kuryān madātyayaṃ tasmād iṣyate harṣaṇī kriyā | saṃśuddhi-śamanādyeṣu mada-doṣaḥ kṛteṣv api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चेच् छाम्येत् कफे क्षीणे जाते दौर्बल्य-लाघवे । तस्य मद्य-विदग्धस्य वात-पित्ताधिकस्य च
na cec chāmyet kaphe kṣīṇe jāte daurbalya-lāghave | tasya madya-vidagdhasya vāta-pittādhikasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रीष्मोपतप्तस्य तरोर् यथा वर्षं तथा पयः । मद्य-क्षीणस्य हि क्षीणं क्षीरम् आश्व् एव पुष्यति
grīṣmopataptasya taror yathā varṣaṃ tathā payaḥ | madya-kṣīṇasya hi kṣīṇaṃ kṣīram āśv eva puṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ओजस् तुल्यं गुणैः सर्वैर् विपरीतं च मद्यतः । पयसा विहते रोगे बले जाते निवर्तयेत्
ojas tulyaṃ guṇaiḥ sarvair viparītaṃ ca madyataḥ | payasā vihate roge bale jāte nivartayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीर-प्रयोगं मद्यं च क्रमेणाल्पाल्पम् आचरेत् । न विक्षय-ध्वंसकोत्थैः स्पृशेतोपद्रवैर् यथा
kṣīra-prayogaṃ madyaṃ ca krameṇālpālpam ācaret | na vikṣaya-dhvaṃsakotthaiḥ spṛśetopadravair yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोस् तु स्याद् घृतं क्षीरं वस्तयो बृंहणाः शिवाः । अभ्यङ्गोद्वर्तन-स्नानान्य् अन्न-पानं च वात-जित्
tayos tu syād ghṛtaṃ kṣīraṃ vastayo bṛṃhaṇāḥ śivāḥ | abhyaṅgodvartana-snānāny anna-pānaṃ ca vāta-jit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युक्त-मद्यस्य मद्योत्थो न व्याधिर् उपजायते । अतो ऽस्य वक्ष्यते योगो यः सुखायैव केवलम्
yukta-madyasya madyottho na vyādhir upajāyate | ato 'sya vakṣyate yogo yaḥ sukhāyaiva kevalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आश्विनं या महत् तेजो बलं सारस्वतं च या । दधात्य् ऐन्द्रं च या वीर्यं प्रभावं वैष्णवं च या
āśvinaṃ yā mahat tejo balaṃ sārasvataṃ ca yā | dadhāty aindraṃ ca yā vīryaṃ prabhāvaṃ vaiṣṇavaṃ ca yā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्त्रं मकर-केतोर् या पुरुषार्थो बलस्य या । सौत्रामण्यां द्वि-ज-मुखे या हुताशे च ह्वयते
astraṃ makara-ketor yā puruṣārtho balasya yā | sautrāmaṇyāṃ dvi-ja-mukhe yā hutāśe ca hvayate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
या सर्वौषधि-संपूर्णान् मथ्यमानात् सुरासुरैः । महोद-धेः समुद्भूता श्री-शशाङ्कामृतैः सह
yā sarvauṣadhi-saṃpūrṇān mathyamānāt surāsuraiḥ | mahoda-dheḥ samudbhūtā śrī-śaśāṅkāmṛtaiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधु-माधव-मैरेय-सीधु-गौडासवादिभिः । मद-शक्तिम् अन्-उज्झन्ती या रूपैर् बहुभिः स्थिता
madhu-mādhava-maireya-sīdhu-gauḍāsavādibhiḥ | mada-śaktim an-ujjhantī yā rūpair bahubhiḥ sthitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
याम् आस्वाद्य विलासिन्यो यथार्थं नाम बिभ्रति । कुलाङ्गनापि यां पीत्वा नयत्य् उद्धत-मानसा
yām āsvādya vilāsinyo yathārthaṃ nāma bibhrati | kulāṅganāpi yāṃ pītvā nayaty uddhata-mānasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्-अङ्गालिङ्गितैर् अङ्गैः क्वापि चेतो मुनेर् अपि । तरङ्ग-भङ्ग-भ्रू-कुटी-तर्जनैर् मानिनी-मनः
an-aṅgāliṅgitair aṅgaiḥ kvāpi ceto muner api | taraṅga-bhaṅga-bhrū-kuṭī-tarjanair māninī-manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकं प्रसाद्य कुरुते या द्वयोर् अपि निर्वृतिम् । यथा-कामं भटावाप्ति-परिहृष्टाप्सरो-गणे
ekaṃ prasādya kurute yā dvayor api nirvṛtim | yathā-kāmaṃ bhaṭāvāpti-parihṛṣṭāpsaro-gaṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृण-वत् पुरुषा युद्धे याम् आस्वाद्य त्यजन्त्य् असून् । यां शीलयित्वापि चिरं बहु-धा बहु-विग्रहाम्
tṛṇa-vat puruṣā yuddhe yām āsvādya tyajanty asūn | yāṃ śīlayitvāpi ciraṃ bahu-dhā bahu-vigrahām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यं हर्षाति-वेगेन तत्-पूर्वम् इव सेवते । शोकोद्वेगा-रति-भयैर् यां दृष्ट्वा नाभिभूयते
nityaṃ harṣāti-vegena tat-pūrvam iva sevate | śokodvegā-rati-bhayair yāṃ dṛṣṭvā nābhibhūyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोष्ठी-महोत्सवोद्यानं न यस्याः शोभते विना । स्मृत्वा स्मृत्वा च बहु-शो वियुक्तः शोचते यया
goṣṭhī-mahotsavodyānaṃ na yasyāḥ śobhate vinā | smṛtvā smṛtvā ca bahu-śo viyuktaḥ śocate yayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अ-प्रसन्नापि या प्रीत्यै प्रसन्ना स्वर्ग एव या । अपीन्द्रं मन्यते दुः-स्थं हृदय-स्थितया यया
a-prasannāpi yā prītyai prasannā svarga eva yā | apīndraṃ manyate duḥ-sthaṃ hṛdaya-sthitayā yayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अ-निर्देश्य-सुखास्वादा स्वयं-वेद्यैव या परम् । इति चित्रास्व् अवस्थासु प्रियाम् अनुकरोति या
a-nirdeśya-sukhāsvādā svayaṃ-vedyaiva yā param | iti citrāsv avasthāsu priyām anukaroti yā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रियाति-प्रिय-तां याति यत् प्रियस्य विशेषतः । या प्रीतिर् या रतिर् वा वाग् या पुष्टिर् इति च स्तुता
priyāti-priya-tāṃ yāti yat priyasya viśeṣataḥ | yā prītir yā ratir vā vāg yā puṣṭir iti ca stutā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देव-दानव-गन्धर्व-यक्ष-राक्षस-मानुषैः । पान-प्रवृत्तौ सत्यां तु तां सुरां विधिना पिबेत्
deva-dānava-gandharva-yakṣa-rākṣasa-mānuṣaiḥ | pāna-pravṛttau satyāṃ tu tāṃ surāṃ vidhinā pibet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संभवन्ति न ते रोगा मेदो-ऽनिल-कफोद्भवाः । विधि-युक्ताद् ऋते मद्याद् ये न सिध्यन्ति दारुणाः
saṃbhavanti na te rogā medo-'nila-kaphodbhavāḥ | vidhi-yuktād ṛte madyād ye na sidhyanti dāruṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिध्यन्ति दारुणाः अस्ति देहस्य सावस्था यस्यां पानं निवार्यते । अन्य-त्र मद्यान् निगदाद् विविधौषध-संस्कृतात्
sidhyanti dāruṇāḥ asti dehasya sāvasthā yasyāṃ pānaṃ nivāryate | anya-tra madyān nigadād vividhauṣadha-saṃskṛtāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आनूपं जाङ्गलं ंआंसं विधिनाप्य् उपकल्पितम् । मद्यं सहायम् अ-प्राप्य सम्यक् परिणमेत् कथम्
ānūpaṃ jāṅgalaṃ ṃāṃsaṃ vidhināpy upakalpitam | madyaṃ sahāyam a-prāpya samyak pariṇamet katham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सु-तीव्र-मारुत-व्याधि-घातिनो लशुनस्य च । मद्य-मांस-वियुक्तस्य प्रयोगे स्यात् कियान् गुणः
su-tīvra-māruta-vyādhi-ghātino laśunasya ca | madya-māṃsa-viyuktasya prayoge syāt kiyān guṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निगूढ-शल्याहरणे शस्त्र-क्षाराग्नि-कर्मणि । पीत-मद्यश् विषहते सुखं वैद्य-विकत्थनाम्
nigūḍha-śalyāharaṇe śastra-kṣārāgni-karmaṇi | pīta-madyaś viṣahate sukhaṃ vaidya-vikatthanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनलोत्तेजनं रुच्यं शोक-श्रम-विनोदकम् । न चातः परम् अस्त्य् अन्यद् आरोग्य-बल-पुष्टि-कृत्
analottejanaṃ rucyaṃ śoka-śrama-vinodakam | na cātaḥ param asty anyad ārogya-bala-puṣṭi-kṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्षता जीवितं तस्मात् पेयम् आत्म-वता सदा । आश्रितोपाश्रित-हितं परमं धर्म-साधनम्
rakṣatā jīvitaṃ tasmāt peyam ātma-vatā sadā | āśritopāśrita-hitaṃ paramaṃ dharma-sādhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नातः प्रणम्य सुर-विप्र-गुरून् यथा-स्वं वृत्तिं विधाय च समस्त-परिग्रहस्य । आपान-भूमिम् अथ गन्ध-जलाभिषिक्ताम् आहार-मण्डप-समीप-गतां श्रयेत्
snātaḥ praṇamya sura-vipra-gurūn yathā-svaṃ vṛttiṃ vidhāya ca samasta-parigrahasya | āpāna-bhūmim atha gandha-jalābhiṣiktām āhāra-maṇḍapa-samīpa-gatāṃ śrayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्व्-आस्तृते ऽथ शयने कमनीये मित्र-भृत्य-रमणी-समवेतः । स्वं यशः कथक-चारण-संघैर् उद्धतं निशमयन्न् अति-लोकम्
sv-āstṛte 'tha śayane kamanīye mitra-bhṛtya-ramaṇī-samavetaḥ | svaṃ yaśaḥ kathaka-cāraṇa-saṃghair uddhataṃ niśamayann ati-lokam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विलासिनीनां च विलास-शोभि गीतं स-नृत्यं कल-तूर्य-घोषैः । काञ्ची-कलापैश् चल-किङ्किणीकैः क्रीडा-विहङ्गैश् च कृतानुनादम्
vilāsinīnāṃ ca vilāsa-śobhi gītaṃ sa-nṛtyaṃ kala-tūrya-ghoṣaiḥ | kāñcī-kalāpaiś cala-kiṅkiṇīkaiḥ krīḍā-vihaṅgaiś ca kṛtānunādam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्तन-नितम्ब-कृताद् अति-गौरवाद् अलसम् आकुलम् ईश्वर-संभ्रमात् । इति गतं दधतीभिर् अ-संस्थितं तरुण-चित्त-विलोभन-कार्मणम्
stana-nitamba-kṛtād ati-gauravād alasam ākulam īśvara-saṃbhramāt | iti gataṃ dadhatībhir a-saṃsthitaṃ taruṇa-citta-vilobhana-kārmaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यौवनासव-मत्ताभिर् विलासाधिष्ठितात्मभिः । संचार्यमाणं युग-पत् तन्व्-अङ्गीभिर् इतस्-ततः
yauvanāsava-mattābhir vilāsādhiṣṭhitātmabhiḥ | saṃcāryamāṇaṃ yuga-pat tanv-aṅgībhir itas-tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताल-वृन्त-नलिनी-दलानिलैः शीतली-कृतम् अतीव शीतलैः । दर्शने ऽपि विदधद् वशानुगम् स्वादितं किम् उत चित्त-जन्मनः
tāla-vṛnta-nalinī-dalānilaiḥ śītalī-kṛtam atīva śītalaiḥ | darśane 'pi vidadhad vaśānugam svāditaṃ kim uta citta-janmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चूत-रसेन्दु-मृगैः कृत-वासं मल्लिकयोज्ज्वलया च स-नाथम् । स्फाटिक-शुक्ति-गतं स-तरङ्गं कान्तम् अन्-अङ्गम् इवोद्वहद् अङ्गम्
cūta-rasendu-mṛgaiḥ kṛta-vāsaṃ mallikayojjvalayā ca sa-nātham | sphāṭika-śukti-gataṃ sa-taraṅgaṃ kāntam an-aṅgam ivodvahad aṅgam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तालीशाद्यं चूर्णम् एलादिकं वा हृद्यं प्राश्य प्राग् वयः-स्थापनं वा । तत्-प्रार्थिभ्यो भूमि-भागे सु-मृष्टे तोयोन्मिश्रं दापयित्वा ततश् च
tālīśādyaṃ cūrṇam elādikaṃ vā hṛdyaṃ prāśya prāg vayaḥ-sthāpanaṃ vā | tat-prārthibhyo bhūmi-bhāge su-mṛṣṭe toyonmiśraṃ dāpayitvā tataś ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धृति-मान् स्मृति-मान् नित्यम् अन्-ऊनाधिकम् आचरन् । उचितेनोपचारेण सर्वम् एवोपपादयन्
dhṛti-mān smṛti-mān nityam an-ūnādhikam ācaran | ucitenopacāreṇa sarvam evopapādayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवोपपालयन् जित-विकसितासित-सरो-ज-नयन-संक्रान्ति-वर्धित-श्रीकम् । कान्ता-मुखम् इव सौरभ-हृत-मधु-प-गणं पिबेन् मद्यम्
evopapālayan jita-vikasitāsita-saro-ja-nayana-saṃkrānti-vardhita-śrīkam | kāntā-mukham iva saurabha-hṛta-madhu-pa-gaṇaṃ piben madyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर-तनु-वक्त्र-संगति-सु-गन्धि-तरं सरकम् ॥ ८८अ ॥ द्रुतम् इव पद्म-राग-मणिम् आसव-रूप-धरम् ॥ ८८ब् ॥ भवति रति-श्रमेण च मदः पिबतो ऽल्पम् अपि ॥ ८८च् ॥ क्षयम् अत ओजसः परिहरन् स शयीत परम् ॥ ८८द् ॥ इत्थं युक्त्या पिबन् मद्यं न त्रि-वर्गाद् विहीयते । अ-सार-संसार-सुखं परमं चाधिगच्छति
vara-tanu-vaktra-saṃgati-su-gandhi-taraṃ sarakam || 88a || drutam iva padma-rāga-maṇim āsava-rūpa-dharam || 88b || bhavati rati-śrameṇa ca madaḥ pibato 'lpam api || 88c || kṣayam ata ojasaḥ pariharan sa śayīta param || 88d || itthaṃ yuktyā piban madyaṃ na tri-vargād vihīyate | a-sāra-saṃsāra-sukhaṃ paramaṃ cādhigacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऐश्वर्यस्योपभोगो ऽयं स्पृहणीयः सुरैर् अपि । अन्य-था हि विपत्सु स्यात् पश्चात् तापेन्धनं धनम्
aiśvaryasyopabhogo 'yaṃ spṛhaṇīyaḥ surair api | anya-thā hi vipatsu syāt paścāt tāpendhanaṃ dhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपभोगेन रहितो भोग-वान् इति निन्द्यते । निर्मितो ऽति-कद्-अर्यो ऽयं विधिना निधि-पालकः
upabhogena rahito bhoga-vān iti nindyate | nirmito 'ti-kad-aryo 'yaṃ vidhinā nidhi-pālakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् व्यवस्थया पानं पानस्य सततं हितम् । जित्वा विषय-लुब्धानाम् इन्द्रियाणां स्व-तन्त्र-ताम्
tasmād vyavasthayā pānaṃ pānasya satataṃ hitam | jitvā viṣaya-lubdhānām indriyāṇāṃ sva-tantra-tām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विधिर् वसु-मताम् एष भविष्यद्-वसवस् तु ये । यथोपपत्ति तैर् मद्यं पातव्यं मात्रया हितम्
vidhir vasu-matām eṣa bhaviṣyad-vasavas tu ye | yathopapatti tair madyaṃ pātavyaṃ mātrayā hitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावद् दृष्टेर् न संभ्रान्तिर् यावन् न क्षोभते मनः । तावद् एव विरन्तव्यं मद्याद् आत्म-वता सदा
yāvad dṛṣṭer na saṃbhrāntir yāvan na kṣobhate manaḥ | tāvad eva virantavyaṃ madyād ātma-vatā sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्यङ्गोद्वर्तन-स्नान-वास-धूपानुलेपनैः । स्निग्धोष्णैर् भावितश् चान्नैः पानं वातोत्तरः पिबेत्
abhyaṅgodvartana-snāna-vāsa-dhūpānulepanaiḥ | snigdhoṣṇair bhāvitaś cānnaiḥ pānaṃ vātottaraḥ pibet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीतोपचारैर् विविधैर् मधुर-स्निग्ध-शीतलैः । पैत्तिको भावितश् चान्नैः पिबन् मद्यं न सीदति
śītopacārair vividhair madhura-snigdha-śītalaiḥ | paittiko bhāvitaś cānnaiḥ piban madyaṃ na sīdati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपचारैर् अ-शिशिरैर् यव-गोधूम-भुक् पिबेत् । श्लैष्मिको धन्व-जैर् मांसैर् मद्यं मारिचिकैः सह
upacārair a-śiśirair yava-godhūma-bhuk pibet | ślaiṣmiko dhanva-jair māṃsair madyaṃ māricikaiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र वाते हितं मद्यं प्रायः पैष्टिक-गौडिकम् । पित्ते साम्भो मधु कफे मार्द्वीकारिष्ट-माधवम्
tatra vāte hitaṃ madyaṃ prāyaḥ paiṣṭika-gauḍikam | pitte sāmbho madhu kaphe mārdvīkāriṣṭa-mādhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राक् पिबेच् छ्लैष्मिको मद्यं भुक्तस्योपरि पैत्तिकः । वातिकस् तु पिबेन् मध्ये सम-दोषो यथेच्छया
prāk pibec chlaiṣmiko madyaṃ bhuktasyopari paittikaḥ | vātikas tu piben madhye sama-doṣo yathecchayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मदेषु वात-पित्त-घ्नं प्रायो मूर्छासु चेष्यते । सर्व-त्रापि विशेषेण पित्तम् एवोपलक्षयेत्
madeṣu vāta-pitta-ghnaṃ prāyo mūrchāsu ceṣyate | sarva-trāpi viśeṣeṇa pittam evopalakṣayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीताः प्रदेहा मणयः सेका व्यजन-मारुताः । सिता द्राक्षेक्षु-खर्जूर-काश्मर्य-स्व-रसाः पयः
śītāḥ pradehā maṇayaḥ sekā vyajana-mārutāḥ | sitā drākṣekṣu-kharjūra-kāśmarya-sva-rasāḥ payaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिद्धं मधुर-वर्गेण रसा यूषाः स-दाडिमाः । षष्टिकाः शालयो रक्ता यवाः सर्पिश् च जीवनम्
siddhaṃ madhura-vargeṇa rasā yūṣāḥ sa-dāḍimāḥ | ṣaṣṭikāḥ śālayo raktā yavāḥ sarpiś ca jīvanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कल्याणकं महा-तिक्तं षट्-पलं पयसाग्निकः । पिप्पल्यो वा शिलाह्वं वा रसायन-विधानतः
kalyāṇakaṃ mahā-tiktaṃ ṣaṭ-palaṃ payasāgnikaḥ | pippalyo vā śilāhvaṃ vā rasāyana-vidhānataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रि-फला वा प्रयोक्तव्या स-घृत-क्षौद्र-शर्करा । प्रसक्त-वेगेषु हितं मुख-नासावरोधनम्
tri-phalā vā prayoktavyā sa-ghṛta-kṣaudra-śarkarā | prasakta-vegeṣu hitaṃ mukha-nāsāvarodhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिबेद् वा मानुषी-क्षीरं तेन दद्याच् च नावनम् । मृणाल-बिस-कृष्णा वा लिह्यात् क्षौद्रेण साभयाः
pibed vā mānuṣī-kṣīraṃ tena dadyāc ca nāvanam | mṛṇāla-bisa-kṛṣṇā vā lihyāt kṣaudreṇa sābhayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुरालभां वा मुस्तं वा शीतेन सलिलेन वा । पिबेन् मरिच-कोलास्थि-मज्जोशीराहिकेसरम्
durālabhāṃ vā mustaṃ vā śītena salilena vā | piben marica-kolāsthi-majjośīrāhikesaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धात्री-फल-रसे सिद्धं पथ्या-क्वाथेन वा घृतम् । कुर्यात् क्रियां यथोक्तां च यथा-दोष-बलोदयम्
dhātrī-phala-rase siddhaṃ pathyā-kvāthena vā ghṛtam | kuryāt kriyāṃ yathoktāṃ ca yathā-doṣa-balodayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्च कर्माणि चेष्टानि सेचनं शोणितस्य च । सत्-त्वस्यालम्बनं ज्ञानम् अ-गृद्धिर् विषयेषु च
pañca karmāṇi ceṣṭāni secanaṃ śoṇitasya ca | sat-tvasyālambanaṃ jñānam a-gṛddhir viṣayeṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मदेष्व् अति-प्रवृद्धेषु मूर्छायेषु च योजयेत् । तीक्ष्णं संन्यास-विहितं विष-घ्नं विष-जेषु च
madeṣv ati-pravṛddheṣu mūrchāyeṣu ca yojayet | tīkṣṇaṃ saṃnyāsa-vihitaṃ viṣa-ghnaṃ viṣa-jeṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आशु प्रयोज्यं संन्यासे सु-तीक्ष्णं नस्यम् अञ्जनम् । धूमः प्रधमनं तोदः सूचीभिश् च नखान्तरे
āśu prayojyaṃ saṃnyāse su-tīkṣṇaṃ nasyam añjanam | dhūmaḥ pradhamanaṃ todaḥ sūcībhiś ca nakhāntare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केशानां लुञ्चनं दाहो दंशो दशन-वृश्चिकैः । कट्व्-अम्ल-गालनं वक्त्रे कपिकच्छ्व्-अवघर्षणम्
keśānāṃ luñcanaṃ dāho daṃśo daśana-vṛścikaiḥ | kaṭv-amla-gālanaṃ vaktre kapikacchv-avagharṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्थितो लब्ध-संज्ञश् च लशुन-स्व-रसं पिबेत् । खादेत् स-व्योष-लवणं बीजपूरक-केसरम्
utthito labdha-saṃjñaś ca laśuna-sva-rasaṃ pibet | khādet sa-vyoṣa-lavaṇaṃ bījapūraka-kesaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लघ्व्-अन्न-प्रति तीक्ष्णोष्णम् अद्यात् स्रोतो-विशुद्धये । विस्मापनैः संस्मरणैः प्रिय-श्रवण-दर्शनैः
laghv-anna-prati tīkṣṇoṣṇam adyāt sroto-viśuddhaye | vismāpanaiḥ saṃsmaraṇaiḥ priya-śravaṇa-darśanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पटुभिर् गीत-वादित्र-शब्दैर् व्यायाम-शीलनैः । स्रंसनोल्लेखनैर् धूमैः शोणितस्यावसेचनैः
paṭubhir gīta-vāditra-śabdair vyāyāma-śīlanaiḥ | sraṃsanollekhanair dhūmaiḥ śoṇitasyāvasecanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपाचरेत् तं प्रततम् अनुबन्ध-भयात् पुनः । तस्य संरक्षितव्यं च मनः प्रलय-हेतुतः
upācaret taṃ pratatam anubandha-bhayāt punaḥ | tasya saṃrakṣitavyaṃ ca manaḥ pralaya-hetutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.