Vagbhata: Astangahrdayasutra 68

दोषाति-मात्रोपचयात् स्रोतो-मार्ग-निरोधनात् । संभवत्य् उदरं तस्मान् नित्यम् एनं विरेचयेत्

doṣāti-mātropacayāt sroto-mārga-nirodhanāt | saṃbhavaty udaraṃ tasmān nityam enaṃ virecayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाययेत् तैलम् ऐरण्डं स-मूत्रं स-पयो ऽपि वा । मासं द्वौ वाथ-वा गव्यं मूत्रं माहिषम् एव वा

pāyayet tailam airaṇḍaṃ sa-mūtraṃ sa-payo 'pi vā | māsaṃ dvau vātha-vā gavyaṃ mūtraṃ māhiṣam eva vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिबेद् गो-क्षीर-भुक् स्याद् वा करभी-क्षीर-वर्तनः । दाहानाहाति-तृण्-मूर्छा-परीतस् तु विशेषतः

pibed go-kṣīra-bhuk syād vā karabhī-kṣīra-vartanaḥ | dāhānāhāti-tṛṇ-mūrchā-parītas tu viśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूक्षाणां बहु-वातानां दोष-संशुद्धि-काङ्क्षिणाम् । स्नेहनीयानि सर्पींषि जठर-घ्नानि योजयेत्

rūkṣāṇāṃ bahu-vātānāṃ doṣa-saṃśuddhi-kāṅkṣiṇām | snehanīyāni sarpīṃṣi jaṭhara-ghnāni yojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षट्-पलं दश-मूलाम्बु-मस्तु-द्व्य्-आढक-साधितम् । नागर-त्रि-पलं प्रस्थं घृत-तैलात् तथाढकम्

ṣaṭ-palaṃ daśa-mūlāmbu-mastu-dvy-āḍhaka-sādhitam | nāgara-tri-palaṃ prasthaṃ ghṛta-tailāt tathāḍhakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मस्तुनः साधयित्वैतत् पिबेत् सर्वोदरापहम् । कफ-मारुत-संभूते गुल्मे च परमं हितम्

mastunaḥ sādhayitvaitat pibet sarvodarāpaham | kapha-māruta-saṃbhūte gulme ca paramaṃ hitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्-गुणे जले मूत्रे द्वि-गुणे चित्रकात् पले । कल्के सिद्धं घृत-प्रस्थं स-क्षारं जठरी पिबेत्

catur-guṇe jale mūtre dvi-guṇe citrakāt pale | kalke siddhaṃ ghṛta-prasthaṃ sa-kṣāraṃ jaṭharī pibet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यव-कोल-कुलत्थानां पञ्च-मूलस्य चाम्भसा । सुरा-सौवीरकाभ्यां च सिद्धं वा पाययेद् घृतम्

yava-kola-kulatthānāṃ pañca-mūlasya cāmbhasā | surā-sauvīrakābhyāṃ ca siddhaṃ vā pāyayed ghṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एभिः स्निग्धाय संजाते बले शान्ते च मारुते । स्रस्ते दोषाशये दद्यात् कल्प-दृष्टं विरेचनम्

ebhiḥ snigdhāya saṃjāte bale śānte ca mārute | sraste doṣāśaye dadyāt kalpa-dṛṣṭaṃ virecanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पटोल-मूलं त्रि-फलां निशां वेल्लं च कार्षिकम् । कम्पिल्ल-नीलिनी-कुम्भ-भागान् द्वि-त्रि-चतुर्-गुणान्

paṭola-mūlaṃ tri-phalāṃ niśāṃ vellaṃ ca kārṣikam | kampilla-nīlinī-kumbha-bhāgān dvi-tri-catur-guṇān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिबेत् संचूर्ण्य मूत्रेण पेया-पूर्वं ततो रसैः । विरिक्तो जाङ्गलैर् अद्यात् ततः षड्-दिवसं पयः

pibet saṃcūrṇya mūtreṇa peyā-pūrvaṃ tato rasaiḥ | virikto jāṅgalair adyāt tataḥ ṣaḍ-divasaṃ payaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृतं पिबेद् व्योष-युतं पीतम् एवं पुनः पुनः । हन्ति सर्वोदराण्य् एतच् चूर्णं जातोदकान्य् अपि

śṛtaṃ pibed vyoṣa-yutaṃ pītam evaṃ punaḥ punaḥ | hanti sarvodarāṇy etac cūrṇaṃ jātodakāny api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गवाक्षीं शङ्खिनीं दन्तीं तिल्वकस्य त्वचं वचाम् । पिबेत् कर्कन्धु-मृद्वीका-कोलाम्भो-मूत्र-सीधुभिः

gavākṣīṃ śaṅkhinīṃ dantīṃ tilvakasya tvacaṃ vacām | pibet karkandhu-mṛdvīkā-kolāmbho-mūtra-sīdhubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यवानी हपुषा धान्यं शतपुष्पोपकुञ्चिका । कारवी पिप्पली-मूलम् अजगन्धा शठी वचा

yavānī hapuṣā dhānyaṃ śatapuṣpopakuñcikā | kāravī pippalī-mūlam ajagandhā śaṭhī vacā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्रको ऽजाजिकं व्योषं स्वर्णक्षीरी फल-त्रयम् । द्वौ क्षारौ पौष्करं मूलं कुष्ठं लवण-पञ्चकम्

citrako 'jājikaṃ vyoṣaṃ svarṇakṣīrī phala-trayam | dvau kṣārau pauṣkaraṃ mūlaṃ kuṣṭhaṃ lavaṇa-pañcakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विडङ्गं च समांशानि दन्त्या भाग-त्रयं तथा । त्रिवृद्-विशाले द्वि-गुणे सातला च चतुर्-गुणा

viḍaṅgaṃ ca samāṃśāni dantyā bhāga-trayaṃ tathā | trivṛd-viśāle dvi-guṇe sātalā ca catur-guṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष नारायणो नाम चूर्णो रोग-गणापहः । नैनं प्राप्याभिवर्धन्ते रोगा विष्णुम् इवासुराः

eṣa nārāyaṇo nāma cūrṇo roga-gaṇāpahaḥ | nainaṃ prāpyābhivardhante rogā viṣṇum ivāsurāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तक्रेणोदरिभिः पेयो गुल्मिभिर् बदराम्बुना । आनाह-वाते सुरया वात-रोगे प्रसन्नया

takreṇodaribhiḥ peyo gulmibhir badarāmbunā | ānāha-vāte surayā vāta-roge prasannayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दधि-मण्डेन विट्-सङ्गे दाडिमाम्भोभिर् अर्शसैः । परिकर्ते स-वृक्षाम्लैर् उष्णाम्बुभिर् अ-जीर्णके

dadhi-maṇḍena viṭ-saṅge dāḍimāmbhobhir arśasaiḥ | parikarte sa-vṛkṣāmlair uṣṇāmbubhir a-jīrṇake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगन्दरे पाण्डु-रोगे कासे श्वासे गल-ग्रहे । हृद्-रोगे ग्रहणी-दोषे कुष्ठे मन्दे ऽनले ज्वरे

bhagandare pāṇḍu-roge kāse śvāse gala-grahe | hṛd-roge grahaṇī-doṣe kuṣṭhe mande 'nale jvare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दंष्ट्रा-विषे मूल-विषे स-गरे कृत्रिमे दोषे । यथार्हं स्निग्ध-कोष्ठेन पेयम् एतद् विरेचनम्

daṃṣṭrā-viṣe mūla-viṣe sa-gare kṛtrime doṣe | yathārhaṃ snigdha-koṣṭhena peyam etad virecanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हपुषां काञ्चनक्षीरीं त्रि-फलां नीलिनी-फलम् । त्रायन्तीं रोहिणीं तिक्तां सातलां त्रिवृतां वचाम्

hapuṣāṃ kāñcanakṣīrīṃ tri-phalāṃ nīlinī-phalam | trāyantīṃ rohiṇīṃ tiktāṃ sātalāṃ trivṛtāṃ vacām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सैन्धवं काल-लवणं पिप्पलीं चेति चूर्णयेत् । दाडिम-त्रि-फला-मांस-रस-मूत्र-सुखोदकैः

saindhavaṃ kāla-lavaṇaṃ pippalīṃ ceti cūrṇayet | dāḍima-tri-phalā-māṃsa-rasa-mūtra-sukhodakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पेयो ऽयं सर्व-गुल्मेषु प्लीह्नि सर्वोदरेषु च । श्वित्रे कुष्ठेष्व् अ-जरके सदने विषमे ऽनले

peyo 'yaṃ sarva-gulmeṣu plīhni sarvodareṣu ca | śvitre kuṣṭheṣv a-jarake sadane viṣame 'nale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोफार्शः-पाण्डु-रोगेषु कामलायां हलीमके । वात-पित्त-कफांश् चाशु विरेकेण प्रसाधयेत्

śophārśaḥ-pāṇḍu-rogeṣu kāmalāyāṃ halīmake | vāta-pitta-kaphāṃś cāśu virekeṇa prasādhayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीलिनीं निचुलं व्योषं क्षारौ लवण-पञ्चकम् । चित्रकं च पिबेच् चूर्णं सर्पिषोदर-गुल्म-नुत्

nīlinīṃ niculaṃ vyoṣaṃ kṣārau lavaṇa-pañcakam | citrakaṃ ca pibec cūrṇaṃ sarpiṣodara-gulma-nut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्व-वच् च पिबेद् दुग्धं क्षामः शुद्धो ऽन्तरान्तरा । कारभं गव्यम् आजं वा दद्याद् आत्ययिके गदे

pūrva-vac ca pibed dugdhaṃ kṣāmaḥ śuddho 'ntarāntarā | kārabhaṃ gavyam ājaṃ vā dadyād ātyayike gade

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नेहान् एव विरेकार्थे दुर्-बलेभ्यो विशेषतः । हरीतकी-सूक्ष्म-रजः-प्रस्थ-युक्तं घृताढकम्

snehān eva virekārthe dur-balebhyo viśeṣataḥ | harītakī-sūkṣma-rajaḥ-prastha-yuktaṃ ghṛtāḍhakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्नौ विलाप्य मथितं खजेन यव-पल्लके । निधापयेत् ततो मासाद् उद्धृतं गालितं पचेत्

agnau vilāpya mathitaṃ khajena yava-pallake | nidhāpayet tato māsād uddhṛtaṃ gālitaṃ pacet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरीतकीनां क्वाथेन दध्ना चाम्लेन संयुतम् । उदरं गरं अष्ठीलाम् आनाहं गुल्म-विद्रधी

harītakīnāṃ kvāthena dadhnā cāmlena saṃyutam | udaraṃ garaṃ aṣṭhīlām ānāhaṃ gulma-vidradhī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हन्त्य् एतत् कुष्ठम् उन्मादम् अपस्मारं च पानतः । स्नुक्-क्षीर-युक्ताद् गो-क्षीराच् छृत-शीतात् खजाहतात्

hanty etat kuṣṭham unmādam apasmāraṃ ca pānataḥ | snuk-kṣīra-yuktād go-kṣīrāc chṛta-śītāt khajāhatāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यज् जातम् आज्यं स्नुक्-क्षीर-सिद्धं तच् च तथा-गुणम् । क्षीर-द्रोणं सुधा-क्षीर-प्रस्थार्ध-सहितं दधि

yaj jātam ājyaṃ snuk-kṣīra-siddhaṃ tac ca tathā-guṇam | kṣīra-droṇaṃ sudhā-kṣīra-prasthārdha-sahitaṃ dadhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जातं मथित्वा तत्-सर्पिस् त्रिवृत्-सिद्धं च तद्-गुणम् । तथा सिद्धं घृत-प्रस्थं पयस्य् अष्ट-गुणे पिबेत्

jātaṃ mathitvā tat-sarpis trivṛt-siddhaṃ ca tad-guṇam | tathā siddhaṃ ghṛta-prasthaṃ payasy aṣṭa-guṇe pibet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नुक्-क्षीर-पल-कल्केन त्रिवृता-षट्-पलेन च । एषां चानु पिबेत् पेयां रसं स्वादु पयो ऽथ-वा

snuk-kṣīra-pala-kalkena trivṛtā-ṣaṭ-palena ca | eṣāṃ cānu pibet peyāṃ rasaṃ svādu payo 'tha-vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घृते जीर्णे विरिक्तश् च कोष्णं नागर-साधितम् । पिबेद् अम्बु ततः पेयां ततो यूषं कुलत्थ-जम्

ghṛte jīrṇe viriktaś ca koṣṇaṃ nāgara-sādhitam | pibed ambu tataḥ peyāṃ tato yūṣaṃ kulattha-jam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिबेद् रूक्षस् त्र्य्-अहं त्व् एवं भूयो वा प्रतिभोजितः । पुनः पुनः पिबेत् सर्पिर् आनुपूर्व्यानयैव च

pibed rūkṣas try-ahaṃ tv evaṃ bhūyo vā pratibhojitaḥ | punaḥ punaḥ pibet sarpir ānupūrvyānayaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घृतान्य् एतानि सिद्धानि विदध्यात् कुशलो भिषक् । गुल्मानां गर-दोषाणाम् उदराणां च शान्तये

ghṛtāny etāni siddhāni vidadhyāt kuśalo bhiṣak | gulmānāṃ gara-doṣāṇām udarāṇāṃ ca śāntaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीलु-कल्कोपसिद्धं वा घृतम् आनाह-भेदनम् । तैल्वकं नीलिनी-सर्पिः स्नेहं वा मिश्रकं पिबेत्

pīlu-kalkopasiddhaṃ vā ghṛtam ānāha-bhedanam | tailvakaṃ nīlinī-sarpiḥ snehaṃ vā miśrakaṃ pibet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृत-दोषः क्रमाद् अश्नन् लघु-शाल्य्-ओदन-प्रति । उपयुञ्जीत जठरी दोष-शोष-निवृत्तये

hṛta-doṣaḥ kramād aśnan laghu-śāly-odana-prati | upayuñjīta jaṭharī doṣa-śoṣa-nivṛttaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरीतकी-सहस्रं वा गो-मूत्रेण पयो-ऽनुपः । सहस्रं पिप्पलीनां वा स्नुक्-क्षीरेण सु-भावितम्

harītakī-sahasraṃ vā go-mūtreṇa payo-'nupaḥ | sahasraṃ pippalīnāṃ vā snuk-kṣīreṇa su-bhāvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिप्पली-वर्धमानं वा क्षीराशी वा शिला-जतु । तद्-वद् वा गुग्गुलुं क्षीरं तुल्यार्द्रक-रसं तथा

pippalī-vardhamānaṃ vā kṣīrāśī vā śilā-jatu | tad-vad vā gugguluṃ kṣīraṃ tulyārdraka-rasaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्रकामरदारुभ्यां कल्कं क्षीरेण वा पिबेत् । मासं युक्तस् तथा हस्ति-पिप्पली-विश्व-भेषजम्

citrakāmaradārubhyāṃ kalkaṃ kṣīreṇa vā pibet | māsaṃ yuktas tathā hasti-pippalī-viśva-bheṣajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विडङ्गं चित्रको दन्ती चव्यं व्योषं च तैः पयः । कल्कैः कोल-समैः पीत्वा प्रवृद्धम् उदरं जयेत्

viḍaṅgaṃ citrako dantī cavyaṃ vyoṣaṃ ca taiḥ payaḥ | kalkaiḥ kola-samaiḥ pītvā pravṛddham udaraṃ jayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोज्यं भुञ्जीत वा मासं स्नुही-क्षीर-घृतान्वितम् । उत्कारिकां वा स्नुक्-क्षीर-पीत-पथ्या-कणा-कृताम्

bhojyaṃ bhuñjīta vā māsaṃ snuhī-kṣīra-ghṛtānvitam | utkārikāṃ vā snuk-kṣīra-pīta-pathyā-kaṇā-kṛtām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पार्श्व-शूलम् उपस्तम्भं हृद्-ग्रहं च समीरणः । यदि कुर्यात् ततस् तैलं बिल्व-क्षारान्वितम् पिबेत्

pārśva-śūlam upastambhaṃ hṛd-grahaṃ ca samīraṇaḥ | yadi kuryāt tatas tailaṃ bilva-kṣārānvitam pibet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पक्वं वा टुण्टुक-बला-पलाश-तिल-नाल-जैः । क्षारैः कदल्य्-अपामार्ग-तर्कारी-जैः प्र्ठक्-कृतैः

pakvaṃ vā ṭuṇṭuka-balā-palāśa-tila-nāla-jaiḥ | kṣāraiḥ kadaly-apāmārga-tarkārī-jaiḥ prṭhak-kṛtaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कफे वातेन पित्ते वा ताभ्यां वाप्य् आवृते ऽनिले । बलिनः स्वौषध-युतं तैलम् एरण्ड-जं हितम्

kaphe vātena pitte vā tābhyāṃ vāpy āvṛte 'nile | balinaḥ svauṣadha-yutaṃ tailam eraṇḍa-jaṃ hitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवदारु-पलाशार्क-हस्ति-पिप्पलि-शिग्रुकैः । साश्वकर्णैः स-गो-मूत्रैः प्रदिह्याद् उदरं बहिः

devadāru-palāśārka-hasti-pippali-śigrukaiḥ | sāśvakarṇaiḥ sa-go-mūtraiḥ pradihyād udaraṃ bahiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृश्चिकाली-वचा-शुण्ठी-पञ्च-मूल-पुनर्नवात् । वर्षाभू-धान्य-कुष्ठाच् च क्वाथैर् मूत्रैश् च सेचयेत्

vṛścikālī-vacā-śuṇṭhī-pañca-mūla-punarnavāt | varṣābhū-dhānya-kuṣṭhāc ca kvāthair mūtraiś ca secayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरिक्त-म्लानम् उदरं स्वेदितं शाल्वणादिभिः । वाससा वेष्टयेद् एवं वायुर् नाध्मापयेत् पुनः

virikta-mlānam udaraṃ sveditaṃ śālvaṇādibhiḥ | vāsasā veṣṭayed evaṃ vāyur nādhmāpayet punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सु-विरिक्तस्य यस्य स्याद् आध्मानं पुनर् एव तम् । सु-स्निग्धैर् अम्ल-लवणैर् निरूहैः समुपाचरेत्

su-viriktasya yasya syād ādhmānaṃ punar eva tam | su-snigdhair amla-lavaṇair nirūhaiḥ samupācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोपस्तम्भो ऽपि वा वायुर् आध्मापयति यं नरम् । तीक्ष्णाः स-क्षार-गो-मूत्राः शस्यन्ते तस्य वस्तयः

sopastambho 'pi vā vāyur ādhmāpayati yaṃ naram | tīkṣṇāḥ sa-kṣāra-go-mūtrāḥ śasyante tasya vastayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति सामान्यतः प्रोक्ताः सिद्धा जठरिणां क्रियाः । वातोदरे ऽथ बलिनं विदार्य्-आदि-शृतं घृतम्

iti sāmānyataḥ proktāḥ siddhā jaṭhariṇāṃ kriyāḥ | vātodare 'tha balinaṃ vidāry-ādi-śṛtaṃ ghṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाययेत ततः स्निग्धं स्वेदिताङ्गं विरेचयेत् । बहु-शस् तैल्वकेनैनं सर्पिषा मिश्रकेण वा

pāyayeta tataḥ snigdhaṃ sveditāṅgaṃ virecayet | bahu-śas tailvakenainaṃ sarpiṣā miśrakeṇa vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृते संसर्जने क्षीरं बलार्थम् अवचारयेत् । प्राग् उत्क्लेशान् निवर्त्यं च बले लब्धे क्रमात् पयः

kṛte saṃsarjane kṣīraṃ balārtham avacārayet | prāg utkleśān nivartyaṃ ca bale labdhe kramāt payaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यूषै रसैर् वा मन्दाम्ल-लवणैर् एधितानलम् । सोदावर्तं पुनः स्निग्ध-स्विन्नम् आस्थापयेत् ततः

yūṣai rasair vā mandāmla-lavaṇair edhitānalam | sodāvartaṃ punaḥ snigdha-svinnam āsthāpayet tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीक्ष्णाधो-भाग-युक्तेन दश-मूलिक-वस्तिना । तिलोरुबूक-तैलेन वात-घ्नाम्ल-शृतेन च

tīkṣṇādho-bhāga-yuktena daśa-mūlika-vastinā | tilorubūka-tailena vāta-ghnāmla-śṛtena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्फुरणाक्षेप-संध्य्-अस्थि-पार्श्व-पृष्ठ-त्रिकार्तिषु । रूक्षं बद्ध-शकृद्-वातं दीप्ताग्निम् अनुवासयेत्

sphuraṇākṣepa-saṃdhy-asthi-pārśva-pṛṣṭha-trikārtiṣu | rūkṣaṃ baddha-śakṛd-vātaṃ dīptāgnim anuvāsayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अ-विरेच्यस्य शमना वस्ति-क्षीर-घृतादयः । बलिनं स्वादु-सिद्धेन पैत्ते संस्नेह्य सर्पिषा

a-virecyasya śamanā vasti-kṣīra-ghṛtādayaḥ | balinaṃ svādu-siddhena paitte saṃsnehya sarpiṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्यामा-त्रिभण्डी-त्रि-फला-विपक्वेन विरेचयेत् । सिता-मधु-घृताढ्येन निरूहो ऽस्य ततो हितः

śyāmā-tribhaṇḍī-tri-phalā-vipakvena virecayet | sitā-madhu-ghṛtāḍhyena nirūho 'sya tato hitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न्यग्रोधादि-कषायेण स्नेह-वस्तिश् च तच्-छृतः । दुर्-बलं त्व् अनुवास्यादौ शोधयेत् क्षीर-वस्तिभिः

nyagrodhādi-kaṣāyeṇa sneha-vastiś ca tac-chṛtaḥ | dur-balaṃ tv anuvāsyādau śodhayet kṣīra-vastibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जाते चाग्नि-बले स्निग्धं भूयो भूयो विरेचयेत् । क्षीरेण स-त्रिवृत्-कल्केनोरुबूक-शृतेन वा

jāte cāgni-bale snigdhaṃ bhūyo bhūyo virecayet | kṣīreṇa sa-trivṛt-kalkenorubūka-śṛtena vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सातला-त्रायमाणाभ्यां शृतेनारग्वधेन वा । स-कफे वा स-मूत्रेण स-तिक्ताज्येन सानिले

sātalā-trāyamāṇābhyāṃ śṛtenāragvadhena vā | sa-kaphe vā sa-mūtreṇa sa-tiktājyena sānile

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पयसान्य-तमेनैषां विदार्य्-आदि-शृतेन वा । भुञ्जीत जठरं चास्य पायसेनोपनाहयेत्

payasānya-tamenaiṣāṃ vidāry-ādi-śṛtena vā | bhuñjīta jaṭharaṃ cāsya pāyasenopanāhayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनः क्षीरं पुनर् वस्तिं पुनर् एव विरेचनम् । क्रमेण ध्रुवम् आतिष्ठन् यत्तः पित्तोदरं जयेत्

punaḥ kṣīraṃ punar vastiṃ punar eva virecanam | krameṇa dhruvam ātiṣṭhan yattaḥ pittodaraṃ jayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वत्सकादि-विपक्वेन कफे संस्नेह्य सर्पिषा । स्विन्नं स्नुक्-क्षीर-सिद्धेन बल-वन्तं विरेचितम्

vatsakādi-vipakvena kaphe saṃsnehya sarpiṣā | svinnaṃ snuk-kṣīra-siddhena bala-vantaṃ virecitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संसर्जयेत् कटु-क्षार-युक्तैर् अन्नैः कफापहैः । मूत्र-त्र्य्-ऊषण-तैलाढ्यो निरूहो ऽस्य ततो हितः

saṃsarjayet kaṭu-kṣāra-yuktair annaiḥ kaphāpahaiḥ | mūtra-try-ūṣaṇa-tailāḍhyo nirūho 'sya tato hitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुष्ककादि-कषायेण स्नेह-वस्तिश् च तच्-छृतः । भोजनं व्योष-दुग्धेन कौलत्थेन रसेन वा

muṣkakādi-kaṣāyeṇa sneha-vastiś ca tac-chṛtaḥ | bhojanaṃ vyoṣa-dugdhena kaulatthena rasena vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तैमित्या-रुचि-हृल्-लासे मन्दे ऽग्नौ मद्य-पाय च । दद्याद् अरिष्टान् क्षारांश् च कफ-स्त्यान-स्थिरोदरे

staimityā-ruci-hṛl-lāse mande 'gnau madya-pāya ca | dadyād ariṣṭān kṣārāṃś ca kapha-styāna-sthirodare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिङ्गूपकुल्ये त्रि-फलां देवदारु निशा-द्वयम् । भल्लातकं शिग्रु-फलं कटुकां तिक्तकं वचां

hiṅgūpakulye tri-phalāṃ devadāru niśā-dvayam | bhallātakaṃ śigru-phalaṃ kaṭukāṃ tiktakaṃ vacāṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुण्ठीं माद्रीं घनं कुष्ठं सरलं पटु-पञ्चकम् । दाहयेज् जर्जरी-कृत्य दधि-स्नेह-चतुष्क-वत्

śuṇṭhīṃ mādrīṃ ghanaṃ kuṣṭhaṃ saralaṃ paṭu-pañcakam | dāhayej jarjarī-kṛtya dadhi-sneha-catuṣka-vat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तर्-धूमं ततः क्षाराद् बिडाल-पदकं पिबेत् । मदिरा-दधि-मण्डोष्ण-जलारिष्ट-सुरासवैः

antar-dhūmaṃ tataḥ kṣārād biḍāla-padakaṃ pibet | madirā-dadhi-maṇḍoṣṇa-jalāriṣṭa-surāsavaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदरं गुल्मम् अष्ठीलां तूण्यौ शोफं विषूचिकाम् । प्लीह-हृद्-रोग-गुद-जान् उदावर्तं च नाशयेत्

udaraṃ gulmam aṣṭhīlāṃ tūṇyau śophaṃ viṣūcikām | plīha-hṛd-roga-guda-jān udāvartaṃ ca nāśayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जयेद् अरिष्ट-गो-मूत्र-चूर्णायस्-कृति-पानतः । स-क्षार-तैल-पानैश् च दुर्-बलस्य कफोदरम्

jayed ariṣṭa-go-mūtra-cūrṇāyas-kṛti-pānataḥ | sa-kṣāra-taila-pānaiś ca dur-balasya kaphodaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपनाह्यं स-सिद्धार्थ-किण्वैर् बीजैश् च मूलकात् । कल्कितैर् उदरं स्वेदम् अभीक्ष्णं चात्र योजयेत्

upanāhyaṃ sa-siddhārtha-kiṇvair bījaiś ca mūlakāt | kalkitair udaraṃ svedam abhīkṣṇaṃ cātra yojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संनिपातोदरे कुर्यान् नाति-क्षीण-बलानले । दोषोद्रेकानुरोधेन प्रत्याख्याय क्रियाम् इमाम्

saṃnipātodare kuryān nāti-kṣīṇa-balānale | doṣodrekānurodhena pratyākhyāya kriyām imām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दन्ती-द्रवन्ती-फल-जं तैलं पाने च शस्यते । क्रिया-निवृत्ते जठरे त्रि-दोषे तु विशेषतः

dantī-dravantī-phala-jaṃ tailaṃ pāne ca śasyate | kriyā-nivṛtte jaṭhare tri-doṣe tu viśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दद्याद् आपृच्छ्य तज्-ज्ञातीन् पातुं मद्येन कल्कितम् । मूलं काकादनी-गुञ्जा-करवीरक-संभवम्

dadyād āpṛcchya taj-jñātīn pātuṃ madyena kalkitam | mūlaṃ kākādanī-guñjā-karavīraka-saṃbhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पान-भोजन-संयुक्तं दद्याद् वा स्थावरं विषम् । यस्मिन् वा कुपितः सर्पो विमुञ्चति फले विषम्

pāna-bhojana-saṃyuktaṃ dadyād vā sthāvaraṃ viṣam | yasmin vā kupitaḥ sarpo vimuñcati phale viṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनास्य दोष-संघातः स्थिरो लीनो वि-मार्ग-गः । बहिः प्रवर्तते भिन्नो विषेणाशु प्रमाथिना

tenāsya doṣa-saṃghātaḥ sthiro līno vi-mārga-gaḥ | bahiḥ pravartate bhinno viṣeṇāśu pramāthinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा व्रजत्य् अ-गद-तां शरीरान्तरम् एव वा । हृत-दोषं तु शीताम्बु-स्नातं तं पाययेत् पयः

tathā vrajaty a-gada-tāṃ śarīrāntaram eva vā | hṛta-doṣaṃ tu śītāmbu-snātaṃ taṃ pāyayet payaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पेयां वा त्रिवृतः शाकं माण्डूक्या वास्तुकस्य वा । काल-शाकं यवाख्यं वा खादेत् स्व-रस-साधितम्

peyāṃ vā trivṛtaḥ śākaṃ māṇḍūkyā vāstukasya vā | kāla-śākaṃ yavākhyaṃ vā khādet sva-rasa-sādhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्-अम्ल-लवण-स्नेहं स्विन्ना-स्विन्नम् अन्-अन्न-भुक् । मासम् एकं ततश् चैव तृषितः स्व-रसं पिबेत्

nir-amla-lavaṇa-snehaṃ svinnā-svinnam an-anna-bhuk | māsam ekaṃ tataś caiva tṛṣitaḥ sva-rasaṃ pibet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं विनिर्हृते शाकैर् दोषे मासात् परं ततः । दुर्-बलाय प्रयुञ्जीत प्राण-भृत् कारभं पयः

evaṃ vinirhṛte śākair doṣe māsāt paraṃ tataḥ | dur-balāya prayuñjīta prāṇa-bhṛt kārabhaṃ payaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्लीहोदरे यथा-दोषं स्निग्धस्य स्वेदितस्य च । सिरां भुक्त-वतो दध्ना वाम-बाहौ विमोक्षयेत्

plīhodare yathā-doṣaṃ snigdhasya sveditasya ca | sirāṃ bhukta-vato dadhnā vāma-bāhau vimokṣayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लब्धे बले च भूयो ऽपि स्नेह-पीतं विशोधितम् । समुद्र-शुक्ति-जं क्षारं पयसा पाययेत् तथा

labdhe bale ca bhūyo 'pi sneha-pītaṃ viśodhitam | samudra-śukti-jaṃ kṣāraṃ payasā pāyayet tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अम्ल-स्रुतं विड-कणा-चूर्णाढ्यं नक्तमाल-जम् । शौभाञ्जनस्य वा क्वाथं सैन्धवाग्नि-कणान्वितम्

amla-srutaṃ viḍa-kaṇā-cūrṇāḍhyaṃ naktamāla-jam | śaubhāñjanasya vā kvāthaṃ saindhavāgni-kaṇānvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिङ्ग्व्-आदि-चूर्णं क्षाराज्यं युञ्जीत च यथा-बलम् । पिप्पली-नागरं दन्ती-समांशं द्वि-गुणाभयम्

hiṅgv-ādi-cūrṇaṃ kṣārājyaṃ yuñjīta ca yathā-balam | pippalī-nāgaraṃ dantī-samāṃśaṃ dvi-guṇābhayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विडार्धांश-युतं चूर्णम् इदम् उष्णाम्बुना पिबेत् । विडङ्गं चित्रकं सक्तून् स-घृतान् सैन्धवं वचाम्

viḍārdhāṃśa-yutaṃ cūrṇam idam uṣṇāmbunā pibet | viḍaṅgaṃ citrakaṃ saktūn sa-ghṛtān saindhavaṃ vacām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दग्ध्वा कपाले पयसा गुल्म-प्लीहापहं पिबेत् । तैलोन्मिश्रैर् बदरक-पत्त्रैः संमर्दितैः समुपनद्धः

dagdhvā kapāle payasā gulma-plīhāpahaṃ pibet | tailonmiśrair badaraka-pattraiḥ saṃmarditaiḥ samupanaddhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुसलेन पीडितो ऽनु च याति प्लीहा पयो-भुजो नाशम् । रोहीतक-लताः कॢप्ताः खण्ड-शः साभया जले

musalena pīḍito 'nu ca yāti plīhā payo-bhujo nāśam | rohītaka-latāḥ kḷptāḥ khaṇḍa-śaḥ sābhayā jale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूत्रे वासुनुयात् तच् च सप्त-रात्र-स्थितं पिबेत् । कामला-प्लीह-गुल्मार्शः-कृमि-मेहोदरापहम्

mūtre vāsunuyāt tac ca sapta-rātra-sthitaṃ pibet | kāmalā-plīha-gulmārśaḥ-kṛmi-mehodarāpaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रोहीतक-त्वचः कृत्वा पलानां पञ्च-विंशतिम् । कोल-द्वि-प्रस्थ-संयुक्तं कषायम् उपकल्पयेत्

rohītaka-tvacaḥ kṛtvā palānāṃ pañca-viṃśatim | kola-dvi-prastha-saṃyuktaṃ kaṣāyam upakalpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पालिकैः पञ्च-कोलैस् तु तैः समस्तैश् च तुल्यया । रोहीतक-त्वचा पिष्टैर् घृत-प्रस्थं विपाचयेत्

pālikaiḥ pañca-kolais tu taiḥ samastaiś ca tulyayā | rohītaka-tvacā piṣṭair ghṛta-prasthaṃ vipācayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्लीहाभिवृद्धिं शमयत्य् एतद् आशु प्रयोजितम् । कदल्यास् तिल-नालानां क्षारेण क्षुरकस्य च

plīhābhivṛddhiṃ śamayaty etad āśu prayojitam | kadalyās tila-nālānāṃ kṣāreṇa kṣurakasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षारेणेक्षुरकस्य च तैलं पक्वं जयेत् पानात् प्लीहानं कफ-वात-जम् । अ-शान्तौ गुल्म-विधिना योजयेद् अग्नि-कर्म च

kṣāreṇekṣurakasya ca tailaṃ pakvaṃ jayet pānāt plīhānaṃ kapha-vāta-jam | a-śāntau gulma-vidhinā yojayed agni-karma ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अ-प्राप्त-पिच्छा-सलिले प्लीह्नि वात-कफोल्बणे । पैत्तिके जीवनीयानि सर्पींषि क्षीर-वस्तयः

a-prāpta-picchā-salile plīhni vāta-kapholbaṇe | paittike jīvanīyāni sarpīṃṣi kṣīra-vastayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तावसेकः संशुद्धिः क्षीर-पानं च शस्यते । यकृति प्लीह-वत् कर्म दक्षिणे तु भुजे सिराम्

raktāvasekaḥ saṃśuddhiḥ kṣīra-pānaṃ ca śasyate | yakṛti plīha-vat karma dakṣiṇe tu bhuje sirām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्विन्नाय बद्धोदरिणे मूत्र-तीक्ष्णौषधान्वितम् । स-तैल-लवणं दद्यान् निरूहं सानुवासनम्

svinnāya baddhodariṇe mūtra-tīkṣṇauṣadhānvitam | sa-taila-lavaṇaṃ dadyān nirūhaṃ sānuvāsanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिस्रंसीनि चान्नानि तीक्ष्णं चास्मै विरेचनम् । उदावर्त-हरं कर्म कार्यं यच् चानिलापहम्

parisraṃsīni cānnāni tīkṣṇaṃ cāsmai virecanam | udāvarta-haraṃ karma kāryaṃ yac cānilāpaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छिद्रोदरम् ऋते स्वेदाच् छ्लेष्मोदर-वद् आचरेत् । जातं जातं जलं स्राव्यम् एवं तद् यापयेद् भिषक्

chidrodaram ṛte svedāc chleṣmodara-vad ācaret | jātaṃ jātaṃ jalaṃ srāvyam evaṃ tad yāpayed bhiṣak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपां दोष-हराण्य् आदौ योजयेद् उदकोदरे । मूत्र-युक्तानि तीक्ष्णानि विविध-क्षार-वन्ति च

apāṃ doṣa-harāṇy ādau yojayed udakodare | mūtra-yuktāni tīkṣṇāni vividha-kṣāra-vanti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीपनीयैः कफ-घ्नैश् च तम् आहारैर् उपाचरेत् । क्षारं छाग-करीषाणां स्रुतं मूत्रे ऽग्निना पचेत्

dīpanīyaiḥ kapha-ghnaiś ca tam āhārair upācaret | kṣāraṃ chāga-karīṣāṇāṃ srutaṃ mūtre 'gninā pacet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घनी-भवति तस्मिंश् च कर्षांशं चूर्णितं क्षिपेत् । पिप्पली पिप्पली-मूलं शुण्ठी लवण-पञ्चकम्

ghanī-bhavati tasmiṃś ca karṣāṃśaṃ cūrṇitaṃ kṣipet | pippalī pippalī-mūlaṃ śuṇṭhī lavaṇa-pañcakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निकुम्भ-कुम्भ-त्रि-फला-स्वर्णक्षीरी-विषाणिकाः । स्वर्जिका-क्षार-षड्ग्रन्था-सातला-यव-शूक-जम्

nikumbha-kumbha-tri-phalā-svarṇakṣīrī-viṣāṇikāḥ | svarjikā-kṣāra-ṣaḍgranthā-sātalā-yava-śūka-jam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोलाभा गुटिकाः कृत्वा ततः सौवीरकाप्लुताः । पिबेद् अ-जरके शोफे प्रवृद्धे चोदकोदरे

kolābhā guṭikāḥ kṛtvā tataḥ sauvīrakāplutāḥ | pibed a-jarake śophe pravṛddhe codakodare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् औषधैर् अ-प्रशमे त्रिषु बद्धोदरादिषु । प्रयुञ्जीत भिषक् शस्त्रम् आर्त-बन्धु-नृपार्थितः

ity auṣadhair a-praśame triṣu baddhodarādiṣu | prayuñjīta bhiṣak śastram ārta-bandhu-nṛpārthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्निग्ध-स्विन्न-तनोर् नाभेर् अधो बद्ध-क्षतान्त्रयोः । पाटयेद् उदरं मुक्त्वा वामतश् चतुर्-अङ्गुलात्

snigdha-svinna-tanor nābher adho baddha-kṣatāntrayoḥ | pāṭayed udaraṃ muktvā vāmataś catur-aṅgulāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्-अङ्गुल-मानं तु निष्कास्यान्त्राणि तेन च । निरीक्ष्यापनयेद् वाल-मल-लेपोपलादिकम्

catur-aṅgula-mānaṃ tu niṣkāsyāntrāṇi tena ca | nirīkṣyāpanayed vāla-mala-lepopalādikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छिद्रे तु शल्यम् उद्धृत्य विशोध्यान्त्र-परिस्रवम् । मर्कोटैर् दंशयेच् छिद्रं तेषु लग्नेषु चाहरेत्

chidre tu śalyam uddhṛtya viśodhyāntra-parisravam | markoṭair daṃśayec chidraṃ teṣu lagneṣu cāharet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कायं मूर्ध्नो ऽनु चान्त्राणि यथा-स्थानं निवेशयेत् । अक्तानि मधु-सर्पिर्भ्याम् अथ सीव्येद् बहिर् व्रणम्

kāyaṃ mūrdhno 'nu cāntrāṇi yathā-sthānaṃ niveśayet | aktāni madhu-sarpirbhyām atha sīvyed bahir vraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कृष्ण-मृदालिप्य बध्नीयाद् यष्टि-मिश्रया । निवात-स्थः पयो-वृत्तिः स्नेह-द्रोण्यां वसेत् ततः

tataḥ kṛṣṇa-mṛdālipya badhnīyād yaṣṭi-miśrayā | nivāta-sthaḥ payo-vṛttiḥ sneha-droṇyāṃ vaset tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स-जले जठरे तैलैर् अभ्यक्तस्यानिलापहैः । स्विन्नस्योष्णाम्बुना-कक्षम् उदरे पट्ट-वेष्टिते

sa-jale jaṭhare tailair abhyaktasyānilāpahaiḥ | svinnasyoṣṇāmbunā-kakṣam udare paṭṭa-veṣṭite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बद्ध-च्छिद्रोदित-स्थाने विध्येद् अङ्गुल-मात्रकम् । निधाय तस्मिन् नाडीं च स्रावयेद् अर्धम् अम्भसः

baddha-cchidrodita-sthāne vidhyed aṅgula-mātrakam | nidhāya tasmin nāḍīṃ ca srāvayed ardham ambhasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथास्य नाडीम् आकृष्य तैलेन लवणेन च । व्रणम् अभ्यज्य बद्ध्वा च वेष्टयेद् वाससोदरम्

athāsya nāḍīm ākṛṣya tailena lavaṇena ca | vraṇam abhyajya baddhvā ca veṣṭayed vāsasodaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृतीये ऽह्नि चतुर्थे वा यावद् आ-षो-डशं दिनम् । तस्य विश्रम्य विश्रम्य स्रावयेद् अल्प-शो जलम्

tṛtīye 'hni caturthe vā yāvad ā-ṣo-ḍaśaṃ dinam | tasya viśramya viśramya srāvayed alpa-śo jalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवेष्टयेद् गाढ-तरं जठरं वाससा श्लथम् । निःस्रुते लङ्घितः पेयाम् अ-स्नेह-लवणां पिबेत्

viveṣṭayed gāḍha-taraṃ jaṭharaṃ vāsasā ślatham | niḥsrute laṅghitaḥ peyām a-sneha-lavaṇāṃ pibet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्यात् क्षीर-वृत्तिः षण्-मासांश् त्रीन् पेयां पयसा पिबेत् । त्रींश् चान्यान् पयसैवाद्यात् फलाम्लेन रसेन वा

syāt kṣīra-vṛttiḥ ṣaṇ-māsāṃś trīn peyāṃ payasā pibet | trīṃś cānyān payasaivādyāt phalāmlena rasena vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अल्प-शो ऽ-स्नेह-लवणं जीर्णं श्यामाक-कोद्रवम् । प्रयतो वत्सरेणैवं विजयेत जलोदरम्

alpa-śo '-sneha-lavaṇaṃ jīrṇaṃ śyāmāka-kodravam | prayato vatsareṇaivaṃ vijayeta jalodaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्ज्येषु यन्त्रितो दिष्टे नात्य्-अ-दिष्टे जितेन्द्रियः । सर्वम् एवोदरं प्रायो दोष-संघात-जं यतः

varjyeṣu yantrito diṣṭe nāty-a-diṣṭe jitendriyaḥ | sarvam evodaraṃ prāyo doṣa-saṃghāta-jaṃ yataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.