कुष्ठिनं स्नेह-पानेन पूर्वं सर्वम् उपाचरेत् । तत्र वातोत्तरे तैलं घृतं वा साधितं हितम्
kuṣṭhinaṃ sneha-pānena pūrvaṃ sarvam upācaret | tatra vātottare tailaṃ ghṛtaṃ vā sādhitaṃ hitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Vagbhata: Astangahrdayasutra·72
Vagbhata: Astangahrdayasutra 72
दश-मूलामृतैरण्ड-शार्ङ्गष्टा-मेषशृङ्गिभिः । पटोल-निम्ब-कटुका-दार्वी-पाठा-दुरालभाः
daśa-mūlāmṛtairaṇḍa-śārṅgaṣṭā-meṣaśṛṅgibhiḥ | paṭola-nimba-kaṭukā-dārvī-pāṭhā-durālabhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पर्पटं त्रायमाणां च पलांशं पाचयेद् अपाम् । द्व्य्-आढके ऽष्टांश-शेषेण तेन कर्षोन्मितैस् तथा
parpaṭaṃ trāyamāṇāṃ ca palāṃśaṃ pācayed apām | dvy-āḍhake 'ṣṭāṃśa-śeṣeṇa tena karṣonmitais tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रायन्ती-मुस्त-भूनिम्ब-कलिङ्ग-कण-चन्दनैः । सर्पिषो द्वा-दश-पलं पचेत् तत् तिक्तकं जयेत्
trāyantī-musta-bhūnimba-kaliṅga-kaṇa-candanaiḥ | sarpiṣo dvā-daśa-palaṃ pacet tat tiktakaṃ jayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्त-कुष्ठ-परीसर्प-पिटिका-दाह-तृड्-भ्रमान् । कण्डू-पाण्ड्व्-आमयान् गण्डान् दुष्ट-नाडी-व्रणापचीः
pitta-kuṣṭha-parīsarpa-piṭikā-dāha-tṛḍ-bhramān | kaṇḍū-pāṇḍv-āmayān gaṇḍān duṣṭa-nāḍī-vraṇāpacīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विस्फोट-विद्रधी-गुल्म-शोफोन्माद-मदान् अपि । हृद्-रोग-तिमिर-व्यङ्ग-ग्रहणी-श्वित्र-कामलाः
visphoṭa-vidradhī-gulma-śophonmāda-madān api | hṛd-roga-timira-vyaṅga-grahaṇī-śvitra-kāmalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भगन्दरम् अपस्मारम् उदरं प्रदरं गरम् । अर्शो-ऽस्र-पित्तम् अन्यांश् च सु-कृच्छ्रान् पित्त-जान् गदान्
bhagandaram apasmāram udaraṃ pradaraṃ garam | arśo-'sra-pittam anyāṃś ca su-kṛcchrān pitta-jān gadān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स-प्रच्छदः पर्पटकः शम्याकः कटुका वचा । त्रि-फला पद्मकं पाठा रजन्यौ शारिवे कणे
sa-pracchadaḥ parpaṭakaḥ śamyākaḥ kaṭukā vacā | tri-phalā padmakaṃ pāṭhā rajanyau śārive kaṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निम्ब-चन्दन-यष्ट्य्-आह्व-विशालेन्द्रयवामृताः । किराततिक्तकं सेव्यं वृषो मूर्वा शतावरी
nimba-candana-yaṣṭy-āhva-viśālendrayavāmṛtāḥ | kirātatiktakaṃ sevyaṃ vṛṣo mūrvā śatāvarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पटोलातिविषा-मुस्ता-त्रायन्ती-धन्वयासकम् । तैर् जले ऽष्ट-गुणे सर्पिर् द्वि-गुणामलकी-रसे
paṭolātiviṣā-mustā-trāyantī-dhanvayāsakam | tair jale 'ṣṭa-guṇe sarpir dvi-guṇāmalakī-rase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिद्धं तिक्तान् महा-तिक्तं गुणैर् अभ्यधिकं मतम् । कफोत्तरे घृतं सिद्धं निम्ब-सप्ताह्व-चित्रकैः
siddhaṃ tiktān mahā-tiktaṃ guṇair abhyadhikaṃ matam | kaphottare ghṛtaṃ siddhaṃ nimba-saptāhva-citrakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुष्ठोषण-वचा-शाल-प्रियाल-चतुरङ्गुलैः । सर्वेषु चारुष्कर-जं तौबरं सार्षपं पिबेत्
kuṣṭhoṣaṇa-vacā-śāla-priyāla-caturaṅgulaiḥ | sarveṣu cāruṣkara-jaṃ taubaraṃ sārṣapaṃ pibet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेहं घृतं वा कृमिजित्-पथ्या-भल्लातकैः शृतम् । आरग्वधस्य मूलेन शत-कृत्वः शृतं घृतम्
snehaṃ ghṛtaṃ vā kṛmijit-pathyā-bhallātakaiḥ śṛtam | āragvadhasya mūlena śata-kṛtvaḥ śṛtaṃ ghṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिबन् कुष्ठं जयत्य् आशु भजन् स-खदिरं जलम् । एभिर् एव यथा-स्वं च स्नेहैर् अभ्यञ्जनं हितम्
piban kuṣṭhaṃ jayaty āśu bhajan sa-khadiraṃ jalam | ebhir eva yathā-svaṃ ca snehair abhyañjanaṃ hitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्निग्धस्य शोधनं योज्यं विसर्पे यद् उदाहृतम् । ललाट-हस्त-पादेषु सिराश् चास्य विमोक्षयेत्
snigdhasya śodhanaṃ yojyaṃ visarpe yad udāhṛtam | lalāṭa-hasta-pādeṣu sirāś cāsya vimokṣayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रच्छानम् अल्पके कुष्ठे शृङ्गाद्याश् च यथा-यथम् । स्नेहैर् आप्याययेच् चैनं कुष्ठ-घ्नैर् अन्तरान्तरा
pracchānam alpake kuṣṭhe śṛṅgādyāś ca yathā-yatham | snehair āpyāyayec cainaṃ kuṣṭha-ghnair antarāntarā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुक्त-रक्त-विरिक्तस्य रिक्त-कोष्ठस्य कुष्ठिनः । प्रभञ्जनस् तथा ह्य् अस्य न स्याद् देह-प्रभञ्जनः
mukta-rakta-viriktasya rikta-koṣṭhasya kuṣṭhinaḥ | prabhañjanas tathā hy asya na syād deha-prabhañjanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासामृता-निम्ब-वरा-पटोल-व्याघ्री-करञ्जोदक-कल्क-पक्वम् । सर्पिर् विसर्प-ज्वर-कामलास्र-कुष्ठापहं वज्रकम् आमनन्ति
vāsāmṛtā-nimba-varā-paṭola-vyāghrī-karañjodaka-kalka-pakvam | sarpir visarpa-jvara-kāmalāsra-kuṣṭhāpahaṃ vajrakam āmananti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रि-फला-त्रि-कटु-द्वि-कण्टकारी-कटुका-कुम्भ-निकुम्भ-राजवृक्षैः । स-वचातिविषाग्निकैः स-पाठैः पिचु-भागैर् नव-वज्र-दुग्ध-मुष्ट्या
tri-phalā-tri-kaṭu-dvi-kaṇṭakārī-kaṭukā-kumbha-nikumbha-rājavṛkṣaiḥ | sa-vacātiviṣāgnikaiḥ sa-pāṭhaiḥ picu-bhāgair nava-vajra-dugdha-muṣṭyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिष्टैः सिद्धं सर्पिषः प्रस्थम् एभिः क्रूरे कोष्ठे स्नेहनं रेचनं च । कुष्ठ-श्वित्र-प्लीह-वर्ध्माश्म-गुल्मान् हन्यात् कृच्छ्रांस् तन् महा-वज्रकाख्यम् ॥ २० ॥ दन्त्य्-आढकम् अपां द्रोणे पक्त्वा तेन घृतं पचेत् । धामार्गव-पले पीतं तद् ऊर्ध्वाधो विशुद्धि-कृत्
piṣṭaiḥ siddhaṃ sarpiṣaḥ prastham ebhiḥ krūre koṣṭhe snehanaṃ recanaṃ ca | kuṣṭha-śvitra-plīha-vardhmāśma-gulmān hanyāt kṛcchrāṃs tan mahā-vajrakākhyam || 20 || danty-āḍhakam apāṃ droṇe paktvā tena ghṛtaṃ pacet | dhāmārgava-pale pītaṃ tad ūrdhvādho viśuddhi-kṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवर्तकी-तुलां द्रोणे पचेद् अष्टांश-शेषितम् । तन्-मूलैस् तत्र निर्यूहे घृत-प्रस्थं विपाचयेत्
āvartakī-tulāṃ droṇe paced aṣṭāṃśa-śeṣitam | tan-mūlais tatra niryūhe ghṛta-prasthaṃ vipācayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यतेर् लेलीतक-वसा क्षौद्र-जाती-रसान्विता । कुष्ठ-घ्नी सम-सर्पिर् वा स-गायत्र्य्-असनोदका
yater lelītaka-vasā kṣaudra-jātī-rasānvitā | kuṣṭha-ghnī sama-sarpir vā sa-gāyatry-asanodakā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शालयो यव-गोधूमाः कोरदूषाः प्रियङ्गवः । मुद्गा मसूरास् तुबरी तिक्त-शाकानि जाङ्गलम्
śālayo yava-godhūmāḥ koradūṣāḥ priyaṅgavaḥ | mudgā masūrās tubarī tikta-śākāni jāṅgalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वरा-पटोल-खदिर-निम्बारुष्कर-योजितम् । मद्यान्य् औषध-गर्भाणि मथितं चेन्दुराजि-मत्
varā-paṭola-khadira-nimbāruṣkara-yojitam | madyāny auṣadha-garbhāṇi mathitaṃ cendurāji-mat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्न-पानं हितं कुष्ठे न त्व् अम्ल-लवणोषणम् । दधि-दुग्ध-गुडानूप-तिल-माषांस् त्यजेत्-तराम्
anna-pānaṃ hitaṃ kuṣṭhe na tv amla-lavaṇoṣaṇam | dadhi-dugdha-guḍānūpa-tila-māṣāṃs tyajet-tarām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पटोल-मूल-त्रि-फला-विशालाः पृथक्-त्रि-भागापचित-त्रि-शाणाः । स्युस् त्रायमाणा कटु-रोहिणी च भागार्धिके नागर-पाद-युक्ते
paṭola-mūla-tri-phalā-viśālāḥ pṛthak-tri-bhāgāpacita-tri-śāṇāḥ | syus trāyamāṇā kaṭu-rohiṇī ca bhāgārdhike nāgara-pāda-yukte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत् पलं जर्जरितं विपक्वं जले पिबेद् दोष-विशोधनाय । जीर्णे रसैर् धन्व-मृग-द्वि-जानां पुराण-शाल्य्-ओदनम् आददीत
etat palaṃ jarjaritaṃ vipakvaṃ jale pibed doṣa-viśodhanāya | jīrṇe rasair dhanva-mṛga-dvi-jānāṃ purāṇa-śāly-odanam ādadīta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुष्ठं किलासं ग्रहणी-प्रदोषम् अर्शांसि कृच्छ्राणि हलीमकं च । षड्-रात्र-योगेन निहन्ति चैतद् हृद्-वस्ति-शूलं विषम-ज्वरं च
kuṣṭhaṃ kilāsaṃ grahaṇī-pradoṣam arśāṃsi kṛcchrāṇi halīmakaṃ ca | ṣaḍ-rātra-yogena nihanti caitad hṛd-vasti-śūlaṃ viṣama-jvaraṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विडङ्ग-सारामलकाभयानां पल-त्रयं त्रीणि पलानि कुम्भात् । गुडस्य च द्वा-दश मासम् एष जितात्मनां हन्त्य् उपयुज्य्मानः
viḍaṅga-sārāmalakābhayānāṃ pala-trayaṃ trīṇi palāni kumbhāt | guḍasya ca dvā-daśa māsam eṣa jitātmanāṃ hanty upayujymānaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुष्ठ-श्वित्र-श्वास-कासोदरार्शो-मेह-प्लीह-ग्रन्थि-रुग्-जन्तु-गुल्मान् । सिद्धं योगं प्राह यक्षो मुमुक्षोर् भिक्षोः प्राणान् माणिभद्रः किलेमम्
kuṣṭha-śvitra-śvāsa-kāsodarārśo-meha-plīha-granthi-rug-jantu-gulmān | siddhaṃ yogaṃ prāha yakṣo mumukṣor bhikṣoḥ prāṇān māṇibhadraḥ kilemam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूनिम्ब-निम्ब-त्रि-फला-पद्मकातिविषा-कणाः । मूर्वा-पटोली-द्वि-निशा-पाठा-तिक्तेन्द्रवारुणीः
bhūnimba-nimba-tri-phalā-padmakātiviṣā-kaṇāḥ | mūrvā-paṭolī-dvi-niśā-pāṭhā-tiktendravāruṇīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स-कलिङ्ग-वचास् तुल्या द्वि-गुणाश् च यथोत्तरम् । लिह्याद् दन्ती-त्रिवृद्-ब्राह्मीस् चूर्णिता मधु-सर्पिषा
sa-kaliṅga-vacās tulyā dvi-guṇāś ca yathottaram | lihyād dantī-trivṛd-brāhmīs cūrṇitā madhu-sarpiṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुष्ठ-मेह-प्रसुप्तीनां परमं स्यात् तद् औषधम् । वरा-विडङ्ग-कृष्णा वा लिह्यात् तैलाज्य-माक्षिकैः
kuṣṭha-meha-prasuptīnāṃ paramaṃ syāt tad auṣadham | varā-viḍaṅga-kṛṣṇā vā lihyāt tailājya-mākṣikaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काकोदुम्बरिका-वेल्ल-निम्बाब्द-व्योष-कल्क-वान् । हन्ति वृक्षक-निर्यूहः पानात् सर्वांस् त्वग्-आमयान्
kākodumbarikā-vella-nimbābda-vyoṣa-kalka-vān | hanti vṛkṣaka-niryūhaḥ pānāt sarvāṃs tvag-āmayān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुटजाग्नि-निम्ब-नृपतरु-खदिरासन-सप्तपर्ण-निर्यूहे । सिद्धा मधु-घृत-युक्ताः कुष्ठ-घ्नीर् भक्षयेद् अभयाः
kuṭajāgni-nimba-nṛpataru-khadirāsana-saptaparṇa-niryūhe | siddhā madhu-ghṛta-yuktāḥ kuṣṭha-ghnīr bhakṣayed abhayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दार्वी-खदिर-निम्बानां त्वक्-क्वाथः कुष्ठ-सूदनः ॥ ३७ऊ̆अब् ॥ निशोत्तमा-निम्ब-पटोल-मूल-तिक्ता-वचा-लोहितयष्टिकाभिः । कृतः कषायः कफ-पित्त-कुष्ठं सु-सेवितो धर्म इवोच्छिनत्ति
dārvī-khadira-nimbānāṃ tvak-kvāthaḥ kuṣṭha-sūdanaḥ || 37ū̆ab || niśottamā-nimba-paṭola-mūla-tiktā-vacā-lohitayaṣṭikābhiḥ | kṛtaḥ kaṣāyaḥ kapha-pitta-kuṣṭhaṃ su-sevito dharma ivocchinatti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एभिर् एव च शृतं घृतम् उख्यं भेषजैर् जयति मारुत-कुष्ठम् । कल्पयेत् खदिर-निम्ब-गुडूची-देवदारु-रजनीः पृथग् एवम्
ebhir eva ca śṛtaṃ ghṛtam ukhyaṃ bheṣajair jayati māruta-kuṣṭham | kalpayet khadira-nimba-guḍūcī-devadāru-rajanīḥ pṛthag evam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्ता निम्बं सुरतरु कृतं पञ्च-मूल्यौ च चूर्णं ॥ ४१च् ॥ पीत्वा मासं जयति हित-भुग् गव्य-मूत्रेण कुष्ठम् ॥ ४१द् ॥ निशा-कणा-नागर-वेल्ल-तौबरं स-वह्नि-ताप्यं क्रम-शो विवर्धितम् । गवाम्बु-पीतं वटकी-कृतं तथा निहन्ति कुष्ठानि स-दारुणान्य् अपि
raktā nimbaṃ surataru kṛtaṃ pañca-mūlyau ca cūrṇaṃ || 41c || pītvā māsaṃ jayati hita-bhug gavya-mūtreṇa kuṣṭham || 41d || niśā-kaṇā-nāgara-vella-taubaraṃ sa-vahni-tāpyaṃ krama-śo vivardhitam | gavāmbu-pītaṃ vaṭakī-kṛtaṃ tathā nihanti kuṣṭhāni sa-dāruṇāny api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रि-कटूत्तमा-तिलारुष्कराज्य-माक्षिक-सितोपला-विहिता । गुटिका रसायनं कुष्ठ-जिच् च वृष्या च सप्त-समा
tri-kaṭūttamā-tilāruṣkarājya-mākṣika-sitopalā-vihitā | guṭikā rasāyanaṃ kuṣṭha-jic ca vṛṣyā ca sapta-samā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्द्रशकलाग्नि-रजनी-विडङ्ग-तुबरास्थ्य्-अरुष्कर-त्रि-फलाभिः । वटका गुडांश-कॢप्ताः समस्त-कुष्ठानि नाशयन्त्य् अभ्यस्ताः
candraśakalāgni-rajanī-viḍaṅga-tubarāsthy-aruṣkara-tri-phalābhiḥ | vaṭakā guḍāṃśa-kḷptāḥ samasta-kuṣṭhāni nāśayanty abhyastāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विडङ्ग-भल्लातक-वाकुचीनां स-द्वीपि-वाराहि-हरीतकीनाम् । स-लाङ्गली-कृष्ण-तिलोपकुल्या गुडेन पिण्डी विनिहन्ति कुष्ठम्
viḍaṅga-bhallātaka-vākucīnāṃ sa-dvīpi-vārāhi-harītakīnām | sa-lāṅgalī-kṛṣṇa-tilopakulyā guḍena piṇḍī vinihanti kuṣṭham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शशाङ्कलेखा स-विडङ्ग-सारा स-पिप्पलीका स-हुताश-मूला । सायो-मला सामलका स-तैला कुष्ठानि कृच्छ्राणि निहन्ति लीढा
śaśāṅkalekhā sa-viḍaṅga-sārā sa-pippalīkā sa-hutāśa-mūlā | sāyo-malā sāmalakā sa-tailā kuṣṭhāni kṛcchrāṇi nihanti līḍhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पथ्या-तिल-गुडैः पिण्डी कुष्ठं सारुष्करैर् जयेत् । गुडारुष्कर-जन्तुघ्न-सोमराजी-कृताथ-वा
pathyā-tila-guḍaiḥ piṇḍī kuṣṭhaṃ sāruṣkarair jayet | guḍāruṣkara-jantughna-somarājī-kṛtātha-vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विडङ्गाद्रि-जतु-क्षौद्र-सर्पिष्-मत् खादिरं रजः । किटिभ-श्वित्र-दद्रू-घ्नं खादेन् मित-हिताशनः
viḍaṅgādri-jatu-kṣaudra-sarpiṣ-mat khādiraṃ rajaḥ | kiṭibha-śvitra-dadrū-ghnaṃ khāden mita-hitāśanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिता-तैल-कृमिघ्नानि धात्र्य्-अयो-मल-पिप्पलीः । लिहानः सर्व-कुष्ठानि जयत्य् अति-गुरूण्य् अपि
sitā-taila-kṛmighnāni dhātry-ayo-mala-pippalīḥ | lihānaḥ sarva-kuṣṭhāni jayaty ati-gurūṇy api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुस्तं व्योषं त्रि-फला मञ्जिष्ठा दारु पञ्च-मूले द्वे । सप्तच्छद-निम्ब-त्वक् स-विशाला चित्रको मूर्वा
mustaṃ vyoṣaṃ tri-phalā mañjiṣṭhā dāru pañca-mūle dve | saptacchada-nimba-tvak sa-viśālā citrako mūrvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चूर्णं तर्पण-भागैर् नवभिः संयोजितं स-मध्व्-अंशम् । नित्यं कुष्ठ-निबर्हणम् एतत् प्रायोगिकं खादन्
cūrṇaṃ tarpaṇa-bhāgair navabhiḥ saṃyojitaṃ sa-madhv-aṃśam | nityaṃ kuṣṭha-nibarhaṇam etat prāyogikaṃ khādan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वयथुं स-पाण्डु-रोगं श्वित्रं ग्रहणी-प्रदोषम् अर्शांसि । वर्ध्म-भगन्दर-पिटिका-कण्डू-कोठापचीर् हन्ति
śvayathuṃ sa-pāṇḍu-rogaṃ śvitraṃ grahaṇī-pradoṣam arśāṃsi | vardhma-bhagandara-piṭikā-kaṇḍū-koṭhāpacīr hanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसायन-प्रयोगेण तुबरास्थीनि शीलयेत् । भल्लातकं वाकुचिकां वह्नि-मूलं शिलाह्वयम्
rasāyana-prayogeṇa tubarāsthīni śīlayet | bhallātakaṃ vākucikāṃ vahni-mūlaṃ śilāhvayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति दोषे विजिते ऽन्तस्-त्वक्-स्थे शमनं बहिः प्रलेपादि हितम् । तीक्ष्णालेपोत्क्लिष्टं कुष्ठं हि विवृद्धिम् एति मलिने देहे
iti doṣe vijite 'ntas-tvak-sthe śamanaṃ bahiḥ pralepādi hitam | tīkṣṇālepotkliṣṭaṃ kuṣṭhaṃ hi vivṛddhim eti maline dehe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थिर-कठिन-मण्डलानां कुष्ठानां पोटलैर् हितः स्वेदः । स्विन्नोत्सन्नं कुष्ठं शस्त्रैर् लिखितं प्रलेपनैर् लिम्पेत्
sthira-kaṭhina-maṇḍalānāṃ kuṣṭhānāṃ poṭalair hitaḥ svedaḥ | svinnotsannaṃ kuṣṭhaṃ śastrair likhitaṃ pralepanair limpet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येषु न शस्त्रं क्रमते स्पर्शेन्द्रिय-नाशनेषु कुष्ठेषु । तेषु निपात्यः क्षारो रक्तं दोषं च विस्राव्य
yeṣu na śastraṃ kramate sparśendriya-nāśaneṣu kuṣṭheṣu | teṣu nipātyaḥ kṣāro raktaṃ doṣaṃ ca visrāvya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लेपो ऽति-कठिन-परुषे सुप्ते कुष्ठे स्थिरे पुराणे च । पीता-गदस्य कार्यो विषैः स-मन्त्रो ऽ-गदैश् चानु
lepo 'ti-kaṭhina-paruṣe supte kuṣṭhe sthire purāṇe ca | pītā-gadasya kāryo viṣaiḥ sa-mantro '-gadaiś cānu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्तब्धानि सुप्त-सुप्तान्य् अ-स्वेदन-कण्डुलानि कुष्ठानि । घृष्टानि शुष्क-गो-मय-फेनक-शस्त्रैः प्रदेह्यानि
stabdhāni supta-suptāny a-svedana-kaṇḍulāni kuṣṭhāni | ghṛṣṭāni śuṣka-go-maya-phenaka-śastraiḥ pradehyāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुस्ता त्रि-फला मदनं करञ्ज आरग्वधः कलिङ्ग-यवाः । सप्ताह्व-कुष्ठ-फलिनी-दार्व्यः सिद्धार्थकं स्नानम्
mustā tri-phalā madanaṃ karañja āragvadhaḥ kaliṅga-yavāḥ | saptāhva-kuṣṭha-phalinī-dārvyaḥ siddhārthakaṃ snānam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष कषायो वमनं विरेचनं वर्णकस् तथोद्घर्षः । त्वग्-दोष-कुष्ठ-शोफ-प्रबाधनः पाण्डु-रोग-घ्नः
eṣa kaṣāyo vamanaṃ virecanaṃ varṇakas tathodgharṣaḥ | tvag-doṣa-kuṣṭha-śopha-prabādhanaḥ pāṇḍu-roga-ghnaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करवीर-निम्ब-कुटजाच् छम्याकाच् चित्रकाच् च मूलानाम् । मूत्रे दर्वी-लेपी क्वाथो लेपेन कुष्ठ-घ्नः
karavīra-nimba-kuṭajāc chamyākāc citrakāc ca mūlānām | mūtre darvī-lepī kvātho lepena kuṣṭha-ghnaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वेत-करवीर-मूलं कुटज-करञ्जात् फलं त्वचो दार्व्याः । सुमनः-प्रवाल-युक्तो लेपः कुष्ठापहः सिद्धः
śveta-karavīra-mūlaṃ kuṭaja-karañjāt phalaṃ tvaco dārvyāḥ | sumanaḥ-pravāla-yukto lepaḥ kuṣṭhāpahaḥ siddhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शैरीषी त्वक् पुष्पं कार्पास्या राजवृक्ष-पत्त्राणि । पिष्टा च काकमाची चतुर्-विधः कुष्ठ-हा लेपः
śairīṣī tvak puṣpaṃ kārpāsyā rājavṛkṣa-pattrāṇi | piṣṭā ca kākamācī catur-vidhaḥ kuṣṭha-hā lepaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्योष-सर्षप-निशा-गृह-धूमैर् याव-शूक-पटु-चित्रक-कुष्ठैः । कोल-मात्र-गुटिकार्ध-विषांशा श्वित्र-कुष्ठ-हरणो वर-लेपः
vyoṣa-sarṣapa-niśā-gṛha-dhūmair yāva-śūka-paṭu-citraka-kuṣṭhaiḥ | kola-mātra-guṭikārdha-viṣāṃśā śvitra-kuṣṭha-haraṇo vara-lepaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निम्बं हरिद्रे सुरसं पटोलं कुष्ठाश्वगन्धे सुरदारु शिग्रुः । स-सर्षपं तुम्बुरु-धान्य-वन्यं चण्डा च चूर्णानि समानि कुर्यात्
nimbaṃ haridre surasaṃ paṭolaṃ kuṣṭhāśvagandhe suradāru śigruḥ | sa-sarṣapaṃ tumburu-dhānya-vanyaṃ caṇḍā ca cūrṇāni samāni kuryāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैस् तक्र-पिष्टैः प्रथमं शरीरं तैलाक्तम् उद्वर्तयितुं यतेत । तथास्य कण्डूः पिटिकाः स-कोठाः कुष्ठानि शोफाश् च शमं व्रजन्ति
tais takra-piṣṭaiḥ prathamaṃ śarīraṃ tailāktam udvartayituṃ yateta | tathāsya kaṇḍūḥ piṭikāḥ sa-koṭhāḥ kuṣṭhāni śophāś ca śamaṃ vrajanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुस्तामृतासङ्ग-कटङ्कटेरी-कासीस-कम्पिल्लक-कुष्ठ-लोध्राः । गन्धोपलः सर्ज-रसो विडङ्गं मनःशिलाले करवीरक-त्वक्
mustāmṛtāsaṅga-kaṭaṅkaṭerī-kāsīsa-kampillaka-kuṣṭha-lodhrāḥ | gandhopalaḥ sarja-raso viḍaṅgaṃ manaḥśilāle karavīraka-tvak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैलाक्त-गात्रस्य कृतानि चूर्णान्य् एतानि दद्याद् अवचूर्णनार्थम् । दद्रूः स-कण्डूः किटिभानि पामा विचर्चिका चेति तथा न सन्ति
tailākta-gātrasya kṛtāni cūrṇāny etāni dadyād avacūrṇanārtham | dadrūḥ sa-kaṇḍūḥ kiṭibhāni pāmā vicarcikā ceti tathā na santi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नुग्-गण्डे सर्षपात् कल्कः कुकूलानल-पाचितः । लेपाद् विचर्चिकां हन्ति राग-वेग इव त्रपाम्
snug-gaṇḍe sarṣapāt kalkaḥ kukūlānala-pācitaḥ | lepād vicarcikāṃ hanti rāga-vega iva trapām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनःशिलाले मरिचानि तैलम् आर्कं पयः कुष्ठ-हरः प्रदेहः । तथा करञ्ज-प्रपुनाट-बीजं कुष्ठान्वितं गो-सलिलेन पिष्टम्
manaḥśilāle maricāni tailam ārkaṃ payaḥ kuṣṭha-haraḥ pradehaḥ | tathā karañja-prapunāṭa-bījaṃ kuṣṭhānvitaṃ go-salilena piṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुग्गुलु-मरिच-विडङ्गैः सर्षप-कासीस-सर्ज-रस-मुस्तैः । श्रीवेष्ट-कालगन्धैर् मनःशिला-कुष्ठ-कम्पिल्लैः
guggulu-marica-viḍaṅgaiḥ sarṣapa-kāsīsa-sarja-rasa-mustaiḥ | śrīveṣṭa-kālagandhair manaḥśilā-kuṣṭha-kampillaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उभय-हरिद्रा-सहितैश् चाक्रिक-तैलेन मिश्रितैर् एभिः । दिन-कर-कराभितप्तैः कुष्ठं घृष्टं च नष्टं च
ubhaya-haridrā-sahitaiś cākrika-tailena miśritair ebhiḥ | dina-kara-karābhitaptaiḥ kuṣṭhaṃ ghṛṣṭaṃ ca naṣṭaṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मरिचं तमाल-पत्त्रं कुष्ठं स-मनःशिलं स-कासीसम् । तैलेन युक्तम् उषितं सप्ताहं भाजने ताम्रे
maricaṃ tamāla-pattraṃ kuṣṭhaṃ sa-manaḥśilaṃ sa-kāsīsam | tailena yuktam uṣitaṃ saptāhaṃ bhājane tāmre
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनालिप्तं सिध्मं सप्ताहाद् घर्म-सेविनो ऽपैति । मासान् नवं किलासं स्नानेन विना विशुद्धस्य
tenāliptaṃ sidhmaṃ saptāhād gharma-sevino 'paiti | māsān navaṃ kilāsaṃ snānena vinā viśuddhasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मयूरक-क्षार-जले सप्त-कृत्वः परिस्रुते । सिद्धं ज्योतिष्मती-तैलम् अभ्यङ्गात् सिध्म-नाशनम्
mayūraka-kṣāra-jale sapta-kṛtvaḥ parisrute | siddhaṃ jyotiṣmatī-tailam abhyaṅgāt sidhma-nāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायसजङ्घा-मूलं वमनी-पत्त्राणि मूलकाद् बीजम् । तक्रेण भौम-वारे लेपः सिध्मापहः सिद्धः
vāyasajaṅghā-mūlaṃ vamanī-pattrāṇi mūlakād bījam | takreṇa bhauma-vāre lepaḥ sidhmāpahaḥ siddhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवन्ती मञ्जिष्ठा दार्वी कम्पिल्लकं पयस् तुत्थम् । एष घृत-तैल-पाकः सिद्धः सिद्धे च सर्ज-रसः
jīvantī mañjiṣṭhā dārvī kampillakaṃ payas tuttham | eṣa ghṛta-taila-pākaḥ siddhaḥ siddhe ca sarja-rasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देयः स-मधूच्छिष्टो विपादिका तेन नश्यति ह्य् अक्ता । चर्मैक-कुष्ठ-किटिभं कुष्ठं शाम्यत्य् अलसकं च
deyaḥ sa-madhūcchiṣṭo vipādikā tena naśyati hy aktā | carmaika-kuṣṭha-kiṭibhaṃ kuṣṭhaṃ śāmyaty alasakaṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूलं सप्ताह्वात् त्वक् शिरीषाश्वमाराद् अर्कान् मालत्याश् चित्रकास्फोत-निम्बात् । बीजं कारञ्जं सार्षपं प्रापुनाटम् श्रेष्ठा जन्तुघ्नं त्र्य्-ऊषणं द्वे हरिद्रे
mūlaṃ saptāhvāt tvak śirīṣāśvamārād arkān mālatyāś citrakāsphota-nimbāt | bījaṃ kārañjaṃ sārṣapaṃ prāpunāṭam śreṣṭhā jantughnaṃ try-ūṣaṇaṃ dve haridre
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैलं तैलं साधितं तैः स-मूत्रैस् त्वग्-दोषाणां दुष्ट-नाडी-व्रणानाम् । अभ्यङ्गेन श्लेष्म-वातोद्भवानां नाशायालं वज्रकं वज्र-तुल्यम्
tailaṃ tailaṃ sādhitaṃ taiḥ sa-mūtrais tvag-doṣāṇāṃ duṣṭa-nāḍī-vraṇānām | abhyaṅgena śleṣma-vātodbhavānāṃ nāśāyālaṃ vajrakaṃ vajra-tulyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एरण्ड-तार्क्ष्य-घन-नीप-कदम्ब-भार्गी- ॥ ८१अ ॥ -कम्पिल्ल-वेल्ल-फलिनी-सुरवारुणीभिः ॥ ८१ब् ॥ निर्गुण्ड्य्-अरुष्कर-सुराह्व-सुवर्णदुग्धा- ॥ ८१च् ॥ -श्रीवेष्ट-गुग्गुलु-शिला-पटु-ताल-विश्वैः ॥ ८१द् ॥ तुल्य-स्नुग्-अर्क-दुग्धं सिद्धं तैलं स्मृतं महा-वज्रम् । अतिशयित-वज्रक-गुणं श्वित्रार्शो-ग्रन्थि-माला-घ्नम्
eraṇḍa-tārkṣya-ghana-nīpa-kadamba-bhārgī- || 81a || -kampilla-vella-phalinī-suravāruṇībhiḥ || 81b || nirguṇḍy-aruṣkara-surāhva-suvarṇadugdhā- || 81c || -śrīveṣṭa-guggulu-śilā-paṭu-tāla-viśvaiḥ || 81d || tulya-snug-arka-dugdhaṃ siddhaṃ tailaṃ smṛtaṃ mahā-vajram | atiśayita-vajraka-guṇaṃ śvitrārśo-granthi-mālā-ghnam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुष्ठाश्वमार-भृङ्गार्क-मूत्र-स्नुक्-क्षीर-सैन्धवैः । तैलं सिद्धं विषापहम् अभ्यङ्गात् कुष्ठ-जित् परम्
kuṣṭhāśvamāra-bhṛṅgārka-mūtra-snuk-kṣīra-saindhavaiḥ | tailaṃ siddhaṃ viṣāpaham abhyaṅgāt kuṣṭha-jit param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिद्धं सिक्थक-सिन्दूर-पुर-तुत्थक-तार्क्ष्य-जैः । कच्छूं विचर्चिकां चाशु कटु-तैलं निबर्हति
siddhaṃ sikthaka-sindūra-pura-tutthaka-tārkṣya-jaiḥ | kacchūṃ vicarcikāṃ cāśu kaṭu-tailaṃ nibarhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कटु-तैलं नियच्छति लाक्षा व्योषं प्रापुनाटं च बीजं स-श्रीवेष्टं कुष्ठ-सिद्धार्थकाश् च । तक्रोन्मिश्रः स्याद् धरिद्रा च लेपो दद्रूषूक्तो मूलकोत्थं च बीजम्
kaṭu-tailaṃ niyacchati lākṣā vyoṣaṃ prāpunāṭaṃ ca bījaṃ sa-śrīveṣṭaṃ kuṣṭha-siddhārthakāś ca | takronmiśraḥ syād dharidrā ca lepo dadrūṣūkto mūlakotthaṃ ca bījam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्रक-शोभाञ्जनकौ गुडूच्य्-अपामार्ग-देवदारूणि । खदिरो धवश् च लेपः श्यामा दन्ती द्रवन्ती च
citraka-śobhāñjanakau guḍūcy-apāmārga-devadārūṇi | khadiro dhavaś ca lepaḥ śyāmā dantī dravantī ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लाक्षा-रसाञ्जनैलाः पुनर्नवा चेति कुष्ठिनां लेपाः । दधि-मण्ड-युताः पादैः षट् प्रोक्ता मारुत-कफ-घ्नाः
lākṣā-rasāñjanailāḥ punarnavā ceti kuṣṭhināṃ lepāḥ | dadhi-maṇḍa-yutāḥ pādaiḥ ṣaṭ proktā māruta-kapha-ghnāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जल-वाप्य-लोह-केसर-पत्त्र-प्लव-चन्दन-मृणालानि । भागोत्तराणि सिद्धं प्रलेपनं पित्त-कफ-कुष्ठे
jala-vāpya-loha-kesara-pattra-plava-candana-mṛṇālāni | bhāgottarāṇi siddhaṃ pralepanaṃ pitta-kapha-kuṣṭhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिक्त-घृतैर् धौत-घृतैर् अभ्यङ्गो दह्यमान-कुष्ठेषु । तैलैश् चन्दन-मधुक-प्रपौण्डरीकोत्पल-युतैश् च
tikta-ghṛtair dhauta-ghṛtair abhyaṅgo dahyamāna-kuṣṭheṣu | tailaiś candana-madhuka-prapauṇḍarīkotpala-yutaiś ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्लेदे प्रपतति चाङ्गे दाहे विस्फोटके च चर्म-दले । शीताः प्रदेह-सेका व्यधन-विरेकौ घृतं तिक्तम्
klede prapatati cāṅge dāhe visphoṭake ca carma-dale | śītāḥ pradeha-sekā vyadhana-virekau ghṛtaṃ tiktam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खदिर-वृष-निम्ब-कुटजाः श्रेष्ठा-कृमिजित्-पटोल-मधुपर्ण्यः । अन्तर् बहिः प्रयुक्ताः कृमि-कुष्ठ-नुदः स-गो-मुत्राः
khadira-vṛṣa-nimba-kuṭajāḥ śreṣṭhā-kṛmijit-paṭola-madhuparṇyaḥ | antar bahiḥ prayuktāḥ kṛmi-kuṣṭha-nudaḥ sa-go-mutrāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रलेपोद्वर्तन-स्नान-पान-भोजन-कर्मणि । शीलितं खादिरं वारि सर्व-त्वग्-दोष-नाशनम् ॥ ९१+१ ॥ वातोत्तरेषु सर्पिर् वमनं श्लेष्मोत्तरेषु कुष्ठेषु । पित्तोत्तरेषु मोक्षो रक्तस्य विरेचनं चाग्रे
pralepodvartana-snāna-pāna-bhojana-karmaṇi | śīlitaṃ khādiraṃ vāri sarva-tvag-doṣa-nāśanam || 91+1 || vātottareṣu sarpir vamanaṃ śleṣmottareṣu kuṣṭheṣu | pittottareṣu mokṣo raktasya virecanaṃ cāgre
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये लेपाः कुष्ठानां युज्यन्ते निर्हृतास्र-दोषाणाम् । संशोधिताशयानां सद्यः सिद्धिर् भवति तेषाम्
ye lepāḥ kuṣṭhānāṃ yujyante nirhṛtāsra-doṣāṇām | saṃśodhitāśayānāṃ sadyaḥ siddhir bhavati teṣām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोषे हृते ऽपनीते रक्ते बाह्यान्तरे कृते शमने । स्नेहे च काल-युक्ते न कुष्ठम् अतिवर्तते साध्यम्
doṣe hṛte 'panīte rakte bāhyāntare kṛte śamane | snehe ca kāla-yukte na kuṣṭham ativartate sādhyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहु-दोषः संशोध्यः कुष्ठी बहु-शो ऽनुरक्षता प्राणान् । दोषे ह्य् अति-मात्र-हृते वायुर् हन्याद् अ-बलम् आशु
bahu-doṣaḥ saṃśodhyaḥ kuṣṭhī bahu-śo 'nurakṣatā prāṇān | doṣe hy ati-mātra-hṛte vāyur hanyād a-balam āśu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्षात् पक्षाच् छर्दनान्य् अभ्युपेयान् मासान् मासाच् छोधनान्य् अप्य् अधस्-तात् । शुद्धिर् मूर्ध्नि स्यात् त्रि-रात्रात् त्रि-रात्रात् षष्ठे षष्ठे मास्य् असृङ्-मोक्षणं च
pakṣāt pakṣāc chardanāny abhyupeyān māsān māsāc chodhanāny apy adhas-tāt | śuddhir mūrdhni syāt tri-rātrāt tri-rātrāt ṣaṣṭhe ṣaṣṭhe māsy asṛṅ-mokṣaṇaṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.