वेदस्य पौरुषेयत्वापौरुषेयत्वयोः कारणाभावेन प्रामाण्यमेव दुर्लभम् । स्वतः प्रामाण्याङ्गीकारे तु वेदविरुद्धानामपि शाक्यादिवचसां तथात्वापातेन पुनर्वेदाप्रमाण्यतादवस्थ्यम् । किञ्च शब्दस्यैव प्रामाण्यं दुर्घटमर्थसंस्पर्शशून्यत्वात् । वाक्यार्थप्रत्यायनप्रकारानिरूपणाच्च । कुतस्तद्विशेषस्य वेदस्य । *१,२८२* प्रयोजनाभावान्नजिज्ञासाकर्तव्या प्रयोजनं चेश्वरजिज्ञासया अभ्युदयो वा स्यात् मोक्षो वा । नाद्यः । तस्य धर्मादिलघूपायसाध्यस्य शास्त्रान्तरप्रयोजनत्वात् । न द्वितीयः । तस्याप्यपाम सोममित्याद्यागमेन लघूपायान्तरसाध्यतावगमात् । नचैकस्यैव कर्मणो ऽभ्युदयनिःश्रेयसहेतुत्वं विरुद्धम् । फलाभिसन्ध्यादिभावाभावाभ्यां विशेषोपपत्तेः । जिज्ञासा च मोक्षसाधनं भवन्ती किं साक्षादुत ज्ञानद्वारेण । नाद्यः । दृष्टादृष्टत्यागकल्पनाप्रसङ्गात् । न द्वितीयः । कर्मणा ज्ञानमातनोतीत्यागमेन ज्ञानस्य लघूपायान्तरसाध्यताध्यवसायात् । ज्ञानस्यापि साक्षान्मोक्षहेतुत्वाभ्युपगमे ऽदृष्टकल्पनैव । न चेश्वरप्रसादद्वारा । ज्ञानस्य प्रसादहेतुतायाः क्वाप्यदृष्टत्वात् । "तत्कर्म हरितोषं यत्ऽ; इत्यादिना तत्प्रसादस्य कर्माद्यल्पोपायसाध्यताप्रतीतेश्च । किञ्चायमात्माविद्याकल्पितो बन्धस्तद्विद्ययैव निवृत्तिमर्हति । शुक्तिकाविद्याकल्पितं रजतमिव शुक्तिविद्यया । तत्कुतो बन्धनिवृत्तिलक्षणे मोक्षे परमेश्वरप्रसादस्योपयोगः । कुतस्तरां तज्ज्ञानस्य कुतस्तमां च तज्जिज्ञासायाः । अथ परामार्थ एवायं बन्धस्तर्हि न ज्ञानेन निवर्तेत । नच सत्यस्यानादेरात्मस्वरूपमात्रानुबन्धिनो बन्धस्यात्मस्वरूपस्येव केनापि निवृत्तिर्युक्ता । अपि च मुक्तस्य शरीरेन्द्रियविषयादिसंसर्गे मुक्तत्वव्याघातः । दुःखादिप्रसङ्गश्च । कारणसामग्रीसद्भावात् । तथाचाभ्युदयतुल्यतयोक्तदोषः । शरीराद्यभावे च तत्साध्यसुखाभावेन कस्यापि तत्रार्थितानुपपत्तेरनधिकारिकं शास्त्रमापद्येत । को हि स्वस्थात्मा सहसा सुखतत्साधने हातुमुत्सहते । तदेवं विषयाद्यनुबन्धविधुरत्वान्न जिज्ञासा कर्तव्या । तद्विधयो ऽपि न प्रमाणम् । शास्त्रं चेदमनारम्भणीयमिति प्राप्ते सूत्रयामास भगवानाचार्यः ॐ अथातो ब्रह्मजिज्ञासेति ॥ *१,२८८* ॥ ॐ ॐ अथातो ब्रह्मजिज्ञासा ॐ ॥ अथातो ब्रह्मजिज्ञासा
vedasya pauruṣeyatvāpauruṣeyatvayoḥ kāraṇābhāvena prāmāṇyameva durlabham / svataḥ prāmāṇyāṅgīkāre tu vedaviruddhānāmapi śākyādivacasāṃ tathātvāpātena punarvedāpramāṇyatādavasthyam / kiñca śabdasyaiva prāmāṇyaṃ durghaṭamarthasaṃsparśaśūnyatvāt / vākyārthapratyāyanaprakārānirūpaṇācca / kutastadviśeṣasya vedasya / *1,282* prayojanābhāvānnajijñāsākartavyā prayojanaṃ ceśvarajijñāsayā abhyudayo vā syāt mokṣo vā / nādyaḥ / tasya dharmādilaghūpāyasādhyasya śāstrāntaraprayojanatvāt / na dvitīyaḥ / tasyāpyapāma somamityādyāgamena laghūpāyāntarasādhyatāvagamāt / nacaikasyaiva karmaṇo 'bhyudayaniḥśreyasahetutvaṃ viruddham / phalābhisandhyādibhāvābhāvābhyāṃ viśeṣopapatteḥ / jijñāsā ca mokṣasādhanaṃ bhavantī kiṃ sākṣāduta jñānadvāreṇa / nādyaḥ / dṛṣṭādṛṣṭatyāgakalpanāprasaṅgāt / na dvitīyaḥ / karmaṇā jñānamātanotītyāgamena jñānasya laghūpāyāntarasādhyatādhyavasāyāt / jñānasyāpi sākṣānmokṣahetutvābhyupagame 'dṛṣṭakalpanaiva / na ceśvaraprasādadvārā / jñānasya prasādahetutāyāḥ kvāpyadṛṣṭatvāt / "tatkarma haritoṣaṃ yat'; ityādinā tatprasādasya karmādyalpopāyasādhyatāpratīteśca / kiñcāyamātmāvidyākalpito bandhastadvidyayaiva nivṛttimarhati / śuktikāvidyākalpitaṃ rajatamiva śuktividyayā / tatkuto bandhanivṛttilakṣaṇe mokṣe parameśvaraprasādasyopayogaḥ / kutastarāṃ tajjñānasya kutastamāṃ ca tajjijñāsāyāḥ / atha parāmārtha evāyaṃ bandhastarhi na jñānena nivarteta / naca satyasyānāderātmasvarūpamātrānubandhino bandhasyātmasvarūpasyeva kenāpi nivṛttiryuktā / api ca muktasya śarīrendriyaviṣayādisaṃsarge muktatvavyāghātaḥ / duḥkhādiprasaṅgaśca / kāraṇasāmagrīsadbhāvāt / tathācābhyudayatulyatayoktadoṣaḥ / śarīrādyabhāve ca tatsādhyasukhābhāvena kasyāpi tatrārthitānupapatteranadhikārikaṃ śāstramāpadyeta / ko hi svasthātmā sahasā sukhatatsādhane hātumutsahate / tadevaṃ viṣayādyanubandhavidhuratvānna jijñāsā kartavyā / tadvidhayo 'pi na pramāṇam / śāstraṃ cedamanārambhaṇīyamiti prāpte sūtrayāmāsa bhagavānācāryaḥ oṃ athāto brahmajijñāseti // *1,288* // oṃ oṃ athāto brahmajijñāsā oṃ // athāto brahmajijñāsā
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.