॥ अथ स्थान(तो ऽप्य)भेदाधिकरणम् ॥ ॥ ॐ न स्थानतो ऽपि परस्योभयलिङ्गं सर्वत्र हि ॐ ॥ केचिदिदमित्थं व्याचक्षते । द्विरूपं ब्रह्म श्रूयते सर्वकर्मा सर्वकाम इत्यादौ सविशेषमस्थूलमनण्वित्यादौ निर्विशेषम् । तत्र किमुभयरूपं ब्रह्म प्रतिपत्तव्यमुतान्यतररूपम् । यदाप्यन्यतररूपं तदा(ऽपि) किं सविशेषमुत निर्विशेषमिति संशये द्विविधश्रुत्यनुरोधादुभयरूपमेव ब्रह्मेति प्राप्ते इदमुच्यते । न तावत्स्वत एव परस्य ब्रह्मण उभयरूपत्वं सम्भवति विरोधात् । अस्तु तर्हि स्थानतः पृथिव्याद्युपाधियोगात् । मैवम् । न ह्युपाधिरन्यदन्यथाकरोति किन्त्वविद्योपस्थापिताः पृथिव्याद्युपाधयो भ्रममुपजनयन्ति । अतश्चान्यतरपरिग्रहे ऽपि निरस्तसमस्तविशेषमेव ब्रह्म प्रतिपत्तव्यम् । सर्वत्राशब्दमस्पर्शमित्यादिवाक्येषु तथाभूतमेव हि ब्रह्मोपदिश्यते । न भेदादिति चेन्न प्रत्येकमतद्वचनात् । न निर्विशेषमेव ब्रह्म । चतुष्पाद्ब्रह्म षोडशकलं ब्रह्मेत्यादौ भेदेनोपदेशादिति चेन्न । यश्चायमस्यां पृथिव्यामित्यादिना प्रत्युपाधि भेदाभाववचनात् । अपि चैवमेके । नेह नानास्ति किञ्चनेत्यादौ भेददर्शननिन्दापूर्वकमभेदमेके शाखिनः समामनन्तीति । तदिदं व्याख्यानं सम्यग्व्याख्यानेनैवापहस्तितं भविष्यति किं पुनः प्रयत्नेनेत्याशयवान्व्याख्यानमेवारभते । सर्वशरीरेषु, प्रतिशरीरं च दक्षिणाक्ष्यादिस्थानेषु, स्थितः परमपुरुषः स्वपनाद्यवस्थाः प्रवर्तयतीत्युक्तम् । तत्र सर्वत्र स्थितः किमेक एवोत परस्परं भिन्न इति संशये यद्युगपद्भिन्नस्थानं तद्भिन्नं दृष्टम् । यथा घटादि । भिन्नस्थानश्चायमित्यतो भिन्न एव भवेत् । भिन्नानां च तारतम्यमनुग्राह्यानुग्राहकभावश्चोपलब्ध इति तत्प्रसङ्गो ऽपीति कथं स एव चेत्युक्तमिति प्राप्ते प्रतिविहितं सूत्रकृता न स्थानतो ऽपीति । तद्वयाचष्टे नेति ॥ न स्थानतो ऽपि परस्योभयलिङ्गं सर्वत्र हि
// atha sthāna(to 'pya)bhedādhikaraṇam // // oṃ na sthānato 'pi parasyobhayaliṅgaṃ sarvatra hi oṃ // kecididamitthaṃ vyācakṣate / dvirūpaṃ brahma śrūyate sarvakarmā sarvakāma ityādau saviśeṣamasthūlamanaṇvityādau nirviśeṣam / tatra kimubhayarūpaṃ brahma pratipattavyamutānyatararūpam / yadāpyanyatararūpaṃ tadā('pi) kiṃ saviśeṣamuta nirviśeṣamiti saṃśaye dvividhaśrutyanurodhādubhayarūpameva brahmeti prāpte idamucyate / na tāvatsvata eva parasya brahmaṇa ubhayarūpatvaṃ sambhavati virodhāt / astu tarhi sthānataḥ pṛthivyādyupādhiyogāt / maivam / na hyupādhiranyadanyathākaroti kintvavidyopasthāpitāḥ pṛthivyādyupādhayo bhramamupajanayanti / ataścānyataraparigrahe 'pi nirastasamastaviśeṣameva brahma pratipattavyam / sarvatrāśabdamasparśamityādivākyeṣu tathābhūtameva hi brahmopadiśyate / na bhedāditi cenna pratyekamatadvacanāt / na nirviśeṣameva brahma / catuṣpādbrahma ṣoḍaśakalaṃ brahmetyādau bhedenopadeśāditi cenna / yaścāyamasyāṃ pṛthivyāmityādinā pratyupādhi bhedābhāvavacanāt / api caivameke / neha nānāsti kiñcanetyādau bhedadarśananindāpūrvakamabhedameke śākhinaḥ samāmanantīti / tadidaṃ vyākhyānaṃ samyagvyākhyānenaivāpahastitaṃ bhaviṣyati kiṃ punaḥ prayatnenetyāśayavānvyākhyānamevārabhate / sarvaśarīreṣu, pratiśarīraṃ ca dakṣiṇākṣyādisthāneṣu, sthitaḥ paramapuruṣaḥ svapanādyavasthāḥ pravartayatītyuktam / tatra sarvatra sthitaḥ kimeka evota parasparaṃ bhinna iti saṃśaye yadyugapadbhinnasthānaṃ tadbhinnaṃ dṛṣṭam / yathā ghaṭādi / bhinnasthānaścāyamityato bhinna eva bhavet / bhinnānāṃ ca tāratamyamanugrāhyānugrāhakabhāvaścopalabdha iti tatprasaṅgo 'pīti kathaṃ sa eva cetyuktamiti prāpte prativihitaṃ sūtrakṛtā na sthānato 'pīti / tadvayācaṣṭe neti // na sthānato 'pi parasyobhayaliṅgaṃ sarvatra hi
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.