क्रयविक्रयअनुशये विधिर् एष प्रदर्शितः । ग्रामक्षेत्रगृहआदीनां सीमावादं (निबोधत ॥
kraya.vikraya.anuśaye vidhir eṣa pradarśitaḥ / grāma.kṣetra.gṛha.ādīnāṃ sīmā.vādaṃ (nibodhata //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Brhaspatismrti·1·1.19
Brhaspatismrti 1.19
सीमावृक्षांश् च (कुर्वीरन् न्यग्रोधअश्वत्थकिंशुकान् । शाल्मलीशालता[डां? लां]श् च क्षीरिणश् च^एव पादपान् ॥
sīmā.vṛkṣāṃś ca (kurvīran nyagrodha.aśvattha.kiṃśukān / śālmalī.śālatā[ḍāṃ? lāṃ]ś ca kṣīriṇaś ca^eva pādapān //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुल्मान् वेणूंश् च विविधान् शमीवल्लीस्थलानि च । शरान् कुब्जकगुल्मांश् च तथा सीमा न (नश्यति ॥
gulmān veṇūṃś ca vividhān śamī.vallī.sthalāni ca / śarān kubjaka.gulmāṃś ca tathā sīmā na (naśyati //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तडागानि उदपानानि ॥। त् प्रस्रवणानि च । सीमासन्धिषु कार्याणि देवताआयतनानि च ॥
taḍāgāni udapānāni ... t prasravaṇāni ca / sīmā.sandhiṣu kāryāṇi devatā.āyatanāni ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजा क्षेत्रं दत्वा चातुर्वैद्यवणिग्वारिकसर्वग्रामीण तन्महत्तरस्वामिपुरुषअधिष्ठितं (परिच्छिन्द्यात् ॥
rājā kṣetraṃ datvā cāturvaidya.vaṇig.vārika.sarva.grāmīṇa tan.mahat.tara.svāmi.puruṣa.adhiṣṭhitaṃ (paricchindyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि शूद्रस् नेता (स्यात् तं क्लैब्येन^अलङ्कारेण अलङ्कृत्य शवभस्मना मुखं विलिप्या^आग्रेयस्य पशोः शोणितेन^उरसि पञ्चअङ्गुलानि कृत्वा ग्रीवायाम् अन्त्राणि प्रतिमुच्य स्व्येन पाणिना सीमालोष्टं मूर्ध्नि (धारयेत् ॥
yadi śūdras netā (syāt taṃ klaibyena^alaṅkāreṇa alaṅkṛtya śava.bhasmanā mukhaṃ vilipyā^āgreyasya paśoḥ śoṇitena^urasi pañca.aṅgulāni kṛtvā grīvāyām antrāṇi pratimucya svyena pāṇinā sīmā.loṣṭaṃ mūrdhni (dhārayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निवेशकाले कर्तव्यः सीमाबन्धविनिश्चयः । प्रकाशौपांशुचिह्नैश् च लक्षितः संशयअपहः ॥
niveśa.kāle kartavyaḥ sīmā.bandha.viniścayaḥ / prakāśa.upāṃśu.cihnaiś ca lakṣitaḥ saṃśaya.apahaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनश्वराणि द्रव्याणि प्रकृत्य^एव^अविरोधतः । वापीकूपतडागानि चैत्यआरामसुरालयाः ॥
anaśvarāṇi dravyāṇi prakṛtya^eva^avirodhataḥ / vāpī.kūpa.taḍāgāni caitya.ārāma.surālayāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थलनिम्ननदीस्रोतः शरगुल्मनगआदयः । प्रकाशचिह्नानि एतानि सीमायां (कारयेत् सदा ॥
sthala.nimna.nadī.srotaḥ śara.gulma.naga.ādayaḥ / prakāśa.cihnāni etāni sīmāyāṃ (kārayet sadā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि संशय एव (स्यात् लिङ्गानाम् अपि दर्शने । साक्षिप्रत्यय एव (स्यात् विवादे सीमनिश्चयः ॥
yadi saṃśaya eva (syāt liṅgānām api darśane / sākṣi.pratyaya eva (syāt vivāde sīma.niścayaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साक्ष्यभावे च चत्वारस् ग्रामसीमान्तवासिनः । सीमाविनिर्णयं कुर्युः प्रयता राजसन्निधौ ॥
sākṣya.bhāve ca catvāras grāma.sīmānta.vāsinaḥ / sīmā.vinirṇayaṃ kuryuḥ prayatā rāja.sannidhau //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सामन्तानाम् अभावे तु मौलानां सीमसाक्षिणाम् । इमान् अपि (अनुयुञ्जीत पुरुषान् वनगोचरान् ॥
sāmantānām abhāve tu maulānāṃ sīma.sākṣiṇām / imān api (anuyuñjīta puruṣān vana.gocarān //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याधान् शाकुनिकान् गोपान् कैवर्तान् मूलखानकान् । व्यालग्राहान् उञ्छवृत्तीन् अन्यांश् च वनगोचरान् ॥
vyādhān śākunikān gopān kaivartān mūla.khānakān / vyāla.grāhān uñcha.vṛttīn anyāṃś ca vana.gocarān //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते पृष्टास् तु यथा (ब्रूयुः सीमासन्धिषु लक्षणम् । तत् तथा (स्थापयेत् राजा धर्मेण ग्रामयोर् द्वयोः ॥
te pṛṣṭās tu yathā (brūyuḥ sīmā.sandhiṣu lakṣaṇam / tat tathā (sthāpayet rājā dharmeṇa grāmayor dvayoḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिरोभिस् ते गृहीत्वा^ऊर्वीं स्रग्विणस् रक्तवाससः । सुकृतैः शापिताः स्वैः स्वैः (ब्रूयुस् ते तु समञ्जसम् ॥
śirobhis te gṛhītvā^ūrvīṃ sragviṇas rakta.vāsasaḥ / sukṛtaiḥ śāpitāḥ svaiḥ svaiḥ (brūyus te tu samañjasam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
(निबध्नीयात् तथा सीमां सवींस् तांश् च^एव नामतः । प्रकाशचिह्नानि एतानि सीमायां (कारयेत् सदा ॥
(nibadhnīyāt tathā sīmāṃ savīṃs tāṃś ca^eva nāmataḥ / prakāśa.cihnāni etāni sīmāyāṃ (kārayet sadā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निहितानि तथा^अन्यानि यानि भूमिर् न (भक्षयेत् । उपच्छत्रानि च^अन्यानि सीमालिङ्गानि (कारयेत् ॥
nihitāni tathā^anyāni yāni bhūmir na (bhakṣayet / upacchatrāni ca^anyāni sīmā.liṅgāni (kārayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सीमाज्ञाने तृनं वीक्ष्य लोके नित्यविपर्ययम् । श्मशानस्^अस्थीनि गोबालास् तथा भस्मकपालिकाः ॥
sīmā.jñāne tṛnaṃ vīkṣya loke nitya.viparyayam / śmaśānas^asthīni go.bālās tathā bhasma.kapālikāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करीषम् इष्टकाअङ्गारशर्करा बालुकांस् तथा । तानि सन्धिषु सीमाया अप्रकाशानि (कारयेत् ॥
karīṣam iṣṭakā.aṅgāra.śarkarā bālukāṃs tathā / tāni sandhiṣu sīmāyā aprakāśāni (kārayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करीषअस्थितुषअङ्गारशर्कराश्मकपालिकाः । सिकतैष्टकगोबालकार्पासअस्थीनि भस्म च ॥
karīṣa.asthi.tuṣa.aṅgāra.śarkarā.śma.kapālikāḥ / sikata.iṣṭaka.gobāla.kārpāsa.asthīni bhasma ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रक्षिप्य कुम्भेषु एतानि सीमान्तेषु (निधापयेत् । ततः पौगण्डबालानां प्रयत्नेन (प्रदर्शयेत् ॥
prakṣipya kumbheṣu etāni sīmānteṣu (nidhāpayet / tataḥ paugaṇḍa.bālānāṃ prayatnena (pradarśayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वार्धके च शिशूनां ते (दर्शयेयुस् तथा^एव च । एवं परम्परआज्ञाने सीमाभ्रान्तिर् न (जायते ॥
vārdhake ca śiśūnāṃ te (darśayeyus tathā^eva ca / evaṃ parampara.ājñāne sīmā.bhrāntir na (jāyate //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
(कुरुते दानहरणं भाग्यअभाग्यवशात् नृणाम् । एकत्र कूलपातं तु भूमेर् अन्यत्र संस्थितिः ॥
(kurute dāna.haraṇaṃ bhāgya.abhāgya.vaśāt nṛṇām / ekatra kūla.pātaṃ tu bhūmer anyatra saṃsthitiḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नदीतीरं (प्रकुरुते तस्य^एतां न (विचालयेत् । क्षेत्रं ससस्यम् उल्लङ्घ्य भूमिश् इच्छन्ना यदा (भवेत् ॥
nadī.tīraṃ (prakurute tasya^etāṃ na (vicālayet / kṣetraṃ sasasyam ullaṅghya bhūmiś icchannā yadā (bhavet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नदीस्रोतःप्रवाहेण क्षेत्रस्वामी (लभेत ताम् । या राज्ञा क्रोधलोभेन बलान् न्यायेन वा हृता ॥
nadī.srotaḥ.pravāheṇa kṣetra.svāmī (labheta tām / yā rājñā krodha.lobhena balān nyāyena vā hṛtā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहक्षेत्रविवादेषु सामन्तेभ्यस् विनिर्णयः । नगरग्रामगणिनस् ये च वृद्धतमा नराः ॥
gṛha.kṣetra.vivādeṣu sāmantebhyas vinirṇayaḥ / nagara.grāma.gaṇinas ye ca vṛddha.tamā narāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कीनाशशिल्पिभृतका गोपव्याधौञ्छजीविनः । मूलखानककैवर्तकुल्या भेदकबाधकाः ॥
kīnāśa.śilpi.bhṛtakā gopa.vyādha.uñcha.jīvinaḥ / mūla.khānaka.kaivarta.kulyā bhedaka.bādhakāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगमं च प्रमाणं च भोगं कामं च नाम च । भूभागलक्षणं च^एव ये विदुस् ते^अत्र साक्षिणः ॥
āgamaṃ ca pramāṇaṃ ca bhogaṃ kāmaṃ ca nāma ca / bhū.bhāga.lakṣaṇaṃ ca^eva ye vidus te^atra sākṣiṇaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रदत्तअन्यस्य तुष्टेन न सा सिद्धिम् (अवाप्नुयात् । [या राज्ञा क्रोधलोभेन छलान् न्यायेन वा हृता]।
pradatta.anyasya tuṣṭena na sā siddhim (avāpnuyāt / [yā rājñā krodha.lobhena chalān nyāyena vā hṛtā]/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रमाणरहितां भूमिं भुञ्जतस् यस्य या हृता । गुणअधिकस्य दत्ता वा तस्य तां न^एव (चालयेत् ॥
pramāṇa.rahitāṃ bhūmiṃ bhuñjatas yasya yā hṛtā / guṇa.adhikasya dattā vā tasya tāṃ na^eva (cālayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शापथैः शापिताः स्वैः स्वैः (ब्रूयुः सीम्नि विनिश्चयम् । (दर्शयेयुर् निधानानि तत् प्रमाणम् इति स्थितिः ॥
śāpathaiḥ śāpitāḥ svaiḥ svaiḥ (brūyuḥ sīmni viniścayam / (darśayeyur nidhānāni tat pramāṇam iti sthitiḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्येन (शापयेत् विप्रं क्षत्रियं वाहनआयुधैः ॥[=ंष्।८।११३अ]
satyena (śāpayet vipraṃ kṣatriyaṃ vāhana.āyudhaiḥ //[=ṃṣ.8.113a]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञातृचिह्नैर् विना साधुर् एकस्^अपि उभयसम्मतः । रक्तमाल्यअम्बरधरस् मृदम् आदाय मूर्धनि ॥
jñātṛ.cihnair vinā sādhur ekas^api ubhaya.sammataḥ / rakta.mālya.ambara.dharas mṛdam ādāya mūrdhani //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यव्रतः सौपवासः सीमान्तं (दर्शयेन् नरः ।
satya.vrataḥ sa.upavāsaḥ sīmāntaṃ (darśayen naraḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
[सामन्ताश् चेत् मृषा (ब्रूयुः सेतौ विवदतां नृणाम् ।] [सर्वे च ते पृथग्दण्ड्या राज्ञा मध्यम् असाहसम् ॥]
[sāmantāś cet mṛṣā (brūyuḥ setau vivadatāṃ nṛṇām /] [sarve ca te pṛthag.daṇḍyā rājñā madhyam asāhasam //]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
[यथा^उक्तेन नयन्तस् ते पूयन्ते सत्यसाक्षिणः ।] [विपरीतं नयन्तस् तु दाप्याः (स्युर् द्विशतं दमम् ॥]
[yathā^uktena nayantas te pūyante satya.sākṣiṇaḥ /] [viparītaṃ nayantas tu dāpyāḥ (syur dviśataṃ damam //]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वस्मिन् स्थावरे वादे विधिर् एष प्रकीर्तितः ।
sarvasmin sthāvare vāde vidhir eṣa prakīrtitaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदुत्पन्नाश् च सामन्ता ये^अन्यदेशे व्यवस्थिताः । मौलास् ते तु समुद्दिष्टाः प्रष्टव्याः कार्यनिर्णये ॥
tad.utpannāś ca sāmantā ye^anya.deśe vyavasthitāḥ / maulās te tu samuddiṣṭāḥ praṣṭavyāḥ kārya.nirṇaye //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अदुष्टास् ते तु यद् (ब्रूयुः सन्दिग्धौ समवृत्तयः । तत् प्रमाणं तु कर्तव्यम् एवं धर्मस् न (हीयते ॥
aduṣṭās te tu yad (brūyuḥ sandigdhau samavṛttayaḥ / tat pramāṇaṃ tu kartavyam evaṃ dharmas na (hīyate //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यग्रामात् समाहृत्य दत्ता^अन्यस्य यदा मही । अन्यथा तु (भवेत् लाभस् नराणां राजदैविकः ॥
anya.grāmāt samāhṛtya dattā^anyasya yadā mahī / anyathā tu (bhavet lābhas narāṇāṃ rāja.daivikaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महानद्या^अथवा राज्ञा कथं तत्र विचारणा । नद्यौत्सृष्टा राजदत्ता यस्य तस्य^एव सा मही । अन्यथा तु (भवेत् लाभस् नराणां राजदैविकः ॥
mahānadyā^athavā rājñā kathaṃ tatra vicāraṇā / nadya.utsṛṣṭā rāja.dattā yasya tasya^eva sā mahī / anyathā tu (bhavet lābhas narāṇāṃ rāja.daivikaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षयौदयौ जीवनं च दैवराजवशात् नृणाम् । तस्मात् सर्वेषु कालेषु तत्कृतं न (विचालयेत् ॥
kṣaya.udayau jīvanaṃ ca daiva.rāja.vaśāt nṛṇām / tasmāt sarveṣu kāleṣu tat.kṛtaṃ na (vicālayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रामयोर् उभयोर् यत्र मर्यादा कल्पिता नदी । (कुरुते दानहरणं भाग्या^आभाग्यवशात् नृणाम् । क्षयौदयेन च^अल्पा च चालयन् दण्डम् (अर्हति ॥
grāmayor ubhayor yatra maryādā kalpitā nadī / (kurute dāna.haraṇaṃ bhāgyā^ābhāgya.vaśāt nṛṇām / kṣaya.udayena ca^alpā ca cālayan daṇḍam (arhati //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशग्रामशतग्रामसहस्रग्रामलक्षणाम् । विषमां नृपतिः (कुर्याच् चिह्नैः सीमां विनिश्चिताम् ॥
daśa.grāma.śata.grāma.sahasra.grāma.lakṣaṇām / viṣamāṃ nṛpatiḥ (kuryāc cihnaiḥ sīmāṃ viniścitām //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निवेशकालात् आरभ्य गृहवरिआपणआदिकम् । येन यावत् यथा भुक्तं तस्य तन् न (विचालयेत् ॥
niveśa.kālāt ārabhya gṛha.vari.āpaṇa.ādikam / yena yāvat yathā bhuktaṃ tasya tan na (vicālayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातायनप्रणालीस् तु तथा निर्यूहवेदिकाः । चतुःशालस्यन्दनिकाः प्राङ्निविष्टा न (चालयेत् ॥
vātāyana.praṇālīs tu tathā niryūha.vedikāḥ / catuḥ.śāla.syandanikāḥ prāṅ.niviṣṭā na (cālayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेखलाभ्रमनिष्कासगवाक्षान् न^(उपरोधयेत् । प्रणालीं गृहवास्तुं च पीडयन् दण्डभाग् (भवेत् ॥
mekhalā.bhrama.niṣkāsa.gavākṣān na^(uparodhayet / praṇālīṃ gṛhavāstuṃ ca pīḍayan daṇḍa.bhāg (bhavet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निवेशसमयात् ऊर्ध्वं न^एते योज्याः कथञ्चन । दृष्टिपातं प्रणालीं च न (कुर्यात् परवेश्मनि ॥
niveśa.samayāt ūrdhvaṃ na^ete yojyāḥ kathañcana / dṛṣṭi.pātaṃ praṇālīṃ ca na (kuryāt para.veśmani //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्चस्थानं वह्निम् अयं गर्तौच्छिष्टअम्बुसेचनम् । अत्यारात् परकुड्यस्य न कर्तव्यं कदाचन ॥
varca.sthānaṃ vahnim ayaṃ garta.ucchiṣṭa.ambu.secanam / atyārāt para.kuḍyasya na kartavyaṃ kadācana //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विण्मूत्रौदकवप्रांश् च वह्निश्वभ्रनिवेशनम् । अरत्निद्वयम् उत्सृज्य प्रकुड्यां (निवेशयेत् ॥
viṇmūtra.udaka.vaprāṃś ca vahni.śvabhra.niveśanam / aratni.dvayam utsṛjya pra.kuḍyāṃ (niveśayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यान्ति आयान्ति जना येन पशवश् च^अनिवारिताः । तद् (उच्यते संसरणं न रोद्धव्यं तु केनचित् ॥
yānti āyānti janā yena paśavaś ca^anivāritāḥ / tad (ucyate saṃsaraṇaṃ na roddhavyaṃ tu kenacit //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस् तत्र सङ्करं श्वभ्रं वृक्षआरोपणम् एव च । कामात् पुरीषं (कुर्यात् च तस्य दण्डस् तु माषकः ॥
yas tatra saṅkaraṃ śvabhraṃ vṛkṣa.āropaṇam eva ca / kāmāt purīṣaṃ (kuryāt ca tasya daṇḍas tu māṣakaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहीत्वा (वाहयेत् काले वापगोपनसङ्ग्रहान् । (अकुर्वन् स्वामिने दाप्यस् मध्यं कृष्टशदं तु सः ॥
gṛhītvā (vāhayet kāle vāpa.gopana.saṅgrahān / (akurvan svāmine dāpyas madhyaṃ kṛṣṭa.śadaṃ tu saḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षेत्रं गृहीत्वा यः कश्चित् न (कुर्यात् न (कारयेत् । स्वामिने स शदं दाप्यस् राज्ञे दण्डं च तत्समम् ॥
kṣetraṃ gṛhītvā yaḥ kaścit na (kuryāt na (kārayet / svāmine sa śadaṃ dāpyas rājñe daṇḍaṃ ca tat.samam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिरअवसन्ने दशमं कृष्यमाणे तथाअष्टमम् । सुसंस्कृते तु षष्ठं (स्यात् परिकल्प्य यथाविधि ॥
cira.avasanne daśamaṃ kṛṣyamāṇe tathā.aṣṭamam / susaṃskṛte tu ṣaṣṭhaṃ (syāt parikalpya yathā.vidhi //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.