Library·Varāhamihira: Bṛhatsaṃhitā·5
अमृत^आस्वाद^विशेषाच् च्छिन्नम् अपि शिरः किल^असुरस्य^इदम्। प्राणैर् अपरित्यक्तं ग्रहतां यातं वदन्त्य् एके॥
amṛta^āsvāda^viśeṣāc cchinnam api śiraḥ kila^asurasya^idam/ prāṇair aparityaktaṃ grahatāṃ yātaṃ vadanty eke//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्दु^अर्क^मण्डल^आकृतिर् असितत्वात् किल न दृश्यते गगने। अन्यत्र पर्व^कालाद् वर^प्रदानात् कमलयोनेः॥
indu^arka^maṇḍala^ākṛtir asitatvāt kila na dṛśyate gagane/ anyatra parva^kālād vara^pradānāt kamalayoneḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुख^पुच्छ^विभक्त^अङ्गं भुजङ्गम् आकारम् उपदिशन्त्य् अन्ये। कथयन्त्य् अमूर्तम् अपरे तमो^मयं सैंहिकेय^आख्याख्यम्॥
mukha^puccha^vibhakta^aṅgaṃ bhujaṅgam ākāram upadiśanty anye/ kathayanty amūrtam apare tamo^mayaṃ saiṃhikeya^ākhyākhyam//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि मूर्तो भविचारी शिरो +अथ वा भवति मण्डली राहुः। भगण^अर्धेन^*अन्तरितौ[कन्तरितो] गृह्णाति कथं नियत^चारः॥
yadi mūrto bhavicārī śiro +atha vā bhavati maṇḍalī rāhuḥ/ bhagaṇa^ardhena^*antaritau[K.antarito] gṛhṇāti kathaṃ niyata^cāraḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनियत^चारः खलु चेद् उपलब्धिः संख्यया कथं तस्य। पुच्छ^आनन^अभिधानो +अन्तरेण कस्मान् न गृह्णाति॥
aniyata^cāraḥ khalu ced upalabdhiḥ saṃkhyayā kathaṃ tasya/ puccha^ānana^abhidhāno +antareṇa kasmān na gṛhṇāti//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ तु भुजगेन्द्र^रूपः पुच्छेन मुखेन वा स गृह्णाति। मुख^पुच्छ^अन्तर^संस्थं स्थगयति कस्मान् न भगण^अर्धम्॥
atha tu bhujagendra^rūpaḥ pucchena mukhena vā sa gṛhṇāti/ mukha^puccha^antara^saṃsthaṃ sthagayati kasmān na bhagaṇa^ardham//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राहु^द्वयं यदि स्याद् ग्रस्ते +अस्तमिते +अथ वा^उदिते चन्द्रे। तत्समगतिना^अन्येन ग्रस्तः सूर्यो +अपि दृश्यते॥
rāhu^dvayaṃ yadi syād graste +astamite +atha vā^udite candre/ tatsamagatinā^anyena grastaḥ sūryo +api dṛśyate//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भू^च्छायां स्व^ग्रहणे भास्करम् अर्क^ग्रहे प्रविशति^इन्दुः। प्रग्रहणम् अतः पश्चान् न^इन्दोर् भानोश् च पूर्व^अर्धात्॥
bhū^cchāyāṃ sva^grahaṇe bhāskaram arka^grahe praviśati^induḥ/ pragrahaṇam ataḥ paścān na^indor bhānoś ca pūrva^ardhāt//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृक्षस्य स्वच्छाया यथा^*एकपार्श्वे[केकपार्श्वेन] भवति *दीर्घचया[क्दीर्घा च]। निशि निशि तद्वद् भूमेर् आवरण^वशाद् दिनेशस्य॥
vṛkṣasya svacchāyā yathā^*ekapārśve[K.ekapārśvena] bhavati *dīrghacayā[K.dīrghā ca]/ niśi niśi tadvad bhūmer āvaraṇa^vaśād dineśasya//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्यात् सप्तम^राशौ यदि च^उदग्^दक्षिणेन न^अतिगतः। चन्द्रः पूर्व^अभिमुखश् छायाम् और्वीम् तदा विशति॥
sūryāt saptama^rāśau yadi ca^udag^dakṣiṇena na^atigataḥ/ candraḥ pūrva^abhimukhaś chāyām aurvīm tadā viśati//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्द्रो +अधःस्थः स्थगयति रविम् अम्बुदवत् समागतः पश्चात्। प्रतिदेशम् अतश् चित्रं दृष्टि^वशाद् भास्कर^ग्रहणम्॥
candro +adhaḥsthaḥ sthagayati ravim ambudavat samāgataḥ paścāt/ pratideśam ataś citraṃ dṛṣṭi^vaśād bhāskara^grahaṇam//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवरणं महद् इन्दोः कुण्ठ^विषाणस् ततो +अर्ध^संच्छन्नः। स्वल्पम् रवेर् यतो +अतस् तीक्ष्ण^विषाणो रविर् भवति॥
āvaraṇaṃ mahad indoḥ kuṇṭha^viṣāṇas tato +ardha^saṃcchannaḥ/ svalpam raver yato +atas tīkṣṇa^viṣāṇo ravir bhavati//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उपराग^कारणम् उक्तम् इदं दिव्य^दृग्भिर् आचार्यैः। राहुर् अकारणम् अस्मिन्न् इत्य् उक्तः शास्त्र^सद्भावः॥
evam uparāga^kāraṇam uktam idaṃ divya^dṛgbhir ācāryaiḥ/ rāhur akāraṇam asminn ity uktaḥ śāstra^sadbhāvaḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो +असौ^असुरो राहुस् तस्य वरो ब्रह्मणा +अयम् आज्ञप्तः। आप्यायनम् उपरागे दत्त^हुतांशेन ते भविता॥
yo +asau^asuro rāhus tasya varo brahmaṇā +ayam ājñaptaḥ/ āpyāyanam uparāge datta^hutāṃśena te bhavitā//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् काले सान्निध्यम् अस्य तेन^उपचर्यते राहुः। याम्योत्तरा शशिगतिर् गणिते +अप्य् उपचर्यते तेन॥
tasmin kāle sānnidhyam asya tena^upacaryate rāhuḥ/ yāmyottarā śaśigatir gaṇite +apy upacaryate tena//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न कथं चिद् अपि निमित्तैर् ग्रहणं विज्ञायते निमित्तानि। अन्यस्मिन्न् अपि काले भवन्त्य् अथ^उत्पात^रूपाणि॥
na kathaṃ cid api nimittair grahaṇaṃ vijñāyate nimittāni/ anyasminn api kāle bhavanty atha^utpāta^rūpāṇi//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चग्रह^संयोगान् न किल ग्रहणस्य सम्भवो भवति। तैलं च जले +अष्टम्यां न विचिन्त्यम् इदं विपश्चिद्भिः॥
pañcagraha^saṃyogān na kila grahaṇasya sambhavo bhavati/ tailaṃ ca jale +aṣṭamyāṃ na vicintyam idaṃ vipaścidbhiḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवनत्या +अर्के ग्रासो दिग्^ज्ञेया वलनया^अवनत्या च। तिथ्य्^अवसानाद् वेला करणे कथितानि तानि मया॥
avanatyā +arke grāso dig^jñeyā valanayā^avanatyā ca/ tithy^avasānād velā karaṇe kathitāni tāni mayā//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षण्मास^उत्तर^वृद्ध्या पर्वेशाः सप्त देवताः क्रमशः। ब्रह्म^शशि^इन्द्र^कुबेरा वरुण^अग्नि^यमाश् च विज्ञेयाः॥
ṣaṇmāsa^uttara^vṛddhyā parveśāḥ sapta devatāḥ kramaśaḥ/ brahma^śaśi^indra^kuberā varuṇa^agni^yamāś ca vijñeyāḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मे द्विज^पशु^*वृद्धिः क्षेम^आरोग्याणि[क्वृद्धिक्षेमारोग्याणि] सस्य^सम्पत्^च। तद्वत् सौम्ये तस्मिन् पीडा विदुषाम् अवृष्टिश् च॥
brāhme dvija^paśu^*vṛddhiḥ kṣema^ārogyāṇi[K.vṛddhikṣemārogyāṇi] sasya^sampat^ca/ tadvat saumye tasmin pīḍā viduṣām avṛṣṭiś ca//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऐन्द्रे भूप^विरोधः शारद^सस्य^क्षयो न च क्षेमम्। कौबेरे +अर्थ^पतीनाम् अर्थ^विनाशः सुभिक्षं च॥
aindre bhūpa^virodhaḥ śārada^sasya^kṣayo na ca kṣemam/ kaubere +artha^patīnām artha^vināśaḥ subhikṣaṃ ca//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वारुणम् अवनीश^अशुभम् अन्येषां क्षेम^सस्य^वृद्धि^करम्। आग्नेयं मित्र^आख्यं सस्य^आरोग्य^अभय^अम्बु^करम्॥
vāruṇam avanīśa^aśubham anyeṣāṃ kṣema^sasya^vṛddhi^karam/ āgneyaṃ mitra^ākhyaṃ sasya^ārogya^abhaya^ambu^karam//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
याम्यं करोत्य् अवृष्टिं दुर्भिक्षं संक्षयं च सस्यानाम्। यद् अतः परं तद् अशुभं क्षुत्^मार^अवृष्टिदं पर्व॥
yāmyaṃ karoty avṛṣṭiṃ durbhikṣaṃ saṃkṣayaṃ ca sasyānām/ yad ataḥ paraṃ tad aśubhaṃ kṣut^māra^avṛṣṭidaṃ parva//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेलाहीने पर्वणि गर्भ^विपत्तिश् च शस्त्र^कोपश् च। अतिवेले कुसुम^फल^क्षयो भयं सस्य^नाशश् च॥
velāhīne parvaṇi garbha^vipattiś ca śastra^kopaś ca/ ativele kusuma^phala^kṣayo bhayaṃ sasya^nāśaś ca//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हीन^अतिरिक्त^काले फलम् उक्तं पूर्व^शास्त्र^दृष्टत्वात्। स्फुट^गणित^विदः कालः कथञ् चिद् अपि न^अन्यथा भवति॥
hīna^atirikta^kāle phalam uktaṃ pūrva^śāstra^dṛṣṭatvāt/ sphuṭa^gaṇita^vidaḥ kālaḥ kathañ cid api na^anyathā bhavati//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्य् एकस्मिन् मासे ग्रहणं रवि^सोमयोस् तदा क्षितिपाः। स्वबल^क्षोभैः संक्षयम् आयान्त्य् अतिशस्त्र^कोपश् च॥
yady ekasmin māse grahaṇaṃ ravi^somayos tadā kṣitipāḥ/ svabala^kṣobhaiḥ saṃkṣayam āyānty atiśastra^kopaś ca//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रस्ताव् उदित^अस्तमितौ शारद^धान्य^अवनीश्वर^क्षयदौ। सर्व^ग्रस्तौ दुर्भिक्ष^मरकदौ पाप^सन्दृष्टौ॥
grastāv udita^astamitau śārada^dhānya^avanīśvara^kṣayadau/ sarva^grastau durbhikṣa^marakadau pāpa^sandṛṣṭau//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्ध^उदित^उपरक्तो नैकृतिकान् हन्ति सर्वयज्ञांश् च। अग्न्य्^उपजीवि^गुण^अधिक^विप्र^आश्रमिणो *युगे +अभ्युदितः[कयुगाभ्युदितः]॥
ardha^udita^uparakto naikṛtikān hanti sarvayajñāṃś ca/ agny^upajīvi^guṇa^adhika^vipra^āśramiṇo *yuge +abhyuditaḥ[K.ayugābhyuditaḥ]//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्षक^*पाखण्डि[क्पाषण्डि]^वणिक्^क्षत्रिय^बल^नायकान् *द्वितीयांशे[क्द्वितीये +अंशे]। कारुक^शूद्र^म्लेच्छान् ख^तृतीयाम्शे समन्त्रिजनान्॥
karṣaka^*pākhaṇḍi[K.pāṣaṇḍi]^vaṇik^kṣatriya^bala^nāyakān *dvitīyāṃśe[K.dvitīye +aṃśe]/ kāruka^śūdra^mlecchān kha^tṛtīyāmśe samantrijanān//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मध्य^अह्ने नरपति^मध्यदेशहा शोभनश् च धान्य^अर्घः। तृणभुग्^अमात्य^अन्तःपुर^वैश्यघ्नः पञ्चमे खांशे।
madhya^ahne narapati^madhyadeśahā śobhanaś ca dhānya^arghaḥ/ tṛṇabhug^amātya^antaḥpura^vaiśyaghnaḥ pañcame khāṃśe/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्री^शूद्रान् षष्ठे +अंशे दस्यु^प्रत्यन्तहा^अस्तमय^काले। यस्मिन् खांशे मोक्षस् तत्^प्रोक्तानां शिवं भवति॥
strī^śūdrān ṣaṣṭhe +aṃśe dasyu^pratyantahā^astamaya^kāle/ yasmin khāṃśe mokṣas tat^proktānāṃ śivaṃ bhavati//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विज^नृपतीन् उदगयने विट्^शूद्रान् दक्षिणायने हन्ति। राहुर् उदग्^आदिदृष्टः प्रदक्षिणं हन्ति विप्र^आदीन्॥
dvija^nṛpatīn udagayane viṭ^śūdrān dakṣiṇāyane hanti/ rāhur udag^ādidṛṣṭaḥ pradakṣiṇaṃ hanti vipra^ādīn//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
म्लेच्छान् विदिक्स्थितो यायिनश् च हन्याद् धुताश^सक्तांश् च। सलिल^चर^दन्ति^घाती याम्येन^उदग् गवाम् अशुभः॥
mlecchān vidiksthito yāyinaś ca hanyād dhutāśa^saktāṃś ca/ salila^cara^danti^ghātī yāmyena^udag gavām aśubhaḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वेण सलिल^पूर्णां करोति वसुधां समागतो दैत्यः। पश्चात् कर्षक^सेवक^बीज^विनाशाय निर्दिष्टः॥
pūrveṇa salila^pūrṇāṃ karoti vasudhāṃ samāgato daityaḥ/ paścāt karṣaka^sevaka^bīja^vināśāya nirdiṣṭaḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाञ्चाल^कलिङ्ग^शूरसेनाः काम्बोज^उड्र^किरात^शस्त्र^वार्त्ताः। जीवन्ति च ये हुताश^वृत्त्या ते पीडाम् उपयान्ति मेष^संस्थे॥
pāñcāla^kaliṅga^śūrasenāḥ kāmboja^uḍra^kirāta^śastra^vārttāḥ/ jīvanti ca ye hutāśa^vṛttyā te pīḍām upayānti meṣa^saṃsthe//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोपाः पशवो +अथ गोमिनो मनुजा ये च महत्त्वम् आगताः। पीडाम् उपयान्ति भास्करे ग्रस्ते शीत^करे +अथ वा वृषे॥
gopāḥ paśavo +atha gomino manujā ye ca mahattvam āgatāḥ/ pīḍām upayānti bhāskare graste śīta^kare +atha vā vṛṣe//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मिथुने प्रवर^अङ्गना नृपा नृप^मात्रा बलिनः कला^विदः। यमुना^तटजाः सबाह्लिका मत्स्याः सुह्म^जनैः समन्विताः॥
mithune pravara^aṅganā nṛpā nṛpa^mātrā balinaḥ kalā^vidaḥ/ yamunā^taṭajāḥ sabāhlikā matsyāḥ suhma^janaiḥ samanvitāḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आभीरान्^शबरान् सपह्लवान् मल्लान् मत्स्य^कुरूञ् छकान् अपि। पाञ्चालान् विकलांश् च पीडयत्य् अन्नं च^अपि निहन्ति कर्कटे॥
ābhīrān^śabarān sapahlavān mallān matsya^kurūñ chakān api/ pāñcālān vikalāṃś ca pīḍayaty annaṃ ca^api nihanti karkaṭe//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिंहे पुलिन्द^गण^मेकल^सत्त्व^युक्तान् राज^उपमान् नरपतीन् वन^गोचरांश् च। षष्ठे तु सस्य^कवि^लेखक^गेय^सक्तान् हन्त्य् अश्मक^त्रिपुर^शालि^युतांश् च देशान्॥
siṃhe pulinda^gaṇa^mekala^sattva^yuktān rāja^upamān narapatīn vana^gocarāṃś ca/ ṣaṣṭhe tu sasya^kavi^lekhaka^geya^saktān hanty aśmaka^tripura^śāli^yutāṃś ca deśān//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुलाधरे +अवन्त्य्^अपरान्त्य^साधून् वणिग्^दशार्णान् *मरुकच्छपांश्[क्भरुकच्छपांश्] च। अलिन्य् अथ^उदुम्बर^मद्र^चोलान् द्रुमान् सयौधेय^विष^आयुधीयान्॥
tulādhare +avanty^aparāntya^sādhūn vaṇig^daśārṇān *marukacchapāṃś[K.bharukacchapāṃś] ca/ aliny atha^udumbara^madra^colān drumān sayaudheya^viṣa^āyudhīyān//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धन्विन्य् अमात्य^वर^वाजि^विदेह^मल्लान् पाञ्चाल^वैद्य^वणिजो विषम^आयुधज्ञान्। हन्यान् मृगे तु झष^मन्त्रि^कुलानि नीचान् मन्त्र^औषधीषु कुशलान् स्थविर^आयुधीयान्॥
dhanviny amātya^vara^vāji^videha^mallān pāñcāla^vaidya^vaṇijo viṣama^āyudhajñān/ hanyān mṛge tu jhaṣa^mantri^kulāni nīcān mantra^auṣadhīṣu kuśalān sthavira^āyudhīyān//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुम्भे +अन्तर्गिरिजान् सपश्चिम^जनान् भार^उद्वहांस् तस्करान् आभीरान् दरद^आर्य^सिंह^पुरकान् हन्यात् तथा बर्बरान्।(छेच्केद्) मीने सागरकूल^सागर^जल^द्रव्याणि *वन्यान्[क्मान्यान्] जनान् प्राज्ञान् वार्युपजीविनश् च भफलं कूर्म^उपदेशाद् वदेत्॥
kumbhe +antargirijān sapaścima^janān bhāra^udvahāṃs taskarān ābhīrān darada^ārya^siṃha^purakān hanyāt tathā barbarān/(checked) mīne sāgarakūla^sāgara^jala^dravyāṇi *vanyān[K.mānyān] janān prājñān vāryupajīvinaś ca bhaphalaṃ kūrma^upadeśād vadet//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सव्य^अपसव्य^लेह^ग्रसन^निरोध^अवमर्दन^आरोहाः। आघ्रातं मध्यतमस् तमो +अन्त्य इति ते दश ग्रासाः॥
savya^apasavya^leha^grasana^nirodha^avamardana^ārohāḥ/ āghrātaṃ madhyatamas tamo +antya iti te daśa grāsāḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सव्यगते तमसि जगज्^जलप्लुतं भवति मुदितम् अभयं च। अपसव्ये नरपति^तस्कर^अवमर्दैः प्रजानाशः॥
savyagate tamasi jagaj^jalaplutaṃ bhavati muditam abhayaṃ ca/ apasavye narapati^taskara^avamardaiḥ prajānāśaḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
*जिह्व^उपलेढि[क्जिह्वेवलेढि] परितस् तिमिर^नुदो मण्डलं यदि स लेहः। प्रमुदित^समस्त^भूता प्रभूत^तोया च तत्र मही॥
*jihva^upaleḍhi[K.jihvevaleḍhi] paritas timira^nudo maṇḍalaṃ yadi sa lehaḥ/ pramudita^samasta^bhūtā prabhūta^toyā ca tatra mahī//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रसनम् इति यदा त्र्यंशः पादो वा गृह्यते +अथ वा^अप्य् अर्धम्। स्फीत^नृप^वित्त^हानिः पीडा च स्फीत^देशानाम्॥
grasanam iti yadā tryaṃśaḥ pādo vā gṛhyate +atha vā^apy ardham/ sphīta^nṛpa^vitta^hāniḥ pīḍā ca sphīta^deśānām//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पर्यन्तेषु गृहीत्वा मध्ये पिण्डीकृतं तमस् तिष्ठेत्। स निरोधो विज्ञेयः प्रमोद^कृत् सर्वभूतानाम्॥
paryanteṣu gṛhītvā madhye piṇḍīkṛtaṃ tamas tiṣṭhet/ sa nirodho vijñeyaḥ pramoda^kṛt sarvabhūtānām//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवमर्दनम् इति निःशेषम् एव सञ्छाद्य यदि चिरं तिष्ठेत्। हन्यात् प्रधान^भूपान् *प्रधान^देशांश्[क्प्रधानदेशान् प्रधानभूपांश्] च तिमिर^मयः॥
avamardanam iti niḥśeṣam eva sañchādya yadi ciraṃ tiṣṭhet/ hanyāt pradhāna^bhūpān *pradhāna^deśāṃś[K.pradhānadeśān pradhānabhūpāṃś] ca timira^mayaḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृत्ते ग्रहे यदि तमस् तत्क्षणम् आवृत्य दृश्यते भूयः। आरोहणम् इत्य् अन्योन्य^मर्दनैर् भय^करं राज्ञाम्॥
vṛtte grahe yadi tamas tatkṣaṇam āvṛtya dṛśyate bhūyaḥ/ ārohaṇam ity anyonya^mardanair bhaya^karaṃ rājñām//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्पण इव^एकदेशे *सबाष्प[क्सवाष्प]^निःश्वास^मारुत^उपहतः। दृश्येत^आघ्रातं तत् सुवृष्टि^वृद्ध्य्^आवहं जगतः॥
darpaṇa iva^ekadeśe *sabāṣpa[K.savāṣpa]^niḥśvāsa^māruta^upahataḥ/ dṛśyeta^āghrātaṃ tat suvṛṣṭi^vṛddhy^āvahaṃ jagataḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मध्ये तमः प्रविष्टं वितमस्कं मण्डलं च यदि परितः तन्^मध्यदेश^नाशं करोति कुक्ष्य्^आमय^भयं च॥
madhye tamaḥ praviṣṭaṃ vitamaskaṃ maṇḍalaṃ ca yadi paritaḥ tan^madhyadeśa^nāśaṃ karoti kukṣy^āmaya^bhayaṃ ca//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पर्यन्तेषु^अतिबहुलं स्वल्पं मध्ये तमस् तमोन्त्य^आख्ये। सस्यानाम् ईति^भयं भयम् अस्मिंस् तस्कराणां च॥
paryanteṣu^atibahulaṃ svalpaṃ madhye tamas tamontya^ākhye/ sasyānām īti^bhayaṃ bhayam asmiṃs taskarāṇāṃ ca//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वेते क्षेम^सुभिक्षं ब्राह्मण^पीडां च निर्दिशेद् राहौ। अग्नि^भयम् अनल^वर्णे पीडा च हुताशवृत्तीनाम्॥
śvete kṣema^subhikṣaṃ brāhmaṇa^pīḍāṃ ca nirdiśed rāhau/ agni^bhayam anala^varṇe pīḍā ca hutāśavṛttīnām//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरिते रोग^*उल्बणता[कुल्वणता] सस्यानाम् ईतिभिश् च विध्वंसः। कपिले शीघ्रग^सत्त्व^म्लेच्छ^ध्वंसो +अथ दुर्भिक्षम्॥
harite roga^*ulbaṇatā[K.ulvaṇatā] sasyānām ītibhiś ca vidhvaṃsaḥ/ kapile śīghraga^sattva^mleccha^dhvaṃso +atha durbhikṣam//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरुण^किरण^अनुरूपे दुर्भिक्ष^अवृष्टयो विहग^पीडा। आधूम्रे क्षेम^सुभिक्षम् आदिशेत् मन्दवृष्टिं च॥
aruṇa^kiraṇa^anurūpe durbhikṣa^avṛṣṭayo vihaga^pīḍā/ ādhūmre kṣema^subhikṣam ādiśet mandavṛṣṭiṃ ca//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कापोत^अरुण^कपिल^श्यावाभे क्षुद्^भयं विनिर्देश्यम्। कापोतः शूद्राणां व्याधि^करः कृष्ण^वर्णश् च॥
kāpota^aruṇa^kapila^śyāvābhe kṣud^bhayaṃ vinirdeśyam/ kāpotaḥ śūdrāṇāṃ vyādhi^karaḥ kṛṣṇa^varṇaś ca//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विमलक^मणि^पीत^आभो वैश्य^ध्वंसी भवेत् सुभिक्षाय। स^अर्चिष्मत्य् अग्नि^भयं गैरिक^रूपे तु युद्धानि॥
vimalaka^maṇi^pīta^ābho vaiśya^dhvaṃsī bhavet subhikṣāya/ sa^arciṣmaty agni^bhayaṃ gairika^rūpe tu yuddhāni//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूर्वाकाण्ड^श्यामे हारिद्रे वा^अपि निर्दिशेत् मरकम्। अशनि^भय^सम्प्रदायी *पाटल[क्पाटलि]^कुसुम^उपमो राहुः॥
dūrvākāṇḍa^śyāme hāridre vā^api nirdiśet marakam/ aśani^bhaya^sampradāyī *pāṭala[K.pāṭali]^kusuma^upamo rāhuḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पांशु^विलोहित^रूपः क्षत्र^ध्वंसाय भवति वृष्टेश् च। बाल^रवि^कमल^सुरचाप^रूप^भृत् शस्त्र^कोपाय॥
pāṃśu^vilohita^rūpaḥ kṣatra^dhvaṃsāya bhavati vṛṣṭeś ca/ bāla^ravi^kamala^suracāpa^rūpa^bhṛt śastra^kopāya//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्यन् ग्रस्तं सौम्यो घृत^मधु^तैल^क्षयाय राज्णां च। भौमः समर^विमर्दं शिखि^कोपं तस्कर^भयं च॥
paśyan grastaṃ saumyo ghṛta^madhu^taila^kṣayāya rājṇāṃ ca/ bhaumaḥ samara^vimardaṃ śikhi^kopaṃ taskara^bhayaṃ ca//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्रः सस्य^विमर्दं नाना^क्लेशांश् च जनयति धरित्र्याम्। रविजः करोत्य् अवृष्टिं दुर्भिक्षं तस्कर^भयं च॥
śukraḥ sasya^vimardaṃ nānā^kleśāṃś ca janayati dharitryām/ ravijaḥ karoty avṛṣṭiṃ durbhikṣaṃ taskara^bhayaṃ ca//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् अशुभम् अवलोकनाभिर् उक्तं ग्रहजनितं ग्रहणे प्रमोक्षणे वा। सुरपतिगुरुणा^अवलोकिते तत्^शमम् उपयाति जलैर् इव^अग्निर् इद्धः॥
yad aśubham avalokanābhir uktaṃ grahajanitaṃ grahaṇe pramokṣaṇe vā/ surapatiguruṇā^avalokite tat^śamam upayāti jalair iva^agnir iddhaḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रस्ते क्रमान् निमित्तैः पुनर् ग्रहो मास^षट्क^परिवृद्ध्या। पवन^उल्कापात^रजः क्षितिकम्प^तमो^अशनि^निपातैः॥
graste kramān nimittaiḥ punar graho māsa^ṣaṭka^parivṛddhyā/ pavana^ulkāpāta^rajaḥ kṣitikampa^tamo^aśani^nipātaiḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवन्तिका जनपदाः कावेरी^नर्मदा^तट^आश्रयिणः। दृप्ताश् च मनुजपतयः पीड्यन्ते क्षितिसुते ग्रस्ते॥
āvantikā janapadāḥ kāverī^narmadā^taṭa^āśrayiṇaḥ/ dṛptāś ca manujapatayaḥ pīḍyante kṣitisute graste//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तर्वेदीं सरयूं नेपालं पूर्वसागरं शोणम्। स्त्री^नृप^योध^कुमारान् सह विद्वद्भिर् बुधो हन्ति॥
antarvedīṃ sarayūṃ nepālaṃ pūrvasāgaraṃ śoṇam/ strī^nṛpa^yodha^kumārān saha vidvadbhir budho hanti//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रहण^उपगते जीवे विद्वन्^नृप^मन्त्रि^गज^हय^ध्वंसः। सिन्धु^तट^वासिनाम् अप्य् उदग्^दिशं संश्रितानां च॥
grahaṇa^upagate jīve vidvan^nṛpa^mantri^gaja^haya^dhvaṃsaḥ/ sindhu^taṭa^vāsinām apy udag^diśaṃ saṃśritānāṃ ca//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृगुतनये राहुगते *दाशेरक[क्दसेरकाः]कैकयाः सयौधेयाः। आर्यावर्त्ताः शिबयः स्त्री^सचिव^गणाश् च पीड्यन्ते॥
bhṛgutanaye rāhugate *dāśeraka[K.daserakāḥ]kaikayāḥ sayaudheyāḥ/ āryāvarttāḥ śibayaḥ strī^saciva^gaṇāś ca pīḍyante//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौरे मरु^भव^पुष्कर*सौराष्ट्रिक[क्सौराष्ट्रा]^धातवो +अर्बुद^अन्त्यजनाः। गोमन्त^पारियात्र^आश्रिताश्[क्ऽस् त्र्। गोमन्तः पारियात्रा] च नाशं व्रजन्त्य् आशु॥
saure maru^bhava^puṣkara*saurāṣṭrika[K.saurāṣṭrā]^dhātavo +arbuda^antyajanāḥ/ gomanta^pāriyātra^āśritāś[K's tr. gomantaḥ pāriyātrā] ca nāśaṃ vrajanty āśu//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काश्मीरकान् कौशलकान् सपुण्ड्रान् मृगांश् च हन्याद् अपरान्तकांश् च। ये सोमपास् तांश् च निहन्त्य् सौम्ये सुवृष्टि^कृत् क्षेम^सुभिक्ष^कृत्^च॥
kāśmīrakān kauśalakān sapuṇḍrān mṛgāṃś ca hanyād aparāntakāṃś ca/ ye somapās tāṃś ca nihanty saumye suvṛṣṭi^kṛt kṣema^subhikṣa^kṛt^ca//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पौषे द्विज^क्षत्र^जन^उपरोधः ससैन्धव^आख्याः कुकुरा विदेहाः। ध्वंसं व्रजन्त्य् अत्र च मन्द^वृष्टिं भयं च विन्द्याद् असुभिक्ष^युतम्॥
pauṣe dvija^kṣatra^jana^uparodhaḥ sasaindhava^ākhyāḥ kukurā videhāḥ/ dhvaṃsaṃ vrajanty atra ca manda^vṛṣṭiṃ bhayaṃ ca vindyād asubhikṣa^yutam//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीडा^करं फाल्गुनमासि पर्व *वङ्ग^अश्मक^अवन्तिक[क्वन्तक]^मेकलानाम्। *नृत्यज्ञ[क्नृत्तज्ञ]^सस्य^प्रवर^अङ्गनानां धनुष्कर^क्षत्र^तपस्विनां च॥
pīḍā^karaṃ phālgunamāsi parva *vaṅga^aśmaka^avantika[K.vantaka]^mekalānām/ *nṛtyajña[K.nṛttajña]^sasya^pravara^aṅganānāṃ dhanuṣkara^kṣatra^tapasvināṃ ca//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशाख^*मासे[क्मासि] ग्रहणे विनाशम् आयान्ति कर्पास^तिलाः स^मुद्गाः। इक्ष्वाकु^यौधेय^शकाः कलिङ्गाः *सोप^प्लवाः[क्सोपद्रवाः] किन्तु सुभिक्षम् अस्मिन्॥
vaiśākha^*māse[K.māsi] grahaṇe vināśam āyānti karpāsa^tilāḥ sa^mudgāḥ/ ikṣvāku^yaudheya^śakāḥ kaliṅgāḥ *sopa^plavāḥ[K.sopadravāḥ] kintu subhikṣam asmin//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्येष्ठे[क्ज्यैष्ठे] नरेन्द्र^द्विज^राजपत्न्यः सस्यानि वृष्टिश् च महागणाश् च। प्रध्वंसम् आयान्ति नराश् च सौम्याः साल्वैः समेताश् च निषाद^सङ्घाः॥
jyeṣṭhe[K.jyaiṣṭhe] narendra^dvija^rājapatnyaḥ sasyāni vṛṣṭiś ca mahāgaṇāś ca/ pradhvaṃsam āyānti narāś ca saumyāḥ sālvaiḥ sametāś ca niṣāda^saṅghāḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आषाढ^पर्वण्य् उदपान^वप्र^नदी^प्रवाहान् फल^मूल^वार्त्तान्। गान्धार^काश्मीर^पुलिन्द^चीनान् हतान् वदेद् मण्डल^वर्षम् अस्मिन्॥
āṣāḍha^parvaṇy udapāna^vapra^nadī^pravāhān phala^mūla^vārttān/ gāndhāra^kāśmīra^pulinda^cīnān hatān vaded maṇḍala^varṣam asmin//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हनु^कुक्षि^पायु^भेदा द्विर् द्विः सञ्छर्दनं च जरणं च। मध्य^अन्तयोश् च विदरणम् इति दश शशि^सूर्ययोर् मोक्षाः॥
hanu^kukṣi^pāyu^bhedā dvir dviḥ sañchardanaṃ ca jaraṇaṃ ca/ madhya^antayoś ca vidaraṇam iti daśa śaśi^sūryayor mokṣāḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आग्नेय्याम् अपगमनं दक्षिण^हनुभेद^संज्ञितं शशिनः। सस्य^विमर्दो मुख^रुग् नृप^पीडा स्यात् सुवृष्टिश् च॥
āgneyyām apagamanaṃ dakṣiṇa^hanubheda^saṃjñitaṃ śaśinaḥ/ sasya^vimardo mukha^rug nṛpa^pīḍā syāt suvṛṣṭiś ca//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वोत्तरेण वामो हनु^भेदो नृप^कुमार^भयदायी। मुखरोगं शस्त्र^भयं तस्मिन् विन्द्यात् सुभिक्षं च॥
pūrvottareṇa vāmo hanu^bhedo nṛpa^kumāra^bhayadāyī/ mukharogaṃ śastra^bhayaṃ tasmin vindyāt subhikṣaṃ ca//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षिण^कुक्षि^विभेदो दक्षिण^पार्श्वेन यदि भवेन् मोक्षः। पीडा नृप^पुत्राणाम् अभियोज्या दक्षिणा रिपवः॥
dakṣiṇa^kukṣi^vibhedo dakṣiṇa^pārśvena yadi bhaven mokṣaḥ/ pīḍā nṛpa^putrāṇām abhiyojyā dakṣiṇā ripavaḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वामस् तु कुक्षि^भेदो यद्य् उत्तरमार्ग^संस्थितो राहुः। स्त्रीणां गर्भ^विपत्तिः सस्यानि च तत्र मध्यानि॥
vāmas tu kukṣi^bhedo yady uttaramārga^saṃsthito rāhuḥ/ strīṇāṃ garbha^vipattiḥ sasyāni ca tatra madhyāni//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैरृत^वायव्य^स्थौ दक्षिण^वामौ तु पायु^भेदौ द्वौ। गुह्य^रुग् अल्पा वृष्टिर् द्वयोस् तु राज्ञी^क्षयो वामे॥
nairṛta^vāyavya^sthau dakṣiṇa^vāmau tu pāyu^bhedau dvau/ guhya^rug alpā vṛṣṭir dvayos tu rājñī^kṣayo vāme//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वेण प्रग्रहणं कृत्वा प्राग् एव च^अपसर्पेत । सञ्छर्दनम् इति तत् क्षेम^सस्य^हार्दिप्रदं जगतः॥
pūrveṇa pragrahaṇaṃ kṛtvā prāg eva ca^apasarpeta / sañchardanam iti tat kṣema^sasya^hārdipradaṃ jagataḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राक् प्रग्रहणं यस्मिन् पश्चाद् अपसर्पणं तु तज् जरणम्। क्षुत्^शस्त्र^भय^*उद्विग्ना न[कुद्विग्नाः क्व] शरणम् उपयान्ति तत्र जनाः॥
prāk pragrahaṇaṃ yasmin paścād apasarpaṇaṃ tu taj jaraṇam/ kṣut^śastra^bhaya^*udvignā na[K.udvignāḥ kva] śaraṇam upayānti tatra janāḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मध्ये यदि प्रकाशः प्रथमं तन् मध्य^विदरणं नाम। अन्तःकोप^करं स्यात् सुभिक्षदं न^अतिवृष्टि^करम्॥
madhye yadi prakāśaḥ prathamaṃ tan madhya^vidaraṇaṃ nāma/ antaḥkopa^karaṃ syāt subhikṣadaṃ na^ativṛṣṭi^karam//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पर्यन्तेषु विमलता बहुलं मध्ये तमो *+अन्त्य[कन्त]^दरण^आख्यः। मध्याख्यदेश^नाशः शारद^सस्य^क्षयश् च^अस्मिन्॥
paryanteṣu vimalatā bahulaṃ madhye tamo *+antya[K.anta]^daraṇa^ākhyaḥ/ madhyākhyadeśa^nāśaḥ śārada^sasya^kṣayaś ca^asmin//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते सर्वे मोक्षा वक्तव्या भास्करे +अपि किन्त्व् अत्र। पूर्वा दिक् शशिनि यथा तथा रवौ पश्चिमा कल्प्या॥
ete sarve mokṣā vaktavyā bhāskare +api kintv atra/ pūrvā dik śaśini yathā tathā ravau paścimā kalpyā//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुक्ते सप्ताहान्तः पांशु^निपातो +अन्न^संक्षयं कुरुते। नीहारो रोग^भयं भूकम्पः प्रवर^नृप^मृत्युम्॥
mukte saptāhāntaḥ pāṃśu^nipāto +anna^saṃkṣayaṃ kurute/ nīhāro roga^bhayaṃ bhūkampaḥ pravara^nṛpa^mṛtyum//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उल्का मन्त्रि^विनाशं नानावर्णा घनाश् च भयम् अतुलम्। स्तनितं गर्भ^विनाशं विद्युन्^नृप^दंष्ट्रि^परिपीडाम्॥
ulkā mantri^vināśaṃ nānāvarṇā ghanāś ca bhayam atulam/ stanitaṃ garbha^vināśaṃ vidyun^nṛpa^daṃṣṭri^paripīḍām//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिवेषो रुक्^पीडां दिग्दाहो नृप^भयं च स^अग्नि^भयं। रूक्षो वायुः प्रबलश् चौरसमुत्थं भयं धत्ते॥
pariveṣo ruk^pīḍāṃ digdāho nṛpa^bhayaṃ ca sa^agni^bhayaṃ/ rūkṣo vāyuḥ prabalaś caurasamutthaṃ bhayaṃ dhatte//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्घातः सुरचापं दण्डश् च क्षुद्^भयं स^परचक्रम्। *ग्रहयुद्धे[क्ग्रहयुद्धं] नृप^युद्धं केतुश् च तद् एव सन्दृष्टः॥
nirghātaḥ suracāpaṃ daṇḍaś ca kṣud^bhayaṃ sa^paracakram/ *grahayuddhe[K.grahayuddhaṃ] nṛpa^yuddhaṃ ketuś ca tad eva sandṛṣṭaḥ//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविकृतसलिल*निपातैः[क्निपाते] सप्ताह^अन्तः सुभिक्षम् आदेश्यम्। यच् च^अशुभं ग्रहणजं तत् सर्वं नाशन् उपयाति॥
avikṛtasalila*nipātaiḥ[K.nipāte] saptāha^antaḥ subhikṣam ādeśyam/ yac ca^aśubhaṃ grahaṇajaṃ tat sarvaṃ nāśan upayāti//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोमग्रहे निवृत्ते पक्षान्ते यदि भवेद् ग्रहो +अर्कस्य। तत्र^अनयः प्रजानां दम्पत्योर् वैरम् अन्योन्यम्॥
somagrahe nivṛtte pakṣānte yadi bhaved graho +arkasya/ tatra^anayaḥ prajānāṃ dampatyor vairam anyonyam//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्कग्रहात् तु शशिनो ग्रहणं यदि दृश्यते ततो विप्राः। नैक^क्रतु^फल^भाजो भवन्ति मुदिताः प्रजाश् च^एव॥
arkagrahāt tu śaśino grahaṇaṃ yadi dṛśyate tato viprāḥ/ naika^kratu^phala^bhājo bhavanti muditāḥ prajāś ca^eva//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.