कल्पनोपदेशाच् च मध्वादिवदविरोधः नायमजाकृतिनिमित्तो ऽजाशब्दः । नापि यौगिकः । किं तर्हि कल्पनोपदेशो ऽयम् । अजारूपककॢप्तिस्तेजोबन्नलक्षणायाश्चराचरयोनेरुपदिश्यते । यथाहि लोके यदृच्छया काचिदजा रोहितशुक्लकृष्णणवर्णा स्याद्बहुबर्करा सरूपबर्करा च तां च कश्चिदजो जुषमाणो ऽनुशयीत, कश्चिच्चैनां भुक्तभोगां जुह्यात्, एवमियमपि तेजोबन्नलक्षणा भूतप्रकृतिस्त्रिवर्णा बहु सरूपं चराचरलक्षणं विकारजातं जनयति अविदुषा च क्षेत्रज्ञेनोपभुज्यते विदुषा त परित्यजत इति । नचेदमाशङ्कितव्यमेकः क्षेत्रज्ञो ऽनुशेते ऽन्यो जहातीत्यतः क्षेत्रज्ञभेदः पारमार्थिकः परेषामिष्टः प्राप्नोतीति । नहीयं क्षेत्रज्ञभेदप्रतिपिपादयिषा किन्तु बन्धमोक्षव्यवस्थाप्रतिपिपादयिषा त्वेषा । प्रसिद्धं तु भेदमनुद्य बन्धमोक्षव्यवस्था प्रतिपाद्यते । भेदस्तूपाधिनिमित्तो मिथ्याज्ञानकल्पितो न पारमार्थिकः । ऽएको देवः सर्वभूतेषु गूढः सर्वव्यापी सर्वभूतान्तरात्माऽ इत्यादिश्रुतिभ्यः । मध्वादिवत् । यथा ऽआदित्यस्यामधुनो मधुत्वम्ऽ (छा। ३।१), ऽवाचाश्चाधेनोर्धेनुत्वम् (बृ। ५।८), ऽद्युलोकादीनां चानग्नीनामग्नित्वम्ऽ (बृ। ८।२।९) इत्येवञ्जातीयकं कल्प्यते, एवमिदमनजाया अजात्वं कल्प्यत इत्यर्थः । तस्मादविरोधस्तेजोबन्नेष्वजाशब्दप्रयोगस्य ॥ १० ॥ ---------------------- फ़्न्: बहुबर्करा बहुशावा । बर्करो बालपशुः । ३ सांख्योपसंग्रहादिकरणम् । सू। ११-१३
kalpanopadeśāc ca madhvādivadavirodhaḥ nāyamajākṛtinimitto 'jāśabdaḥ / nāpi yaugikaḥ / kiṃ tarhi kalpanopadeśo 'yam / ajārūpakakḷptistejobannalakṣaṇāyāścarācarayonerupadiśyate / yathāhi loke yadṛcchayā kācidajā rohitaśuklakṛṣṇaṇavarṇā syādbahubarkarā sarūpabarkarā ca tāṃ ca kaścidajo juṣamāṇo 'nuśayīta, kaściccaināṃ bhuktabhogāṃ juhyāt, evamiyamapi tejobannalakṣaṇā bhūtaprakṛtistrivarṇā bahu sarūpaṃ carācaralakṣaṇaṃ vikārajātaṃ janayati aviduṣā ca kṣetrajñenopabhujyate viduṣā ta parityajata iti / nacedamāśaṅkitavyamekaḥ kṣetrajño 'nuśete 'nyo jahātītyataḥ kṣetrajñabhedaḥ pāramārthikaḥ pareṣāmiṣṭaḥ prāpnotīti / nahīyaṃ kṣetrajñabhedapratipipādayiṣā kintu bandhamokṣavyavasthāpratipipādayiṣā tveṣā / prasiddhaṃ tu bhedamanudya bandhamokṣavyavasthā pratipādyate / bhedastūpādhinimitto mithyājñānakalpito na pāramārthikaḥ / 'eko devaḥ sarvabhūteṣu gūḍhaḥ sarvavyāpī sarvabhūtāntarātmā' ityādiśrutibhyaḥ / madhvādivat / yathā 'ādityasyāmadhuno madhutvam' (chā. 3.1), 'vācāścādhenordhenutvam (bṛ. 5.8), 'dyulokādīnāṃ cānagnīnāmagnitvam' (bṛ. 8.2.9) ityevañjātīyakaṃ kalpyate, evamidamanajāyā ajātvaṃ kalpyata ityarthaḥ / tasmādavirodhastejobanneṣvajāśabdaprayogasya // 10 // ---------------------- FN: bahubarkarā bahuśāvā / barkaro bālapaśuḥ / 3 sāṃkhyopasaṃgrahādikaraṇam / sū. 11-13
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.