वैधर्म्याच् च न स्वप्नादिवत् यदुक्तं बाह्यार्थपलायिना स्वप्नादिप्रत्ययवजिजागरितगोचरा अपि स्तम्भादिप्रत्यया विनैव बाह्येनार्थेन भवेयुः प्रत्ययत्वाविशेषादिति । तत्प्रतिवक्तव्यम् । अत्रोच्यते- न स्वप्नादिप्रत्ययवज्जाग्रत्प्रत्यया भवितुमर्हन्ति । कस्मात् । वैधर्म्यात् । वैधर्म्यं हि भवति स्वप्नजागरितयोः । किं पुनर्वैधर्म्यम् । बाधाबाधाविति ब्रूमः । बाध्यते हि स्वप्नोपलब्धं वस्तु प्रतिबुद्धस्य मिथ्या मयोपलब्धो महाजनसमागम इति, नह्यस्ति मम महाजनसमागमो निद्रालग्नं तु मे मनो बभूव तेनैषा भ्रान्तिरुद्बभूवेति । एवं मायादिष्वपि भवति यताविधं बाधः । नैवं जागरितोपलब्धं वस्तु स्तम्भादिकं कस्याञ्चिदप्यवस्थायां बाध्यते । अपिच समृतिरेषा यत्स्वप्नदर्शनम् । उपलब्धिस्तु जागरितदर्शनम् । स्मृत्युपलब्धयोश्च प्रत्यक्षमन्तरं स्वयमनुभूयतेर्ऽथविप्रयोगसंयोगात्मकमिष्टं पुत्रं स्मरामि नोपलभ उपलब्धुमिच्छामीति । तत्रैवंसति न शक्यते वक्तुं मिथ्या जागरितोपलब्धिरूपलब्धित्वात्स्वप्नोपलब्धिवदित्युभयोरन्तरं स्वयमनुभवता । नच स्वानुभवापलापः प्राज्ञमानिभिर्युक्तः कर्तुम् । अपिचानुभवविरोधप्रसङ्गाज्जागरितप्रत्ययानां स्वतो निरालम्बनतां वक्तुमशक्नुवता स्वप्नप्रत्ययसाधर्म्याद्वक्तुमिष्यते । नच यो यस्य स्वतो धर्मो न संभवति सो ऽन्यस्य साधर्म्यात्तस्य संभविष्यति । नह्यग्निरुष्णो ऽनुभूयमान उदकसाधर्म्याच्छीतो भविष्यति । दर्शितं तु वैधर्म्यं स्वप्नजागरितयोः ॥ २९ ॥ ---------------------- फ़्न्: निद्रालग्निमिति करणदोषाभिधानम् । संस्कारमात्रजं हि विज्ञानं समृतिः । प्रमाणजो ऽनुभव उपलब्धिः ।
vaidharmyāc ca na svapnādivat yaduktaṃ bāhyārthapalāyinā svapnādipratyayavajijāgaritagocarā api stambhādipratyayā vinaiva bāhyenārthena bhaveyuḥ pratyayatvāviśeṣāditi / tatprativaktavyam / atrocyate- na svapnādipratyayavajjāgratpratyayā bhavitumarhanti / kasmāt / vaidharmyāt / vaidharmyaṃ hi bhavati svapnajāgaritayoḥ / kiṃ punarvaidharmyam / bādhābādhāviti brūmaḥ / bādhyate hi svapnopalabdhaṃ vastu pratibuddhasya mithyā mayopalabdho mahājanasamāgama iti, nahyasti mama mahājanasamāgamo nidrālagnaṃ tu me mano babhūva tenaiṣā bhrāntirudbabhūveti / evaṃ māyādiṣvapi bhavati yatāvidhaṃ bādhaḥ / naivaṃ jāgaritopalabdhaṃ vastu stambhādikaṃ kasyāñcidapyavasthāyāṃ bādhyate / apica samṛtireṣā yatsvapnadarśanam / upalabdhistu jāgaritadarśanam / smṛtyupalabdhayośca pratyakṣamantaraṃ svayamanubhūyater'thaviprayogasaṃyogātmakamiṣṭaṃ putraṃ smarāmi nopalabha upalabdhumicchāmīti / tatraivaṃsati na śakyate vaktuṃ mithyā jāgaritopalabdhirūpalabdhitvātsvapnopalabdhivadityubhayorantaraṃ svayamanubhavatā / naca svānubhavāpalāpaḥ prājñamānibhiryuktaḥ kartum / apicānubhavavirodhaprasaṅgājjāgaritapratyayānāṃ svato nirālambanatāṃ vaktumaśaknuvatā svapnapratyayasādharmyādvaktumiṣyate / naca yo yasya svato dharmo na saṃbhavati so 'nyasya sādharmyāttasya saṃbhaviṣyati / nahyagniruṣṇo 'nubhūyamāna udakasādharmyācchīto bhaviṣyati / darśitaṃ tu vaidharmyaṃ svapnajāgaritayoḥ // 29 // ---------------------- FN: nidrālagnimiti karaṇadoṣābhidhānam / saṃskāramātrajaṃ hi vijñānaṃ samṛtiḥ / pramāṇajo 'nubhava upalabdhiḥ /
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.