Library·Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad (Kāṇva)·2
दृप्तबालाकिर् हानूचानो गार्ग्य आस । स होवाचाजातशत्रुं काश्यं -- ब्रह्म ते ब्रवाणीति । स होवाचाजातशत्रुः -- सहस्रम् एतस्यां वाचि दद्मः, जनको जनक इति वै जना धावन्तीति
dṛptabālākir hānūcāno gārgya āsa | sa hovācājātaśatruṃ kāśyaṃ -- brahma te bravāṇīti | sa hovācājātaśatruḥ -- sahasram etasyāṃ vāci dadmaḥ, janako janaka iti vai janā dhāvantīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स होवाच गार्ग्यः -- य एवासाव् आदित्ये पुरुष एतम् एवाहं ब्रह्मोपास इति । स होवाचाजातशत्रुर् -- मा मैतस्मिन्संवदिष्ठाः । अतिष्ठाः सर्वेषां भूतानां मूर्धा राजेति वा अहम् एतम् उपास इति । स य एतम् एवम् उपास्ते ऽतिष्ठाः सर्वेषां भूतानां मूर्धा राजा भवति
sa hovāca gārgyaḥ -- ya evāsāv āditye puruṣa etam evāhaṃ brahmopāsa iti | sa hovācājātaśatrur -- mā maitasminsaṃvadiṣṭhāḥ | atiṣṭhāḥ sarveṣāṃ bhūtānāṃ mūrdhā rājeti vā aham etam upāsa iti | sa ya etam evam upāste 'tiṣṭhāḥ sarveṣāṃ bhūtānāṃ mūrdhā rājā bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स होवाच गार्ग्यः -- य एवासौ चन्द्रे पुरुष एतम् एवाहं ब्रह्मोपास इति । स होवाचाजातशत्रुः -- मा मैतस्मिन्संवदिष्ठाः । बृहन् पाण्दरवासाः सोमो राजेति वा अहम् एतम् उपास इति । स य एतम् एवम् उपास्ते ऽहर्-अहर् सुतः प्रसुतो भवति । नास्यान्नं क्षीयते
sa hovāca gārgyaḥ -- ya evāsau candre puruṣa etam evāhaṃ brahmopāsa iti | sa hovācājātaśatruḥ -- mā maitasminsaṃvadiṣṭhāḥ | bṛhan pāṇdaravāsāḥ somo rājeti vā aham etam upāsa iti | sa ya etam evam upāste 'har-ahar sutaḥ prasuto bhavati | nāsyānnaṃ kṣīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स होवाच गार्ग्यः -- य एवासौ विद्युति पुरुष एतम् एवाहं ब्रह्मोपास इति । स होवाचाजातशत्रुः -- मा मैतस्मिन् संवदिष्ठाः । तेजस्वीति वा अहम् एतम् उपास इति । स य एतम् एवम् उपास्ते तेजस्वी ह भवति । तेजस्विनी हास्य प्रजा भवति
sa hovāca gārgyaḥ -- ya evāsau vidyuti puruṣa etam evāhaṃ brahmopāsa iti | sa hovācājātaśatruḥ -- mā maitasmin saṃvadiṣṭhāḥ | tejasvīti vā aham etam upāsa iti | sa ya etam evam upāste tejasvī ha bhavati | tejasvinī hāsya prajā bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स होवाच गार्ग्यः -- य एवायम् आकाशे पुरुष एतम् एवाहं ब्रह्मोपास इति । स होवाचाजातशत्रुः -- मा मैतस्मिन् संवदिष्ठाः । पूर्णम् अप्रवर्तीति वा अहम् एतम् उपास इति । स य एतम् एवम् उपास्ते पूर्यते प्रजया पशुभिर् नास्यास्माल् लोकात् प्रजोद्वर्तते
sa hovāca gārgyaḥ -- ya evāyam ākāśe puruṣa etam evāhaṃ brahmopāsa iti | sa hovācājātaśatruḥ -- mā maitasmin saṃvadiṣṭhāḥ | pūrṇam apravartīti vā aham etam upāsa iti | sa ya etam evam upāste pūryate prajayā paśubhir nāsyāsmāl lokāt prajodvartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स होवाच गार्ग्यः -- य एवायं वायौ पुरुष एतम् एवाहं ब्रह्मोपास इति । स होवाचाजातशत्रुः -- मा मैतस्मिन्संवदिष्ठाः । इन्द्रो वैकुण्ठो ऽपराजिता सेनेति वा अहम् एतम् उपास इति । स य एतम् एवम् उपास्ते जिष्णुर् हापराजिष्णुर् भवत्य् अन्यतस्त्यजायी
sa hovāca gārgyaḥ -- ya evāyaṃ vāyau puruṣa etam evāhaṃ brahmopāsa iti | sa hovācājātaśatruḥ -- mā maitasminsaṃvadiṣṭhāḥ | indro vaikuṇṭho 'parājitā seneti vā aham etam upāsa iti | sa ya etam evam upāste jiṣṇur hāparājiṣṇur bhavaty anyatastyajāyī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स होवाच गार्ग्यः -- य एवायम् अग्नौ पुरुष एतम् एवाहं ब्रह्मोपास इति । स होवाचाजातशत्रुः -- मा मैतस्मिन्संवदिष्ठाः । विषासहिर् इति वा अहम् एतम् उपास इति । स य एतम् एवम् उपास्ते विषासहिर् ह भवति । विषासहिर् हास्य प्रजा भवति
sa hovāca gārgyaḥ -- ya evāyam agnau puruṣa etam evāhaṃ brahmopāsa iti | sa hovācājātaśatruḥ -- mā maitasminsaṃvadiṣṭhāḥ | viṣāsahir iti vā aham etam upāsa iti | sa ya etam evam upāste viṣāsahir ha bhavati | viṣāsahir hāsya prajā bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स होवाच गार्ग्यः -- य एवायम् अप्सु पुरुष एतम् एवाहं ब्रह्मोपास इति । स होवाचाजातशत्रुः -- मा मैतस्मिन्संवदिष्ठाः । प्रतिरूप इति वा अहम् एतम् उपास इति । स य एतम् एवम् उपास्ते प्रतिरूपं हैवैनम् उपगच्छति नाप्रतिरूपम् । अथो प्रतिरुपो ऽस्माज् जायते
sa hovāca gārgyaḥ -- ya evāyam apsu puruṣa etam evāhaṃ brahmopāsa iti | sa hovācājātaśatruḥ -- mā maitasminsaṃvadiṣṭhāḥ | pratirūpa iti vā aham etam upāsa iti | sa ya etam evam upāste pratirūpaṃ haivainam upagacchati nāpratirūpam | atho pratirupo 'smāj jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स होवाच गार्ग्यः -- य एवायम् आदर्शे पुरुष एतम् एवाहं ब्रह्मोपास इति । स होवाचाजातशत्रुः -- मा मैतस्मिन् संवदिष्ठाः । रोचिष्णुर् इति वा अहम् एतम् उपास इति । स य एतम् एवम् उपास्ते रोचिष्णुर् ह भवति । रोचिष्णुर् हास्य प्रजा भवति । अथो यैः संनिगच्छति । सर्वांस् तान् अतिरोचते
sa hovāca gārgyaḥ -- ya evāyam ādarśe puruṣa etam evāhaṃ brahmopāsa iti | sa hovācājātaśatruḥ -- mā maitasmin saṃvadiṣṭhāḥ | rociṣṇur iti vā aham etam upāsa iti | sa ya etam evam upāste rociṣṇur ha bhavati | rociṣṇur hāsya prajā bhavati | atho yaiḥ saṃnigacchati | sarvāṃs tān atirocate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स होवाच गार्ग्यः -- य एवायं यन्तं पश्चाच् छब्बो ऽनूदेत्य् एतम् एवाहं ब्रह्मोपास इति । स होवाचाजातशत्रुः -- मा मैतस्मिन् संवदिष्ठाः । असुर् इति वा अहम् एतम् उपास इति । स य एतम् एवम् उपास्ते सर्वं हैवास्मिंल् लोक आयुर् एति । नैनं पुरा कालात् प्राणो जहाति
sa hovāca gārgyaḥ -- ya evāyaṃ yantaṃ paścāc chabbo 'nūdety etam evāhaṃ brahmopāsa iti | sa hovācājātaśatruḥ -- mā maitasmin saṃvadiṣṭhāḥ | asur iti vā aham etam upāsa iti | sa ya etam evam upāste sarvaṃ haivāsmiṃl loka āyur eti | nainaṃ purā kālāt prāṇo jahāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स होवाच गार्ग्यः -- य एवायं दिक्षु पुरुष एतम् एवाहं ब्रह्मोपास इति । स होवाचाजातशत्रुः -- मा मैतस्मिन् संवदिष्ठाः । द्वितीयो ऽनपग इति वा अहम् एतम् उपास इति । स य एतम् एवम् उपास्ते द्वितीयवान् ह भवति । नास्माद् गणश् छिद्यते
sa hovāca gārgyaḥ -- ya evāyaṃ dikṣu puruṣa etam evāhaṃ brahmopāsa iti | sa hovācājātaśatruḥ -- mā maitasmin saṃvadiṣṭhāḥ | dvitīyo 'napaga iti vā aham etam upāsa iti | sa ya etam evam upāste dvitīyavān ha bhavati | nāsmād gaṇaś chidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स होवाच गार्ग्यः -- य एवायं छायामयः पुरुष एतम् एवाहं ब्रह्मोपास इति । स होवाचाजातशत्रुः -- मा मैतस्मिन्संवदिष्ठाः । मृत्युर् इति वा अहम् एतम् उपास इति । स य एतम् एवम् उपास्ते सर्वं हैवास्मिंल् लोक आयुर् एति । नैनं पुरा कालान् मृत्युर् आगच्छति
sa hovāca gārgyaḥ -- ya evāyaṃ chāyāmayaḥ puruṣa etam evāhaṃ brahmopāsa iti | sa hovācājātaśatruḥ -- mā maitasminsaṃvadiṣṭhāḥ | mṛtyur iti vā aham etam upāsa iti | sa ya etam evam upāste sarvaṃ haivāsmiṃl loka āyur eti | nainaṃ purā kālān mṛtyur āgacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स होवाच गार्ग्यः -- य एवायम् आत्मनि पुरुष एतम् एवाहं ब्रह्मोपास इति । स होवाचाजातशत्रुः -- मा मैतस्मिन् संवदिष्ठाः । आत्मन्वीति वा अहम् एतम् उपास इति । स य एतम् एवम् उपास्त आत्मन्वी ह भवति । आत्मन्विनी हास्य प्रजा भवति । स ह तूष्णीम् आस गार्ग्यः
sa hovāca gārgyaḥ -- ya evāyam ātmani puruṣa etam evāhaṃ brahmopāsa iti | sa hovācājātaśatruḥ -- mā maitasmin saṃvadiṣṭhāḥ | ātmanvīti vā aham etam upāsa iti | sa ya etam evam upāsta ātmanvī ha bhavati | ātmanvinī hāsya prajā bhavati | sa ha tūṣṇīm āsa gārgyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स होवाचाजातशत्रुः -- एतावन् नू३ इति । एतावद् धीति । नैतावता विदितं भवतीति । स होवाच गार्ग्यः -- उप त्वायानीति
sa hovācājātaśatruḥ -- etāvan nū3 iti | etāvad dhīti | naitāvatā viditaṃ bhavatīti | sa hovāca gārgyaḥ -- upa tvāyānīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स होवाचाजातशत्रुः -- प्रतिलोमं चैतद् यद् ब्राह्मणः क्षत्रियम् उपेयाद् ब्रह्म मे वक्ष्यतीति । व्य् एव त्वा ज्ञपयिष्यामीति । तं पाणाव् आदायोत्तस्थौ । तौ ह पुरुषं सुप्तम् आजग्मतुः । तम् एतैर् नामभिर् आमन्त्रयां चक्रे बृहन् पाण्दरवासः सोम राजन्न् इति । स नोत्तस्थौ । तं पाणिनापेषं बोधयां चकार । स होत्तस्थौ
sa hovācājātaśatruḥ -- pratilomaṃ caitad yad brāhmaṇaḥ kṣatriyam upeyād brahma me vakṣyatīti | vy eva tvā jñapayiṣyāmīti | taṃ pāṇāv ādāyottasthau | tau ha puruṣaṃ suptam ājagmatuḥ | tam etair nāmabhir āmantrayāṃ cakre bṛhan pāṇdaravāsaḥ soma rājann iti | sa nottasthau | taṃ pāṇināpeṣaṃ bodhayāṃ cakāra | sa hottasthau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स होवाचाजातशत्रुः -- यत्रैष एतत् सुप्तो ऽभूद् य एष विज्ञानमयः पुरुषः क्वैष तदाभूत् कुत एतद् आगाद् इति । तद् उ ह न मेने गार्ग्यः
sa hovācājātaśatruḥ -- yatraiṣa etat supto 'bhūd ya eṣa vijñānamayaḥ puruṣaḥ kvaiṣa tadābhūt kuta etad āgād iti | tad u ha na mene gārgyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स होवाचाजातशत्रुः -- यत्रैष एतत् सुप्तो ऽभूद् य एष विज्ञानमयः पुरुषस् तद् एषां प्राणानां विज्ञानेन विज्नानम् आदाय य एषो ऽन्तर् हृदय आकाशस् तस्मिञ् छेते । तानि यदा गृह्णाति । अथ हैतत् पुरुषः स्वपिति नाम । तद् गृहीत एव प्राणो भवति । गृहीता वाग् । गृहीतं चक्षुर् । गृहीतं श्रोत्रम् । गृहीतं मनः
sa hovācājātaśatruḥ -- yatraiṣa etat supto 'bhūd ya eṣa vijñānamayaḥ puruṣas tad eṣāṃ prāṇānāṃ vijñānena vijnānam ādāya ya eṣo 'ntar hṛdaya ākāśas tasmiñ chete | tāni yadā gṛhṇāti | atha haitat puruṣaḥ svapiti nāma | tad gṛhīta eva prāṇo bhavati | gṛhītā vāg | gṛhītaṃ cakṣur | gṛhītaṃ śrotram | gṛhītaṃ manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यत्रैतत् स्वप्न्यया चरति ते हास्य लोकाः । तद् उतेव महाराजो भवत्य् उतेव महाब्राह्मणः । उतेवोच्चावचं निगच्छति । स यथा महाराजो जानपदान् गृहीत्वा स्वे जनपदे यथाकामं परिवर्तेतैवम् एवैष एतत् प्राणान् गृहीत्वा स्वे शरीरे यथाकामं परिवर्तते
sa yatraitat svapnyayā carati te hāsya lokāḥ | tad uteva mahārājo bhavaty uteva mahābrāhmaṇaḥ | utevoccāvacaṃ nigacchati | sa yathā mahārājo jānapadān gṛhītvā sve janapade yathākāmaṃ parivartetaivam evaiṣa etat prāṇān gṛhītvā sve śarīre yathākāmaṃ parivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यदा सुषुप्तो भवति । यदा न कस्य चन वेद । हिता नाम नाद्यो द्वासप्ततिः सहस्राणि हृदयात् पुरीततम् अभिप्रतिष्ठन्ते । ताभिः प्रत्यवसृप्य पुरीतति शेते । स यथा कुमारो अद्द्। वा महाराजो वा महाब्राह्मणो वातिघ्नीम् आनन्दस्य गत्वा शयीत । एवम् एवैष एतच् छेते
atha yadā suṣupto bhavati | yadā na kasya cana veda | hitā nāma nādyo dvāsaptatiḥ sahasrāṇi hṛdayāt purītatam abhipratiṣṭhante | tābhiḥ pratyavasṛpya purītati śete | sa yathā kumāro add. vā mahārājo vā mahābrāhmaṇo vātighnīm ānandasya gatvā śayīta | evam evaiṣa etac chete
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यथोर्णवाभिस् तन्तुनोच्चरेद् यथा अग्नेः क्षुद्रा विष्फुलिङ्गा व्युच्चरन्त्य् एवम् एवास्माद् आत्मनः सर्वे प्राणाः सर्वे लोकाः सर्वे देवाः सर्वाणि भूतानि व्युच्चरन्ति । तस्योपनिषत् सत्यस्य सत्यम् इति । प्राणा वै सत्यं तेषाम् एष सत्यम्
sa yathorṇavābhis tantunoccared yathā agneḥ kṣudrā viṣphuliṅgā vyuccaranty evam evāsmād ātmanaḥ sarve prāṇāḥ sarve lokāḥ sarve devāḥ sarvāṇi bhūtāni vyuccaranti | tasyopaniṣat satyasya satyam iti | prāṇā vai satyaṃ teṣām eṣa satyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो ह वै शिशुं साधानं सप्रत्याधानं सस्थूणं सदामं वेद सप्त ह द्विषतो भ्रातृव्यान् अवरुणद्धि । अयं वाव शिशुर् यो ऽयं मध्यमः प्राणः । तस्येदम् एवाधानम् इदं प्रत्याधानं प्राणः स्थूणान्नं दाम
yo ha vai śiśuṃ sādhānaṃ sapratyādhānaṃ sasthūṇaṃ sadāmaṃ veda sapta ha dviṣato bhrātṛvyān avaruṇaddhi | ayaṃ vāva śiśur yo 'yaṃ madhyamaḥ prāṇaḥ | tasyedam evādhānam idaṃ pratyādhānaṃ prāṇaḥ sthūṇānnaṃ dāma
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् एताः सप्ताक्षितय उपतिष्ठन्ते । तद् या इमा अक्षंल् लोहिन्यो राजयस् ताभिर् एनं रुद्रो ऽन्वायत्तः । अथ या अक्षन्न् आपस् ताभिः पर्जन्यः । या कनीनका तयादित्यः । यत् कृष्णं तेनाग्निर् । यच् छुक्लं तेनेन्द्रः । अधरयैनं वर्तन्या पृथिव्य् अन्वायत्ता । द्यौर् उत्तरया । नास्यान्नं क्षीयते य एवं वेद
tam etāḥ saptākṣitaya upatiṣṭhante | tad yā imā akṣaṃl lohinyo rājayas tābhir enaṃ rudro 'nvāyattaḥ | atha yā akṣann āpas tābhiḥ parjanyaḥ | yā kanīnakā tayādityaḥ | yat kṛṣṇaṃ tenāgnir | yac chuklaṃ tenendraḥ | adharayainaṃ vartanyā pṛthivy anvāyattā | dyaur uttarayā | nāsyānnaṃ kṣīyate ya evaṃ veda
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् एष श्लोको भवति -- अर्वाग्बिलश् चमस ऊर्ध्वबुध्नस् तस्मिन् यशो निहितं विश्वरूपम् । तस्यासत ऋषयः सप्त तीरे वाग् अष्टमी ब्रह्मणा संविदानेति । अर्वाग्बिलश् चमस ऊर्ध्वबुध्न इति । इदं तच् छरीर एष ह्य् अर्वाग्बिलश् चमस ऊर्ध्वबुध्नः । तस्मिन् यशो निहितं विश्वरूपम् इति । प्राणा वै यशो विश्वरूपम् । प्राणान् एतद् आह । तस्यासत ऋषयः सप्त तीर इति । प्राणा वा ऋषयः । प्राणाण् एतद् आह । वाग् अष्टमी ब्रह्मणा संविदानेति । वाग् घ्य् अष्टमी ब्रह्मणा संवित्ते
tad eṣa śloko bhavati -- arvāgbilaś camasa ūrdhvabudhnas tasmin yaśo nihitaṃ viśvarūpam | tasyāsata ṛṣayaḥ sapta tīre vāg aṣṭamī brahmaṇā saṃvidāneti | arvāgbilaś camasa ūrdhvabudhna iti | idaṃ tac charīra eṣa hy arvāgbilaś camasa ūrdhvabudhnaḥ | tasmin yaśo nihitaṃ viśvarūpam iti | prāṇā vai yaśo viśvarūpam | prāṇān etad āha | tasyāsata ṛṣayaḥ sapta tīra iti | prāṇā vā ṛṣayaḥ | prāṇāṇ etad āha | vāg aṣṭamī brahmaṇā saṃvidāneti | vāg ghy aṣṭamī brahmaṇā saṃvitte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इमाव् एव गोतमभरद्वाजौ । अयम् एव गोतमो ऽयं भरद्वाजः । इमाव् एव विश्वामित्रजमदग्नी । अयम् एव विश्वामित्रो ऽयं जमदग्निः । इमाव् एव वसिष्ठकश्यपौ । अयम् एव वसिष्ठो ऽयं कश्यपः । वाग् एवात्रिः । वाचा ह्य् अन्नम् अद्यते । अत्तिर् ह वै नामैतद् यद् औत्रिर् इति । सर्वस्यात्ता भवति । सर्वम् अस्यान्नं भवति य एवं वेद
imāv eva gotamabharadvājau | ayam eva gotamo 'yaṃ bharadvājaḥ | imāv eva viśvāmitrajamadagnī | ayam eva viśvāmitro 'yaṃ jamadagniḥ | imāv eva vasiṣṭhakaśyapau | ayam eva vasiṣṭho 'yaṃ kaśyapaḥ | vāg evātriḥ | vācā hy annam adyate | attir ha vai nāmaitad yad autrir iti | sarvasyāttā bhavati | sarvam asyānnaṃ bhavati ya evaṃ veda
These two (the two ears) are the AYshis Gautama and Bharadvci^a; the right Gautama, the left Bharadvaya. These two (the eyes) are the AYshis VBvamitra and (Yamadagni; the right Vivvamitra, the left (Yamadagni. These two (the nostrils) are the AYshis Vasish//za and Ka^yapa; the right Va- sish/^a, the left Kaiyapa. The tongue is Atri, for with the tongue food is eaten, and Atri is meant for Atti, eating. He who knows this, becomes an eater of everything, and everything becomes his food.
Translated by F. Max MüllerFrom an unproofread scan of the printed edition; spelling and line breaks may carry OCR errors.
द्वे वाव ब्रह्मणो रूपे । मूर्तं चैवामूर्तं च । मर्त्यं चामृतं च । स्थितं च यच् च । सच् च त्यं च
dve vāva brahmaṇo rūpe | mūrtaṃ caivāmūrtaṃ ca | martyaṃ cāmṛtaṃ ca | sthitaṃ ca yac ca | sac ca tyaṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् एतन् मूर्तं यद् अन्यद् वायोश् चान्तरिक्षाच् च । एतन् मर्त्यम् । एतत् स्थितम् । एतत् सत् । तस्यैतस्य मूर्तस्यैतस्य मर्त्यस्यैतस्य स्थितस्यैतस्य सत एष रसो य एष तपति । सतो ह्य् एष रसः
tad etan mūrtaṃ yad anyad vāyoś cāntarikṣāc ca | etan martyam | etat sthitam | etat sat | tasyaitasya mūrtasyaitasya martyasyaitasya sthitasyaitasya sata eṣa raso ya eṣa tapati | sato hy eṣa rasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथामूर्तम् । वायुश् चान्तरिक्षश् च । एतद् अमृतम् । एतद् यत् । एतत् त्यम् । तस्यैतस्यामूर्तस्यैतस्यामृतस्यैतस्य यत एतस्य त्यस्यैष रसो य एष एतस्मिन् मण्डले पुरुषः । त्यस्य ह्य् एष रस । इत्य् अधिदैवतम्
athāmūrtam | vāyuś cāntarikṣaś ca | etad amṛtam | etad yat | etat tyam | tasyaitasyāmūrtasyaitasyāmṛtasyaitasya yata etasya tyasyaiṣa raso ya eṣa etasmin maṇḍale puruṣaḥ | tyasya hy eṣa rasa | ity adhidaivatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाध्यात्मम् । इदम् एव मूर्तं यद् अन्यत् प्राणाच् च यश् चायम् अन्तर् आत्मन्न् आकाशः । एतन् मर्त्यम् । एतत् स्थितम् । एतत् सत् । तस्यैतस्य मूर्तस्यैतस्य मर्त्यस्यैतस्य स्थितस्यैतस्य सत एष रसो यच् चक्षुः । सतो ह्य् एष रसः
athādhyātmam | idam eva mūrtaṃ yad anyat prāṇāc ca yaś cāyam antar ātmann ākāśaḥ | etan martyam | etat sthitam | etat sat | tasyaitasya mūrtasyaitasya martyasyaitasya sthitasyaitasya sata eṣa raso yac cakṣuḥ | sato hy eṣa rasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथामूर्तं प्राणश् च यश् चायम् अन्तर् आत्मन्न् आकाशः । एतद् अमृतम् । एतद् यत् । एतत् त्यत् । तस्यैतस्यामूर्तस्यैतस्यामृतस्यैतस्य यत एतस्य त्यस्यैष रसो यो ऽयं दक्षिणे ऽक्षन् पुरुषः । त्यस्य ह्य् एष रसः
athāmūrtaṃ prāṇaś ca yaś cāyam antar ātmann ākāśaḥ | etad amṛtam | etad yat | etat tyat | tasyaitasyāmūrtasyaitasyāmṛtasyaitasya yata etasya tyasyaiṣa raso yo 'yaṃ dakṣiṇe 'kṣan puruṣaḥ | tyasya hy eṣa rasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य हैतस्य पुरुषस्य रूपम् । यथा माहारजनं वासो यथा पाण्ड्वाविकं यथेन्द्रगोपो यथाग्न्यर्चिर् यथा पुण्डरीकं यथा सकृद्विद्युत्तम् । सकृद्विद्युत्तेव ह वा अस्य श्रीर् भवति य एवं वेद । अथात आदेशो नेति नेति । न ह्य् एतस्माद् इति नेत्य् अन्यत् परम् अस्ति । अथ नामधेयं सत्यस्य सत्यम् इति । प्राणा वै सत्यम् । तेषाम् एष सत्यम्
tasya haitasya puruṣasya rūpam | yathā māhārajanaṃ vāso yathā pāṇḍvāvikaṃ yathendragopo yathāgnyarcir yathā puṇḍarīkaṃ yathā sakṛdvidyuttam | sakṛdvidyutteva ha vā asya śrīr bhavati ya evaṃ veda | athāta ādeśo neti neti | na hy etasmād iti nety anyat param asti | atha nāmadheyaṃ satyasya satyam iti | prāṇā vai satyam | teṣām eṣa satyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैत्रेयीति होवाच याज्ञवल्क्यः -- उद्यास्यन् वा अरे ऽहम् अस्मात् स्थानाद् अस्मि । हन्त ते ऽनया कात्यायन्यान्तं करवाणीति
maitreyīti hovāca yājñavalkyaḥ -- udyāsyan vā are 'ham asmāt sthānād asmi | hanta te 'nayā kātyāyanyāntaṃ karavāṇīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा होवाच मैत्रेयी -- यन् नु म इयं भगोः सर्वा पृथिवी वित्तेन पूर्णा स्यात् कथं तेनामृता स्याम् इति । नेति होवाच याज्ञवल्क्यः । यथैवोपकरणवतां जीवितं तथैव ते जीवितं स्यात् । अमृतत्वस्य तु नाशास्ति वित्तेनेति
sā hovāca maitreyī -- yan nu ma iyaṃ bhagoḥ sarvā pṛthivī vittena pūrṇā syāt kathaṃ tenāmṛtā syām iti | neti hovāca yājñavalkyaḥ | yathaivopakaraṇavatāṃ jīvitaṃ tathaiva te jīvitaṃ syāt | amṛtatvasya tu nāśāsti vitteneti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा होवाच मैत्रेयी -- येनाहं नामृता स्यां किम् अहं तेन कुर्याम् । यद् एव भगवान् वेद तद् एव मे ब्रूहीति
sā hovāca maitreyī -- yenāhaṃ nāmṛtā syāṃ kim ahaṃ tena kuryām | yad eva bhagavān veda tad eva me brūhīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स होवाच याज्ञवल्क्यः -- प्रिया बतारे नः सती प्रियं भाषसे । एह्य् आस्स्व । व्याख्यास्यामि ते । व्याचक्षाणस्य तु मे निदिध्यासस्वेति
sa hovāca yājñavalkyaḥ -- priyā batāre naḥ satī priyaṃ bhāṣase | ehy āssva | vyākhyāsyāmi te | vyācakṣāṇasya tu me nididhyāsasveti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स होवाच -- न वा अरे पत्युः कामाय पतिः प्रियो भवत्य् आत्मनस् तु कामाय पतिः प्रियो भवति । न वा अरे जायायै कामाय जाया प्रिया भवत्य् आत्मनस् तु कामाय जाया प्रिया भवति । न वा अरे पुत्राणां कामाय पुत्राः प्रिया भवन्त्य् आत्मनस् तु कामाय पुत्राः प्रिया भवन्ति । न वा अरे वित्तस्य कामाय वित्तं प्रियं भवत्य् आत्मनस् तु कामाय वित्तं प्रियं भवति । न वा अरे ब्रह्मणः कामाय ब्रह्म प्रियं भवत्य् आत्मनस् तु कामाय ब्रह्म प्रियं भवति । न वा अरे क्षत्रस्य कामाय क्षत्रं प्रियं भवत्य् आत्मनस् तु कामाय क्षत्रं प्रियं भवति । न वा अरे लोकानां कामाय लोकाः प्रिया भवन्त्य् आत्मनस् तु कामाय लोकाः प्रिया भवन्ति । न वा अरे देवानां कामाय देवाः प्रिया भवन्त्य् आत्मनस् तु कामाय देवाः प्रिया भवन्ति । न वा अरे भूतानां कामाय भूतानि प्रियाणि भवन्त्य् आत्मनस् तु कामाय भूतानि प्रियाणि भवन्ति । न वा अरे सर्वस्य कामाय सर्वं प्रियं भवत्य् आत्मनस् तु कामाय सर्वं प्रियं भवति । आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्यो मैत्रेयि । आत्मनो वा अरे दर्शनेन श्रवणेन मत्या विज्ञानेनेदं सर्वं विदितम्
sa hovāca -- na vā are patyuḥ kāmāya patiḥ priyo bhavaty ātmanas tu kāmāya patiḥ priyo bhavati | na vā are jāyāyai kāmāya jāyā priyā bhavaty ātmanas tu kāmāya jāyā priyā bhavati | na vā are putrāṇāṃ kāmāya putrāḥ priyā bhavanty ātmanas tu kāmāya putrāḥ priyā bhavanti | na vā are vittasya kāmāya vittaṃ priyaṃ bhavaty ātmanas tu kāmāya vittaṃ priyaṃ bhavati | na vā are brahmaṇaḥ kāmāya brahma priyaṃ bhavaty ātmanas tu kāmāya brahma priyaṃ bhavati | na vā are kṣatrasya kāmāya kṣatraṃ priyaṃ bhavaty ātmanas tu kāmāya kṣatraṃ priyaṃ bhavati | na vā are lokānāṃ kāmāya lokāḥ priyā bhavanty ātmanas tu kāmāya lokāḥ priyā bhavanti | na vā are devānāṃ kāmāya devāḥ priyā bhavanty ātmanas tu kāmāya devāḥ priyā bhavanti | na vā are bhūtānāṃ kāmāya bhūtāni priyāṇi bhavanty ātmanas tu kāmāya bhūtāni priyāṇi bhavanti | na vā are sarvasya kāmāya sarvaṃ priyaṃ bhavaty ātmanas tu kāmāya sarvaṃ priyaṃ bhavati | ātmā vā are draṣṭavyaḥ śrotavyo mantavyo nididhyāsitavyo maitreyi | ātmano vā are darśanena śravaṇena matyā vijñānenedaṃ sarvaṃ viditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्म तं परादाद् यो ऽन्यत्रात्मनो ब्रह्म वेद । क्षत्रं तं परादाद् यो ऽन्यत्रात्मनः क्षत्रं वेद । लोकास् तं परादुर् यो ऽन्यत्रात्मनो लोकान् वेद । देवास् तं परादुर् यो ऽन्यत्रात्मनो देवान् वेद । भूतानि तं परादुर् यो ऽन्यत्रात्मनो भूतानि वेद । सर्वं तं परादाद् यो ऽन्यत्रात्मनः सर्वं वेद । इदं ब्रह्मेदं क्षत्रम् इमे लोका इमे देवा इमानि भूतानीदं सर्वं यद् अयम् आत्मा
brahma taṃ parādād yo 'nyatrātmano brahma veda | kṣatraṃ taṃ parādād yo 'nyatrātmanaḥ kṣatraṃ veda | lokās taṃ parādur yo 'nyatrātmano lokān veda | devās taṃ parādur yo 'nyatrātmano devān veda | bhūtāni taṃ parādur yo 'nyatrātmano bhūtāni veda | sarvaṃ taṃ parādād yo 'nyatrātmanaḥ sarvaṃ veda | idaṃ brahmedaṃ kṣatram ime lokā ime devā imāni bhūtānīdaṃ sarvaṃ yad ayam ātmā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यथा दुन्दुभेर् हन्यमानस्य न बाह्याञ् छब्दाञ् छक्नुयाद् ग्रहणाय । दुन्दुभेस् तु ग्रहणेन दुन्दुभ्याघातस्य वा शब्दो गृहीतः
sa yathā dundubher hanyamānasya na bāhyāñ chabdāñ chaknuyād grahaṇāya | dundubhes tu grahaṇena dundubhyāghātasya vā śabdo gṛhītaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यथा शङ्खस्य ध्मायमानस्य न बाह्याञ् छब्दाञ् छक्नुयाद् ग्रहणाय शङ्खस्य तु ग्रहणेन शङ्खध्मस्य वा शब्दो गृहीतः
sa yathā śaṅkhasya dhmāyamānasya na bāhyāñ chabdāñ chaknuyād grahaṇāya śaṅkhasya tu grahaṇena śaṅkhadhmasya vā śabdo gṛhītaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यथा वीणायै वाद्यमानायै न बाह्याञ् छब्दाञ् छक्नुयाद् ग्रहणाय वीणायै तु ग्रहणेन वीणावादस्य वा शब्दो गृहीतः
sa yathā vīṇāyai vādyamānāyai na bāhyāñ chabdāñ chaknuyād grahaṇāya vīṇāyai tu grahaṇena vīṇāvādasya vā śabdo gṛhītaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यथार्द्रैधाग्नेर् अभ्याहितात् पृथग् धूमा विनिश्चरन्त्य् एव वा अरे ऽस्य महतो भूतस्य निःश्वसितम् एतद् यद् ऋग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदो ऽथर्वाङ्गिरस इतिहासः पुराणं विद्या उपनिषदः श्लोकाः सूत्राण्य् अनुव्याख्यानानि व्याख्याननि । अस्यैवैतानि निश्वसितानि
sa yathārdraidhāgner abhyāhitāt pṛthag dhūmā viniścaranty eva vā are 'sya mahato bhūtasya niḥśvasitam etad yad ṛgvedo yajurvedaḥ sāmavedo 'tharvāṅgirasa itihāsaḥ purāṇaṃ vidyā upaniṣadaḥ ślokāḥ sūtrāṇy anuvyākhyānāni vyākhyānani | asyaivaitāni niśvasitāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यथा सर्वासाम् अपां समुद्र एकायनम् । एवं सर्वेषां स्पर्शानां त्वग् एकायनम् । एवं सर्वेषां गन्धानां नासिके एकायनम् । एवं सर्वेषां रसानां जिह्वैकायनम् । एवं सर्वेषां रूपाणां चक्षुर् एकायनम् । एवं सर्वेषं शब्दानां श्रोत्रम् एकायनम् । एवं सर्वेषां संकल्पानां मन एकायनम् । एवं सर्वासां विद्यानां हृदयम् एकायनम् । एवं सर्वेषां कर्मणां हस्ताव् एकायनम् । एवं सर्वेषाम् आनन्दानाम् उपस्थ एकायनम् । एवं सर्वेषां विसर्गाणां पायुर् एकायनम् । एवं सर्वेषाम् अध्वनां पादाव् एकायनम् । एवं सर्वेषां वेदानां वाग् एकायनम्
sa yathā sarvāsām apāṃ samudra ekāyanam | evaṃ sarveṣāṃ sparśānāṃ tvag ekāyanam | evaṃ sarveṣāṃ gandhānāṃ nāsike ekāyanam | evaṃ sarveṣāṃ rasānāṃ jihvaikāyanam | evaṃ sarveṣāṃ rūpāṇāṃ cakṣur ekāyanam | evaṃ sarveṣaṃ śabdānāṃ śrotram ekāyanam | evaṃ sarveṣāṃ saṃkalpānāṃ mana ekāyanam | evaṃ sarvāsāṃ vidyānāṃ hṛdayam ekāyanam | evaṃ sarveṣāṃ karmaṇāṃ hastāv ekāyanam | evaṃ sarveṣām ānandānām upastha ekāyanam | evaṃ sarveṣāṃ visargāṇāṃ pāyur ekāyanam | evaṃ sarveṣām adhvanāṃ pādāv ekāyanam | evaṃ sarveṣāṃ vedānāṃ vāg ekāyanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यथा सैन्धवखिल्य उदके प्रास्त उदकम् एवानुविलीयेत न हास्योद्ग्रहणायेव स्यात् । यतो-यतस् त्व् आददीत लवणम् । एवं वा अर इदं महद् भूतम् अनन्तम् अपारं विज्ञानघन एव । एतेभ्यो भूतेभ्यः समुत्थाय तान्य् एवानुविनश्यति । न प्रेत्य संज्ञास्तीत्य् अरे ब्रवीमि । इति होवाच याज्ञवल्क्यः
sa yathā saindhavakhilya udake prāsta udakam evānuvilīyeta na hāsyodgrahaṇāyeva syāt | yato-yatas tv ādadīta lavaṇam | evaṃ vā ara idaṃ mahad bhūtam anantam apāraṃ vijñānaghana eva | etebhyo bhūtebhyaḥ samutthāya tāny evānuvinaśyati | na pretya saṃjñāstīty are bravīmi | iti hovāca yājñavalkyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा होवाच मैत्रेयी -- अत्रैव मा भगवान् अमूमुहन् न प्रेत्य संज्ञास्तीति । स होवाच -- न वा अरे ऽहं मोहं ब्रवीमि । अलं वा अर इदं विज्ञानाय
sā hovāca maitreyī -- atraiva mā bhagavān amūmuhan na pretya saṃjñāstīti | sa hovāca -- na vā are 'haṃ mohaṃ bravīmi | alaṃ vā ara idaṃ vijñānāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र हि द्वैतम् इव भवति तद् इतर इतरं जिघ्रति तद् इतर इतरं पश्यति तद् इतर इतरं शृणोति तद् इतर इतरं जिघ्रति तद् इतर इतरम् अभिवदति तद् इतर इतरं मनुते तद् इतर इतरं विजानाति । यत्र वास्य सर्वम् आत्मैवाभूत् तत् केन कं जिघ्रेत् तत् केन कं जिघ्रेत् तत् केन कं पश्येत् तत् केन कं शृणुयात् तत् केन कम् अभिवदेत् तत् केन कं मन्वीत तत् केन कं विजानीयात् । येनेदं सर्वं विजानाति तं केन विजानीयात् । विज्ञातारम् अरे केन विजानीयाद् इति
yatra hi dvaitam iva bhavati tad itara itaraṃ jighrati tad itara itaraṃ paśyati tad itara itaraṃ śṛṇoti tad itara itaraṃ jighrati tad itara itaram abhivadati tad itara itaraṃ manute tad itara itaraṃ vijānāti | yatra vāsya sarvam ātmaivābhūt tat kena kaṃ jighret tat kena kaṃ jighret tat kena kaṃ paśyet tat kena kaṃ śṛṇuyāt tat kena kam abhivadet tat kena kaṃ manvīta tat kena kaṃ vijānīyāt | yenedaṃ sarvaṃ vijānāti taṃ kena vijānīyāt | vijñātāram are kena vijānīyād iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इयं पृथिवी सर्वेषां भूतानां मधु । अस्यै पृथिव्यै सर्वाणि भूतानि मधु । यश् चायम् अस्यां पृथिव्यां तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो यस् चायम् अध्यात्मं शारीरस् तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा । इदम् अमृतम् इदं ब्रह्मेदं सर्वम्
iyaṃ pṛthivī sarveṣāṃ bhūtānāṃ madhu | asyai pṛthivyai sarvāṇi bhūtāni madhu | yaś cāyam asyāṃ pṛthivyāṃ tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo yas cāyam adhyātmaṃ śārīras tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo 'yam eva sa yo 'yam ātmā | idam amṛtam idaṃ brahmedaṃ sarvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इमा आपः सर्वेषां भूतानां मधु । आसाम् अपां सर्वाणि भूतानि मधु । यश् चायम् आस्व् अप्सु तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो यश् चायम् अध्यात्मं रैतसस् तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा । इदम् अमृतम् इदं ब्रह्मेदं सर्वम्
imā āpaḥ sarveṣāṃ bhūtānāṃ madhu | āsām apāṃ sarvāṇi bhūtāni madhu | yaś cāyam āsv apsu tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo yaś cāyam adhyātmaṃ raitasas tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo 'yam eva sa yo 'yam ātmā | idam amṛtam idaṃ brahmedaṃ sarvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयम् अग्निः सर्वेषां भूतानां मधु । अस्याग्नेः सर्वाणि भूतानि मधु । यश् चायम् अस्मिन्न् अग्नौ तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो यश् चायम् अध्यात्मं वाङ्मयस् तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा । इदम् अमृतम् इदं ब्रह्मेदं सर्वम्
ayam agniḥ sarveṣāṃ bhūtānāṃ madhu | asyāgneḥ sarvāṇi bhūtāni madhu | yaś cāyam asminn agnau tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo yaś cāyam adhyātmaṃ vāṅmayas tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo 'yam eva sa yo 'yam ātmā | idam amṛtam idaṃ brahmedaṃ sarvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं वायुः सर्वेषां भूतानां मधु । अस्य वायोः सर्वाणि भूतानि मधु । यश् चायम् अस्मिन् वायौ तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो यश् चायम् अध्यात्मं प्राणस् तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो यम् एव स यो ऽयम् आत्मा । इदं अमृतम् इदं ब्रह्मेदं सर्वम्
ayaṃ vāyuḥ sarveṣāṃ bhūtānāṃ madhu | asya vāyoḥ sarvāṇi bhūtāni madhu | yaś cāyam asmin vāyau tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo yaś cāyam adhyātmaṃ prāṇas tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo yam eva sa yo 'yam ātmā | idaṃ amṛtam idaṃ brahmedaṃ sarvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयम् आदित्यः सर्वेषां भूतानां मधु । अस्यादित्यस्य सर्वाणि भूतानि मधु । यश् चायम् अस्मिन्न् आदित्ये तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो यश् चायम् अध्यात्मं चाक्षुषस् तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा । इदम् अमृतम् इदं ब्रह्मेदं सर्वम्
ayam ādityaḥ sarveṣāṃ bhūtānāṃ madhu | asyādityasya sarvāṇi bhūtāni madhu | yaś cāyam asminn āditye tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo yaś cāyam adhyātmaṃ cākṣuṣas tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo 'yam eva sa yo 'yam ātmā | idam amṛtam idaṃ brahmedaṃ sarvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इमा दिशः सर्वेषां भूतानां मधु । आसां दिशां सर्वाणि भूतानि मधु । यश् चायम् आसु दिक्षु तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो यश् चायम् अध्यात्मं श्रौत्रः प्रातिश्रुत्कस् तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा । इदम् अमृतम् इदं ब्रह्मेदं सर्वम्
imā diśaḥ sarveṣāṃ bhūtānāṃ madhu | āsāṃ diśāṃ sarvāṇi bhūtāni madhu | yaś cāyam āsu dikṣu tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo yaś cāyam adhyātmaṃ śrautraḥ prātiśrutkas tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo 'yam eva sa yo 'yam ātmā | idam amṛtam idaṃ brahmedaṃ sarvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं चन्द्रः सर्वेषां भूतानां मध्व् । अस्य चन्द्रस्य सर्वाणि भूतानि मधु । यश् चायम् अस्मिन् चन्द्रे तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो यश् चायम् अध्यात्मं मानसस् तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मेदम् अमृतम् । इदं ब्रह्मेदं सर्वम्
ayaṃ candraḥ sarveṣāṃ bhūtānāṃ madhv | asya candrasya sarvāṇi bhūtāni madhu | yaś cāyam asmin candre tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo yaś cāyam adhyātmaṃ mānasas tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo 'yam eva sa yo 'yam ātmedam amṛtam | idaṃ brahmedaṃ sarvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इयं विद्युत् सर्वेषां भूतानं मधु । अस्यै विद्युतः सर्वाणि भूतानि मधु । यश् चायम् अस्यां विद्युति तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो यश् चायम् अध्यात्मं तैजसस् तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा । इदम् अमृतम् इदं ब्रह्मेदं सर्वम्
iyaṃ vidyut sarveṣāṃ bhūtānaṃ madhu | asyai vidyutaḥ sarvāṇi bhūtāni madhu | yaś cāyam asyāṃ vidyuti tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo yaś cāyam adhyātmaṃ taijasas tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo 'yam eva sa yo 'yam ātmā | idam amṛtam idaṃ brahmedaṃ sarvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं स्तनयित्नुः सर्वेषां भुतानां मधु । अस्य स्तनयित्नोः सर्वाणि भूतानि मधु । यश् चायम् अस्मिन्स्तनयित्नौ तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो यश् चायम् अध्यात्मं शाब्दः सौवरस् तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा । इदम् अमृतम् इदं ब्रह्मेदं सर्वम्
ayaṃ stanayitnuḥ sarveṣāṃ bhutānāṃ madhu | asya stanayitnoḥ sarvāṇi bhūtāni madhu | yaś cāyam asminstanayitnau tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo yaś cāyam adhyātmaṃ śābdaḥ sauvaras tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo 'yam eva sa yo 'yam ātmā | idam amṛtam idaṃ brahmedaṃ sarvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयम् आकाशः सर्वेषां भूतानां मधु । अस्याकाशस्य सर्वाणि भूतानि मधु । यश् चायम् अस्मिन्न् आकाशे तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो यश् चायम् अध्यात्मं हृद्य् आकाशस् तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा । इदम् अमृतम् इदं ब्रह्मेदं सर्वम्
ayam ākāśaḥ sarveṣāṃ bhūtānāṃ madhu | asyākāśasya sarvāṇi bhūtāni madhu | yaś cāyam asminn ākāśe tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo yaś cāyam adhyātmaṃ hṛdy ākāśas tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo 'yam eva sa yo 'yam ātmā | idam amṛtam idaṃ brahmedaṃ sarvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं धर्मः सर्वेषां भूतानां मधु । अस्य धर्मस्य सर्वाणि भूतानि मधु । यश् चायम् अस्मिन् धर्मे तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो यश् चायम् अध्यात्मं धार्मस् तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा । इदम् अमृतम् इदं ब्रह्मेदं सर्वम्
ayaṃ dharmaḥ sarveṣāṃ bhūtānāṃ madhu | asya dharmasya sarvāṇi bhūtāni madhu | yaś cāyam asmin dharme tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo yaś cāyam adhyātmaṃ dhārmas tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo 'yam eva sa yo 'yam ātmā | idam amṛtam idaṃ brahmedaṃ sarvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं सत्यं सर्वेषां भूतानां मधु । अस्य सत्यस्य सर्वाणि भूतानि मधु । यश् चायम् अस्मिन् सत्ये तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो यश् चायम् अध्यात्मं सात्यस् तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा । इदम् अमृतम् इदं ब्रह्मेदं सर्वम्
idaṃ satyaṃ sarveṣāṃ bhūtānāṃ madhu | asya satyasya sarvāṇi bhūtāni madhu | yaś cāyam asmin satye tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo yaś cāyam adhyātmaṃ sātyas tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo 'yam eva sa yo 'yam ātmā | idam amṛtam idaṃ brahmedaṃ sarvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं मानुषं सर्वेषां भूतानां मधु । अस्य मानुषस्य सर्वाणि भूतानि मधु । यश् चायम् अस्मिन् मानुषे तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो यश् चायम् अध्यात्मं मानुषस् तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा । इदम् अमृतम् इदं ब्रह्मेदं सर्वम्
idaṃ mānuṣaṃ sarveṣāṃ bhūtānāṃ madhu | asya mānuṣasya sarvāṇi bhūtāni madhu | yaś cāyam asmin mānuṣe tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo yaś cāyam adhyātmaṃ mānuṣas tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo 'yam eva sa yo 'yam ātmā | idam amṛtam idaṃ brahmedaṃ sarvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयम् आत्मा सर्वेषां भूतानां मधु । अस्यात्मनः सर्वाणि भूतानि मधु । यश् चायम् अस्मिन्न् आत्मनि तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो यश् चायम् आत्मा तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा । इदम् अमृतम् इदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥ ब्र्हुप् २,५।१४ ॥॥ स वा अयम् आत्मा सर्वेषां अधिपतिः सर्वेषां भूतानां राजा । तद् यथा रथनाभौ च रथनेमौ चाराः सर्वे समर्पिताः । एवम् एवास्मिन्न् आत्मनि सर्वाणि भूतानि सर्वे देवाः सर्वे लोकाः सर्वे प्राणाः सर्व एत आत्मानः समर्पिताः
ayam ātmā sarveṣāṃ bhūtānāṃ madhu | asyātmanaḥ sarvāṇi bhūtāni madhu | yaś cāyam asminn ātmani tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo yaś cāyam ātmā tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo 'yam eva sa yo 'yam ātmā | idam amṛtam idaṃ brahmedaṃ sarvam || BrhUp 2,5.14 ||// sa vā ayam ātmā sarveṣāṃ adhipatiḥ sarveṣāṃ bhūtānāṃ rājā | tad yathā rathanābhau ca rathanemau cārāḥ sarve samarpitāḥ | evam evāsminn ātmani sarvāṇi bhūtāni sarve devāḥ sarve lokāḥ sarve prāṇāḥ sarva eta ātmānaḥ samarpitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं वै तन् मधु दध्यङ्ङ् आथर्वणो ऽश्विभ्याम् उवाच । तद् एतद् ऋषिः पश्यन्न् अवोचत् -- तद् वां नरा सनये दंस उग्रम् आविष् कृणोमि तन्यतुर् न वृष्टिम् । दध्यङ् ह यन् मध्व् आथर्वणो वाम् अश्वस्य शीर्ष्णा प्र यद् ईम् उवाचेति
idaṃ vai tan madhu dadhyaṅṅ ātharvaṇo 'śvibhyām uvāca | tad etad ṛṣiḥ paśyann avocat -- tad vāṃ narā sanaye daṃsa ugram āviṣ kṛṇomi tanyatur na vṛṣṭim | dadhyaṅ ha yan madhv ātharvaṇo vām aśvasya śīrṣṇā pra yad īm uvāceti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं वै तन् मधु दध्यङ्ङ् आथर्वणो ऽश्विभ्याम् उवाच । तद् एतद् ऋषिः पश्यन्न् अवोचत् -- आथर्वणायाश्विनौ दधीचे ऽश्व्यं शिरः प्रत्य् ऐरयतम् । स वां मधु प्र वोचद् ऋतायन् त्वाष्ट्रं यद् दस्राव् अपिकक्ष्यं वाम् इति
idaṃ vai tan madhu dadhyaṅṅ ātharvaṇo 'śvibhyām uvāca | tad etad ṛṣiḥ paśyann avocat -- ātharvaṇāyāśvinau dadhīce 'śvyaṃ śiraḥ praty airayatam | sa vāṃ madhu pra vocad ṛtāyan tvāṣṭraṃ yad dasrāv apikakṣyaṃ vām iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं वै तन् मधु दध्यङ्ङ् आथर्वणो ऽश्विभ्याम् उवाच । तद् एतद् ऋषिः पश्यन्न् अवोचत् -- पुरश् चक्रे द्विपदः पुरश् चक्रे चतुष्पदः । पुरः स पक्षी भुत्वा पुरः पुरुष आविशद् इति । स वा अयं पुरुषः सर्वासु पूर्षु पुरिशयः । नैनेन किं चनानावृतम् । नैनेन किं चनासंवृतम्
idaṃ vai tan madhu dadhyaṅṅ ātharvaṇo 'śvibhyām uvāca | tad etad ṛṣiḥ paśyann avocat -- puraś cakre dvipadaḥ puraś cakre catuṣpadaḥ | puraḥ sa pakṣī bhutvā puraḥ puruṣa āviśad iti | sa vā ayaṃ puruṣaḥ sarvāsu pūrṣu puriśayaḥ | nainena kiṃ canānāvṛtam | nainena kiṃ canāsaṃvṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं वै तन् मधु दध्यङ्ङ् आथर्वणो ऽश्विभ्याम् उवाच । तद् एतद् ऋषिः पश्यन्न् अवोचत् -- रूपंरूपं प्रतिरूपो बभूव तद् अस्य रूपं प्रतिचक्षणाय । इन्द्रो मायाभिः पुरुरूप ईयते युक्ता ह्य् अस्य हरयः शता दशेति । अयं वै हरयो ऽयं वै दश च सहस्रणि बहूनि चानन्तानि च । तद् एतद् ब्रह्मापूर्वम् अनपरम् अनन्तरम् अबाह्यम् । अयम् आत्मा ब्रह्म सर्वानुभूः । इत्य् अनुशासनम्
idaṃ vai tan madhu dadhyaṅṅ ātharvaṇo 'śvibhyām uvāca | tad etad ṛṣiḥ paśyann avocat -- rūpaṃrūpaṃ pratirūpo babhūva tad asya rūpaṃ praticakṣaṇāya | indro māyābhiḥ pururūpa īyate yuktā hy asya harayaḥ śatā daśeti | ayaṃ vai harayo 'yaṃ vai daśa ca sahasraṇi bahūni cānantāni ca | tad etad brahmāpūrvam anaparam anantaram abāhyam | ayam ātmā brahma sarvānubhūḥ | ity anuśāsanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पौतिमाष्यो गौपवनात् । गौपवनः पशुतिमाष्यात् । पशुतिमाष्यो गौपवनात् । गौपवनः कौशिकात् । कौशिकः कौण्डिन्यात् । कौण्डिन्यः शाण्डिल्यात् । शाण्डिल्यः कौशिकाच् च गौतमाच् च । गौतमः
pautimāṣyo gaupavanāt | gaupavanaḥ paśutimāṣyāt | paśutimāṣyo gaupavanāt | gaupavanaḥ kauśikāt | kauśikaḥ kauṇḍinyāt | kauṇḍinyaḥ śāṇḍilyāt | śāṇḍilyaḥ kauśikāc ca gautamāc ca | gautamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आग्निवेश्यात् । आग्निवेश्यः शाण्डिल्याच् चानभिम्लाताच् च । आनभिम्लात आनभिम्लातात् । आनभिम्लात आनभिम्लातात् । आनभिम्लातो गौतमात् । गौतमः सैतवप्राचीनयोग्याभ्याम् । सैतवप्राचीनयोग्यौ पाराशर्यात् । पाराशर्यो भारद्वाजात् । भारद्वाजो भारद्वाजाच् च गौतमाच् च । गौतमो भारद्वाजात् । भारद्वाजः पाराशर्यात् । पाराशर्यो वैजवापायनात् । वैजवापायनः कौशिकायनेः । कौशिकायनिः
āgniveśyāt | āgniveśyaḥ śāṇḍilyāc cānabhimlātāc ca | ānabhimlāta ānabhimlātāt | ānabhimlāta ānabhimlātāt | ānabhimlāto gautamāt | gautamaḥ saitavaprācīnayogyābhyām | saitavaprācīnayogyau pārāśaryāt | pārāśaryo bhāradvājāt | bhāradvājo bhāradvājāc ca gautamāc ca | gautamo bhāradvājāt | bhāradvājaḥ pārāśaryāt | pārāśaryo vaijavāpāyanāt | vaijavāpāyanaḥ kauśikāyaneḥ | kauśikāyaniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घृतकौशिकात् । घृतकौशिकः प्राशर्यायणात् । पारशर्यायणः पाराशर्यात् । पाराशर्यो जातूकर्ण्यात् । जातूकर्ण्य आसुरायणाच् च यास्काच् च । आसुरायणस् त्रैवणेः । त्रैवणिर् औपजन्धनेः । औपजन्धनिर् आसुरेः । आसुरिर् भारद्वाजात् । भारद्वाज आत्रेयात् । आत्रेयो माण्टेः । माण्टिर् गौतमात् । गौतमो वात्स्यात् । वात्स्यः शाण्डिल्यात् । शाण्डिल्यः कैशोर्यात् काप्यात् । कैशोर्यः काप्यः कुमारहारितात् । कुमारहारितो गालवात् । गालवो विदर्भीकौण्डिन्यात् । विदर्भीकौण्डिन्यो वत्सनपातो बाभ्रवात् । वत्सनपाद् बाभ्रवः पथः सौभरात् । पन्थाः सौभरो ऽयास्याद् आङ्गिरसात् । अयास्य आङ्गिरस आभूतेस् त्वाष्ट्रात् । आभूतिस् त्वाष्ट्रो विश्वरूपात् त्वाष्ट्रात् । विश्वरूपस् त्वाष्ट्रो ऽव्शिभ्याम् । अश्विनौ दधीच आथर्वणात् । दध्यङ्ङ् आथर्वणो ऽथर्वणो दैवात् । अथर्वा दैवो मृत्योः प्राध्वंसनात् । मृत्युः प्राध्वंसनः प्रध्वंसनात् । प्रध्वंसन एकर्षेः । एकर्षिर् विप्रचित्तेः । विप्रचित्तिर् व्यष्टेर् । व्यष्टिः सनारोः । सनारुः सनातनात् । सनातनः सनगात् । सनगः परमेष्ठिनः । परमेष्ठी ब्रह्मणः । ब्रह्म स्वयंभु । ब्रह्मणे नमः
ghṛtakauśikāt | ghṛtakauśikaḥ prāśaryāyaṇāt | pāraśaryāyaṇaḥ pārāśaryāt | pārāśaryo jātūkarṇyāt | jātūkarṇya āsurāyaṇāc ca yāskāc ca | āsurāyaṇas traivaṇeḥ | traivaṇir aupajandhaneḥ | aupajandhanir āsureḥ | āsurir bhāradvājāt | bhāradvāja ātreyāt | ātreyo māṇṭeḥ | māṇṭir gautamāt | gautamo vātsyāt | vātsyaḥ śāṇḍilyāt | śāṇḍilyaḥ kaiśoryāt kāpyāt | kaiśoryaḥ kāpyaḥ kumārahāritāt | kumārahārito gālavāt | gālavo vidarbhīkauṇḍinyāt | vidarbhīkauṇḍinyo vatsanapāto bābhravāt | vatsanapād bābhravaḥ pathaḥ saubharāt | panthāḥ saubharo 'yāsyād āṅgirasāt | ayāsya āṅgirasa ābhūtes tvāṣṭrāt | ābhūtis tvāṣṭro viśvarūpāt tvāṣṭrāt | viśvarūpas tvāṣṭro 'vśibhyām | aśvinau dadhīca ātharvaṇāt | dadhyaṅṅ ātharvaṇo 'tharvaṇo daivāt | atharvā daivo mṛtyoḥ prādhvaṃsanāt | mṛtyuḥ prādhvaṃsanaḥ pradhvaṃsanāt | pradhvaṃsana ekarṣeḥ | ekarṣir vipracitteḥ | vipracittir vyaṣṭer | vyaṣṭiḥ sanāroḥ | sanāruḥ sanātanāt | sanātanaḥ sanagāt | sanagaḥ parameṣṭhinaḥ | parameṣṭhī brahmaṇaḥ | brahma svayaṃbhu | brahmaṇe namaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.