Library·Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad (Kāṇva)·5·5.14

Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad (Kāṇva) 5.14

BU 5.14.1

भूमिर् अन्तरिक्षं द्यौर् इत्य् अष्टाव् अक्षराणि । अष्टाक्षरं ह वा एकं गायत्र्यै पदम् । एतद् उ हैवास्या एतत् । स यावद् एषु त्रिषु लोकेषु तावद् ध जयति यो ऽस्या एतद् एवं पदं वेद

bhūmir antarikṣaṃ dyaur ity aṣṭāv akṣarāṇi | aṣṭākṣaraṃ ha vā ekaṃ gāyatryai padam | etad u haivāsyā etat | sa yāvad eṣu triṣu lokeṣu tāvad dha jayati yo 'syā etad evaṃ padaṃ veda

The words Bhftmi (earth), Antariksha (sky), and Dyu (heaven) form eight syllables. One foot of the Gayatri consists of eight syllables. This (one foot) of it is that (i.e. the three worlds). And he who thus knows that foot of it, conquers as far as the three worlds extend.

Translated by F. Max MüllerFrom an unproofread scan of the printed edition; spelling and line breaks may carry OCR errors.

BU 5.14.2

ऋचो यजूषि सामानीत्य् अष्टाव् अक्षराणि । अष्टाक्षरं ह वा एकं गायत्र्यै पदम् । एतद् उ हैवास्या एतत् । स यावतीयं त्रयी विद्या तावद् ध जयति यो ऽस्या एतद् एवं पदं वेद

ṛco yajūṣi sāmānīty aṣṭāv akṣarāṇi | aṣṭākṣaraṃ ha vā ekaṃ gāyatryai padam | etad u haivāsyā etat | sa yāvatīyaṃ trayī vidyā tāvad dha jayati yo 'syā etad evaṃ padaṃ veda

The iWkas, the Ya^wshi, and the Simdni form eight syllables. One foot (the second) of the Gayatri consists of eight syllables. This (one foot) of it is that (i.e. the three Vedas, the AYg-veda, Ya^ur-veda, and Sama-veda). And he who thus knows that foot of it, conquers as far as that threefold knowledge extends.

Translated by F. Max MüllerFrom an unproofread scan of the printed edition; spelling and line breaks may carry OCR errors.

BU 5.14.3

प्राणो ऽपानो व्यान इत्य् अष्टाव् अक्षराणि । अष्टाक्षरं ह वा एकं गायत्र्यै पदम् । एतद् उ हैवास्या एतत् । स यावद् इदं प्राणि तावद् ध जयति यो ऽस्या एतद् एवं पदं वेद । अथास्या एतद् एव तुरीयं दर्शतं पदं परोरजा य एष तपति । यद् वै चतुर्थं तत् तुरीयम् । दर्शतं पदम् इति ददृश इव ह्य् एषः । परोरजा इति सर्वम् उ ह्य् एवैष रज उपर्य् उपरि तपति । एवं हैव श्रिया यशसा तपति यो ऽस्या एतद् एवं पदं वेद

prāṇo 'pāno vyāna ity aṣṭāv akṣarāṇi | aṣṭākṣaraṃ ha vā ekaṃ gāyatryai padam | etad u haivāsyā etat | sa yāvad idaṃ prāṇi tāvad dha jayati yo 'syā etad evaṃ padaṃ veda | athāsyā etad eva turīyaṃ darśataṃ padaṃ parorajā ya eṣa tapati | yad vai caturthaṃ tat turīyam | darśataṃ padam iti dadṛśa iva hy eṣaḥ | parorajā iti sarvam u hy evaiṣa raja upary upari tapati | evaṃ haiva śriyā yaśasā tapati yo 'syā etad evaṃ padaṃ veda

The Pr&Tza (the up-breathing), the Apana (the down-breathing), and the Vyana (the back-breathing) form eight syllables. One foot (the third) of the Gayatri consists of eight syllables. This (one foot) of it is that (i.e. the three vital breaths). And he who thus knows that foot of it, conquers as far as there is anything that breathes. And of that (G&yatrl, or speech) this indeed is the fourth (turlya), the bright (dansata) foot, shining high above the skies. What is here called turiya (the fourth) is meant for /£aturtha (the fourth); what is called dar^atam pad am (the bright foot) is meant for him who is as it were seen (the person in the sun); and what is called parora^as (he who shines high above the obtains the nature of the Kshatra, or he obtains the Kshatra which protects (Kshatram atram). skies) is meant for him who shines higher and higher above every sky. And he who thus knows that foot of the Gayatri, shines thus himself also with happiness and glory.

Translated by F. Max MüllerFrom an unproofread scan of the printed edition; spelling and line breaks may carry OCR errors.

BU 5.14.4

सैषा गायत्र्य् एतस्मिंस् तुरीये दर्शते पदे परोरजसि प्रतिष्ठिता । तद् वै तत् सत्ये प्रतिष्ठितम् । चक्षुर् वै सत्यम् । चक्षुर् हि वै सत्यम् । तस्माद् यद् इदानीं द्वौ विवदमानाव् एयातम् अहम् अदर्शम् अहम् अश्रौषम् इति । य एवं ब्रूयाद् अहम् अदर्शम् इति । तस्मा एव श्रद्दध्याम । तद् वै तत् सत्यं बले प्रतिष्ठितम् । प्राणो वै बलम् । तत् प्राणे प्रतिष्ठितम् । तस्माद् आहुर् बलं सत्याद् ओगीय इति । एवं व् एषा गायत्र्य् अध्यात्मं प्रतिष्ठिता । सा हैषा गयांस् तत्रे । प्राणा वै गयाः । तत् प्राणास् तत्रे । तद् यद् गयांस् तत्रे तस्माद् गायत्री नाम । स याम् एवामूं सावित्रीम् अन्वाहैषैव सा । स यस्मा अन्वाह तस्य प्राणांस् त्रायते

saiṣā gāyatry etasmiṃs turīye darśate pade parorajasi pratiṣṭhitā | tad vai tat satye pratiṣṭhitam | cakṣur vai satyam | cakṣur hi vai satyam | tasmād yad idānīṃ dvau vivadamānāv eyātam aham adarśam aham aśrauṣam iti | ya evaṃ brūyād aham adarśam iti | tasmā eva śraddadhyāma | tad vai tat satyaṃ bale pratiṣṭhitam | prāṇo vai balam | tat prāṇe pratiṣṭhitam | tasmād āhur balaṃ satyād ogīya iti | evaṃ v eṣā gāyatry adhyātmaṃ pratiṣṭhitā | sā haiṣā gayāṃs tatre | prāṇā vai gayāḥ | tat prāṇās tatre | tad yad gayāṃs tatre tasmād gāyatrī nāma | sa yām evāmūṃ sāvitrīm anvāhaiṣaiva sā | sa yasmā anvāha tasya prāṇāṃs trāyate

That Gayatri (as described before with its three feet) rests on that fourth foot, the bright one, high above the sky. And that again rests on the True (sa- tyam), and the True is the eye, for the eye is (known to be) true. And therefore even now, if two persons come disputing, the one saying, I saw, the other, I heard, then we should trust the one who says, I saw. And the True again rests on force (balam), and force is life (pribza), and that (the True) rests on life. Therefore they say, force is stronger than the True. Thus does that Gayatri rest with respect to the self (as life). That Gayatri protects (tatre) the vital breaths (gayas); the gayas are the pra»as (vital breaths), and it protects them. And because it protects (tatre) the vital breaths (gayas), therefore it is called Giyatri. And that Savitri verse which the teacher teaches * * * * *, that is it (the life, the pra^a, and indirectly the Gayatri); and whomsoever he teaches, he protects his vital breaths.

Translated by F. Max MüllerFrom an unproofread scan of the printed edition; spelling and line breaks may carry OCR errors.

BU 5.14.5

तां हैताम् एके सावित्रीम् अनुष्टुभम् अन्वाहुः । वाग् अनुष्टुप् । एतद् वाचम् अनुब्रूम इति । न तथा कुर्यात् । गायत्रीम् एव सावित्रीम् आनुब्रूयात् । यदि ह वा अप्य् एवंविद् बह्व् इव प्रतिगृह्णाति न हैव तद् गायत्र्या एकं चन पदं प्रति

tāṃ haitām eke sāvitrīm anuṣṭubham anvāhuḥ | vāg anuṣṭup | etad vācam anubrūma iti | na tathā kuryāt | gāyatrīm eva sāvitrīm ānubrūyāt | yadi ha vā apy evaṃvid bahv iva pratigṛhṇāti na haiva tad gāyatryā ekaṃ cana padaṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

BU 5.14.6

स य इमांस् त्रींल् लोकान् पूर्णान् प्रतिगृह्णीयात् सो ऽस्या एतत् प्रथमं पदम् आप्नुयात् । अथ यावतीयं त्रयी विद्या यस् तावत् प्रतिगृह्णीयात् सो ऽस्या एतद् द्वितीयं पदम् आप्नुयात् । अथ यावद् इदं प्राणि यस् तावत् प्रतिगृह्णीयात् सो ऽस्या एतत् तृतीयं पदम् आप्नुयात् । अथास्या एतद् एव तुरीयं दर्शतं पदं परोरजा य एष तपति । नैव केन चनाप्यम् । कुत उ एतावत् प्रतिगृह्णीयात्

sa ya imāṃs trīṃl lokān pūrṇān pratigṛhṇīyāt so 'syā etat prathamaṃ padam āpnuyāt | atha yāvatīyaṃ trayī vidyā yas tāvat pratigṛhṇīyāt so 'syā etad dvitīyaṃ padam āpnuyāt | atha yāvad idaṃ prāṇi yas tāvat pratigṛhṇīyāt so 'syā etat tṛtīyaṃ padam āpnuyāt | athāsyā etad eva turīyaṃ darśataṃ padaṃ parorajā ya eṣa tapati | naiva kena canāpyam | kuta u etāvat pratigṛhṇīyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

BU 5.14.7

तस्या उपस्थानम् । गायत्र्य् अस्य् एकपदी द्विपदी त्रिपदी चतुष्पदि । अपद् असि । न हि पद्यसे । नमस् ते तुरीयाय दर्शताय पदाय परोरजसे । असाव् अदो मा प्रापद् इति । यं द्विष्याद् असाव् अस्मै कामो मा समर्धीति वा । न हैवास्मै स कामः समृध्यते यस्मा एवम् उपतिष्ठते । अहम् अदः प्रापम् इति वा

tasyā upasthānam | gāyatry asy ekapadī dvipadī tripadī catuṣpadi | apad asi | na hi padyase | namas te turīyāya darśatāya padāya parorajase | asāv ado mā prāpad iti | yaṃ dviṣyād asāv asmai kāmo mā samardhīti vā | na haivāsmai sa kāmaḥ samṛdhyate yasmā evam upatiṣṭhate | aham adaḥ prāpam iti vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

BU 5.14.8

एतद् ध वै तज् जनको वैदेहो बुडिलम् आश्वतराश्विम् उवाच -- यन् नु हो तद् गायत्रीविद् अब्रूथाः । अथ कथं हस्तीभूतो वहसीति । मुखं ह्य् अस्याः सम्राण् न विदां चकरेति होवाच । तस्या अग्निर् एव मुखम् । यदि ह वा अपि बह्व् इवाग्नाव् अभ्यादधति सर्वम् एव तत् संदहति । एवं हैवैवंविद् यद्य् अपि बह्व् इव पापं कुरुते सर्वम् एव तत् संप्साय शुद्धः पूतो ऽजरो ऽमृतः संभवति

etad dha vai taj janako vaideho buḍilam āśvatarāśvim uvāca -- yan nu ho tad gāyatrīvid abrūthāḥ | atha kathaṃ hastībhūto vahasīti | mukhaṃ hy asyāḥ samrāṇ na vidāṃ cakareti hovāca | tasyā agnir eva mukham | yadi ha vā api bahv ivāgnāv abhyādadhati sarvam eva tat saṃdahati | evaṃ haivaivaṃvid yady api bahv iva pāpaṃ kurute sarvam eva tat saṃpsāya śuddhaḥ pūto 'jaro 'mṛtaḥ saṃbhavati

And thus Cranaka Vaideha spoke on this point to Butfila Avvataravvi: ‘How is it that thou who spokest thus as knowing the Gayatri, hast become an elephant and carriest me?’ He answered: ‘Your Majesty, I did not know its mouth. Agni, fire, is indeed its mouth; and if people pile even what seems much (wood) on the fire, it consumes it all. And thus a man who knows this, even if he commits what seems much evil, consumes it all and becomes pure, clean, and free from decay and death.’

Translated by F. Max MüllerFrom an unproofread scan of the printed edition; spelling and line breaks may carry OCR errors.