Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad (Kāṇva) 6.1

यो ह वै ज्येष्ठं च श्रेष्ठं च वेद ज्येष्ठश् च श्रेष्ठश् च स्वानां भवति । प्राणो वै ज्येष्ठश् च श्रेष्ठश् च । ज्येष्ठश् च श्रेष्ठश् च स्वानां भवति । अपि च येषां बुभूषति । य एवं वेद

yo ha vai jyeṣṭhaṃ ca śreṣṭhaṃ ca veda jyeṣṭhaś ca śreṣṭhaś ca svānāṃ bhavati | prāṇo vai jyeṣṭhaś ca śreṣṭhaś ca | jyeṣṭhaś ca śreṣṭhaś ca svānāṃ bhavati | api ca yeṣāṃ bubhūṣati | ya evaṃ veda

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो ह वै वसिष्ठां वेद वसिष्ठः स्वानां भवति । वाग् वै वसिष्ठा । वसिष्ठः स्वानां भवति । अपि च येषां बुभूषति । य एवं वेद

yo ha vai vasiṣṭhāṃ veda vasiṣṭhaḥ svānāṃ bhavati | vāg vai vasiṣṭhā | vasiṣṭhaḥ svānāṃ bhavati | api ca yeṣāṃ bubhūṣati | ya evaṃ veda

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो ह वै प्रतिष्ठां वेद प्रतितिष्ठति समे । प्रतितिष्ठति दुर्गे । चक्षुर् वै प्रतिष्ठा । चक्षुषा हि समे च दुर्गे च प्रतितिष्ठति । प्रतितिष्ठति समे प्रतितिष्ठति दुर्गे । य एवं वेद

yo ha vai pratiṣṭhāṃ veda pratitiṣṭhati same | pratitiṣṭhati durge | cakṣur vai pratiṣṭhā | cakṣuṣā hi same ca durge ca pratitiṣṭhati | pratitiṣṭhati same pratitiṣṭhati durge | ya evaṃ veda

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो ह वै संपदं वेद सं हास्मै पद्यते यं कामं कामयते । श्रोत्रं वै संपत् । श्रोत्रे हीमे सर्वे वेदा अभिसंपन्नाः । सं हास्मै पद्यते यं कामं कामयते । य एवं वेद

yo ha vai saṃpadaṃ veda saṃ hāsmai padyate yaṃ kāmaṃ kāmayate | śrotraṃ vai saṃpat | śrotre hīme sarve vedā abhisaṃpannāḥ | saṃ hāsmai padyate yaṃ kāmaṃ kāmayate | ya evaṃ veda

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो ह वा आयतनं वेदायतनं स्वानां भवत्य् आयतनं जनानाम् । मनो वा आयतनम् । आयतनं स्वानां भवत्य् आयतनं जनानाम् । य एवं वेद

yo ha vā āyatanaṃ vedāyatanaṃ svānāṃ bhavaty āyatanaṃ janānām | mano vā āyatanam | āyatanaṃ svānāṃ bhavaty āyatanaṃ janānām | ya evaṃ veda

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो ह वै प्रजातिं वेद प्रजायते ह प्रजया पशुभिः । रेतो वै प्रजातिः । प्रजायते ह प्रजया पशुभिः । य एवं वेद

yo ha vai prajātiṃ veda prajāyate ha prajayā paśubhiḥ | reto vai prajātiḥ | prajāyate ha prajayā paśubhiḥ | ya evaṃ veda

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते हेमे प्राणा अहंश्रेयसे विवदमाना ब्रह्म जग्मुः । तद् धोचुः -- को नो वसिष्ठ इति । तद् धोवाच -- यस्मिन् व उत्क्रान्त इदं शरीरं पापियो मन्यते स वो वसिष्ठ इति

te heme prāṇā ahaṃśreyase vivadamānā brahma jagmuḥ | tad dhocuḥ -- ko no vasiṣṭha iti | tad dhovāca -- yasmin va utkrānta idaṃ śarīraṃ pāpiyo manyate sa vo vasiṣṭha iti

वाग् घोच्चक्राम । सा संवत्सरं प्रोष्यागत्योवाच -- कथम् अशकत मद् ऋते जीवितुम् इति । ते होचुः -- यथाकला अवदन्तो वाचा प्राणन्तः प्राणेन पश्यन्तश् चक्षुषा शृण्वन्तः श्रोत्रेण विद्वांसो मनसा प्रजायमाना रेतसैवम् अजीविष्मेति । प्रविवेश ह वाक्

vāg ghoccakrāma | sā saṃvatsaraṃ proṣyāgatyovāca -- katham aśakata mad ṛte jīvitum iti | te hocuḥ -- yathākalā avadanto vācā prāṇantaḥ prāṇena paśyantaś cakṣuṣā śṛṇvantaḥ śrotreṇa vidvāṃso manasā prajāyamānā retasaivam ajīviṣmeti | praviveśa ha vāk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चक्षुर् होच्चक्राम । तत् संवत्सरं प्रोष्यागत्योवाच -- कथम् अशकत मद् ऋते जीवितुम् इति । ते होचुः -- यथान्धा अपश्यन्तश् चक्षुषा प्राणन्तः प्राणेन वदन्तो वाचा शृण्वन्तः श्रोत्रेण विद्वांसो मनसा प्रजायमाना रेतसैवम् अजीविष्मेति । प्रविवेश ह चक्षुः

cakṣur hoccakrāma | tat saṃvatsaraṃ proṣyāgatyovāca -- katham aśakata mad ṛte jīvitum iti | te hocuḥ -- yathāndhā apaśyantaś cakṣuṣā prāṇantaḥ prāṇena vadanto vācā śṛṇvantaḥ śrotreṇa vidvāṃso manasā prajāyamānā retasaivam ajīviṣmeti | praviveśa ha cakṣuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रोत्रं होच्चक्राम । तत् संवत्सरं प्रोष्यागत्योवाच -- कथम् अशकत मद् ऋते जीवितुम् इति । ते होचुः -- यथा बधिरा अशृण्वन्तः श्रोत्रेण प्राणन्तः प्राणेन वदन्तो वाचा पश्यन्तश् चक्षुषा विद्वांसो मनसा प्रजायमाना रेतसैवम् अजीविष्मेति । प्रविवेश ह श्रोत्रम्

śrotraṃ hoccakrāma | tat saṃvatsaraṃ proṣyāgatyovāca -- katham aśakata mad ṛte jīvitum iti | te hocuḥ -- yathā badhirā aśṛṇvantaḥ śrotreṇa prāṇantaḥ prāṇena vadanto vācā paśyantaś cakṣuṣā vidvāṃso manasā prajāyamānā retasaivam ajīviṣmeti | praviveśa ha śrotram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनो होच्चक्राम । तत् संवत्सरं प्रोष्यागत्योवाच -- कथम् अशकत मद् ऋते जीवितुम् इति । ते होचुः -- यथा मुग्धा अविद्वांसो मनसा प्राणन्तः प्राणेन वदन्तो वाचा पश्यन्तश् चक्षुषा शृण्वन्तः श्रोत्रेण प्रजायमाना रेतसैवम् अजीविष्मेति । प्रविवेश ह मनः

mano hoccakrāma | tat saṃvatsaraṃ proṣyāgatyovāca -- katham aśakata mad ṛte jīvitum iti | te hocuḥ -- yathā mugdhā avidvāṃso manasā prāṇantaḥ prāṇena vadanto vācā paśyantaś cakṣuṣā śṛṇvantaḥ śrotreṇa prajāyamānā retasaivam ajīviṣmeti | praviveśa ha manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रेतो होच्चक्राम । तत् संवत्सरं प्रोष्यागत्योवाच -- कथम् अशकत मद् ऋते जीवितुम् इति । ते होचुः -- यथा क्लीबा अप्रजायमाना रेतासा प्राणन्तः प्राणेन वदन्तो वाचा पश्यन्तश् चक्षुषा शृण्वन्तः श्रोत्रेण विद्वांसो मनसैवम् अजीविष्मेति । प्रविवेश ह रेतः

reto hoccakrāma | tat saṃvatsaraṃ proṣyāgatyovāca -- katham aśakata mad ṛte jīvitum iti | te hocuḥ -- yathā klībā aprajāyamānā retāsā prāṇantaḥ prāṇena vadanto vācā paśyantaś cakṣuṣā śṛṇvantaḥ śrotreṇa vidvāṃso manasaivam ajīviṣmeti | praviveśa ha retaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ ह प्राण उत्क्रमिष्यन् यथा महासुहयः सैन्धवः पड्वीशशङ्खून्त् संवृहेद् एवं हैवेमान् प्राणान्त् संववर्ह । ते होचुः -- मा भगव उत्क्रमीः । न वै शक्ष्यामस् त्वद् ऋते जीवितुम् इति । तस्यो मे बलिं कुरुतेति । तथेति

atha ha prāṇa utkramiṣyan yathā mahāsuhayaḥ saindhavaḥ paḍvīśaśaṅkhūnt saṃvṛhed evaṃ haivemān prāṇānt saṃvavarha | te hocuḥ -- mā bhagava utkramīḥ | na vai śakṣyāmas tvad ṛte jīvitum iti | tasyo me baliṃ kuruteti | tatheti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा ह वाग् उवाच -- यद् वा अहं वसिष्ठास्मि त्वं तद् वसिष्ठो ऽसीति । यद् वा अहं प्रतिष्ठास्मि त्वं तत् प्रतिष्ठो ऽसीति चक्षुः । यद् वा अहं संपद् अस्मि त्वं तत् संपद् असीति श्रोत्रम् । यद् वा अहम् आयतनम् अस्मि त्वं तद् आयतनम् असीति मनः । यद् वा अहं प्रजातिर् अस्मि त्वं तत् प्रजातिर् असीति रेतः । तस्यो मे किम् अन्नं किं वास इति । यद् इदं किञ्चा श्वभ्य आ कृमिभ्य आ कीटपतङ्गेभ्यस् तत् ते ऽन्नम् । आपो वास इति । न ह वा अस्यानन्नं जग्धं भवति नानन्नं प्रतिगृहीतं य एवम् एतद् अनस्यान्नं वेद । तद् विद्वांसः श्रोत्रिया अशिष्यन्त आचामन्त्य् अशित्वाचामन्ति । एतम् एव तद् अन्नम् अनग्नं कुर्वन्तो मन्यन्ते

sā ha vāg uvāca -- yad vā ahaṃ vasiṣṭhāsmi tvaṃ tad vasiṣṭho 'sīti | yad vā ahaṃ pratiṣṭhāsmi tvaṃ tat pratiṣṭho 'sīti cakṣuḥ | yad vā ahaṃ saṃpad asmi tvaṃ tat saṃpad asīti śrotram | yad vā aham āyatanam asmi tvaṃ tad āyatanam asīti manaḥ | yad vā ahaṃ prajātir asmi tvaṃ tat prajātir asīti retaḥ | tasyo me kim annaṃ kiṃ vāsa iti | yad idaṃ kiñcā śvabhya ā kṛmibhya ā kīṭapataṅgebhyas tat te 'nnam | āpo vāsa iti | na ha vā asyānannaṃ jagdhaṃ bhavati nānannaṃ pratigṛhītaṃ ya evam etad anasyānnaṃ veda | tad vidvāṃsaḥ śrotriyā aśiṣyanta ācāmanty aśitvācāmanti | etam eva tad annam anagnaṃ kurvanto manyante

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.