Library·Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad (Kāṇva)·6
यो ह वै ज्येष्ठं च श्रेष्ठं च वेद ज्येष्ठश् च श्रेष्ठश् च स्वानां भवति । प्राणो वै ज्येष्ठश् च श्रेष्ठश् च । ज्येष्ठश् च श्रेष्ठश् च स्वानां भवति । अपि च येषां बुभूषति । य एवं वेद
yo ha vai jyeṣṭhaṃ ca śreṣṭhaṃ ca veda jyeṣṭhaś ca śreṣṭhaś ca svānāṃ bhavati | prāṇo vai jyeṣṭhaś ca śreṣṭhaś ca | jyeṣṭhaś ca śreṣṭhaś ca svānāṃ bhavati | api ca yeṣāṃ bubhūṣati | ya evaṃ veda
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो ह वै वसिष्ठां वेद वसिष्ठः स्वानां भवति । वाग् वै वसिष्ठा । वसिष्ठः स्वानां भवति । अपि च येषां बुभूषति । य एवं वेद
yo ha vai vasiṣṭhāṃ veda vasiṣṭhaḥ svānāṃ bhavati | vāg vai vasiṣṭhā | vasiṣṭhaḥ svānāṃ bhavati | api ca yeṣāṃ bubhūṣati | ya evaṃ veda
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो ह वै प्रतिष्ठां वेद प्रतितिष्ठति समे । प्रतितिष्ठति दुर्गे । चक्षुर् वै प्रतिष्ठा । चक्षुषा हि समे च दुर्गे च प्रतितिष्ठति । प्रतितिष्ठति समे प्रतितिष्ठति दुर्गे । य एवं वेद
yo ha vai pratiṣṭhāṃ veda pratitiṣṭhati same | pratitiṣṭhati durge | cakṣur vai pratiṣṭhā | cakṣuṣā hi same ca durge ca pratitiṣṭhati | pratitiṣṭhati same pratitiṣṭhati durge | ya evaṃ veda
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो ह वै संपदं वेद सं हास्मै पद्यते यं कामं कामयते । श्रोत्रं वै संपत् । श्रोत्रे हीमे सर्वे वेदा अभिसंपन्नाः । सं हास्मै पद्यते यं कामं कामयते । य एवं वेद
yo ha vai saṃpadaṃ veda saṃ hāsmai padyate yaṃ kāmaṃ kāmayate | śrotraṃ vai saṃpat | śrotre hīme sarve vedā abhisaṃpannāḥ | saṃ hāsmai padyate yaṃ kāmaṃ kāmayate | ya evaṃ veda
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो ह वा आयतनं वेदायतनं स्वानां भवत्य् आयतनं जनानाम् । मनो वा आयतनम् । आयतनं स्वानां भवत्य् आयतनं जनानाम् । य एवं वेद
yo ha vā āyatanaṃ vedāyatanaṃ svānāṃ bhavaty āyatanaṃ janānām | mano vā āyatanam | āyatanaṃ svānāṃ bhavaty āyatanaṃ janānām | ya evaṃ veda
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो ह वै प्रजातिं वेद प्रजायते ह प्रजया पशुभिः । रेतो वै प्रजातिः । प्रजायते ह प्रजया पशुभिः । य एवं वेद
yo ha vai prajātiṃ veda prajāyate ha prajayā paśubhiḥ | reto vai prajātiḥ | prajāyate ha prajayā paśubhiḥ | ya evaṃ veda
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते हेमे प्राणा अहंश्रेयसे विवदमाना ब्रह्म जग्मुः । तद् धोचुः -- को नो वसिष्ठ इति । तद् धोवाच -- यस्मिन् व उत्क्रान्त इदं शरीरं पापियो मन्यते स वो वसिष्ठ इति
te heme prāṇā ahaṃśreyase vivadamānā brahma jagmuḥ | tad dhocuḥ -- ko no vasiṣṭha iti | tad dhovāca -- yasmin va utkrānta idaṃ śarīraṃ pāpiyo manyate sa vo vasiṣṭha iti
These Pranas (senses), when quarrelling together as to who was the best, went to Brahman and said: ‘ Who is the richest of us?’ He replied: ‘ He by whose departure this body seems worst, he is the richest.’
Translated by F. Max MüllerFrom an unproofread scan of the printed edition; spelling and line breaks may carry OCR errors.
वाग् घोच्चक्राम । सा संवत्सरं प्रोष्यागत्योवाच -- कथम् अशकत मद् ऋते जीवितुम् इति । ते होचुः -- यथाकला अवदन्तो वाचा प्राणन्तः प्राणेन पश्यन्तश् चक्षुषा शृण्वन्तः श्रोत्रेण विद्वांसो मनसा प्रजायमाना रेतसैवम् अजीविष्मेति । प्रविवेश ह वाक्
vāg ghoccakrāma | sā saṃvatsaraṃ proṣyāgatyovāca -- katham aśakata mad ṛte jīvitum iti | te hocuḥ -- yathākalā avadanto vācā prāṇantaḥ prāṇena paśyantaś cakṣuṣā śṛṇvantaḥ śrotreṇa vidvāṃso manasā prajāyamānā retasaivam ajīviṣmeti | praviveśa ha vāk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्षुर् होच्चक्राम । तत् संवत्सरं प्रोष्यागत्योवाच -- कथम् अशकत मद् ऋते जीवितुम् इति । ते होचुः -- यथान्धा अपश्यन्तश् चक्षुषा प्राणन्तः प्राणेन वदन्तो वाचा शृण्वन्तः श्रोत्रेण विद्वांसो मनसा प्रजायमाना रेतसैवम् अजीविष्मेति । प्रविवेश ह चक्षुः
cakṣur hoccakrāma | tat saṃvatsaraṃ proṣyāgatyovāca -- katham aśakata mad ṛte jīvitum iti | te hocuḥ -- yathāndhā apaśyantaś cakṣuṣā prāṇantaḥ prāṇena vadanto vācā śṛṇvantaḥ śrotreṇa vidvāṃso manasā prajāyamānā retasaivam ajīviṣmeti | praviveśa ha cakṣuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रोत्रं होच्चक्राम । तत् संवत्सरं प्रोष्यागत्योवाच -- कथम् अशकत मद् ऋते जीवितुम् इति । ते होचुः -- यथा बधिरा अशृण्वन्तः श्रोत्रेण प्राणन्तः प्राणेन वदन्तो वाचा पश्यन्तश् चक्षुषा विद्वांसो मनसा प्रजायमाना रेतसैवम् अजीविष्मेति । प्रविवेश ह श्रोत्रम्
śrotraṃ hoccakrāma | tat saṃvatsaraṃ proṣyāgatyovāca -- katham aśakata mad ṛte jīvitum iti | te hocuḥ -- yathā badhirā aśṛṇvantaḥ śrotreṇa prāṇantaḥ prāṇena vadanto vācā paśyantaś cakṣuṣā vidvāṃso manasā prajāyamānā retasaivam ajīviṣmeti | praviveśa ha śrotram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनो होच्चक्राम । तत् संवत्सरं प्रोष्यागत्योवाच -- कथम् अशकत मद् ऋते जीवितुम् इति । ते होचुः -- यथा मुग्धा अविद्वांसो मनसा प्राणन्तः प्राणेन वदन्तो वाचा पश्यन्तश् चक्षुषा शृण्वन्तः श्रोत्रेण प्रजायमाना रेतसैवम् अजीविष्मेति । प्रविवेश ह मनः
mano hoccakrāma | tat saṃvatsaraṃ proṣyāgatyovāca -- katham aśakata mad ṛte jīvitum iti | te hocuḥ -- yathā mugdhā avidvāṃso manasā prāṇantaḥ prāṇena vadanto vācā paśyantaś cakṣuṣā śṛṇvantaḥ śrotreṇa prajāyamānā retasaivam ajīviṣmeti | praviveśa ha manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रेतो होच्चक्राम । तत् संवत्सरं प्रोष्यागत्योवाच -- कथम् अशकत मद् ऋते जीवितुम् इति । ते होचुः -- यथा क्लीबा अप्रजायमाना रेतासा प्राणन्तः प्राणेन वदन्तो वाचा पश्यन्तश् चक्षुषा शृण्वन्तः श्रोत्रेण विद्वांसो मनसैवम् अजीविष्मेति । प्रविवेश ह रेतः
reto hoccakrāma | tat saṃvatsaraṃ proṣyāgatyovāca -- katham aśakata mad ṛte jīvitum iti | te hocuḥ -- yathā klībā aprajāyamānā retāsā prāṇantaḥ prāṇena vadanto vācā paśyantaś cakṣuṣā śṛṇvantaḥ śrotreṇa vidvāṃso manasaivam ajīviṣmeti | praviveśa ha retaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ ह प्राण उत्क्रमिष्यन् यथा महासुहयः सैन्धवः पड्वीशशङ्खून्त् संवृहेद् एवं हैवेमान् प्राणान्त् संववर्ह । ते होचुः -- मा भगव उत्क्रमीः । न वै शक्ष्यामस् त्वद् ऋते जीवितुम् इति । तस्यो मे बलिं कुरुतेति । तथेति
atha ha prāṇa utkramiṣyan yathā mahāsuhayaḥ saindhavaḥ paḍvīśaśaṅkhūnt saṃvṛhed evaṃ haivemān prāṇānt saṃvavarha | te hocuḥ -- mā bhagava utkramīḥ | na vai śakṣyāmas tvad ṛte jīvitum iti | tasyo me baliṃ kuruteti | tatheti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा ह वाग् उवाच -- यद् वा अहं वसिष्ठास्मि त्वं तद् वसिष्ठो ऽसीति । यद् वा अहं प्रतिष्ठास्मि त्वं तत् प्रतिष्ठो ऽसीति चक्षुः । यद् वा अहं संपद् अस्मि त्वं तत् संपद् असीति श्रोत्रम् । यद् वा अहम् आयतनम् अस्मि त्वं तद् आयतनम् असीति मनः । यद् वा अहं प्रजातिर् अस्मि त्वं तत् प्रजातिर् असीति रेतः । तस्यो मे किम् अन्नं किं वास इति । यद् इदं किञ्चा श्वभ्य आ कृमिभ्य आ कीटपतङ्गेभ्यस् तत् ते ऽन्नम् । आपो वास इति । न ह वा अस्यानन्नं जग्धं भवति नानन्नं प्रतिगृहीतं य एवम् एतद् अनस्यान्नं वेद । तद् विद्वांसः श्रोत्रिया अशिष्यन्त आचामन्त्य् अशित्वाचामन्ति । एतम् एव तद् अन्नम् अनग्नं कुर्वन्तो मन्यन्ते
sā ha vāg uvāca -- yad vā ahaṃ vasiṣṭhāsmi tvaṃ tad vasiṣṭho 'sīti | yad vā ahaṃ pratiṣṭhāsmi tvaṃ tat pratiṣṭho 'sīti cakṣuḥ | yad vā ahaṃ saṃpad asmi tvaṃ tat saṃpad asīti śrotram | yad vā aham āyatanam asmi tvaṃ tad āyatanam asīti manaḥ | yad vā ahaṃ prajātir asmi tvaṃ tat prajātir asīti retaḥ | tasyo me kim annaṃ kiṃ vāsa iti | yad idaṃ kiñcā śvabhya ā kṛmibhya ā kīṭapataṅgebhyas tat te 'nnam | āpo vāsa iti | na ha vā asyānannaṃ jagdhaṃ bhavati nānannaṃ pratigṛhītaṃ ya evam etad anasyānnaṃ veda | tad vidvāṃsaḥ śrotriyā aśiṣyanta ācāmanty aśitvācāmanti | etam eva tad annam anagnaṃ kurvanto manyante
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वेतकेतुर् वा आरुणेयः पन्चालानां परिषदम् आजगाम । स आजगाम जैवलिं प्रवाहणं परिचारयमाणम् । तम् उदीक्ष्याभ्युवाद कुमारा३ इति । स भो३ इति प्रतिशुश्राव । अनुशिष्टो न्व् असि पित्रेति । ओम् इति होवाच
śvetaketur vā āruṇeyaḥ pancālānāṃ pariṣadam ājagāma | sa ājagāma jaivaliṃ pravāhaṇaṃ paricārayamāṇam | tam udīkṣyābhyuvāda kumārā3 iti | sa bho3 iti pratiśuśrāva | anuśiṣṭo nv asi pitreti | om iti hovāca
Yvetaketu Aru^eya went to the settlement of the Pa»-£dlas. He came near to Pravaha^a Cai- vali, who was walking about (surrounded by his men). As soon as he (the king) saw him, he said: ‘ My boy!’ Avetaketu replied: ‘ Sir!’ Then the king said: ‘ Have you been taught by your father! ’ ‘ Yes,’ he replied.
Translated by F. Max MüllerFrom an unproofread scan of the printed edition; spelling and line breaks may carry OCR errors.
वेत्थ यथेमाः प्रजाः प्रयत्यो विप्रतिपद्यन्ता३ इति । नेति होवाच । वेत्थो यथेमं लोकं पुनर् आपद्यन्ता३ इति । नेति हैवोवाच । वेत्थो यथासौ लोक एवं बहुभिः पुनः पुनः प्रयद्भिर् न संपूर्यता३ इति । नेति हैवोवाच । वेत्थो यतिथ्याम् आहुत्यां हुतायाम् आपः पुरुषवाचो भूत्वा समुत्थाय वदन्ती३ इति । नेति हैवोवाच । वेत्थो देवयानस्य वा पथः प्रतिपदं पितृयाणस्य वा । यत् कृत्वा देवयानं वा पन्थानं प्रतिपद्यन्ते पितृयाणं वा । अपि हि न ऋषेर् वचः श्रुतं -- द्वे सृती अशृणवं पितॄणाम् अहं देवानाम् उत मर्त्यानाम् । ताभ्याम् इदं विश्वम् एजत् समेति यद् अन्तरा पितरं मातरं चेति । नाहम् अत एकं चन वेदेति होवाच
vettha yathemāḥ prajāḥ prayatyo vipratipadyantā3 iti | neti hovāca | vettho yathemaṃ lokaṃ punar āpadyantā3 iti | neti haivovāca | vettho yathāsau loka evaṃ bahubhiḥ punaḥ punaḥ prayadbhir na saṃpūryatā3 iti | neti haivovāca | vettho yatithyām āhutyāṃ hutāyām āpaḥ puruṣavāco bhūtvā samutthāya vadantī3 iti | neti haivovāca | vettho devayānasya vā pathaḥ pratipadaṃ pitṛyāṇasya vā | yat kṛtvā devayānaṃ vā panthānaṃ pratipadyante pitṛyāṇaṃ vā | api hi na ṛṣer vacaḥ śrutaṃ -- dve sṛtī aśṛṇavaṃ pitṝṇām ahaṃ devānām uta martyānām | tābhyām idaṃ viśvam ejat sameti yad antarā pitaraṃ mātaraṃ ceti | nāham ata ekaṃ cana vedeti hovāca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैनं वसत्योपमन्त्रयां चक्रे । अनादृत्य वसतिं कुमारः प्रदुद्राव । स आजगाम पितरम् । तं होवाच -- इति वाव किल नो भवान् पुरानुशिष्टान् अवोच इति । कथम् सुमेध इति । पञ्च मा प्रश्नान् राजन्यबन्धुर् अप्राक्षीत् । ततो नैकं चन वेदेति । कतमे त इति । इम इति ह प्रतीकान्य् उदाजहार
athainaṃ vasatyopamantrayāṃ cakre | anādṛtya vasatiṃ kumāraḥ pradudrāva | sa ājagāma pitaram | taṃ hovāca -- iti vāva kila no bhavān purānuśiṣṭān avoca iti | katham sumedha iti | pañca mā praśnān rājanyabandhur aprākṣīt | tato naikaṃ cana vedeti | katame ta iti | ima iti ha pratīkāny udājahāra
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स होवाच -- तथा नस् त्वं तत जानीथा यथा यद् अहं किंच वेद सर्वम् अहं तत् तुभम् अवोचम् । प्रेहि तु तत्र । प्रतीत्य ब्रह्मचर्यं वत्स्याव इति । भवान् एव गच्छत्व् इति । स आजगाम गौतमो यत्र प्रवाहणस्य जैवलेर् आस । तस्मा आसनम् आहृत्योदकम् आहारयां चकार । अथ हास्मा अर्घ्यं चकार । तं होवाच -- वरं भगवते गौतमाय दद्म इति
sa hovāca -- tathā nas tvaṃ tata jānīthā yathā yad ahaṃ kiṃca veda sarvam ahaṃ tat tubham avocam | prehi tu tatra | pratītya brahmacaryaṃ vatsyāva iti | bhavān eva gacchatv iti | sa ājagāma gautamo yatra pravāhaṇasya jaivaler āsa | tasmā āsanam āhṛtyodakam āhārayāṃ cakāra | atha hāsmā arghyaṃ cakāra | taṃ hovāca -- varaṃ bhagavate gautamāya dadma iti
The father said: ‘You know me, child, that whatever I know, I told you. But come, we shall go thither, and dwell there as students.’ ‘ You may go, Sir,’ the son replied. tuting sampadyante for apadyante. The MSS. I. O. 375 and 1973 do not support this. Then Gautama went where (the place of) PravA- ha/za Caivali was, and the king offered him a seat, ordered water for him, and gave him the proper offerings. Then he said to him: ‘ Sir, we offer a boon to Gautama.’
Translated by F. Max MüllerFrom an unproofread scan of the printed edition; spelling and line breaks may carry OCR errors.
स होवाच -- प्रतिज्ञतो म एष वरः । यां तु कुमारस्यान्ते वाचम् अभाषथास् तां मे ब्रूहीति
sa hovāca -- pratijñato ma eṣa varaḥ | yāṃ tu kumārasyānte vācam abhāṣathās tāṃ me brūhīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स होवाच -- दैवेषु वै गौतम तद् वरेषु । मानुषाणां ब्रूहीति
sa hovāca -- daiveṣu vai gautama tad vareṣu | mānuṣāṇāṃ brūhīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स होवाच -- विज्ञायते हास्तिहिरण्यस्यापात्तं गोअश्वानां दासीनां प्रवाराणां परिधानस्य । मा नो भवान् बहोर् अनन्तस्यापर्यन्तस्याभ्यवदान्यो भूद् इति । स वै गौतम तीर्थेनेच्छसा इति । उपैम्य् अहं भवन्तम् इति । वाचा ह स्मैव पूर्व उपयन्ति । स होपायनकीर्त्योवास
sa hovāca -- vijñāyate hāstihiraṇyasyāpāttaṃ goaśvānāṃ dāsīnāṃ pravārāṇāṃ paridhānasya | mā no bhavān bahor anantasyāparyantasyābhyavadānyo bhūd iti | sa vai gautama tīrthenecchasā iti | upaimy ahaṃ bhavantam iti | vācā ha smaiva pūrva upayanti | sa hopāyanakīrtyovāsa
He said: ‘ You know well that I have plenty of gold, plenty of cows, horses, slaves, attendants, and apparel; do not heap on me what I have already in plenty, in abundance, and superabundance.’ The king said: ‘ Gautama, do you wish (for instruction from me) in the proper way? ’ Gautama replied: £ I come to you as a pupil.’ In word only have former sages (though Brahmans) come as pupils (to people of lower rank), but Gautama actually dwelt as a pupil (of Pravaha^a, who was a RA/anya) in order to obtain the fame of having respectfully served his master.
Translated by F. Max MüllerFrom an unproofread scan of the printed edition; spelling and line breaks may carry OCR errors.
स होवाच -- तथा नस् त्वम् गौतम मापराधास् तव च पितामहाः । यथेयं विद्येतः पूर्वं न कस्मिंश् चन ब्राह्मन उवास । तां त्व् अहं तुभ्यं वक्ष्यामि । को हि त्वैवं ब्रुवन्तम् अर्हति प्रत्याख्यातुम् इति
sa hovāca -- tathā nas tvam gautama māparādhās tava ca pitāmahāḥ | yatheyaṃ vidyetaḥ pūrvaṃ na kasmiṃś cana brāhmana uvāsa | tāṃ tv ahaṃ tubhyaṃ vakṣyāmi | ko hi tvaivaṃ bruvantam arhati pratyākhyātum iti
The king said: ‘ Do not be offended with us, neither you nor your forefathers, because this knowledge has before now never dwelt with any Br&h- ma/za. But I shall tell it to you, for who could refuse you when you speak thus?
Translated by F. Max MüllerFrom an unproofread scan of the printed edition; spelling and line breaks may carry OCR errors.
असौ वै लोको ऽग्निर् गौतम । तस्यादित्य एव समित् । रश्मयो धूमः । अहर् अर्चिः । दिशो ऽङ्गाराः । अवान्तरदिशो विष्फुलिङ्गाः । तस्मिन्न् एतस्मिन्न् अग्नौ देवाः श्रद्धां जुह्वति । तस्या आहुत्यै सोमो राजा संभवति
asau vai loko 'gnir gautama | tasyāditya eva samit | raśmayo dhūmaḥ | ahar arciḥ | diśo 'ṅgārāḥ | avāntaradiśo viṣphuliṅgāḥ | tasminn etasminn agnau devāḥ śraddhāṃ juhvati | tasyā āhutyai somo rājā saṃbhavati
‘ The altar (fire), O Gautama, is that world (heaven); the fuel is the sun itself, the smoke his rays, the light the day, the coals the quarters, the sparks the intermediate quarters. On that altar the Devas offer the jraddhd libation (consisting of water). From that oblation rises Soma, the king (the moon).
Translated by F. Max MüllerFrom an unproofread scan of the printed edition; spelling and line breaks may carry OCR errors.
पर्जन्यो वा अग्निर् गौतम । तस्य संवत्सर एव समित् । अभ्राणि धूमः । विद्युद् अर्चिः । अशनिर् अङ्गाराः । ह्रादुनयो विष्फुलिङ्गाः । तस्मिन्न् एतस्मिन्न् अग्नौ देवाः सोमं राजानं जुह्वति । तस्या आहुत्यै वृष्टिः संभवति
parjanyo vā agnir gautama | tasya saṃvatsara eva samit | abhrāṇi dhūmaḥ | vidyud arciḥ | aśanir aṅgārāḥ | hrādunayo viṣphuliṅgāḥ | tasminn etasminn agnau devāḥ somaṃ rājānaṃ juhvati | tasyā āhutyai vṛṣṭiḥ saṃbhavati
‘ The altar, O Gautama, is Par^anya (the god of rain); the fuel is the year itself, the smoke the clouds, the light the lightning, the coals the thunderbolt, the sparks the thunderings. On that altar the Devas offer Soma, the king (the moon). From that oblation rises rain.
Translated by F. Max MüllerFrom an unproofread scan of the printed edition; spelling and line breaks may carry OCR errors.
अयं वै लोको ऽग्निर् गौतम । तस्य पृथिव्य् एव समित् । अग्निर् धूमः । रात्रिर् अर्चिः । चन्द्रमा अङ्गाराः । नक्षत्राणि विष्फुलिङ्गाः । तस्मिन्न् एतस्मिन्न् अग्नौ देवा वृष्टिं जुह्वति । तस्या आहुत्या अन्नं संभवति
ayaṃ vai loko 'gnir gautama | tasya pṛthivy eva samit | agnir dhūmaḥ | rātrir arciḥ | candramā aṅgārāḥ | nakṣatrāṇi viṣphuliṅgāḥ | tasminn etasminn agnau devā vṛṣṭiṃ juhvati | tasyā āhutyā annaṃ saṃbhavati
‘The altar, O Gautama, is this world; the fuel is the earth itself, the smoke the fire, the light the night, the coals the moon, the sparks the stars. On that altar the Devas offer rain. From that oblation rises food. submitted to become pupils to teachers of a lower caste, not, however, in order to learn, but simply in order to live. Therefore Gautama also becomes a pupil in name only, for it would be against all law to act otherwise. See Gautama, Dharma-sutras VII,, ed. Stenzler; translated by Biihler, p. 209.
Translated by F. Max MüllerFrom an unproofread scan of the printed edition; spelling and line breaks may carry OCR errors.
पुरुषो वा अग्निर् गौतम । तस्य व्यात्तम् एव समित् । प्राणो धूमः । वाग् अर्चिः । चक्षुर् अङ्गाराः । श्रोत्रं विष्फुलिङ्गाः । तस्मिन्न् एतस्मिन्न् अग्नौ देवा अन्नं जुह्वति । तस्या आहुत्यै रेतः संभवति
puruṣo vā agnir gautama | tasya vyāttam eva samit | prāṇo dhūmaḥ | vāg arciḥ | cakṣur aṅgārāḥ | śrotraṃ viṣphuliṅgāḥ | tasminn etasminn agnau devā annaṃ juhvati | tasyā āhutyai retaḥ saṃbhavati
‘The altar, O Gautama, is man; the fuel the opened mouth, the smoke the breath, the light the tongue, the coals the eye, the sparks the ear. On that altar the Devas offer food. From that oblation rises seed.
Translated by F. Max MüllerFrom an unproofread scan of the printed edition; spelling and line breaks may carry OCR errors.
योषा वा अग्निर् गौतम । तस्या उपस्थ एव समित् । लोमानि धूमः । योनिर् अर्चिः । यद् अन्तः करोति ते ऽङ्गाराः । अभिनन्दा विष्फुलिङ्गाः । तस्मिन्न् एतस्मिन्न् अग्नौ देवा रेतो जुह्वति । तस्या आहुत्यै पुरुषः संभवति । स जीवति यावज् जीवति । अथ यदा म्रियते
yoṣā vā agnir gautama | tasyā upastha eva samit | lomāni dhūmaḥ | yonir arciḥ | yad antaḥ karoti te 'ṅgārāḥ | abhinandā viṣphuliṅgāḥ | tasminn etasminn agnau devā reto juhvati | tasyā āhutyai puruṣaḥ saṃbhavati | sa jīvati yāvaj jīvati | atha yadā mriyate
‘The altar, O Gautama, is woman. On that altar the Devas offer seed. From that oblation rises man. He lives so long as he lives, and then when he dies,
Translated by F. Max MüllerFrom an unproofread scan of the printed edition; spelling and line breaks may carry OCR errors.
अथैनम् अग्नये हरन्ति । तस्याग्निर् एवाग्निर् भवति । समित् समित् । धूमो धूमः । अर्चिर् अर्चिः । अङ्गारा अङ्गाराः । विष्फुलिङ्गा विष्फुलिङ्गाः । तस्मिन्न् एतस्मिन्न् अग्नौ देवाः पुरुषं जुह्वति । तस्या आहुत्यै पुरुषो भास्वरवर्णः संभवति
athainam agnaye haranti | tasyāgnir evāgnir bhavati | samit samit | dhūmo dhūmaḥ | arcir arciḥ | aṅgārā aṅgārāḥ | viṣphuliṅgā viṣphuliṅgāḥ | tasminn etasminn agnau devāḥ puruṣaṃ juhvati | tasyā āhutyai puruṣo bhāsvaravarṇaḥ saṃbhavati
‘They take him to the fire (the funeral pile), and then the altar-fire is indeed fire, the fuel fuel, the smoke smoke, the light light, the coals coals, the sparks sparks. In that very altar-fire the Devas offer man, and from that oblation man rises, brilliant in colour.
Translated by F. Max MüllerFrom an unproofread scan of the printed edition; spelling and line breaks may carry OCR errors.
ते य एवम् एतद् विदुर् ये चामी अरण्ये श्रद्धां सत्यम् उपासते ते ऽर्चिर् अभिसंभवन्ति । अर्चिषो ऽहः । अह्न आपूर्यमाणपक्षम् । आपूर्यमाणपक्षाद् यान् षण् मासान् उदङ्ङ् आदित्य एति । मासेभ्यो देवलोकम् । देवलोकाद् आदित्यम् । आदित्याद् वैद्युतम् । तान् वैद्युतान् पुरुषो मानस एत्य ब्रह्मलोकान् गमयति । ते तेषु ब्रह्मलोकेषु पराः परावतो वसन्ति । तेषां न पुनर् आवृत्तिः
te ya evam etad vidur ye cāmī araṇye śraddhāṃ satyam upāsate te 'rcir abhisaṃbhavanti | arciṣo 'haḥ | ahna āpūryamāṇapakṣam | āpūryamāṇapakṣād yān ṣaṇ māsān udaṅṅ āditya eti | māsebhyo devalokam | devalokād ādityam | ādityād vaidyutam | tān vaidyutān puruṣo mānasa etya brahmalokān gamayati | te teṣu brahmalokeṣu parāḥ parāvato vasanti | teṣāṃ na punar āvṛttiḥ
‘ Those who thus know this (even Grzhasthas), and those who in the forest worship faith and the True (Brahman Hirawyagarbha), go to light (ar- £is), from light to day, from day to the increasing half, from the increasing half to the six months when the sun goes to the north, from those six months to the world of the Devas (Devaloka), from the world of the Devas to the sun, from the sun to the place of lightning. When they have thus reached the place of lightning a spirit comes near them, and leads them to the worlds of the (conditioned) Brahman. In these worlds of Brahman they dwell exalted for ages. There is no returning for them.
Translated by F. Max MüllerFrom an unproofread scan of the printed edition; spelling and line breaks may carry OCR errors.
अथ ये यज्ञेन दानेन तपसा लोकाञ् जयन्ति ते धूमम् अभिसंभवन्ति । धूमाद् रात्रिम् । रात्रेर् अपक्षीयमाणपक्षम् । अपक्षीयमाणपक्षाद् यान् षण् मासान् दक्षिणादित्य एति । मासेभ्यः पितृलोकम् । पितृलोकाच् चन्द्रम् । ते चन्द्रं प्राप्यान्नं भवन्ति । तांस् तत्र देवा यथा सोमं राजानम् आप्यायस्वापक्षीयस्वेत्य् एवम् एनांस् तत्र भक्षयन्ति । तेषां यदा तत् पर्यवैत्य् अथेमम् एवाकाशम् अभिनिष्पद्यन्ते । आकाशाद् वायुम् । वायोर् वृष्टिम् । वृष्टेः पृथिवीम् । ते पृथिवीं प्राप्यान्नं भवन्ति । ते पुनः पुरुषाग्नौ हूयन्ते ततो योषाग्नौ जायन्ते । लोकान् प्रत्युथायिनस् त एवम् एवानुपरिवर्तन्ते । अथ य एतौ पन्थानौ न विदुस् ते कीटाः पतङ्गा यद् इदं दन्दशूकम्
atha ye yajñena dānena tapasā lokāñ jayanti te dhūmam abhisaṃbhavanti | dhūmād rātrim | rātrer apakṣīyamāṇapakṣam | apakṣīyamāṇapakṣād yān ṣaṇ māsān dakṣiṇāditya eti | māsebhyaḥ pitṛlokam | pitṛlokāc candram | te candraṃ prāpyānnaṃ bhavanti | tāṃs tatra devā yathā somaṃ rājānam āpyāyasvāpakṣīyasvety evam enāṃs tatra bhakṣayanti | teṣāṃ yadā tat paryavaity athemam evākāśam abhiniṣpadyante | ākāśād vāyum | vāyor vṛṣṭim | vṛṣṭeḥ pṛthivīm | te pṛthivīṃ prāpyānnaṃ bhavanti | te punaḥ puruṣāgnau hūyante tato yoṣāgnau jāyante | lokān pratyuthāyinas ta evam evānuparivartante | atha ya etau panthānau na vidus te kīṭāḥ pataṅgā yad idaṃ dandaśūkam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यः कामयेत -- महत् प्राप्नुयाम् इत्य् उदगयन आपूर्यमाणपक्षस्य पुण्याहे द्वादशाहम् उपसद्व्रती भूत्वौदुम्बरे कंसे चमसे वा सर्वौषधं फलानीति संभृत्य परिसमुह्य परिलिप्याग्निम् उपसमाधाय परिस्तीर्यावृताज्यं संस्कृत्य पुंसा नक्षत्रेण मन्थं संनीय जुहोति -- यावन्तो देवास् त्वयि जातवेदस् तिर्यञ्चो घ्नन्ति पुरुषस्य कामान् । तेभ्यो ऽहं भागधेयं जुहोमि ते मा तृप्ताः सर्वैः कामैस् तर्पयन्तु स्वाहा । या तिरश्ची निपद्यसे ऽहं विधरणी इति । तां त्वा घृतस्य धारया यजे संराधनीम् अहं स्वाहा
sa yaḥ kāmayeta -- mahat prāpnuyām ity udagayana āpūryamāṇapakṣasya puṇyāhe dvādaśāham upasadvratī bhūtvaudumbare kaṃse camase vā sarvauṣadhaṃ phalānīti saṃbhṛtya parisamuhya parilipyāgnim upasamādhāya paristīryāvṛtājyaṃ saṃskṛtya puṃsā nakṣatreṇa manthaṃ saṃnīya juhoti -- yāvanto devās tvayi jātavedas tiryañco ghnanti puruṣasya kāmān | tebhyo 'haṃ bhāgadheyaṃ juhomi te mā tṛptāḥ sarvaiḥ kāmais tarpayantu svāhā | yā tiraścī nipadyase 'haṃ vidharaṇī iti | tāṃ tvā ghṛtasya dhārayā yaje saṃrādhanīm ahaṃ svāhā
If a man wishes to reach greatness (wealth for performing sacrifices), he performs the upasad rule during twelve days (i. e. he lives on small quantities of milk), beginning on an auspicious day of the light half of the moon during the northern progress of the sun, collecting at the same time in a cup or a dish made of Udumbara wood all sorts of herbs, including fruits. He sweeps the floor (near the house- altar, Avasathya), sprinkles it, lays the fire, spreads grass round it according to rule \ prepares the clarified butter (Afya), and on a day, presided over by a male star (nakshatra), after having properly mixed the Mantha (the herbs, fruits, milk, honey, &c.), he sacrifices (he pours a^ya into the fire), saying: * O CAtavedas, whatever adverse gods there are in thee, who defeat the desires of men, to them I offer this portion; may they, being pleased, please me with all desires.’ SvAhA! ‘ That cross deity who lies down, thinking that all things are kept asunder by her, I worship thee as propitious with this stream of ghee.’ SvAhA!
Translated by F. Max MüllerFrom an unproofread scan of the printed edition; spelling and line breaks may carry OCR errors.
ज्येष्ठाय स्वाहा श्रेष्ठाय स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति । प्राणाय स्वाहा वसिष्ठायै स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति । वाचे स्वाहा प्रतिष्ठायै स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति । चक्षुषे स्वाहा संपदे स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति । श्रोत्राय स्वाहायतनाय स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति । मनसे स्वाहा प्रजात्यै स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति । रेतसे स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति
jyeṣṭhāya svāhā śreṣṭhāya svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati | prāṇāya svāhā vasiṣṭhāyai svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati | vāce svāhā pratiṣṭhāyai svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati | cakṣuṣe svāhā saṃpade svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati | śrotrāya svāhāyatanāya svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati | manase svāhā prajātyai svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati | retase svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati
He then says, SvAhA to the First, SvAhA to the Best, pours ghee into the fire, and throws what remains into the Mantha (mortar). He then says, SvAhA to Breath, SvAhA to her who is the richest, pours ghee into the fire, and throws what remains into the Mantha (mortar). He then says, SvAhA to Speech, SvAhA to the Support, pours ghee into the fire, and throws what remains into the Mantha (mortar). He then says, SvAhA to the Eye, SvAhA to Success, pours ghee into the fire, and throws what remains into the Mantha (mortar). He then says, SvAhA to the Ear, SvAhA to the Home, pours ghee into the fire, and throws what remains into the Mantha (mortar). He then says, SvAhA to the Mind, SvAhA to Offspring, pours ghee into the fire, and throws what remains into the Mantha (mortar). He then says,SvAhAto Seed, pours ghee into the fire, and throws what remains into the Mantha (mortar).
Translated by F. Max MüllerFrom an unproofread scan of the printed edition; spelling and line breaks may carry OCR errors.
अग्नये स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति । सोमाय स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति । भूः स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति । भुवः स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति । स्वः स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति । भूर् भुवः स्वः स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति । ब्रह्मणे स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति । क्षत्राय स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति । भूताय स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति । भविष्यते स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति । विश्वाय स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति । सर्वाय स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति । प्रजापतये स्वाहेत्य् अग्नौ हुत्वा मन्थे संस्रवम् अवनयति
agnaye svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati | somāya svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati | bhūḥ svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati | bhuvaḥ svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati | svaḥ svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati | bhūr bhuvaḥ svaḥ svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati | brahmaṇe svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati | kṣatrāya svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati | bhūtāya svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati | bhaviṣyate svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati | viśvāya svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati | sarvāya svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati | prajāpataye svāhety agnau hutvā manthe saṃsravam avanayati
He then says, Svaha to Agni (fire), pours ghee into the fire, and throws what remains into the Mantha (mortar). He then says, SvAhA to Soma, pours ghee into the fire, and throws what remains into the Mantha (mortar). He then says, BhM (earth), SvAhA, pours ghee into the fire, and throws what remains into the Mantha (mortar). He then says, Bhuva/k (sky), SvAhA, pours ghee into the fire, and throws what remains into the Mantha (mortar). He then says, Sva/£ (heaven), SvAhA, pours ghee into the fire, and throws what remains into the Mantha (mortar). He then says, Bhfir, Bhuva^, Sva^, SvAhA, pours ghee into the fire, and throws what remains into the Mantha (mortar). He then says, SvAhA to Brahman (the priesthood), pours ghee into the fire, and throws what remains into the Mantha (mortar). He then says, SvAhA to Kshatra (the knighthood), pours ghee into the fire, and throws what remains into the Mantha (mortar). He then says, SvAhA to the Past, pours ghee into the fire, and throws what remains into the Mantha (mortar). p He then says, SvAhA to the Future, pours ghee into the fire, and throws what remains into the Mantha (mortar). He then says, Svaha to the Universe, pours ghee into the fire, and throws what remains into the Mantha (mortar). He then says, Svaha to all things, pours ghee into the fire, and throws what remains into the Mantha (mortar). He then says, Svaha to Pra^apati, pours ghee into the fire, and throws what remains into the Mantha (mortar).
Translated by F. Max MüllerFrom an unproofread scan of the printed edition; spelling and line breaks may carry OCR errors.
अथैनम् अभिमृशति -- भ्रमद् असि । ज्वलद् असि । पूर्णम् असि । प्रस्तब्धम् असि । एकसभम् असि । हिङ्कृतम् असि । हिङ्क्रियमानम् असि । उद्गीथम् असि । उद्गीयमानम् असि । श्रावितम् असि । प्रत्याश्रावितम् असि । आर्द्रे संदीप्तम् असि । विभूर् असि । प्रभूर् असि । अन्नम् असि । ज्योतिर् असि । निधनम् असि । संवर्गो ऽसीति
athainam abhimṛśati -- bhramad asi | jvalad asi | pūrṇam asi | prastabdham asi | ekasabham asi | hiṅkṛtam asi | hiṅkriyamānam asi | udgītham asi | udgīyamānam asi | śrāvitam asi | pratyāśrāvitam asi | ārdre saṃdīptam asi | vibhūr asi | prabhūr asi | annam asi | jyotir asi | nidhanam asi | saṃvargo 'sīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैनम् उद्यच्छत्य् आमंस्य् आमं हि ते महि । स हि राजेशानो ऽधिपतिः । स मां राजेशनो ऽधिपतिं करोत्व् इति
athainam udyacchaty āmaṃsy āmaṃ hi te mahi | sa hi rājeśāno 'dhipatiḥ | sa māṃ rājeśano 'dhipatiṃ karotv iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैनम् आचामति -- तत् सवितुर् वरेण्यम् । मधु वाता ऋतायते मधु क्षरन्ति सिन्धवः । माध्वीर् नः सन्त्व् ओषधीः । भूः स्वाहा । भर्गो देवस्य धीमहि मधु नक्तम् उतोषसो मधुमत् पार्थिवं रजः । मधु द्यौर् अस्तु नः पिता । भुवः स्वाहा । धियो यो नः प्रचोदयात् । मधुमान् नो वनस्पतिर् मधुमां अस्तु सूर्यः । माध्वीर् गवो भवन्तु नः । स्वः स्वाहा । सर्वां च सावित्रीम् अन्वाह । सर्वाश् च मधुमतीर् अहम् एवेदं सर्वं भूयासं भूर् भुवः स्वः स्वाहेति अन्तत आचम्य पाणी प्रक्षाल्य जघनेनाग्निं प्राक्शिराः संविशति । प्रातर् आदित्यम् उपतिष्ठते । दिशाम् एकपुण्डरीकम् असि । अहं मनुष्याणाम् एकपुण्डरीकं भूयासम् इति । यथेतम् एत्य जघनेनाग्निम् आसीनो वंशं जपति
athainam ācāmati -- tat savitur vareṇyam | madhu vātā ṛtāyate madhu kṣaranti sindhavaḥ | mādhvīr naḥ santv oṣadhīḥ | bhūḥ svāhā | bhargo devasya dhīmahi madhu naktam utoṣaso madhumat pārthivaṃ rajaḥ | madhu dyaur astu naḥ pitā | bhuvaḥ svāhā | dhiyo yo naḥ pracodayāt | madhumān no vanaspatir madhumāṃ astu sūryaḥ | mādhvīr gavo bhavantu naḥ | svaḥ svāhā | sarvāṃ ca sāvitrīm anvāha | sarvāś ca madhumatīr aham evedaṃ sarvaṃ bhūyāsaṃ bhūr bhuvaḥ svaḥ svāheti antata ācamya pāṇī prakṣālya jaghanenāgniṃ prākśirāḥ saṃviśati | prātar ādityam upatiṣṭhate | diśām ekapuṇḍarīkam asi | ahaṃ manuṣyāṇām ekapuṇḍarīkaṃ bhūyāsam iti | yathetam etya jaghanenāgnim āsīno vaṃśaṃ japati
Then he eats it, saying: ‘Tat savitur vare- «yam (We meditate on that adorable light)—The winds drop honey for the righteous, the rivers drop honey, may our plants be sweet as honey! Bhu/£ (earth) Svaha! ‘ Bhargo devasya dhimahi (of the divine SavitW)—May the night be honey in the morning, may the air above the earth, may heaven, our father, be honey! Bhuva^ (sky) Svaha! ‘Dhiyo yo na^ pro/£odayclt (who should rouse our thoughts)—May the tree be full of honey, may the sun be full of honey, may our cows be sweet like honey! Sva/§ (heaven) Svaha! ’ He repeats the whole Savitri verse, and all the verses about the honey, thinking, May I be all this! Bhur, Bhuva/fc, Sva/£, Svaha! Having thus swallowed all, he washes his hands, and sits down behind the altar, turning his head to the East. In the morning he worships Aditya (the sun), with the hymn, ‘ Thou art the best lotus of the four quarters, may I become the best lotus among men.’ Then returning as he came, he sits down behind the altar and recites the genealogical list.
Translated by F. Max MüllerFrom an unproofread scan of the printed edition; spelling and line breaks may carry OCR errors.
तं हैतम् उद्दालक आरुणिर् वाजसनेयाय याज्ञवल्क्यायान्तेवासिन उक्त्वोवाच -- अपि य एनं शुष्के स्थाणौ निषिञ्चेज् जायेरञ् छाखाः प्ररोहेयुः पलाशानीति
taṃ haitam uddālaka āruṇir vājasaneyāya yājñavalkyāyāntevāsina uktvovāca -- api ya enaṃ śuṣke sthāṇau niṣiñcej jāyerañ chākhāḥ praroheyuḥ palāśānīti
Uddalaka Aru;d told this (Mantha-doctrine) to his pupil Vafasaneya Yi^avalkya, and said: ‘If a man were to pour it on a dry stick, branches would grow, and leaves spring forth.’ lated them. They correspond to ‘ amo namasy ama hi te sarvam idam’ in the Kha nd. Up. V,,,. The Madhyandinas read: amo ’sy amaw hi te mayi, sa hi ra^a, &c. Dvivedagahga translates: ‘ thou art the knower, thy knowledge extends to me.’ B.R/HADARA VY AK A-UPANISHAD.
Translated by F. Max MüllerFrom an unproofread scan of the printed edition; spelling and line breaks may carry OCR errors.
एतम् उ हैव वाजसनेयो याज्नवल्क्यो मधुकाय पैङ्ग्यायान्तेवासिन उक्त्वोवाच -- अपि य एनं शुष्के स्थाणौ निषिञ्चेज् जायेरञ् छाखाः प्ररोहेयुः पलाशानीति
etam u haiva vājasaneyo yājnavalkyo madhukāya paiṅgyāyāntevāsina uktvovāca -- api ya enaṃ śuṣke sthāṇau niṣiñcej jāyerañ chākhāḥ praroheyuḥ palāśānīti
Va^asaneya YifUzavalkya told the same to his pupil Madhuka Paingya, and said: ‘ If a man were to pour it on a dry stick, branches would grow, and leaves spring forth.’
Translated by F. Max MüllerFrom an unproofread scan of the printed edition; spelling and line breaks may carry OCR errors.
एतम् उ हैव मधुकः पैङ्ग्यश् चूलाय भागवित्तये ऽन्तेवासिन उक्त्वोवाच -- अपि य एनं शुष्के स्थाणौ निषिञ्चेज् जायेरञ् छाखाः प्ररोहेयुः पलाशानीति
etam u haiva madhukaḥ paiṅgyaś cūlāya bhāgavittaye 'ntevāsina uktvovāca -- api ya enaṃ śuṣke sthāṇau niṣiñcej jāyerañ chākhāḥ praroheyuḥ palāśānīti
Madhuka Paingya told the same to his pupil Bhagavitti, and said: ‘If a man were to pour it on a dry stick, branches would grow, and leaves spring forth.’
Translated by F. Max MüllerFrom an unproofread scan of the printed edition; spelling and line breaks may carry OCR errors.
एतम् उ हैव चूलो भागवित्तिर् जानकय आयःस्थूणायान्तेवासिन उक्त्वोवाच -- अपि य एनं शुष्के स्थाणौ निषिञ्चेज् जायेरञ् छाखाः प्ररोहेयुः पलाशानीति
etam u haiva cūlo bhāgavittir jānakaya āyaḥsthūṇāyāntevāsina uktvovāca -- api ya enaṃ śuṣke sthāṇau niṣiñcej jāyerañ chākhāḥ praroheyuḥ palāśānīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतम् उ हैव जानकिर् आयस्थूणः सत्यकामाय जाबालायान्तेवासिन उक्त्वोवाच -- अपि य एनं शुष्के स्थाणौ निषिञ्चेज् जायेरञ् छाखाः प्ररोहेयुः पलाशानीति
etam u haiva jānakir āyasthūṇaḥ satyakāmāya jābālāyāntevāsina uktvovāca -- api ya enaṃ śuṣke sthāṇau niṣiñcej jāyerañ chākhāḥ praroheyuḥ palāśānīti
Gk naki Ayasthhwa told the same to his pupil Satyakama Gabala, and said: ‘ If a man were to pour it on a dry stick, branches would grow, and leaves spring forth.’
Translated by F. Max MüllerFrom an unproofread scan of the printed edition; spelling and line breaks may carry OCR errors.
एतम् उ हैव सत्यकामो जाबालो ऽन्तेवासिभ्य उक्त्वोव -- अचापि य एनं शुष्के स्थाणौ निषिञ्चेज् जायेरञ् छाखाः प्ररोहेयुः पलाशानीति । तम् एतं नापुत्राय वानन्तेवासिने वा ब्रूयात्
etam u haiva satyakāmo jābālo 'ntevāsibhya uktvova -- acāpi ya enaṃ śuṣke sthāṇau niṣiñcej jāyerañ chākhāḥ praroheyuḥ palāśānīti | tam etaṃ nāputrāya vānantevāsine vā brūyāt
Satyak&ma Gabala told the same to his pupils, and said: ‘ If a man were to pour it on a dry stick, branches would grow, and leaves spring forth.’ Let no one tell this to any one, except to a son or to a pupil.
Translated by F. Max MüllerFrom an unproofread scan of the printed edition; spelling and line breaks may carry OCR errors.
चतुरौदुम्बरो भवति । औदुम्बरः स्रुव औदुम्बरश् चमस औदुम्बर इध्म औदुम्बर्या उपमन्थन्यौ । दश ग्राम्याणि धान्यानि भवन्ति । व्रीहियवास् तिलमाषा अणुप्रियंगवो गोधूमाश् च मसूराश् च खल्वाश् च खलकुलाश् च । तान् पिष्टान् दधनि मधुनि घृत उपसिञ्चति । आज्यस्य जुहोति
caturaudumbaro bhavati | audumbaraḥ sruva audumbaraś camasa audumbara idhma audumbaryā upamanthanyau | daśa grāmyāṇi dhānyāni bhavanti | vrīhiyavās tilamāṣā aṇupriyaṃgavo godhūmāś ca masūrāś ca khalvāś ca khalakulāś ca | tān piṣṭān dadhani madhuni ghṛta upasiñcati | ājyasya juhoti
Four things are made of the wood of the Udumbara tree, the sacrificial ladle (sruva), the cup (/famasa), the fuel, and the two churning sticks. There are ten kinds of village (cultivated) seeds, viz. rice and barley (brihiyavas), sesamum and kidney- beans (tilamdshas), millet and panic seed (a#upriyan- gavas), wheat (godhhmas), lentils (masuras), pulse (khalvas), and vetches (khalakulas). After having ground these he sprinkles them with curds (dadhi), honey, and ghee, and then offers (the proper portions) of clarified butter (agya).
Translated by F. Max MüllerFrom an unproofread scan of the printed edition; spelling and line breaks may carry OCR errors.
एषां वै भूतानां पृथिवी रसः । पृथिव्या आपः । अपाम् ओषधयः । ओषधीनां पुष्पाणि । पुष्पाणां फलानि । फलानां पुरुषः । पुरुषस्य रेतः
eṣāṃ vai bhūtānāṃ pṛthivī rasaḥ | pṛthivyā āpaḥ | apām oṣadhayaḥ | oṣadhīnāṃ puṣpāṇi | puṣpāṇāṃ phalāni | phalānāṃ puruṣaḥ | puruṣasya retaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स ह प्रजापतिर् ईक्षां चक्रे -- हन्तास्मै प्रतिष्ठां कल्पयानीति स स्त्रियं ससृजे । तां सृष्ट्वाध उपास्त । तस्मात् स्त्रियम् अध उपासीत । स एतं प्राञ्चं ग्रावाणम् आत्मन एव समुदपारयत् । तेनैनाम् अभ्यसृजत
sa ha prajāpatir īkṣāṃ cakre -- hantāsmai pratiṣṭhāṃ kalpayānīti sa striyaṃ sasṛje | tāṃ sṛṣṭvādha upāsta | tasmāt striyam adha upāsīta | sa etaṃ prāñcaṃ grāvāṇam ātmana eva samudapārayat | tenainām abhyasṛjata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्या वेदिर् उपस्थः । लोमानि बर्हिश् । चर्माधिषवणे । समिद्धो मध्यतस् तौ मुष्कौ । स यावान् ह वै वाजपेयेन यजमनस्य लोको भवति तावान् अस्य लोको भवति । य एवं विद्वान् अधोपहासं चरत्य् आसां स्त्रीणां सुकृतं वृङ्क्ते । अथ य इदम् अविद्वान् अधोपहासं चरत्य् आस्य स्त्रियः सुकृतं वृञ्जते
tasyā vedir upasthaḥ | lomāni barhiś | carmādhiṣavaṇe | samiddho madhyatas tau muṣkau | sa yāvān ha vai vājapeyena yajamanasya loko bhavati tāvān asya loko bhavati | ya evaṃ vidvān adhopahāsaṃ caraty āsāṃ strīṇāṃ sukṛtaṃ vṛṅkte | atha ya idam avidvān adhopahāsaṃ caraty āsya striyaḥ sukṛtaṃ vṛñjate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् ध स्म वै तद् विद्वान् उद्दालक आरुनिर् आह । एतद् ध स्म वै तद् विद्वान् नाको मौद्गल्य आह । एतद् ध स्म वै तद् विद्वान् कुमारहारित आह -- बहवो मर्या ब्राह्मनायना निरिन्द्रिया विसुकृतो ऽस्माल् लोकात् प्रयन्ति य इदम् अविद्वांसो ऽधोपहासं चरन्तीति । बहु वा इदं सुप्तस्य वा जाग्रतो वा रेतः स्कन्दति
etad dha sma vai tad vidvān uddālaka ārunir āha | etad dha sma vai tad vidvān nāko maudgalya āha | etad dha sma vai tad vidvān kumārahārita āha -- bahavo maryā brāhmanāyanā nirindriyā visukṛto 'smāl lokāt prayanti ya idam avidvāṃso 'dhopahāsaṃ carantīti | bahu vā idaṃ suptasya vā jāgrato vā retaḥ skandati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अभिमृशेद् अनु वा मन्त्रयेत -- यन् मे ऽद्य रेतः पृथिवीम् अस्कान्त्सीद् यद् ओषधीर् अप्य् असरद् यद् अपः । इदम् अहं तद् रेत आददे । पुनर् माम् ऐतु इन्द्रियं पुनस् तेजः पुनर् भगः । पुनर् अग्निर् धिष्ण्या यथास्थानं कल्पन्ताम् । इत्य् अनामिकाङ्गुष्ठाभ्याम् आदायान्तरेण स्तनौ वा भ्रुवौ वा निमृज्यात्
tad abhimṛśed anu vā mantrayeta -- yan me 'dya retaḥ pṛthivīm askāntsīd yad oṣadhīr apy asarad yad apaḥ | idam ahaṃ tad reta ādade | punar mām aitu indriyaṃ punas tejaḥ punar bhagaḥ | punar agnir dhiṣṇyā yathāsthānaṃ kalpantām | ity anāmikāṅguṣṭhābhyām ādāyāntareṇa stanau vā bhruvau vā nimṛjyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यद्य् उदक आत्मानं पश्येत् तद् अभिमन्त्रयेत -- मयि तेज इन्द्रियं यशो द्रविणं सुकृतम् इति । श्रीर् ह वा एषा स्त्रीणां यन् मलोद्वासाः । तस्मान् मलोद्वाससं यशस्विनीम् अभिक्रम्योपमन्त्रयेत
atha yady udaka ātmānaṃ paśyet tad abhimantrayeta -- mayi teja indriyaṃ yaśo draviṇaṃ sukṛtam iti | śrīr ha vā eṣā strīṇāṃ yan malodvāsāḥ | tasmān malodvāsasaṃ yaśasvinīm abhikramyopamantrayeta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा चेद् अस्मै न दद्यात् कामम् एनाम् अवक्रिणीयात् । सा चेद् अस्मै नैव दद्यात् कामम् एनां यष्ट्या वा पाणिना वोपहत्यातिक्रामेत् । इन्द्रियेन ते यशसा यश आदद इति । अयशा एव भवति
sā ced asmai na dadyāt kāmam enām avakriṇīyāt | sā ced asmai naiva dadyāt kāmam enāṃ yaṣṭyā vā pāṇinā vopahatyātikrāmet | indriyena te yaśasā yaśa ādada iti | ayaśā eva bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा चेद् अस्मै दद्याद् इन्द्रियेण ते यशसा यश आदधामीति । यशस्विनाव् एव भवतः
sā ced asmai dadyād indriyeṇa te yaśasā yaśa ādadhāmīti | yaśasvināv eva bhavataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स याम् इच्छेत् -- कामयेत मेति तस्याम् अर्थं निष्ठाय मुखेन मुखं संधायोपस्थम् अस्या अभिमृश्य जपेत् -- अङ्गाद् अङ्गात् संभवसि हृदयाद् अधिजायसे । स त्वम् अङ्गकषायो ऽसि दिग्धविद्धाम् इव मादयेमाम् अमूं मयीति
sa yām icchet -- kāmayeta meti tasyām arthaṃ niṣṭhāya mukhena mukhaṃ saṃdhāyopastham asyā abhimṛśya japet -- aṅgād aṅgāt saṃbhavasi hṛdayād adhijāyase | sa tvam aṅgakaṣāyo 'si digdhaviddhām iva mādayemām amūṃ mayīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ याम् इच्छेन् न गर्भं दधीतेति तस्याम् अर्थं निष्ठाय मुखेन मुखं संधायाभिप्राण्यापान्यात् । इन्द्रियेण ते रेतसा रेत आदद इति । अरेता एव भवति
atha yām icchen na garbhaṃ dadhīteti tasyām arthaṃ niṣṭhāya mukhena mukhaṃ saṃdhāyābhiprāṇyāpānyāt | indriyeṇa te retasā reta ādada iti | aretā eva bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ याम् इच्छेद् दधीतेति तस्याम् अर्थं निष्ठाय मुखेन मुखं संधायापान्याभिप्राण्यात् । इन्द्रियेण ते रेतसा रेत आदधामीति । गर्भिण्य् एव भवति
atha yām icched dadhīteti tasyām arthaṃ niṣṭhāya mukhena mukhaṃ saṃdhāyāpānyābhiprāṇyāt | indriyeṇa te retasā reta ādadhāmīti | garbhiṇy eva bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यस्य जायायै जारः स्यात् तं चेद् द्विष्याद् आमपात्रे ऽग्निम् उपसमाधाय प्रतिलोमं शरबर्हिः स्तीर्त्वा तस्मिन्न् एताः शरभृष्टीः प्रतिलोमाः सर्पिषाक्ता जुहुयात् । मम समिद्धे ऽहौषीः । प्राणापानौ त आददे ऽसाव् इति । मम समिद्धे ऽहौषीः । पुत्रपशूंस् त आददे ऽसाव् इति । मम समिद्धे ऽहौषीः । इष्टासुकृते त आददे ऽसाव् इति । मम समिद्धे ऽहौषीः । अशापराकाशौ त आददे ऽसाव् इति । स वा एष निरिन्द्रियो विसुकृतो ऽस्माल् लोकाद् प्रैति यम् एवंविद् ब्राह्मणः शपति । तस्माद् एवंवित्श्रोत्रियस्य दारेण नोपहासम् इच्छेत् । उत ह्य् एवंवित् परो भवति
atha yasya jāyāyai jāraḥ syāt taṃ ced dviṣyād āmapātre 'gnim upasamādhāya pratilomaṃ śarabarhiḥ stīrtvā tasminn etāḥ śarabhṛṣṭīḥ pratilomāḥ sarpiṣāktā juhuyāt | mama samiddhe 'hauṣīḥ | prāṇāpānau ta ādade 'sāv iti | mama samiddhe 'hauṣīḥ | putrapaśūṃs ta ādade 'sāv iti | mama samiddhe 'hauṣīḥ | iṣṭāsukṛte ta ādade 'sāv iti | mama samiddhe 'hauṣīḥ | aśāparākāśau ta ādade 'sāv iti | sa vā eṣa nirindriyo visukṛto 'smāl lokād praiti yam evaṃvid brāhmaṇaḥ śapati | tasmād evaṃvitśrotriyasya dāreṇa nopahāsam icchet | uta hy evaṃvit paro bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यस्य जायाम् आर्तवं विन्देत् त्र्यहं कंसे न पिबेत् । अहतवासाः । नैनां वृषलो न वृषल्य् अपहन्यात् । त्रिरात्रान्त आप्लुत्य व्रीहीन् अवघातयेत्
atha yasya jāyām ārtavaṃ vindet tryahaṃ kaṃse na pibet | ahatavāsāḥ | naināṃ vṛṣalo na vṛṣaly apahanyāt | trirātrānta āplutya vrīhīn avaghātayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स य इच्छेत् -- पुत्रो मे शुक्लो जायेत वेदम् अनुब्रुवीत सर्वम् आयुर् इयाद् इति क्षीरौदनं पाचयित्वा सर्पिष्मन्तम् अश्नीयाताम् । ईश्वरौ जनयितवै
sa ya icchet -- putro me śuklo jāyeta vedam anubruvīta sarvam āyur iyād iti kṣīraudanaṃ pācayitvā sarpiṣmantam aśnīyātām | īśvarau janayitavai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ य इच्छेत् -- पुत्रो मे कपिलः पिङ्गलो जायेत द्वौ वेदाव् अनुब्रुवीत सर्वम् आयुर् इयाद् इति दध्योदनं पाचयित्वा सर्पिष्मन्तम् अश्नीयाताम् । ईश्वरौ जनयितवै
atha ya icchet -- putro me kapilaḥ piṅgalo jāyeta dvau vedāv anubruvīta sarvam āyur iyād iti dadhyodanaṃ pācayitvā sarpiṣmantam aśnīyātām | īśvarau janayitavai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ य इच्छेत् -- पुत्रो मे श्यामो लोहिताक्षो जायेत त्रीन् वेदान् अनुब्रुवीत सर्वम् आयुर् इयाद् इति उदौदनं पाचयित्वा सर्पिष्मन्तम् अश्नीयाताम् । ईश्वरौ जनयितवै
atha ya icchet -- putro me śyāmo lohitākṣo jāyeta trīn vedān anubruvīta sarvam āyur iyād iti udaudanaṃ pācayitvā sarpiṣmantam aśnīyātām | īśvarau janayitavai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ य इच्छेद् -- दुहिता मे पण्डिता जायेत सर्वम् आयुर् इयाद् इति तिलौदनं पाचयित्वा सर्पिष्मन्तम् अश्नीयाताम् । ईश्वरौ जनयितवै
atha ya icched -- duhitā me paṇḍitā jāyeta sarvam āyur iyād iti tilaudanaṃ pācayitvā sarpiṣmantam aśnīyātām | īśvarau janayitavai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ य इच्छेत् -- पुत्रो मे पण्डितो विगीतः समितिंगमः शुश्रूषितां वाचं भाषिता जायेत सर्वान् वेदान् अनुब्रुवीत सर्वम् आयुर् इयाद् इति मांसौदनं पाचयित्वा सर्पिष्मन्तम् अश्नीयाताम् । ईश्वरौ जनयितवाइ । औक्षेण वार्षभेण वा
atha ya icchet -- putro me paṇḍito vigītaḥ samitiṃgamaḥ śuśrūṣitāṃ vācaṃ bhāṣitā jāyeta sarvān vedān anubruvīta sarvam āyur iyād iti māṃsaudanaṃ pācayitvā sarpiṣmantam aśnīyātām | īśvarau janayitavāi | aukṣeṇa vārṣabheṇa vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाभिप्रातर् एव स्थालीपाकावृताज्यं चेष्टित्वा स्थालीपाकस्योपघातं जुहोत्य् अग्नये स्वाहानुमतये स्वाहा देवाय सवित्रे सत्यप्रसवाय स्वाहेति । हुत्वोद्धृत्य प्राश्नाति । प्राश्येतरस्याः प्रयच्छति । प्रक्षाल्य पाणी उदपात्रं पूरयित्वा तेनैनां त्रिर् अभ्युक्षति -- उत्तिष्ठातो विश्वावसो ऽन्याम् इच्छ प्रपूर्व्याम् । सं जायां पत्या सहेति
athābhiprātar eva sthālīpākāvṛtājyaṃ ceṣṭitvā sthālīpākasyopaghātaṃ juhoty agnaye svāhānumataye svāhā devāya savitre satyaprasavāya svāheti | hutvoddhṛtya prāśnāti | prāśyetarasyāḥ prayacchati | prakṣālya pāṇī udapātraṃ pūrayitvā tenaināṃ trir abhyukṣati -- uttiṣṭhāto viśvāvaso 'nyām iccha prapūrvyām | saṃ jāyāṃ patyā saheti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैनाम् अभिपद्यते -- अमो ऽहम् अस्मि सा त्वम् । सा त्वम् अस्य् अमो ऽहम् । सामाहम् अस्मि ऋक् त्वम् । द्यौर् अहम् पृथिवी त्वम् । ताव् एहि संरभावहै सह रेतो दधावहै । पुंसे पुत्राय वित्तय इति
athainām abhipadyate -- amo 'ham asmi sā tvam | sā tvam asy amo 'ham | sāmāham asmi ṛk tvam | dyaur aham pṛthivī tvam | tāv ehi saṃrabhāvahai saha reto dadhāvahai | puṃse putrāya vittaya iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथास्या ऊरू विहापयति -- विजिहीथां द्यावापृथिवी इति । तस्याम् अर्थं निष्ठाय मुखेन मुखं संधाय त्रिर् एनाम् अनुलोमाम् अनुमार्ष्टि -- विष्णुर् योनिं कल्पयतु त्वष्टा रूपाणि पिंशतु । आ सिञ्चतु प्रजापतिर् धाता गर्भं दधातु ते । गर्भं धेहि सिनीवालि गर्भं धेहि पृथुष्टुके । गर्भं ते अश्विनौ देवाव् आधत्तां पुष्करस्रजौ
athāsyā ūrū vihāpayati -- vijihīthāṃ dyāvāpṛthivī iti | tasyām arthaṃ niṣṭhāya mukhena mukhaṃ saṃdhāya trir enām anulomām anumārṣṭi -- viṣṇur yoniṃ kalpayatu tvaṣṭā rūpāṇi piṃśatu | ā siñcatu prajāpatir dhātā garbhaṃ dadhātu te | garbhaṃ dhehi sinīvāli garbhaṃ dhehi pṛthuṣṭuke | garbhaṃ te aśvinau devāv ādhattāṃ puṣkarasrajau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिरण्मयी अरणी याभ्यां निर्मन्थताम् अश्विनौ । तं ते गर्भं हवामहे दशमे मासि सूतये । यथाग्निगर्भा पृथिवी यथा द्यौर् ऐन्द्रेण गर्भिणी । वायुर् दिशां यथा गर्भ एवं गर्भं दधामि ते ऽसाव् इति
hiraṇmayī araṇī yābhyāṃ nirmanthatām aśvinau | taṃ te garbhaṃ havāmahe daśame māsi sūtaye | yathāgnigarbhā pṛthivī yathā dyaur aindreṇa garbhiṇī | vāyur diśāṃ yathā garbha evaṃ garbhaṃ dadhāmi te 'sāv iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोष्यन्तीम् अद्भिर् अभ्युक्षति -- यथा वायुः पुष्करिणीं समिङ्गयति सर्वतः । एवा ते गर्भ एजतु सहावैतु जरायुणा । इन्द्रस्यायं व्रजः कृतः सार्गलः सपरिश्रयः । तम् इन्द्र निर्जहि गर्भेण सावरां सहेति
soṣyantīm adbhir abhyukṣati -- yathā vāyuḥ puṣkariṇīṃ samiṅgayati sarvataḥ | evā te garbha ejatu sahāvaitu jarāyuṇā | indrasyāyaṃ vrajaḥ kṛtaḥ sārgalaḥ sapariśrayaḥ | tam indra nirjahi garbheṇa sāvarāṃ saheti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जाते ऽग्निम् उपसमाधायाङ्क आधाय कंसे पृषदाज्यं संनीय पृषदाज्यस्योपघातं जुहोति -- अस्मिन्सहस्रं पुष्यासम् एधमानः स्वे गृहे । अस्योपसन्द्यां मा छैत्सीत् प्रजया च पशुभिश् च स्वाहा । मयि प्राणांस् त्वयि मनसा जुहोमि स्वाहा । यत् कर्मणात्यरीरिचम् यद् वा न्यूनम् इहाकरम् । अग्निष्टत् स्विष्टकृद् विद्वान् स्विष्टं सुहुतं करोतु नः स्वाहेति
jāte 'gnim upasamādhāyāṅka ādhāya kaṃse pṛṣadājyaṃ saṃnīya pṛṣadājyasyopaghātaṃ juhoti -- asminsahasraṃ puṣyāsam edhamānaḥ sve gṛhe | asyopasandyāṃ mā chaitsīt prajayā ca paśubhiś ca svāhā | mayi prāṇāṃs tvayi manasā juhomi svāhā | yat karmaṇātyarīricam yad vā nyūnam ihākaram | agniṣṭat sviṣṭakṛd vidvān sviṣṭaṃ suhutaṃ karotu naḥ svāheti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथास्य दक्षिणं कर्णम् अभिनिधाय वाग् वाग् इति त्रिः । अथ दधि मधु घृतं संनीयानन्तर्हितेन जातरूपेण प्राशयति । भूस् ते दधामि भुवस् ते दधामि स्वस् ते दधामि भूर् भुवः स्वः सर्वं त्वयि दधामीति
athāsya dakṣiṇaṃ karṇam abhinidhāya vāg vāg iti triḥ | atha dadhi madhu ghṛtaṃ saṃnīyānantarhitena jātarūpeṇa prāśayati | bhūs te dadhāmi bhuvas te dadhāmi svas te dadhāmi bhūr bhuvaḥ svaḥ sarvaṃ tvayi dadhāmīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथास्य नाम करोति वेदो ऽसीति । तद् अस्यैतद् गुह्यम् एव नाम भवति
athāsya nāma karoti vedo 'sīti | tad asyaitad guhyam eva nāma bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैनं मात्रे प्रदाय स्तनं प्रयच्छति -- यस् ते स्तनः शशयो यो मयोभूर् यो रत्नधा वसुविद् यः सुदत्रः । येन विश्वा पुष्यसि वार्याणि सरस्वति तम् इह धातवे कर् इति
athainaṃ mātre pradāya stanaṃ prayacchati -- yas te stanaḥ śaśayo yo mayobhūr yo ratnadhā vasuvid yaḥ sudatraḥ | yena viśvā puṣyasi vāryāṇi sarasvati tam iha dhātave kar iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथास्य मातरम् अभिमन्त्रयते -- इलासि मैत्रावरुणी वीरे वीरम् अजीजनत् । सा त्वं वीरवती भव यास्मान् वीरवतो ऽकरद् इति । तं वा एतम् आहुः -- अतिपिता बताभूः । अतिपितामहो बताभूः । परमां बत काष्ठां प्राप श्रिया यशसा ब्रह्मवर्चसेन । य एवंविदो ब्राह्मणस्य पुत्रो जायत इति
athāsya mātaram abhimantrayate -- ilāsi maitrāvaruṇī vīre vīram ajījanat | sā tvaṃ vīravatī bhava yāsmān vīravato 'karad iti | taṃ vā etam āhuḥ -- atipitā batābhūḥ | atipitāmaho batābhūḥ | paramāṃ bata kāṣṭhāṃ prāpa śriyā yaśasā brahmavarcasena | ya evaṃvido brāhmaṇasya putro jāyata iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वंशः । पौतिमाषीपुत्रः कात्यायनीपुत्रात् । कात्यायनीपुत्रो गौतमीपुत्रात् । गौतमीपुत्रो भारद्वाजीपुत्रात् । भारद्वाजीपुत्रः पाराशरीपुत्रात् । पाराशरीपुत्र औपस्वस्तीपुत्रात् । औपस्वस्तीपुत्रः पाराशरीपुत्रात् । पाराशरीपुत्रः कात्यायनीपुत्रात् । कात्यायनीपुत्रः कौशिकीपुत्रात् । कौशिकीपुत्र आलम्बीपुत्राच् च वैयाघ्रपदीपुत्राच् च । वैयाघ्रपदीपुत्रह् काण्वीपुत्राच् च कापीपुत्राच् च । कापीपुत्रः
atha vaṃśaḥ | pautimāṣīputraḥ kātyāyanīputrāt | kātyāyanīputro gautamīputrāt | gautamīputro bhāradvājīputrāt | bhāradvājīputraḥ pārāśarīputrāt | pārāśarīputra aupasvastīputrāt | aupasvastīputraḥ pārāśarīputrāt | pārāśarīputraḥ kātyāyanīputrāt | kātyāyanīputraḥ kauśikīputrāt | kauśikīputra ālambīputrāc ca vaiyāghrapadīputrāc ca | vaiyāghrapadīputrah kāṇvīputrāc ca kāpīputrāc ca | kāpīputraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्रेयीपुत्रात् । आत्रेयीपुत्रो गौतमीपुत्रात् । गौतमीपुत्रो भारद्वाजीपुत्रात् । भारद्वाजीपुत्रः पाराशरीपुत्रात् । पाराशरीपुत्रो वात्सीपुत्रात् । वात्सीपुत्रः पाराशरीपुत्रात् । पाराशरीपुत्रो वार्कारुनीपुत्रात् । वार्कारुणीपुत्रो वार्कारुणीपुत्रात् । वार्कारुणीपुत्र आर्तभागीपुत्रात् । आर्तभागीपुत्रः शौङ्गीपुत्रात् । शौङ्गीपुत्रः सान्कृतीपुत्रात् । साङृतीपुत्र आलम्बायनीपुत्रात् । आलम्बायनीपुत्र आलम्बीपुत्रात् । आलम्बीपुत्रो जायन्तीपुत्रात् । जायन्तीपुत्रो माण्डूकायनीपुत्रात् । माण्डूकायनीपुत्रो माण्डूकीपुत्रात् । माण्डूकीपुत्रः शाण्डिलीपुत्रात् । शाण्डिलीपुत्रो राथीतरीपुत्रात् । राथीतरीपुत्रो भालुकीपुत्रात् । भालुकीपुत्रः क्रौञ्चिकीपुत्राभ्याम् । क्रौञ्चिकीपुत्रौ वैदभृतीपुत्रात् । वैदभृतीपुत्रः कार्शकेयीपुत्रात् । कार्शकेयीपुत्रः प्राचीनयोगीपुत्रात् । प्राचीनयोगीपुत्रः साञ्जीवीपुत्रात् । साञ्जीवीपुत्रः प्राश्नीपुत्राद् आसुरिवासिनः । प्राश्नीपुत्र आसुरायणात् । आसुरायण आसुरेः । आसुरिः
ātreyīputrāt | ātreyīputro gautamīputrāt | gautamīputro bhāradvājīputrāt | bhāradvājīputraḥ pārāśarīputrāt | pārāśarīputro vātsīputrāt | vātsīputraḥ pārāśarīputrāt | pārāśarīputro vārkārunīputrāt | vārkāruṇīputro vārkāruṇīputrāt | vārkāruṇīputra ārtabhāgīputrāt | ārtabhāgīputraḥ śauṅgīputrāt | śauṅgīputraḥ sānkṛtīputrāt | sāṅṛtīputra ālambāyanīputrāt | ālambāyanīputra ālambīputrāt | ālambīputro jāyantīputrāt | jāyantīputro māṇḍūkāyanīputrāt | māṇḍūkāyanīputro māṇḍūkīputrāt | māṇḍūkīputraḥ śāṇḍilīputrāt | śāṇḍilīputro rāthītarīputrāt | rāthītarīputro bhālukīputrāt | bhālukīputraḥ krauñcikīputrābhyām | krauñcikīputrau vaidabhṛtīputrāt | vaidabhṛtīputraḥ kārśakeyīputrāt | kārśakeyīputraḥ prācīnayogīputrāt | prācīnayogīputraḥ sāñjīvīputrāt | sāñjīvīputraḥ prāśnīputrād āsurivāsinaḥ | prāśnīputra āsurāyaṇāt | āsurāyaṇa āsureḥ | āsuriḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
याज्ञवल्क्यात् । याज्ञवल्क्य उद्दालकात् । उद्दालको ऽरुणात् । अरुण उपवेशेः । उपवेशिः कुश्रेः । कुश्रिर् वाजश्रवसः । वाजश्रवा जीह्वावतो बाध्योगात् । जीह्वावान् बाध्योगो ऽसिताद् वार्षगणात् । असितो वार्षगणो हरितात् कश्यपात् । हरितः कश्यपः शिल्पात् कश्यपात् । शिल्पः कश्यपः कश्यपान् नैध्रुवेः । कश्यपो नैध्रुविर् वाचः । वाग् अम्भिण्याः । अम्भिण्य् आदित्यात् । आदित्यानीमानि शुक्लानि यजूंषि वाजसनेयेन याज्ञवल्क्येनाख्ययन्ते
yājñavalkyāt | yājñavalkya uddālakāt | uddālako 'ruṇāt | aruṇa upaveśeḥ | upaveśiḥ kuśreḥ | kuśrir vājaśravasaḥ | vājaśravā jīhvāvato bādhyogāt | jīhvāvān bādhyogo 'sitād vārṣagaṇāt | asito vārṣagaṇo haritāt kaśyapāt | haritaḥ kaśyapaḥ śilpāt kaśyapāt | śilpaḥ kaśyapaḥ kaśyapān naidhruveḥ | kaśyapo naidhruvir vācaḥ | vāg ambhiṇyāḥ | ambhiṇy ādityāt | ādityānīmāni śuklāni yajūṃṣi vājasaneyena yājñavalkyenākhyayante
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समानम् आ साञ्जीवीपुत्रात् । सञ्जिवीपुत्रो माण्डूकायनेः । माण्डूकायनिर् माण्डव्यात् । माण्डव्यः कौत्सात् । कौत्सो माहित्थेः । माहित्थिर् वामकक्षायणात् । वामकक्षायणः शाण्डिल्यात् । शाण्डिल्यो वात्स्यात् । वात्स्यः कुश्रेः । कुश्रिर् यज्ञवचसः राजस्तम्बायनात् । यज्ञवचा राजस्तम्बायनः तुरात् कावषेयात् । तुरः कावषेयः प्रजापतेः । प्रजापतिर् ब्रह्मणः । ब्रह्म स्वयंभु । ब्रह्मणे नमः
samānam ā sāñjīvīputrāt | sañjivīputro māṇḍūkāyaneḥ | māṇḍūkāyanir māṇḍavyāt | māṇḍavyaḥ kautsāt | kautso māhittheḥ | māhitthir vāmakakṣāyaṇāt | vāmakakṣāyaṇaḥ śāṇḍilyāt | śāṇḍilyo vātsyāt | vātsyaḥ kuśreḥ | kuśrir yajñavacasaḥ rājastambāyanāt | yajñavacā rājastambāyanaḥ turāt kāvaṣeyāt | turaḥ kāvaṣeyaḥ prajāpateḥ | prajāpatir brahmaṇaḥ | brahma svayaṃbhu | brahmaṇe namaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.