ससंभ्रमम् उपसृतं चैनं विनयावनम्रम् उन्नमय्य बलाद् उरसि निवेश्य विशन्न् इव प्रेम्णा निशाकरमण्डलमध्यं मज्जन्न् इवामृतमये महासरसि स्नापयन्न् इव महति हरिचन्दनरसप्रस्रवणे ऽभिषिच्यमान इव तुषाराद्रिद्रवेण पीडयन्न् अङ्गैर् अङ्गानि कपोलेन कपोलम् अवघट्टयन् निमीलयन् पक्ष्माग्रग्रथिताजस्रास्रविस्राविणी विलोचने विस्मृतज्वरसंज्वरः सुचिरम् आलिलिङ्ग। कथं कथमपि चिराद् विमुक्तम् अपसृत्य कृतनमस्कारं प्रणतजननीकम् उपागतम् आसीनं च शयनान्तिके पिबन्न् इव विगतनिमेषनिश्चलेन चक्षुषा व्यलोकयत्। पस्पर्श च पुनः पुनर् वेपथुमता पाणितलेन क्षयक्षामकण्ठश् च कृच्छ्राद् इवावदीत्: वत्स कृशो ऽसि इति। भण्डिस् त्व् अकथयत्: देव तृतीयम् अहः कृताहारस्यास्याद्य इति। तच् छ्रुत्वा बाष्पवेगगृह्यमाणाक्षरं कथं कथम् अप्य् आयतं निःश्वस्योवाच वत्स जानामि त्वां पितृप्रियम् अतिमृदुहृदयम्। ईदृशेषु विधुरयति धीमतो ऽपि धियम्। अतिदुर्धरो बान्धवस्नेहः सर्वप्रमाथी। यतो नार्हस्य् आत्मानं शुचे दातुम्। उद्दाममहादाहज्वरदग्धो ऽपि दह्ये खल्व् अहम् अधिकतरम् अनेनायुष्मदाधिना। निशितम् इव शस्त्रं तक्ष्णोति मां त्वदीयस् तनिमा। सुखं च राज्यं च वंशश् च प्राणाश् च परलोकश् च त्वयि मे स्थिताः। यथा मम तथा सर्वासां प्रजानाम्। त्वद्विधानां पीडाः पीडयन्ति सकलम् एव भुवनतलम्। न न्य् अल्पपुण्यभाजां वंशम् अलंकुर्वन्ति भवादृशाः फलम् अस्यानेकजन्मान्तरोपार्जितस्याकलुषस्य कर्मणः। करतलगतम् इव कथयन्ति चतुर्णाम् अप्य् अर्णवानाम् आधिपत्यं ते लक्षणानि। त्वज्जन्मनैव कृतार्थो ऽस्मि। निरभिलाषो ऽस्मि जीवितव्ये। भिषगनुरोधः पाययति माम् औषधम्। अपि च वत्स सर्वप्रजापुण्यैः सकलभुवनतलपरिपालनार्थम् उत्पत्स्यमानानां भवादृशां जन्मग्रहणोपायः पितरौ। प्रजाभिस् तु बन्धुमन्तो राजानो न ज्ञातिभिः। तद् उत्तिष्ठ। कुरु पुनर् एव सर्वाः क्रियाः। कृताहारे च त्वय्य् अहम् अपि स्वयम् उपयोक्ष्ये पथ्यम् इत्य् एवम् अभिहितस्य चास्य धक्ष्यन्न् इव हृदयम् अतितरां शोकानलः संदुधुक्षे। क्षणमात्रं च स्थित्वा पित्रा पुनर् आहारार्थम् आदिश्यमानो धवलगृहाद् अवततार। चकार च चेतसि अकाण्डे खल्व् अयं समुपस्थितो महाप्रलयो व्यभ्र इव वज्रपातः। सामान्यो ऽपि तावच् छोकः सोच्छ्वासं मरणम् अनुपदिष्टौषधो महाव्याधिर् अभस्मीकरणो ऽग्निप्रवेशो ऽनुपरतस्यैव नरकवासो निर्ज्योतिरङ्गारवर्षम् अशकलीकरणं क्रकचदारणम् अव्रणो वज्रसूचीपातः। किम् उत विशेषश्रितः। किम् अत्र करवाणि इति। राजपुरुषेणाधिष्ठितश् च गत्वा स्वधाम धूममयान् इव कृताश्रुपातान् अग्निमयान् इव जनितहृदयदाहान् विषमयान् इव दत्तमूर्च्छावेगान्। महापातकमयान् इवोत्पादितघृणान् क्षारमयान् इवानीतवेदनान् कतिचित् कवलान् अगृह्णात्। आचामंश् च चामरग्राहिणम् आदिदेश। विज्ञायागच्छ कथम् आस्ते तात इति। गत्वा च प्रतिनिवृत्त्य च देव तथैव इति विज्ञापितस् तेनागृहीतताम्बूल एवोत्ताम्यता मनसास्ताभिलाषिणि सवितरि सर्वान् आहूयोपह्वरे वैद्यान् किम् अस्मिन्न् एवंविधे विधेयम् अधुना इति विषण्णहृदयः पप्रच्छ। ते तु व्यज्ञापयन् देव धैर्यम् अवलम्बस्व। कतिपयैर् एव वासरैः पुनः स्वां प्रकृतिम् आपन्नं स्वस्थं श्रोष्यसि पितरम् इति। तेषां तु भिषजां मध्ये पौनर्वसवो युवाष्टादशवर्षदेशीयस् तस्मिन्न् एव राजकुले कुलक्रमागतो गतः परम्पराम् अष्टाङ्गस्यायुर्वेदस्य भूभुजा सुतनिर्विशेषं लालितः प्रकृत्यैवातिपटीयस्या प्रज्ञया यथावद्विज्ञाता व्याधिस्वरूपाणां रसायनो नाम वैद्यकुमारकः सास्रस् तुष्णीम् अधोमुखो ऽभूत्। पृष्टश् च राजसूनुना सखे रसायन कथय तथ्यं यद् असाध्व् इव पश्यसि इति। सो ऽब्रवीत्: देव श्वः प्रभाते यथावस्थितम् आवेदयितास्मि इति। अत्रैव चान्तरे भवनकमलिनीपालः कोकम् आश्वासयन्न् अपरवक्त्रम् उच्चैर् अपठत्। विहग कुरु दृढं मनः स्वयं त्यज शुचम् आस्स्व विवेकवर्त्मनि । सह कमलसरोजिनीश्रिया श्रयति सुमेरुशिरो विरोचनः
sasaṃbhramam upasṛtaṃ cainaṃ vinayāvanamram unnamayya balād urasi niveśya viśann iva premṇā niśākaramaṇḍalamadhyaṃ majjann ivāmṛtamaye mahāsarasi snāpayann iva mahati haricandanarasaprasravaṇe 'bhiṣicyamāna iva tuṣārādridraveṇa pīḍayann aṅgair aṅgāni kapolena kapolam avaghaṭṭayan nimīlayan pakṣmāgragrathitājasrāsravisrāviṇī vilocane vismṛtajvarasaṃjvaraḥ suciram āliliṅga. kathaṃ kathamapi cirād vimuktam apasṛtya kṛtanamaskāraṃ praṇatajananīkam upāgatam āsīnaṃ ca śayanāntike pibann iva vigatanimeṣaniścalena cakṣuṣā vyalokayat. pasparśa ca punaḥ punar vepathumatā pāṇitalena kṣayakṣāmakaṇṭhaś ca kṛcchrād ivāvadīt: vatsa kṛśo 'si iti. bhaṇḍis tv akathayat: deva tṛtīyam ahaḥ kṛtāhārasyāsyādya iti. tac chrutvā bāṣpavegagṛhyamāṇākṣaraṃ kathaṃ katham apy āyataṃ niḥśvasyovāca vatsa jānāmi tvāṃ pitṛpriyam atimṛduhṛdayam. īdṛśeṣu vidhurayati dhīmato 'pi dhiyam. atidurdharo bāndhavasnehaḥ sarvapramāthī. yato nārhasy ātmānaṃ śuce dātum. uddāmamahādāhajvaradagdho 'pi dahye khalv aham adhikataram anenāyuṣmadādhinā. niśitam iva śastraṃ takṣṇoti māṃ tvadīyas tanimā. sukhaṃ ca rājyaṃ ca vaṃśaś ca prāṇāś ca paralokaś ca tvayi me sthitāḥ. yathā mama tathā sarvāsāṃ prajānām. tvadvidhānāṃ pīḍāḥ pīḍayanti sakalam eva bhuvanatalam. na ny alpapuṇyabhājāṃ vaṃśam alaṃkurvanti bhavādṛśāḥ phalam asyānekajanmāntaropārjitasyākaluṣasya karmaṇaḥ. karatalagatam iva kathayanti caturṇām apy arṇavānām ādhipatyaṃ te lakṣaṇāni. tvajjanmanaiva kṛtārtho 'smi. nirabhilāṣo 'smi jīvitavye. bhiṣaganurodhaḥ pāyayati mām auṣadham. api ca vatsa sarvaprajāpuṇyaiḥ sakalabhuvanatalaparipālanārtham utpatsyamānānāṃ bhavādṛśāṃ janmagrahaṇopāyaḥ pitarau. prajābhis tu bandhumanto rājāno na jñātibhiḥ. tad uttiṣṭha. kuru punar eva sarvāḥ kriyāḥ. kṛtāhāre ca tvayy aham api svayam upayokṣye pathyam ity evam abhihitasya cāsya dhakṣyann iva hṛdayam atitarāṃ śokānalaḥ saṃdudhukṣe. kṣaṇamātraṃ ca sthitvā pitrā punar āhārārtham ādiśyamāno dhavalagṛhād avatatāra. cakāra ca cetasi akāṇḍe khalv ayaṃ samupasthito mahāpralayo vyabhra iva vajrapātaḥ. sāmānyo 'pi tāvac chokaḥ socchvāsaṃ maraṇam anupadiṣṭauṣadho mahāvyādhir abhasmīkaraṇo 'gnipraveśo 'nuparatasyaiva narakavāso nirjyotiraṅgāravarṣam aśakalīkaraṇaṃ krakacadāraṇam avraṇo vajrasūcīpātaḥ. kim uta viśeṣaśritaḥ. kim atra karavāṇi iti. rājapuruṣeṇādhiṣṭhitaś ca gatvā svadhāma dhūmamayān iva kṛtāśrupātān agnimayān iva janitahṛdayadāhān viṣamayān iva dattamūrcchāvegān. mahāpātakamayān ivotpāditaghṛṇān kṣāramayān ivānītavedanān katicit kavalān agṛhṇāt. ācāmaṃś ca cāmaragrāhiṇam ādideśa. vijñāyāgaccha katham āste tāta iti. gatvā ca pratinivṛttya ca deva tathaiva iti vijñāpitas tenāgṛhītatāmbūla evottāmyatā manasāstābhilāṣiṇi savitari sarvān āhūyopahvare vaidyān kim asminn evaṃvidhe vidheyam adhunā iti viṣaṇṇahṛdayaḥ papraccha. te tu vyajñāpayan deva dhairyam avalambasva. katipayair eva vāsaraiḥ punaḥ svāṃ prakṛtim āpannaṃ svasthaṃ śroṣyasi pitaram iti. teṣāṃ tu bhiṣajāṃ madhye paunarvasavo yuvāṣṭādaśavarṣadeśīyas tasminn eva rājakule kulakramāgato gataḥ paramparām aṣṭāṅgasyāyurvedasya bhūbhujā sutanirviśeṣaṃ lālitaḥ prakṛtyaivātipaṭīyasyā prajñayā yathāvadvijñātā vyādhisvarūpāṇāṃ rasāyano nāma vaidyakumārakaḥ sāsras tuṣṇīm adhomukho 'bhūt. pṛṣṭaś ca rājasūnunā sakhe rasāyana kathaya tathyaṃ yad asādhv iva paśyasi iti. so 'bravīt: deva śvaḥ prabhāte yathāvasthitam āvedayitāsmi iti. atraiva cāntare bhavanakamalinīpālaḥ kokam āśvāsayann aparavaktram uccair apaṭhat. vihaga kuru dṛḍhaṃ manaḥ svayaṃ tyaja śucam āssva vivekavartmani / saha kamalasarojinīśriyā śrayati sumeruśiro virocanaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.